AŞILAMA ,BAĞIŞIKLAMA

40,421 views

Published on

DR.BAHRİ YILDIZ

Published in: Business, Health & Medicine
0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
40,421
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
10
Actions
Shares
0
Downloads
104
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

AŞILAMA ,BAĞIŞIKLAMA

  1. 1. AŞI UYGULAMALARI VE BAĞIŞIKLAMA DR.BAHRİ YILDIZ DÜTF AİLE HEKİMLİĞİ A.B.D ARŞ.GÖREVLİSİ
  2. 2. <ul><li>Aşılama insanlık tarihinin bilinen en önemli sağlık uygulamalarından biridir. Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) çercevesinde aşılamayla her yıl 5 yaş altı yaklaşık 3 milyon çocuğun yaşamı kurtarılmaktadır. GBP, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından geliştirilmiş ve ülkemizde de 1981 yılından itibaren uygulanmaya başlamıştır. </li></ul>
  3. 3. <ul><li>Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP) </li></ul><ul><li>????? </li></ul>
  4. 4. GENİŞLETİLMİŞ BAĞIŞIKLAMA PROGRAMI <ul><li>Bağışıklama hizmetleri, bebekleri, çocukları ya da erişkinleri enfeksiyona yakalanma riskinin en yüksek olduğu dönemden önce aşılayarak bu hastalıklara yakalanmalarını önlemek amacı ile yürütülen önemli bir temel sağlık hizmetidir. </li></ul>
  5. 5. Genişletilmiş Bağışıklama Programı (GBP), <ul><li>Boğmaca, Difteri, Tetanoz, Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak, Tüberküloz, Poliomyelit, Hepatit B, Hemofilus influenza tip b’ye bağlı hastalıklar ile Streptokokus pnömoniya’ya bağlı invaziv pnömokokal hastalıkların morbidite ve mortalitesini azaltarak, bu hastalıkları kontrol altına almak ve hatta tamamen ortadan kaldırmak amacı ile hassas yaş gruplarına enfeksiyona yakalanmalarından önce ulaşıp bağışıklanmalarını sağlamak için yapılan aşılama hizmetlerini içerir </li></ul>
  6. 6. <ul><li>Temel amaç; doğan her bebeğin aşı takvimine uygun olarak yukarıda sayılan hastalıklara karşı bağışık kılınmasıdır </li></ul>
  7. 7. <ul><li>. Genişletilmiş deyimi ise aşısız veya eksik aşılı bebek ve çocukların tespit edildiği anda aşılanmasının sağlanması ve bu uygulamanın ülke genelinde her yerde eşit olarak yapılması anlamını vurgulamak için kullanılmaktadır </li></ul>
  8. 8. <ul><li>GBP akademisyenlerden oluşan Bağışıklama Danışma Kurulu’nun (BDK) bilimsel desteği ve önerileri doğrultusunda yürütülmektedir. BDK yılda en az iki kez toplanarak güncel gelişmeleri görüşmekte ve önerilerde bulunmaktadır </li></ul>
  9. 9. <ul><li>Ülkemizde 1985 aşılama kampanyasında 5 yaş altındaki 4.3 milyon çocuğun difteri, boğmaca, tetanoz, polio ve kızamık aşılarıyla aşılanmasıyla; kızamıktan 25 000, boğmacadan 10 000 ve poliodan 14 000 ölüm olayının engellendiği hesaplanmıştır. Bu ise yanızca aşı uygulayarak, her yıl yaklaşık 40.000-50.000 bebeğin ölümünün engel-lenmesi demektir.  </li></ul>
  10. 10. <ul><li>Aşı yoluyla aktif bağışıklama, mikroorganizmanın tamamının ya da toksoidin, (pürifiye antijen, rekombinan antijen gibi belirli işlemlerden geçirilmiş parçalarının) canlılara verilmesi ile onlarda önemli bir sorun oluşturmadan, doğal enfeksiyon sonrası oluşan immun cevaba benzer bir cevap alınmasıdır. </li></ul>
  11. 11. <ul><li>Aşı sonrası hücresel ya da humoral bir yanıt oluşturulur fakat aşının koruyuculuğunu gösteren, bu yanıtla oluşan antikor düzeyleri değil hastalığın ortaya çıkmaması ya da komplike olmamasıdır.  </li></ul>
  12. 12. <ul><li>Aşı sonrası alınan yanıt kimi zaman ömür boyu yeterliyken kimi zaman özellikle cansız aşılar için (difteri, boğmaca, tetanoz…) belirli bir dönem sonra rapelini gerektirecek düzeydedir.  </li></ul>
  13. 13. <ul><li>Aşılar temel immuniteyi sağlayan antijen kısım, bu antijeni içinde barındıran süspansiyon sıvıları, etken maddeyi koruma amaçlı eklenen prezervatif, stabilizatör ya da antibiyotikler ve immun cevabı uyarmak üzere eklenen adjuvanlardan meydana gelir.  </li></ul>
  14. 14. <ul><li>Aşının uygun koşullarda yapılabilmesi ve yeterli bağışıklık sağlayabilmesi için en önemli kavramlardan biri soğuk zincirdir. Soğuk zincir bir aşının etkinliğini üretiminden kişiye verilene kadar koruyan ve gereksinimi olanlara yeterli miktarlarda etkin aşının ulaşmasını sağlayan insan ve gereçlerden oluşan sistemdir. Bu sistemin herhangi bir basamağındaki bozukluk aşının koruyuculuğunu direk olarak etkiler. </li></ul>
  15. 15. <ul><li>Bu nedenle soğuk zincir süreklilik gerektirir. Aşıların saklanması için her birine göre değişen optimum sıcaklıklar vardır. Oral polio aşısı (OPV) ve BCG (verem) aşıları ısıya duyarlı olup 0-4 0C derecede tutulmalıdır. </li></ul>
  16. 16. <ul><li>OPV aşısı gerekirse birkaç kez çözünüp dondurulabilir. DBT, TT, DT, Td, BCG ve HBV (Hepatit B) aşıları donmaya duyarlıdır (2-8 0C derecede tutulmalıdır). Soğuk zincirin kırıldığını gösteren belirgin fiziksel bir özellik yoktur. Bu nedenle farklı firmalar tarafından üretilen aşıların kullanma kılavuzları muhakkak okunmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır. </li></ul>
  17. 17. <ul><li>Sağlık kuruluşunda 1 aydan daha kısa süreli bekletilmiş ve transportu 1 günden daha kısa sürede yapılmış aşılar için ambalaj açıldıktan sonra genel olarak tüketim süreleri; BCG aşısı için 8 saat, kızamık için 4 saat, DBT ve HBV için 1 aydır. OPV aşısı için üzerindeki ısı izlemcisi kullanılmaz duruma gelinceye kadardır.  </li></ul>
  18. 18. <ul><li>Aşı uygulamalarında, primer korunmada uygulanan genel hijyen önlemleri aşılar için de geçerlidir. Yani eller muhakkak yıkanmış olmalı, eldiven kullanılmalı, enjektör tek kullanımlık olmalı ve kullanım sonrası atılmalıdır. Her aşı ayrı enjektörde yapılmalı, kombine form değilse karıştırılmamalıdır </li></ul>
  19. 19. <ul><li>Her aşının optimum korumayı sağlayacak ve minimum yan etkiye sebep olacak uygulama şekli ve yeri belirlenmiştir. Genellikle adjuvanlı aşılar intramusküler yolla verilir. Yüzeyel zerk edildiklerinde lokal reaksiyona neden olabilirler. Bu aşılar; DBT, DT, Td, DTaP (difteri, tetanoz, aselüler boğmaca), HBV, kuduz aşılarıdır. </li></ul>
