Hizkuntza eta hiztunak Kira Penn,Xuriñe Alvaro Ander Elustondo,Unai Ortega Igarki Mendizabal,Aitor Bonome Iker Roteta,Ande...
AURKIBIDEA <ul><li>1.EUSKARAREN JATORRIA: -Euskararen hedapena eta mugakideak Antzin    Aroan </li></ul><ul><li>-Euskara e...
<ul><li>3.EUSKARAREN HISTORIA(II):-Euskaldunak eta bisigodoak </li></ul><ul><li>-Euskaldunak eta arabiarrak </li></ul><ul>...
<ul><li>5.EUSKARAREN ZAPALKUNTZATIK  </li></ul><ul><li>OFIZIALTASUNERA:-Erdi Aroan </li></ul><ul><li>-XVII-XVIII. Mendeeta...
1.Euskararen jatorria <ul><li>1.1 Euskararen hedapena eta mugakideak Antzin Aroan: </li></ul><ul><li>Hizkuntza baten hiztu...
<ul><li>1.2 Euskara eta iberiera: </li></ul><ul><li>Indoeuroparrak,iberiarrak eta euskaldunak baino beranduago heldu zirel...
<ul><ul><li>1.3 Euskara eta Kaukasoko hizkuntzak: </li></ul></ul><ul><ul><li>Euskaldunok eta euskarak herri kaukasiarrekin...
<ul><li>1.4 Euskaldunak bertokoak: </li></ul><ul><li>Beste zenbaiten ustez euskaldunak berton garatzen eta bilakatzen joan...
Euskararen historia I <ul><li>Xuriñe Alvaro </li></ul><ul><li>Kira Penn </li></ul><ul><li>3-Dib. </li></ul>
2.1  Euskararen historia <ul><li>Euskalduntzat jotzen diren lehen lekukotasunak ez dira gaur egun Euskal Herriarentzat har...
2.2 Euskara eta iberiera <ul><li>Euskaldunek euren auzokoekin harreman zabal eta estuak izan dituztela beti. Harreman haue...
2.3 Euskara eta zelta hizkuntza Herri zeltekin harremanak izan zituzten euskaldunek. Euskaraz hizkentza zeltetatik ustez m...
2.4 Euskara Pirineotan <ul><li>Erromatarrak inguru hauetara heldu orduko euskara Pirinioetan hedaturik zegoen. Berandura a...
2.5 Euskara eta erromatarrak <ul><li>Alabaina, enbatarik gogorrena latinaren eskutik ezagutu zuen euskarak Antzin Aroan, d...
2.6 Euskararen galera Antzin Aroan <ul><li>Hasieran Pirinioen hegoaldeko euskaldunek lagundu egin zieten euren ahaide akit...
3- Euskararen historia (II) <ul><li>3.1-Euskaldunak eta bisigodoak. </li></ul><ul><li>Erromatarren inperioa v. Mendean des...
<ul><li>3.3-Euskararen hedapena hegoalderantz </li></ul><ul><li>Goiz Erdi Aroan,XI.mendera arte bi datu </li></ul><ul><li>...
<ul><li>3.4-Erdi aroaren amaieran euskara atzeraka zebilen burgoseko iparraldean zein Errioxan </li></ul><ul><li>Euskera e...
<ul><li>3.5-Euskararen atzerakada geografikoa  herrialdeka. </li></ul><ul><li>Bizkaian  Enkarterri eskualdea izan zen eusk...
<ul><li>3.6-Euskararen galeraren zenbait arrazoi </li></ul><ul><li>-Espainiako eta Frantziako estatuek gaztelaniari eta Fr...
 
4.1.- EUSKARA ETA EUSKALKIAK <ul><li>Euskarak, hizkuntza bizia den neurrian, hizkuntza mintzatu guztien antzeko garapena i...
 
 
4.4.- Euskalkien arteko desberdintasunik nagusienak <ul><li>1 Fonologi arloa: h letra hegoaldekoek erabiltzen zuten arren ...
EUSKARAREN ZAPALKUNTZATIK  OFIZIALTASUNERA
 
5 Euskararen zapalkuntzatik ofizialtasunera <ul><li>5.1   Erdi aroan: </li></ul><ul><li>Argi ikusten da populazioa erabat ...
5.2 XVII- XVIII.mendeetan Frantzian ezarritako politika linguistikoak (monarkia bat = hizkuntza bat) izan zuen bere islada...