  20. 20. <ul><li>Eş zamanlı yapılması gereken aşılar ayrı enjektörlerle farklı bölgelere yapılmalıdır. Eğer aşılar intramuskuler ise farklı ekstremiteler tercih edilmelidir. OPV, kolera, sarı humma aşıları arasındaki interferans dışında rutin aşılama programında belirtilen eş zamanlı aşıların bir arada uygulanması koruyuculuğu azaltmaz. </li></ul>
  21. 21. <ul><li>Aşıların bir arada yapılması aşılanma yüzdesini artırır. Ancak aynı yolla yapılan iki canlı virus aşısı; eş zamanlı yapılmadıklarında, uygun etkinlik sağlamak açısından yapılma zamanları arasında en az bir ay fark olmalıdır. </li></ul>
  22. 22. <ul><li>Ancak canlı bir aşı ile cansız bir aşı veya farklı yollarda uygulanan canlı virus aşıları herhangi bir zamanda yapılabilirler. Örneğin, varisella (suçiçeği) aşısı ile MMR (kızamık, kabakulak, kızamıkçık ) aşısı aynı anda yapılmadıysa mutlaka aralarında en az bir ay olmalıdır. Ancak OPV ve MMR aşısı arasında böyle bir etkileşim yoktur. Ve herhangi bir zamanda yapılabilirler. </li></ul>
  23. 23. <ul><li>İnfantlar oral uygulanan polio aşısını regürjite edebilirler, bu durumda aşının çıkarıldığı görülmüşse tekrarlanmalıdır. Ancak yine çıkarılırsa aşı ertesi gün tekrarlanmalıdır.Anne sütü alan bebeklere oral polio aşısı yapılmasında sakınca yoktur. </li></ul>
  24. 24. <ul><li>Aşılar uygulanmadan önce oda ısısına getirilip iyice çalkalanırsa ortaya çıkan ağrı belirgin ölçüde azalır.  </li></ul>
  25. 25. <ul><li>Belirlenen standartlar dışında yapılan tüm aşılar tekrarlanmalıdır, eğer yan etki riski yüksekse serolojik değerlendirme yapılmalı ve gerekirse uygulanmalıdır.  </li></ul>
  26. 26. <ul><li>Aşılar hastalık için risk taşıyanlara antikor oluşturabilecek en küçük yaşta yapılmalıdır. Bu nedenle bağışıklık zamanları VE SUNUMDA GEREKLİ BAZI TANIM VE KISALTMALAR: </li></ul>
  27. 27. Aşı: <ul><li>Bağışıklığı uyarmak ve enfeksiyon hastalıklarını veya sekellerini önlemek için canlı (genellikle zayıflatılmış), inaktif mikroorganizmalar (bakteri, virüs, riketsiya) veya antijenik parçalarının süspansiyonudur. </li></ul>
  28. 28. Toksoid: <ul><li>Antitoksin oluşturabilme özelliği olup, toksik olmayan bir yapıya sahip, modifiye bakteri toksinleridir.  </li></ul>
  29. 29. İmmun globulin (İG): <ul><li>İnsan kanından elde edilen antikor içeren solüsyonlardır. İmmun yetersizliği olanların immunitesinin sürdürülmesi ve pasif immunizasyon amacıyla kullanılır.  </li></ul>
  30. 30. Antitoksin: <ul><li>Özgül antijenler ile immunize edilmiş hayvanların serumlarından elde edilmiş antikor (difteri, botulinum antitoksini) solüsyonlarıdır. Pasif immunite sağlamak ve tedavi amacıyla kullanılır.  </li></ul>
  31. 31. İntravenöz immun globulin (İVİG): <ul><li>İV kullanım için uygun hale getirilmiş insan plazmasından elde edilen ürünlerdir. Primer antikor eksikliği hastalıklarında kullanılır.   </li></ul>
  32. 32. KISALTMALAR <ul><li>Hep B: Hepatit B Aşısı </li></ul><ul><li>BCG: Bacille Calmette-Guerin Aşısı </li></ul><ul><li>DaBT-İPA-Hib: Difteri, aselüler Boğmaca, Tetanoz, İnaktif Polio, Hemofilus influenza tip b Aşısı (Beşli Karma Aşı) </li></ul><ul><li>KKK: Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak Aşısı </li></ul><ul><li>OPA: Oral Polio Aşısı </li></ul><ul><li>Td: Erişkin Tipi Difteri-Tetanoz Aşısı </li></ul><ul><li>KPA: Konjuge Pnömokok Aşısı </li></ul><ul><li>R: Rapel (Pekiştirme) </li></ul><ul><li>ppd: pürifiye protein derivesi </li></ul><ul><li>TCT: Tüberkülin Cilt Testi </li></ul>
  33. 33. Tam aşılı çocuk; <ul><li>1’er doz BCG ve KKK, 3’er doz DaBT/DBT, Polio, Hep B, Hib aşılarının tamamını almış çocuk olarak tanımlanmaktadır. </li></ul>
  34. 34. A-) AŞI TAKVİMİ: <ul><li>Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi </li></ul><ul><li>A ) Okul Öncesi Aşılamalar: </li></ul><ul><li>Doğumda (İlk 72 saat içinde) Hep B–1 </li></ul><ul><li>1. Ayın bitiminde (4 haftalık) Hep B–2 </li></ul><ul><li>2. Ayın bitiminde (8 haftalık) DaBT-İPA-Hib–1, BCG, KPA </li></ul><ul><li>4. Ayın bitiminde (16 haftalık) DaBT-İPA-Hib–2, KPA </li></ul><ul><li>6. Ayın bitiminde (24 haftalık) DaBT-İPA-Hib–3, OPA, Hep B–3, KPA </li></ul><ul><li>12. Ayın bitiminde (52 haftalık) KKK, KPA </li></ul><ul><li>Rapel doz (18–24 aylık) DaBT-İPA-Hib–R, OPA </li></ul><ul><li>(DaBT-İPA-Hib–3’den 1 yıl sonra) </li></ul>
  35. 35. B ) Okul Aşılamaları: <ul><li>İlköğretim 1. sınıfta OPA, KKK, Td </li></ul><ul><li>İlköğretim 8. sınıfta Td </li></ul>
  36. 36. 2) 1 Yaş Üstü Hiç Aşılanmamış Çocuklarda Aşılama Şeması <ul><li>A ) 6 yaşından küçük ve yaşamının ilk yılında hiç aşılanmamış çocuklarda aşılama şeması (12-71 ay): </li></ul><ul><li>İlk karşılaşma DaBT-İPA-Hib, Hep B, ppd ile TCT </li></ul><ul><li>İlk karşılaşmadan 2 gün sonra KKK, TCT sonucuna göre gerekiyorsa BCG </li></ul><ul><li>İlk karşılaşmadan 2 ay sonra DaBT-İPA-Hib, Hep B </li></ul><ul><li>İlk karşılaşmadan 8 ay sonra DaBT-İPA-Hib, Hep B, OPA </li></ul><ul><li>Çocukluk çağı aşılama takvimine okul aşıları ile devam edilecektir. </li></ul>
  37. 37. B ) 6 yaş üzerinde ve daha önce hiç aşılanmamış çocuklarda aşılama şeması (72 ay ve üzeri): <ul><li>İlk karşılaşma Td, OPA, Hep B, KKK </li></ul><ul><li>İlk karşılaşmadan 1 ay sonra Td, OPA, Hep B, KKK </li></ul><ul><li>İlk karşılaşmadan 8 ay sonra Td, OPA, Hep B </li></ul>
  38. 38. <ul><li>BCG aşısı uygulaması: </li></ul><ul><li>1. Sol kol açık ve düz tutulur. </li></ul><ul><li>2. Enjektör ve iğne cilde paralel olacak şekilde, sol omuz bölgesine yakın enjeksiyon yapılır. </li></ul><ul><li>3. İğne ucu ile cilt hafifçe kaldırılarak cilt içine (intra dermal-intra kutan) uygulanır. </li></ul><ul><li>4. Cilt içine uygulamada ciltte 5-6 mm büyüklüğünde bül (kabarıklık) oluşmalıdır. </li></ul><ul><li>5. 5. </li></ul><ul><li>BCG aşısı 0 yaşta 0,05 ml, 1 yaş üzerinde 0,1 ml uygulanır. </li></ul>