5.3 XIX eta XX. mendeak XIX. Mendean Napoleonek ere erabili zuen euskara bere propagandarako, eta 1808an Espainia beregana...
5.4 Eusko pizkundea Azken Karlistadan gertatu zen Foru gaierak euskaltzaleriarengan sortu zuen erreakzioari deitzen diogu ...
5.5  Gerraostea <ul><li>Euskararen zapalkuntza  aspaldikoa bada ere,frankismoarekin inolako lotsa politikorik gabe,azken m...
Nafarroako Foru-Hobekuntza (1892) legearen arabera “Gaztelera eta Nafarroako hizkuntza ofiziala,baina euskarak ere hizkunt...
Euskara gurekin eta denekin.
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

PresentacióN1.Ppt Bukatuta

1,543 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,543
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
24
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

PresentacióN1.Ppt Bukatuta

  1. 1. Hizkuntza eta hiztunak Kira Penn,Xuriñe Alvaro Ander Elustondo,Unai Ortega Igarki Mendizabal,Aitor Bonome Iker Roteta,Ander Camara Iker Molinero eta Jon Almandoz
  2. 2. AURKIBIDEA <ul><li>1.EUSKARAREN JATORRIA: -Euskararen hedapena eta mugakideak Antzin Aroan </li></ul><ul><li>-Euskara eta iberiera </li></ul><ul><li>-Euskara eta Kaukasoko hizkuntzak </li></ul><ul><li>-Euskaldunak bertokoak </li></ul><ul><li>2.EUSKARAREN HISTORIA (I):-Akitaniarrak eta euskara </li></ul><ul><li>-Lehen lekukotasun idatziak </li></ul><ul><li>-Euskara eta iberiera </li></ul><ul><li>-Euskara eta zelta hizkuntzak </li></ul><ul><li>-Euskara eta erromatarrak </li></ul><ul><li>-Euskara pirinioetan </li></ul><ul><li>-Euskararen galera Antzin Aroan </li></ul>
  3. 3. <ul><li>3.EUSKARAREN HISTORIA(II):-Euskaldunak eta bisigodoak </li></ul><ul><li>-Euskaldunak eta arabiarrak </li></ul><ul><li>-Euskararen hedapena hegoalderantz </li></ul><ul><li>-Euskararen atzerakada </li></ul><ul><li>-Euskararen atzerakada geografikoa herrialdeka </li></ul><ul><li>-Euskararen galeraren zenbait arrazoi </li></ul><ul><li>4.EUSKARA ETA EUSKALKIAK:-Euskalkiak eta herrialdeak </li></ul><ul><li>-Euskalkiak eta antzinako euskal tribuak </li></ul><ul><li>-Euskalkien arteko desberdintasunik nagusienak </li></ul>
  4. 4. <ul><li>5.EUSKARAREN ZAPALKUNTZATIK </li></ul><ul><li>OFIZIALTASUNERA:-Erdi Aroan </li></ul><ul><li>-XVII-XVIII. Mendeetan </li></ul><ul><li>-XIX eta XX.mendeak </li></ul><ul><li>-Eusko Pizkundea </li></ul><ul><li>-Gerraostea </li></ul><ul><li>-Hizkuntzare ofizialtasuna </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li> </li></ul>
  5. 5. 1.Euskararen jatorria <ul><li>1.1 Euskararen hedapena eta mugakideak Antzin Aroan: </li></ul><ul><li>Hizkuntza baten hiztungoak ez du beti lurralde bera hartzen eta Euskal Herriak,hots euskararen herriak,dirudienez,lurralde zabalagoak betetzen dituen aintzi aroan.Gaur egungo Euskal Herriaz gain,Akitania,Garona ibaiaren hegoaldean dagoen lurralde zabala,eta Pirinioetako aldebiak ere euskaldunek populaturiko lurraldeak omen ziren. </li></ul>
  6. 6. <ul><li>1.2 Euskara eta iberiera: </li></ul><ul><li>Indoeuroparrak,iberiarrak eta euskaldunak baino beranduago heldu zirela,luzaro pentsatu izan da Iberiar Penintsulako lehen biztanleakiberiarrakizan zirela eta euskaldunakhauen ondorengoak garela eta euskara,noski,iberiaren hondakina,gaur egun arte bizirik heldu den hondakin bakarra xx. mendera arte. </li></ul><ul><li>Gaur egun badakigu euskara eta iberiera bi hizkuntza zirela eta beraien artean harremanak zituztela.Euskara eta iberiera jatorri berekoak direla uste da. </li></ul>