  39. 41. <ul><li>) PPD ile Tüberkülin Cilt Testi (TCT) uygulaması: </li></ul><ul><li>1. Sol ön kolun 2/3 üst kısmında iç veya dış yüzüne, cilt içine yapılır. </li></ul><ul><li>2. Kullanılacak alanda cilt lezyonu olmaması ve venlere uzak olması gerekir. </li></ul><ul><li>3. 5 TÜ’den 0,1 ml doz cilt içine verilir. </li></ul><ul><li>4. Cilt yüzeyinin hemen altına iğnenin oblik uç kısmı yukarı gelecek şekilde tutularak yapılır. </li></ul><ul><li>5. Enjeksiyondan sonra 6–10 mm çaplı bir kabarcık oluşmalıdır. </li></ul><ul><li>6. Test uygun yapılmamışsa hemen ikinci bir test dozu birkaç cm uzak bir yere yapılır ve yeri işaretlenir. </li></ul><ul><li>7. Test yapıldıktan 48–72 saat sonra (2–3 gün) endurasyon çapı şeffaf bir cetvelle milimetrik olarak ölçülür. </li></ul>
  40. 42. TCT ölçümü*Değerlendirme <ul><li>0–5 mmNegatif kabul edilir ve aşılanır. </li></ul><ul><li>6–9 mmŞüpheli kabul edilir, 1 hafta sonra TCT tekrarlanır, yine 6–9 mm bulunursa negatif kabul edilip aşılanır. 10 mm ve üzeri ise pozitif kabul edilir. </li></ul>
  41. 43. TCT ölçümü*Değerlendirme <ul><li>10 mm ve üstü Pozitif kabul edilir, enfeksiyon olarak değerlendirilir ve ailesi ile birlikte incelenir, hasta bulunmazsa koruyucu tedaviye alınır. </li></ul><ul><li>* Endurasyonun (oluşan sertliğin) çapı ölçülmeli, kızarıklık ölçülmemelidir. </li></ul>
  42. 44. <ul><li>DaBT-İPA-Hib/DT/Td/Hep B/Hib/ KPA aşısı uygulaması: </li></ul><ul><li>1. 12 aya kadar bebeklerde deltoid kası radial sinirin yüzeysel yerleşimi ve kasın aşıyı uygun şekilde absorbe edecek kadar gelişmiş olmaması nedeniyle güvenli intramusküler (IM) uygulama için uygun değildir. Dolayısıyla bebeklerde IM uygulama için uyluğun orta veya üst 1/3 kısmında, vastus lateralis kasının ön yan bölümü kullanılır. </li></ul><ul><li>2. 12. aydan sonra, kolun üst kısmına deltoid kas içine yapılır. Kol dirsekten, bacak dizden 45° içe bükülür ve enjektör 90° dik açıyla cilde girerek, kas içine (intramusküler) uygulanır. </li></ul><ul><li>3. DaBT-İPA-Hib, DT, Td, Hib ve KPA aşıları 0.5 ml uygulanır. </li></ul><ul><li>4. Hep B aşısı 10 yaşa kadar 0,5 ml, 10 yaş ve üzerinde 1 ml uygulanır. </li></ul>
  43. 45. <ul><li>KKK/Kızamık/Kızamıkçık aşısı uygulaması: </li></ul><ul><li>1. Kolun üst kısmına, deltoid kasa uyan bölgeye yapılır. </li></ul><ul><li>2. Kol dirsekten 45° içe bükülür, enjektör 45° eğimle cildi geçerek, cilt altına (subkutan, SC) uygulanır. </li></ul><ul><li>3. KKK/Kızamık/Kızamıkçık aşısı 0,5 ml uygulanır. </li></ul>
  44. 46. <ul><li>OPA : </li></ul><ul><li>1. Ağızdan verilir. </li></ul><ul><li>2. Çocuğun başı geriye doğru eğilir, ağzı açılıp bir elle yanaklardan tutulurken diğer elle dil üzerine aşı damlatılır. </li></ul><ul><li>3. Damlalığın ucunun çocuğun ağzına değmemesine dikkat edilir. </li></ul><ul><li>4. Damlatılması gereken miktar aşı tipine göre değişebilir. Kaç damlanın bir doza eşdeğer olduğu aşı flakonu üzerinden kontrol edilmelidir (halen kullanılan aşıda 2 damla 1 dozdur). </li></ul>
  45. 47. Bebeklere IM enjeksiyon uygulaması şeması
  46. 48. Deltoid kasından yapılacak aşılarda uygulama şeması
  47. 49. <ul><li>Aşı takviminde belirtilen aralıklara göre aşıları tamamlanamamış çocuklarda önceki aşı dozlarının tekrar yapılmasına gerek yoktur. Aradan uzun bir süre geçmiş olsa bile, aşılamaya bırakılan yerden devam edilir, eksik aşılı çocuk saptandığında yaşına uygun olarak yukarıdaki şemalara göre aşıları tamamlanır. </li></ul>
  48. 50. <ul><li>Daha önce de belirtildiği gibi bazı aşılar tek enjeksiyonla koruyucu antikor düzeyleri oluştururken bazıları güçlendirici booster dozlara ihtiyaç gösterir. Aşılama zamanını ve pekiştirme dozunun yapılacağı zaman aralığını belirleyen faktörler; hastalığa bağlı riskler ve yeterli korumanın sağlanmasıdır </li></ul>
  49. 51. <ul><li>Doz aralıkları belirtilen zamandan uzun olsa bile aşılamanın baştan başlatılması gerekmez. Sık aralıklarla yapılan aşılamanın koruyuculuğu artır-madığı fakat yan etki riskini artırdığı gösterilmiştir.  </li></ul>
  50. 52. <ul><li>Aşı şemasına uyma güçlüğü göz önüne alınarak kombine aşılar üretilmiştir. Bu sayede enjeksiyon sayısı azaltılmış, maliyet düşürülmüştür. Kombine aşılardaki komponentler düşük volüm, yüksek antijen şeklinde olmalıdır. İçerikteki antijenler adjuvan ve koruyucularla da uyumlu olmalıdır </li></ul>
  51. 53. <ul><li>Günümüzde difteri-tetanoz toksoidi-inaktive polio aşı kombinasyonu ve HİB (hemofilus influenza) hatta HBV aşısı içeren kombinasyonlar sıklıkla ve başarıyla kullanılmaktadır.  </li></ul>
  52. 54. <ul><li>Rutin programda olmayan bazı özel aşılar belirli riskleri taşıyan gruplara yapılmalıdır. Pnömokok ve influenza için risk grupları benzerdir ve bu iki aşı farklı yerlerden eş zamanlı uygulanabilmektedir.  </li></ul>
  53. 55. <ul><li>Kolera ve sarı humma gibi eş zamanlı aşılama yapılamayacak aşılarda hastalıkların fatalitesi ve görülme riski göz önünde bulundurularak 3 hafta arayla uygulaması yapılabilir..  </li></ul>
  54. 56. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Sağlık kurumuna herhangi bir nedenle başvuran başta bebek, çocuk ve gebeler olmak üzere tüm bireylerin aşılanma durumu kontrol edilmeli, aşı takvimine göre aşılanması gerekenler ve eksik aşılılar tespit edilip aşılamak için her fırsat değerlendirilmelidir. Kaçırılmış fırsatlar en aza indirilmelidir </li></ul>
  55. 57. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Sağlık kurumlarında aşı günü uygulaması yapılmamalı, her gün aşı yapılmalıdır. </li></ul><ul><li>Aşı uygulamalarından önce enjektör, aşı ve varsa sulandırıcı üzerindeki etiketi ve son kullanma tarihi (Exp/ED: Expiry date) kontrol edilmeli, etiketi olmayan ya da son kullanma tarihi geçmiş aşılar, sulandırıcılar ve enjektörler kullanılmamalıdır. </li></ul>
  56. 58. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Miadı (kullanım süresi) önce dolacak veya son kullanma tarihi en yakın olan aşı ilk önce kullanılmalıdır. </li></ul><ul><li>Açılan çoklu aşı flakonlarına açılış tarih ve saati yazılmalıdır. </li></ul><ul><li>Kullanıma hazır enjektörlü aşılar hariç, her aşı için ayrı ve steril bir enjektör kullanılmalıdır. </li></ul>
  57. 59. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Birden fazla aşı aynı anda yapılabilir. BCG, OPA, DaBT-İPA-Hib, KKK, Hepatit B ve KPA aşılarının aynı gün yapılmasında bir sakınca yoktur. Ayrı ayrı enjektörler ile farklı ekstremitelerden yapılır. Aynı ekstremiteden farklı aşıların uygulanması zorunlu ise iki aşının uygulanma bölgesi arasında en az 2 cm mesafe olmalıdır. </li></ul>
  58. 60. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>DaBT-İPA-Hib beşli karma aşısı dışındaki aşılar aynı enjektörde karıştırılmaz. Beşli karma aşıda ise aynı ambalajda bulunan liyofilize Hib aşısı sıvı formda olan DaBT-İPA ile sulandırıldıktan sonra kullanılır. </li></ul>
  59. 61. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>12 aya kadar bebeklerde, intramuskuler uygulama için uyluğun orta veya üst 1/3 kısmında vastus lateralis kasının ön yan bölümü kullanılır. </li></ul><ul><li>Aşılamada iki doz arasında olması gereken en az sürelere mutlaka uyulmalıdır. Bırakılması gereken en az süreye uyulmadığında yapılan doz geçersiz sayılır ve uygun süre sonra tekrarlanır </li></ul>
  60. 62. <ul><li>Aşılar uygulanmadan önce oda ısısına getirilip iyice çalkalanırsa ortaya çıkan ağrı belirgin ölçüde azalır.  </li></ul>
  61. 63. B-) AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Aşı takviminde belirtilen uygulama zamanları ve uygulama aralıklarına uymak esastır. Ancak zorunlu hallerde aşağıda belirtilen en az süreler kullanılabilir; </li></ul>
  62. 64. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>DaBT-İPA-Hib aşısının 1. ile 2. ve 2. ile 3. dozları arasındaki süre en az 4 hafta olmalıdır. Aynı aşının 3. dozu ile rapel dozu arasındaki süre ise en az 6 ay olmalıdır. </li></ul>
  63. 65. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>DaBT-İPA-Hib aşısının 1. ile 2. ve 2. ile 3. dozları arasındaki süre en az 4 hafta olmalıdır. Aynı aşının 3. dozu ile rapel dozu arasındaki süre ise en az 6 ay olmalıdır. </li></ul><ul><li>Kızamık antijeni içeren iki aşı arasında en az 4 hafta süre olmalıdır. </li></ul>
  64. 66. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Hepatit B’nin 1. ve 2. dozu arasında en az 4 hafta, 2. ve 3. dozu arasında en az 8 hafta olmalı, ayrıca 3. doz 1. dozdan en az 16 hafta sonra uygulanmalıdır. Asıl olan 0–1–6 şemasıdır. </li></ul>
  65. 67. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>KPA için;12. aydan küçük çocuklarda, 1. ve 2. dozlar ile 2. ve 3. dozlar arasında bırakılması gereken en az süre 4 hafta olmalıdır. Son doz ile pekiştirme dozu arasında en az süre 4 ay olmalıdır (pekiştirme dozu 12. aydan önce yapılmamalıdır). </li></ul>
  66. 68. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Kural olarak parenteral (enjeksiyonla) uygulanan iki canlı viral aşı aynı anda uygulanabilir, aynı anda uygulanamayacaksa aralarında en az 4 hafta süre bırakılması gerekir. </li></ul>
  67. 69. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Takvimimizde yer alan canlı aşılardan OPA ile diğer canlı aşılar arasında süre bırakılması gerekmez </li></ul>
  68. 70. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Kızamık hastalığı ya da aşısı sonrası lenfopeni (t lenfosit azalması) oluşma olasılığı nedeniyle, hücresel bağışıklık yetersiz kalabileceğinden Kızamık içeren aşılar sonrası BCG uygulanmasında 4 haftalık bir süre bırakmak gerekir. </li></ul>
  69. 71. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>BCG’nin önce uygulandığı durumda ise Kızamık içeren aşıların uygulanması için süre bırakmaya gerek yoktur. </li></ul>
  70. 72. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Canlı virüs aşıları Tüberkülin Cilt Testini (TCT) bozabilir, bu nedenle ppd uygulaması Kızamık içeren aşılar ile aynı günde veya 4–6 hafta sonra yapılmalıdır. </li></ul>
  71. 73. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Aşılama öncesi aşı kontrendikasyonları mutlaka sorgulanmalıdır. </li></ul><ul><li>DaBT-İPA-Hib aşısı için üst yaş sınırı 6 yaştır (72 ay). </li></ul>
  72. 74. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Tetanoz toksoidi (TT) yerine Td aşısı uygulaması ile çocukluk çağındaki difteri aşılamasının rapel dozu yapılmakta, aynı zamanda daha önceden bağışıklanmamış ve difteriye hassas olan kişilerin bağışıklanmasına fırsat sağlanmaktadır. Gebelik dahil TT uygulanması gereken her durumda Td aşısı uygulanmalıdır. </li></ul>
  73. 75. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Herhangi bir yaş grubunda Hepatit B aşılaması yapılmadan önce Hepatit B’ye yönelik serolojik inceleme yapılmasına gerek yoktur. </li></ul>
  74. 76. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Hepatit B aşısı doğumdan sonra en geç ilk 72 saat (tercihen ilk 24 saat) içinde uygulanmalıdır </li></ul>
  75. 77. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Taşıyıcı olduğu bilinen anneden doğan bebeklere doğumdan sonraki ilk 12 saat içinde Hepatit B aşısı uygulanmalı, ayrıca doğumda aşı ile birlikte Hepatit B immun globulini de yapılmalıdır </li></ul>
  76. 78. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Doğum ağırlığı 2000 gr’ın üzerindeki bebeklerde Hepatit B aşılama şeması aynen uygulanmalıdır </li></ul>