  7. 7. <ul><ul><li>1.3 Euskara eta Kaukasoko hizkuntzak: </li></ul></ul><ul><ul><li>Euskaldunok eta euskarak herri kaukasiarrekin eta euren hizkuntzekin daukagu zerikusia.Kaukasiarrak gure ahaideak dira eta gure hizkuntzek jatorri bera daukate edo izan dezakete. </li></ul></ul>
  8. 8. <ul><li>1.4 Euskaldunak bertokoak: </li></ul><ul><li>Beste zenbaiten ustez euskaldunak berton garatzen eta bilakatzen joan garen Cro-Magnon gizakiaren ondorengoak gara.Barandiaranek eta beste ikertzaile batzuek aurkituriko zenbait giza hezur arakaturik,hainbat berezitasun fisiko berdinak ditugu. </li></ul>
  9. 9. Euskararen historia I <ul><li>Xuriñe Alvaro </li></ul><ul><li>Kira Penn </li></ul><ul><li>3-Dib. </li></ul>
  10. 10. 2.1 Euskararen historia <ul><li>Euskalduntzat jotzen diren lehen lekukotasunak ez dira gaur egun Euskal Herriarentzat hartzen den lurraldean bildu izan. Lehen euskal hitzen lekukotasunak akitanian aurkitu dira. </li></ul>
  11. 11. 2.2 Euskara eta iberiera <ul><li>Euskaldunek euren auzokoekin harreman zabal eta estuak izan dituztela beti. Harreman hauen ondorioz, Europan zehar zabaldu izan diren kultura zein teknika arloetan hainbat berrikuntza Euskal Herrira heldu dira, askotan euskal hizkuntzan lorratza utzirik. </li></ul>
  12. 12. 2.3 Euskara eta zelta hizkuntza Herri zeltekin harremanak izan zituzten euskaldunek. Euskaraz hizkentza zeltetatik ustez mailegaturiko hainbat hitz ageri dira. Mailegu hauetariko batzuk latinaren bidez heldu zaizkigu, haka nola errege eta gezi. Baina beste batzuk, dirudienez, harremana zuzenaren bidez. Ikertzaile askok zeltatzat jotzen duten hainbat hitz, herri indoeuroparrak Europara etorri aurreko hizkuntza baten aztarnak direla.
  13. 13. 2.4 Euskara Pirineotan <ul><li>Erromatarrak inguru hauetara heldu orduko euskara Pirinioetan hedaturik zegoen. Berandura arte iraun du euskarak inguru hauetan, zeren Erdi Aroan Huescako lurraldean zabaldu samarra baitzegoen oraindik ere. </li></ul>
  14. 14. 2.5 Euskara eta erromatarrak <ul><li>Alabaina, enbatarik gogorrena latinaren eskutik ezagutu zuen euskarak Antzin Aroan, dakigunez behintzat. Erromatarrek, hainbat berrikuntza ekarri zituzten Euskal Herrrira.Makinatxo bat hitz jaso zuen euskarak latinetik, gaztelaniarekin erkatzen badugu argi ikusiko dugu euskarak bere lege fonetikoen arabera txertatu zituela latinetik jasotako maileguak. </li></ul>
  15. 15. 2.6 Euskararen galera Antzin Aroan <ul><li>Hasieran Pirinioen hegoaldeko euskaldunek lagundu egin zieten euren ahaide akitaniarrei erromatarren aurka, menderakuntzatik aurrera erromatarren eta euskaldunen arteko harremanak ez ziten istilutsuak izan. Erromatartzearen ondorioz erromatarren legeak, ohiturak, kultura eta hizkuntza zabaldu ziren Euskal herria, eta Akitania osoan zehar. Euren jatorrizko hizkuntza eta gaurko Euskal herriko Araba eta Nafarroako hegoaldean ere euskara galdu egin omen zen Euskara mendietara eta txokoetara baztertua izan zen, desagertzeko zorian egon zelarik. Hizkuntza bezala, aberasturik ere atera zen latinatekin izandako harremanetatik </li></ul>