  77. 79. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>2000 gr’ın altında doğum ağırlığı olan bebeklerde ise aşağıdaki şekilde uygulanmalıdır: </li></ul><ul><li>a) Anne Hepatit B taşıyıcısı ise veya taşıyıcılık durumu bilinmiyorsa doğumdan sonraki ilk 12 saat içinde ilk doz yapılır, daha sonra 1., 2. ve 12. aylarda aşı tekrarlanır (toplam 4 doz uygulanır). </li></ul><ul><li>b) Anne Hepatit B taşıyıcısı değilse, bebek 2000 gr’a ulaştığında veya 1. ayın sonunda ilk doz yapılır, ilk dozdan 1 ay ve 6 ay sonra aşı tekrarlanır (toplam 3 doz uygulanır). </li></ul>
  78. 80. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>BCG aşısı doğumdan itibaren yapılabilir, ancak uygulama kolaylığı, daha az komplikasyon olması ve immünitenin daha kuvvetli gelişmesi için 2 ayı doldurduğunda uygulanmalıdır. </li></ul>
  79. 81. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>BCG aşısı, 3. aydan sonra yapılacaksa ppd ile TCT yapıldıktan sonra sonucuna göre uygulanır </li></ul>
  80. 82. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>BCG aşılaması ile ilgili olarak; </li></ul><ul><ul><li>Kayıtlara göre BCG yapıldığı bilinen çocuklarda (skar görülsün veya görülmesin) ve BCG skarı bulunan çocuklarda herhangi bir yaşta kontrol amacıyla TCT yapılmasına gerek yoktur ve bunun sonucuna göre BCG uygulaması gerekli değildir. </li></ul></ul><ul><ul><li>6 yaş üzerinde hiç aşılanmamış çocukta BCG gerekli değildir. </li></ul></ul><ul><ul><li>6 yaş altında BCG yapılmamış olan çocukta TCT sonucuna göre gerekiyorsa BCG uygulanır. </li></ul></ul>
  81. 83. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>OPA yapıldıktan sonra, çocuğun beslenmesinin sınırlanmasına gerek yoktur. Anne sütü rahatlıkla verilebilir. </li></ul>
  82. 84. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>İshali olan çocuğa OPA uygulanabilir, ancak 4 hafta sonra fazladan bir doz daha yapılır. </li></ul><ul><li>Genel ilke olarak gebelikte canlı aşılar yapılmamalıdır, ancak risk-yarar durumu (Kuduz aşısı gibi) göz önüne alınarak duruma göre karar verilmelidir. </li></ul>
  83. 85. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Her ne kadar kızamıkçık aşısına bağlı fetal anomaliye dair bir kanıt olmasa da, kızamıkçık veya KKK aşısı alanlar 4 hafta süre ile gebelikten korunmalıdır. Kızamıkçık aşılaması öncesi gebelik testi yapmaya gerek yoktur, gebe olup olmadığı sorularak aşı yapılmasına karar verilir. </li></ul>
  84. 86. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Erişkinlerde Td aşılaması konusunda; </li></ul><ul><li>Daha önce aşılanma durumu bilinmeyen tüm yetişkinlerin 3 doz Td aşısı ile aşılanarak primer immünizasyonlarının tamamlanması gerekmektedir (birinci doz ile ikinci doz arasında 1 ay, ikinci doz ile üçüncü doz arasında 6 ay). 1980’den sonra doğanların aşı kayıtlarının bulunması durumunda, uygun aralıklarla yapılmış 3 doz Tetanoz içeren aşı almış olanlar 2 doz Tetanoz aşısı almış kabul edilerek aşılanmalarına kaldığı dozdan devam edilir. </li></ul><ul><li>Önceki aşılanma durumu bilinmeyen gebelerin de ilk karşılaşmada; 1 ay ara ile en az iki doz Td aşısı almaları sağlanmalı, 3. doz Td aşısı primer seriyi tamamlamak üzere 2. dozdan 6 ay sonra yapılmalıdır. </li></ul>
  85. 87. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Primer serisi tamamlanmış tüm yetişkinlere 10 yılda bir Td aşısı yapılmalıdır. </li></ul><ul><li>Primer serisi tamamlandığı aşı kayıtlarından anlaşılan bir kadına gebe kaldığında; Maternal ve Neonatal Tetanoz Eliminasyon Programına uygun olarak 1 doz Td, sonraki gebeliğinde de 1 doz Td yapılarak 5 doz Td şeması tamamlanır (Yüksek Riskli Bölgeler dışındaki bölgelerde). </li></ul><ul><li>Doğurganlık çağında (15–49 yaş) 5 doz Td almış olan kadınların da 10 yıl aralıklarla Td aşılamasına devam edilir. </li></ul>
  86. 88. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Ailelere, uygulanan aşı, aşının gerekliliği, bir sonraki aşı için gelmeleri gereken zaman ve olası yan etkileri hakkında bilgi verilmelidir. </li></ul><ul><li>Aşılanan her kişiye mutlaka aşı kartı verilmelidir. </li></ul>
  87. 89. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR: <ul><li>Aşı uygulaması kadar aşılama faaliyetleri sırasında ortaya çıkan tıbbi atıkların uygun şekilde uzaklaştırılması da önemlidir. Bu nedenle aşı uygulaması yapılan her ortamda Enjektör Güvenli Atık Kutusu da kullanılmalıdır. </li></ul>
  88. 90. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Canlı virus aşıları geç immuniteyi ve cilt testlerini bozmaktadır. Canlı virus aşıları ile tüberkülin testinin yapılması arasında en az 4 hafta olmalıdır. İmmun globulin uygulaması sonrası birkaç ay içinde yapılan aşıya yeterli immun yanıt alınamayabilir. Bu süreyi immun globulinin türü ve dozu belirlerlemektedir. Bu süre immün globülin yapıldıktan sonra; kızamık aşısı için 14 günken, varisella için 5 aydır. RSV (Respiratuar Sinsityal Virus) immun globulin yapıldıktan sonra ise varisella aşısı 9 ay ertelenmelidir.  </li></ul>
  89. 91. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>İmmun globulinler canlı virüs aşısından sonraki 3 hafta içinde kullanılmamalı, eğer kullanılmışsa tekrarlanmalıdır. OPV, sarı humma, tifo aşısı ile immunglobülinler arasında herhangi bir etkileşim yoktur. Genel olarak immunglobulinler inaktif aşı ve toksoidlerle daha az etkileşmektedir. Aşı ve ımmunglobülin ayrı bölgelerden önerilen dozlarda yapılmalıdır </li></ul>
  90. 92. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Aşı komponentleri ile lokal veya sistemik reaksiyonlar meydana gelebilir. Bu reaksiyonlardan sorumlu kısımlar aşı antijeni, hayvansal proteinler, antibiyotikler, prezervatifler, stabilizatörler olabilir. </li></ul>
  91. 93. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>En sık görülen hayvansal protein alerjisi embriyolu tavuk yumurtalarının kullanıldığı influenza ve sarı humma aşılarında ve tavuk embriyo hücre kültürlerinin kullanıldığı kızamık ve kabakulak aşılarında görülür. Bu aşılar uygulanmadan önce yumurta alerjisinin olup olmadığı sorulmalıdır. </li></ul>
  92. 94. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Yumurta alerjisi anaflaktik türde ise aşının tekrar yapılması kontrendikedir. Rubella aşısı insan diploid hücre kültüründe üretilir ve yumurta alerjisi olanlarda rahatlıkla kullanılabilir. MMR'de eser miktarda neomisin vardır. Neomisin alerjisi anafilaksiden çok kontakt dermatit şeklinde görülür ve aşı için kontrendikasyon değildir. </li></ul>
  93. 95. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Kolera, DBT, veba, tifo aşıları gibi bazı parenteral bakteri aşılarında da lokal veya sistemik yan etkiler sıktır. Toksisiteye bağlı olduğu düşünülür. DBT, DT, dT veya tetanoz toksoidi ile alerjik reaksiyonla nadirdir fakat bildirildiğinde uygulamayı kesmeden önce cilt testleri yapılmalıdır. Rapelden önce ise serolojik testler yapılabilir. </li></ul>
  94. 96. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Tiomersol içeren aşılara bağlı geç tipte hipersensitivite reaksiyonu olabilir, daha çok geçikmiş tiptedir. Son yıllarda aşılarda tiomersol miktarı; özellikle civa toksisitesini engellemek için en aza indirilmiş hatta kaldırılmştır.  </li></ul>
  95. 97. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Prematürelerin aşılanmasında doğum ağırlığı ve kronolojik yaş göz önünde bulundurulmaksızın normal doğanlarla aynı protokol uygulanmalıdır.  </li></ul>
  96. 98. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>HBsAg (HBs antijeni) pozitif annelerden doğan bebeklere ilk 72 saat içinde HBV aşısı ve HBIG (Hepatit B immünglobülini) yapılmalıdır. HBsAg negatif anneden doğan bebeklerin aşılamasında optimal zamanı konusunda yapılmış çeşitli çalışmalar vardır. Genel olarak bebek en az 2000 gr olduğunda veya 2. ayda yapılabilir.  </li></ul>
  97. 99. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Canlı ve ölü aşıların anne sütünün bileşimi üzerine etkisi yoktur. Anne sütü ile beslenen çocuklar rutin önerilen aşı şemaları doğrultusunda aşılanmalıdır.  </li></ul>
  98. 100. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Hamilelik sırasında temas riski fazla olanlarda enfeksiyonun fetus ve anneye vereceği zarar ile aşının verebileceği zarar karşılaştırıldıktan sonra aşılama yapılabilir. Kombine tetanoz ve difteri toksoidleri hamilelikte önerilen tek üründür. </li></ul>
  99. 101. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Son 10 yıl içerisinde dT aşısı yapılmamış ve daha önce aşılanmış hamile kadınlara rapel yapılmalı aşı yapılmamış ve sadece kısmi bağışıklık sağlanmış hamilelere ise primer aşı protokolü uygulanmalıdır. </li></ul>
  100. 102. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>HBV, pnömokok, influenza, OPV (mümkünse IPV) aşısı risk taşıyan hamilelere yapılabilir. Hamilelik dönemi, rubella, kızamık ve kabakulak aşı uygulanımı için kontrendikasyondur. Tüm hamilelerde rubella immunitesi ve HBsAg varlığı test edilmelidir. Post partum dönemde ise rubella aşısı yapılmasında sakınca yoktur.  </li></ul>
  101. 103. AŞI UYGULAMALARINDA GENEL KURALLAR <ul><li>Tüm aşılar için kontrendikasyonlar anafilaksi veya benzeri tablolardır. </li></ul>
  102. 104. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>Aşıların yapılmaması gereken durumlar çok nadirdir. Kesin kontrendikasyon durumlarında ilgili aşı uygulanmaz. Kesin kontrendikasyon ve önlem alınarak aşı yapılacak durumlarda aşı takviminin ne şekilde tamamlanacağına, takip eden hekim tarafından karar verilir. </li></ul>
  103. 105. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>Bir aşıya karşı gelişen anafilaktik reaksiyon, o aşının sonraki dozları için kesin kontrendikasyon oluşturur </li></ul>
  104. 106. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>Bir aşı bileşenine karşı gelişen anafilaktik reaksiyon, bu maddeyi içeren tüm aşılar için kesin kontrendikasyon oluşturur. </li></ul>
  105. 107. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>Ateşli veya ateşsiz ciddi hastalık durumunda, izleyen hekime danışılmadan aşı uygulanmaz. </li></ul>
  106. 108. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>DaBT Aşısı: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>DaBT’ye bağlı ensefalopati (Boğmaca bileşeni çıkarılarak takvime devam edilir.) </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Aşılamadan sonra 48 saat içinde ortaya çıkan 40,5oC ve üzerinde rektal ateş </li></ul><ul><li>Hipotonik hiporesponsif atak </li></ul><ul><li>Konvülsiyon </li></ul><ul><li>Aşılamadan 48 saat sonra ortaya çıkan ve en az 3 saat süren durdurulamayan ağlama </li></ul>
  107. 109. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>İPA: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>Neomisin, streptomisin veya polimiksin B’ye karşı anafilaktik reaksiyon </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Gebelik </li></ul>
  108. 110. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>Hib Aşısı: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>Genel kontrendikasyonlar dışında kontrendikasyonu yoktur. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Yoktur </li></ul>
  109. 111. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>DaBT-İPA-Hib Aşısı: </li></ul><ul><ul><li>Her bir aşı için belirtilen tüm kontrendikasyonlar birlikte dikkate alınmalıdır. </li></ul></ul>
  110. 112. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>OPA : </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>HIV enfeksiyonu veya evde HIV ile enfekte kişi olması, </li></ul><ul><li>Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik yada HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar. </li></ul><ul><li>Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle immün cevabın baskılandığı durumlar. </li></ul><ul><li>Ev temaslılarında bilinen immün yetmezlik durumu. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Gebelik </li></ul>