  16. 16. 3- Euskararen historia (II) <ul><li>3.1-Euskaldunak eta bisigodoak. </li></ul><ul><li>Erromatarren inperioa v. Mendean desegin zen. Europako ekialdetik zetozen herri germaniarrek hautsi eta menderatu zutelako. Nafarroako egoaldeak bereganatu zituzten, euskaldunei lur eremu hauek kenduz. </li></ul><ul><li>3.2-Euskaldunak eta arabiarrak </li></ul><ul><li>Arabiarrek VIII. Mendean menderatu zuten iberiar penintsula, euskaldunek arreman baketsuak eta onak izan zituzten arabiarrekin. </li></ul>
  17. 17. <ul><li>3.3-Euskararen hedapena hegoalderantz </li></ul><ul><li>Goiz Erdi Aroan,XI.mendera arte bi datu </li></ul><ul><li>Interesatzen zaizkigu: </li></ul><ul><li>I-Batasun politikoa Nafarroako erresumari esker lortu zuten. </li></ul><ul><li>II-Hegoalderantz izan zuter zabalkuntza. </li></ul>
  18. 18. <ul><li>3.4-Erdi aroaren amaieran euskara atzeraka zebilen burgoseko iparraldean zein Errioxan </li></ul><ul><li>Euskera ezabatuaz eta gaztelania, beste hizkuntz batzuk mintzatuz. </li></ul><ul><li>Euskarak erdi arotik latinaren ondorengoak ziren gaztelania, aragoera eta okzitanierarekin harremanak zituen. </li></ul>
  19. 19. <ul><li>3.5-Euskararen atzerakada geografikoa herrialdeka. </li></ul><ul><li>Bizkaian Enkarterri eskualdea izan zen euskara galdu zuen lehena. </li></ul><ul><li>Arabako Errioxan Erdi Aroan galdu egin zen euskara.XVI.mendean Gasteizen gaztelania ere hitz egiten bazen ere, euskara oraindik herrialdeko erdialdean eta hegoaldean gordetzen zen.Orain berreskuratzen ari da. </li></ul>
  20. 20. <ul><li>3.6-Euskararen galeraren zenbait arrazoi </li></ul><ul><li>-Espainiako eta Frantziako estatuek gaztelaniari eta Frantsesari emandako lehentasunak. </li></ul><ul><li>-Historian zehar euskarak izan duen prestigio ahultasuna. Sarriegitan sinetsi dugu euskaldunok euskara idaztezina, gramatika gabea eta basatia dela eta beste hizkuntza landuren bat behar dugula. </li></ul>
  21. 22. 4.1.- EUSKARA ETA EUSKALKIAK <ul><li>Euskarak, hizkuntza bizia den neurrian, hizkuntza mintzatu guztien antzeko garapena izan du medeetan zehar. Mitxelena euskal hizkuntza lari osprtsuak esaten zuenez, hizkuntzak unibertsoko bere baitan duen oro bezala, aldaketaren lege orokorraren mende daude. </li></ul>
  22. 25. 4.4.- Euskalkien arteko desberdintasunik nagusienak <ul><li>1 Fonologi arloa: h letra hegoaldekoek erabiltzen zuten arren antzina galdu zen. </li></ul><ul><li>2 Morfologi arloa: GIPUZKERAZ:lagunekin; BIZKAIERAZ: lagunegaz. </li></ul><ul><li>3 Sintaxi arloa: Bi zenbatzailea.GIPUZKERAZ: bi txakur; BIZKAIERAZ: txakur bi. </li></ul><ul><li>4 Lexiko arloa: BIZKAIERAZ: berandu/ belu; ZUBERERAZ: udaberria/ bedatse. </li></ul>
  23. 26. EUSKARAREN ZAPALKUNTZATIK OFIZIALTASUNERA
  24. 28. 5 Euskararen zapalkuntzatik ofizialtasunera <ul><li>5.1 Erdi aroan: </li></ul><ul><li>Argi ikusten da populazioa erabat euskalduna zela. Nafarroan, ordea, lau hiztun talde zeuden: euskaldunak, frankoak, mirauak eta erromatarrez hitz egiten zutenak. Nafarroako hizkuntza ofizialak, lehenik latina, ondoren nafar erromantzea izan ziren, inoiz ez euskara. </li></ul><ul><li>Itsas nabigazioaren garrantzia gero eta handiagoa zen eta kanpo merkatal harremanak izateak nahitaez gaztelania edo frantsesa ikasi beharra. </li></ul><ul><li>Alabaina XIII.mendetik aurrera mendebaldeko jauntxoak Nafarroatik bereziz Gaztelara hurbildu ziren. </li></ul><ul><li>Gaztelan zeuden indar politiko, militar eta ekonomikoak gailendu ziren, Gaztelako kultura ere inposatu zutelarik. Indar zabaltzaile hau, Errege katolikoen agindupean hasia zen jadanik eta ildo honetan, Nebrijak, gazteleraren lehen gramatikaren egileak, “inperioaren lagun bezala” definitu zuen gaztelera eta helburutzat “aprender nuestra lengua a vizváinos y navarros” zuen. </li></ul><ul><li>Iparraldean Frantziako koroarekin bat egin zutenetik, errege frantsesaren intendente bat egongo zen monarkiaren eta frantsesaren kontrola zabaltzeko eta indartzeko. Hizkuntza politikoa argia zen eta, adibidez, 1539ko Dekretu batek agiri publiko nahiz pribatuetarako frantsesa ez zen beste hizkuntzak debekatu egiten zuten. </li></ul>