  111. 113. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>KKK/Kızamık Aşıları: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>Neomisin veya jelatine karşı anafilaktik reaksiyon </li></ul><ul><li>Yumurtaya karşı anafilaktik veya anafilaktoid reaksiyon (Anafilaksi dışındaki yumurta allerjileri engel değildir) </li></ul><ul><li>Gebelik, </li></ul><ul><li>Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar, </li></ul>
  112. 114. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>KKK/Kızamık Aşıları: </li></ul><ul><li>Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle immün cevabın baskılandığı durumlar. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Yakın zamanda (ürün veya doza göre 3–11 ay arasında değişebilir) kan ürünü veya immünglobulin preparatı verilmiş olması, </li></ul><ul><li>Trombositopeni, </li></ul><ul><li>Trombositopenik purpura öyküsü. </li></ul>
  113. 115. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>Kızamıkçık Aşısı: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>Neomisin veya jelatine karşı anafilaktik reaksiyon, </li></ul><ul><li>Gebelik, </li></ul><ul><li>Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar, </li></ul><ul><li>Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle immün cevabın baskılandığı durumlar. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Yakın zamanda (ürün veya doza göre 3–11 ay arasında değişebilir) kan ürünü veya immünglobulin preparatı verilmiş olması. </li></ul>
  114. 116. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>Hepatit B Aşısı: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>Ekmek hamuru mayasına (Saccharomyces serevisiae) anafilaktik reaksiyon. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>Yoktur. </li></ul>
  115. 117. AŞI KONTRENDİKASYONLARI <ul><li>BCG Aşısı: </li></ul><ul><li>Kesin kontrendikasyon: </li></ul><ul><li>Jeneralize malign hastalık, lenfoma, lösemi, konjenital immün yetmezlik ya da HIV enfeksiyonu nedeniyle immün cevabın bozulduğu durumlar, </li></ul><ul><li>Kortikosteroidler, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler veya radyasyon nedeniyle immün cevabın baskılandığı durumlar. </li></ul><ul><li>Gebelik. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar: </li></ul><ul><li>HIV enfeksiyonu riski altındaki kişiler. </li></ul>
  116. 118. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>DT/Td Aşısı: </li></ul><ul><li>Genel kontrendikasyonlar dışında kontrendikasyonu yoktur. </li></ul>
  117. 119. AŞI KONTRENDİKASYONLARI: <ul><li>Konjuge Pnömokok Aşısı: </li></ul><ul><li>Genel kontrendikasyonlar dışında kontrendikasyonu yoktur. </li></ul><ul><li>Önlem alınarak aşı yapılacak durumlar yoktur. </li></ul>
  118. 120. <ul><li>AŞILARDA YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR </li></ul>
  119. 121. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Allerji veya astım (yukarıda anlatıldığı gibi, aşının belirli bir bileşenine karşı bilinen bir alerji dışında), </li></ul><ul><li>38.5  C’nin altında seyreden solunum yolu enfeksiyonu veya ishal gibi hafif hastalıklar, </li></ul>
  120. 122. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Ailede aşıyı takiben yan etki görülme öyküsü, </li></ul><ul><li>Ailede konvülsiyon, felç veya epilepsi bulunma öyküsü, </li></ul><ul><li>Antibiyotik tedavisi görme, </li></ul>
  121. 123. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Anne sütü alma, </li></ul><ul><li>Kronik kalp, akciğer, böbrek veya karaciğer hastalıkları gibi kronik hastalıklar, </li></ul><ul><li>Serebral palsi, Down sendromu gibi kalıcı nörolojik durumlar, </li></ul>
  122. 124. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Prematürite (aşılama ertelenmemelidir), </li></ul><ul><li>Ameliyat öncesi ve sonrası, </li></ul><ul><li>Malnütrisyon, </li></ul><ul><li>Yenidoğan sarılığı öyküsü, </li></ul>
  123. 125. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Topikal (cilt üzerine krem/merhem), aerosol (solunum yolu ile) şeklinde veya lokalize (intraartiküler, intrabursal veya tendon içi vb.) steroid kullanımı ya da ağız yolu ile düşük doz steroid kullanımı (2 mg/kg veya 20 mg/gün dozundan az), </li></ul>
  124. 126. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Konvülsiyon öyküsü: aşılama sonrası ateş görülebileceğinden, febril konvülsiyon öyküsü olan çocuklarda ateş çıkması beklenen dönemde ateş düşürücü verilmesi uygundur. Çocuk antikonvülzan tedavi alıyorsa tedavisine aksatılmadan devam edilmelidir. </li></ul>
  125. 127. YANLIŞ KONTRENDİKASYONLAR <ul><li>Aşağıda belirtilen durumlarda aşı uygulaması ertelenmez, aşı takvimine göre uygulamaya devam edilir. </li></ul><ul><li>Aşı öncesi genel durumu iyi, sağlıklı çocukların ateşinin ölçülmesine ve fizik muayene yapılmasına gerek yoktur. Kontrendikasyonlar mutlaka sorgulanmalıdır. Aşı öncesi çocuğun hasta olup olmadığının sorulması yeterlidir. “Önlem alınarak aşı yapılması gereken durumlar”da aşı uygulama kararı, takip eden doktora bırakılmalıdır/doktor kontrolü sonrası aşı uygulanmalıdır. </li></ul>
  126. 128. <ul><li>İnaktif ve ölü aşılar immun yetmezlikli tüm kişilere yeterli cevap alınamayacak olsa bile normal doz ve zaman şeması uygulanarak yapılmalıdır. </li></ul>
  127. 129. <ul><li>Splenektomililere, pnömokok ve Hib aşıları özellikle önerilmektedir. Hemofili ve kanama diyatezi olan hastalar sık plazma transfüzyonu nedeniyle HBV ve diğer hasta-lıklar açısından risk taşırlar. Bu nedenle bu hastalara subkutan ve intradermal yollarla aşılama yapılabilir. Ancak, çok gerekli olduğu durumlarda aşılar intramuskuler olarak da uygulanabilmektedir </li></ul>