  25. 29. 5.2 XVII- XVIII.mendeetan Frantzian ezarritako politika linguistikoak (monarkia bat = hizkuntza bat) izan zuen bere islada penintsulan ere. Politika Euskal literaturaren historian ere baditugu honelako adibideak, askotan gertatu baita zentsura. Kasurik gabe sonatuena Aranda ministariaren Zedula da (1766). Aita Kardaberaz- i San Inazioren bizitza argitaratzea debekatu zion, bide batez, debekatu politiko orokor ba ezarriz. Iparraldean, Frantziako Iraultzarekin batera ez ziren apaizgo eta nobleziaren pribilejioak bakarrik deuseztatu, baita lurraldeetako erakunde berezi guztiak ere. Ipar Euskal Biarnorekin batera Behe Pirinioetako Departamentua osatu zuen, zeukan autonomia apurra deuseztatuz. Hala ere lehenak izan ziren euskara era ofizialean erabiltzeko erduan. Lehen aldiz erabili zituzten hizkuntza txikiak propaganda gisa jendetza konbentzitu beharra baitzegoen. Hizkuntza nazionalaren aurka zijoala eta, beronen aurkako erasoaldia etorri zen, Frantzia osoa eskola grantzesez josi zutelarik.
  26. 30. 5.3 XIX eta XX. mendeak XIX. Mendean Napoleonek ere erabili zuen euskara bere propagandarako, eta 1808an Espainia bereganatzea pentsatu zuenean Euskal Herriari, Ipar eta Hegoari, batasun administratiboa ematea pentsatu zuten. Erakundeetan euskararen ofizialtasunaren arazoa jite herria artuz joan zen eta Bizkaiako batzarretan adibidez, eztabaidak bi hizkuntzatan egiteko aukera zegoen. Baina bigarren karlistadaren ondoren (1876) Hegoaldeak zituen Foru hondarrak ezabatu ziren eta berriro ere galtzaile suertatu zen euskara.
  27. 31. 5.4 Eusko pizkundea Azken Karlistadan gertatu zen Foru gaierak euskaltzaleriarengan sortu zuen erreakzioari deitzen diogu Pizkundea. Hizkuntzari bere balio nazional –politikoa ikusi zitzaion eta herri nortasuna gordetzeko giltza legez ulertzen hasi zen (S. Arana). Ahalegin itzelak egin ziren hainbat alorretan: Euskaltzaindia, euskal eskolen saioak, Lore Jokoak, aldizkariak...
  28. 32. 5.5 Gerraostea <ul><li>Euskararen zapalkuntza aspaldikoa bada ere,frankismoarekin inolako lotsa politikorik gabe,azken mutureeraino erman zen. </li></ul><ul><li>“ si eres español habla español” jartzen zituzten kartelak,baina Franco hil ondoren konstituzioa estatutua eta Nafarroako Foru Hobekuntza bezalako leegekin euskararekin egoera aldatuz joan zen,nahiz eta eskaldunok nahi beste ez egin. </li></ul>
  29. 33. Nafarroako Foru-Hobekuntza (1892) legearen arabera “Gaztelera eta Nafarroako hizkuntza ofiziala,baina euskarak ere hizkuntza ofizial maila izango du. Ondorioz esan daiteke Espainiako Baleareak,katalanak,Gliza edo Valenciako estatutuek euren hizkuntzei ematen dieten ofizialtasuna maila baina askoz gutxiago aitortzen zaiola,euskarari. Nekez iraun dezake bizirik hizkuntza batek honelako laguntza ofizial kaxkarrarekin.Ipar Euskal Herrian larriagoa da oraindik euskarak ez baitu inongo ofizialtasunik.
  30. 34. Euskara gurekin eta denekin.

×