  128. 130. <ul><li>Yapılan aşılar kesinlikle kayıtlı olmalıdır. Her yenidoğan için ailesine verilecek bir aşı kartı bulunmalıdır. Bağışıklık durumu bilinmeyen kişilere yaşlarına uygun aşı tablosu uygulanmalıdır. Her nedenle sağlık merkezine gelirse gelsin çocuğun yapılmış aşıları mutlaka sorgulanmalı, eksik aşılar tamamlanmalıdır. </li></ul>
  129. 131. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Aşı uygulanan bir kişide, aşı sonrası ortaya çıkan, bilinen aşı yan etkisi ya da aşıya bağlı olduğu düşünülen herhangi bir istenmeyen tıbbi olay ASİE olarak tanımlanmaktadır. </li></ul>
  130. 132. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Aşılar çok güvenilir maddelerdir. Üretim ve dağıtım aşamalarında çok sıkı kontrolden geçmektedirler. Ülkemizde kullanılan aşılar Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından önerilen ve onaylanan İyi Üretim Prosedürleri (GMP) kurallarına uygun üretilmiş ve uluslararası referans laboratuarlarında test edilmiş olan aşılardır. Ayrıca kullanılacak aşılar teslim alınıp sahada kullanıma sunulmadan önce, Ulusal Referans Laboratuarlarımızda da test edilmekte ve uygun olduğu kanıtlanan aşıların kabulü yapılmaktadır. </li></ul>
  131. 133. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Aşılama sonrası sıklıkla hafif, oldukça nadir olarak da yaşamı tehdit edecek kadar ciddi istenmeyen etkiler gözlenebilir. Sağlık personelinin büyük çoğunluğu meslek hayatları süresince ciddi bir istenmeyen etki ile karşılaşmayabilirler. Ancak karşılaştıkları zaman da yapmaları gerekenler konusunda yeterli eğitim ve bilgiye sahip olmalıdırlar. </li></ul>
  132. 134. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Unutulmamalıdır ki hemen her durumda çocuğun aşı ile korunulabilir hastalıklara yakalanma ve bu hastalığa bağlı nedenlerle ölme ya da sakat kalma olasılığı, aşılama ile oluşabilecek istenmeyen etkilerin görülme olasılığı ile karşılaştırılamayacak kadar fazladır. </li></ul>
  133. 135. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Bununla birlikte aşılama sonrası gelişen istenmeyen etkiler, ebeveynleri çocuklarının daha sonraki aşılarını yaptırmamaya yöneltebilmekte ve eksik aşılı çocukların aşı ile korunulabilir hastalıklara yakalanmasına, ciddi şekilde hasta olmasına ve hatta ölümüne neden olabilmektedir. Bu nedenle aşıya bağlı istenmeyen etki izleme sistemi halkın bağışıklama programına olan güveninin korunması açısından da önem taşımaktadır. </li></ul>
  134. 136. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Bununla birlikte aşılama sonrası gelişen istenmeyen etkiler, ebeveynleri çocuklarının daha sonraki aşılarını yaptırmamaya yöneltebilmekte ve eksik aşılı çocukların aşı ile korunulabilir hastalıklara yakalanmasına, ciddi şekilde hasta olmasına ve hatta ölümüne neden olabilmektedir. Bu nedenle aşıya bağlı istenmeyen etki izleme sistemi halkın bağışıklama programına olan güveninin korunması açısından da önem taşımaktadır. </li></ul>
  135. 137. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>5. Müdahaleler ve uygun iletişim kanalları ile halkın aşılama programına güvenini sağlamak olarak belirlenmiştir </li></ul>
  136. 138. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>ASİE izleme sistemi, GBP kapsamında uygulanan aşıların (özel aşılar dahil) uygulanması sonrası gelişen istenmeyen etkilerin bildirimini kapsamaktadır. Ayrıca rutin uygulamaya çeşitli nedenlerle eklenebilecek diğer aşıların uygulanması sonrası gelişebilecek istenmeyen etkilerin izlemi de bu sistem kapsamına alınacaktır </li></ul>
  137. 139. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>İstenmeyen etkiler bazı vakalarda aşının kendisine, bazılarında ise aşının uygulanması sırasındaki hatalara bağlı olabileceği gibi, aşı ya da uygulama ile ilgisiz de olabilir </li></ul>
  138. 140. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>ASİE’ler beş grupta toplanmaktadır: </li></ul><ul><li>Aşı yan etkisi </li></ul><ul><li>Program uygulama hataları (Aşının üretim, dağıtım ve uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek hatalar) </li></ul><ul><li>Enjeksiyon reaksiyonu </li></ul><ul><li>Rastlantısal </li></ul><ul><li>Bilinmeyen </li></ul>
  139. 141. AŞI SONRASI İSTENMEYEN ETKİ (ASİE): <ul><li>Ciddi ASİE: Ölüm, sakatlık, konjenital anomali ile sonuçlanan veya hastanede yatma gerektiren ASİE’ dir. </li></ul>
  140. 142. Erişkinde Bağışıklama <ul><li>Aşılama aşı veya toksoid uygulaması ile sağlanırken, immunizasyon aktif veya pasif herhangi bir şekilde oluşturulan bağışıklığı anlatmak için kullanılır. Aşılama ile mutlaka immuni-zasyon sağlanmaz. </li></ul>
  141. 143. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices'in (ACIP), 2005-2006 yılları için erişkin bağışıklama programı Tablo 1'de görülmektedir ( 1 ).  </li></ul>
  142. 144. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Tetanoz ve difteri (Td):  Primer aşılama serisini tamamladığı kesin olmayan bireyler, Td aşısının primer serisini tamamlamalıdır. Erişkinler için primer aşılama 3 doz olarak yapılmalıdır. İlk 2 doz bir ay ara ile uygulanmalı ve ikinci dozdan 612 ay sonra üçüncü doz yapılmalıdır. Eğer kişi 3 dozluk seriyi yaptırmışsa ve son dozunu 10 yaşından önce olmuşsa tek doz tekrarı uygulanmalıdır. Amerikan Hekimler Birliğinin, erişkin aşı şemasında Td aşısı için önerdiği ikinci opsiyon, pediatrik aşı şemasını, ergen ve genç erişkin Td aşı şemalarını tam olarak yaptırmış olan 50 yaşındaki kişilere tek doz Td uygulanmasıdır. Difteri günümüzde artık çocuk-ların öldürücü hastalığı değildir. Hastalık yaşı 20 yaşın üstüne kaymıştır. Düzenli uygulanması halinde difteri aşısı en az %85, tetanoz ise %100 koruyuculuk sağlamaktadır ( 2 ).  </li></ul>
  143. 145. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Kızamık, Kızamıkçık, Kabakulak aşılaması (KKK):   Kızamık geçirmemiş veya aşılanmamış ya da kızamığın endemik görüldüğü ülkelere seyahat edecek kişilere 2 doz KKK aşısı uygulanmalıdır. İkinci doz KKK aşısı:  1)Bir salgın varsa yada kişinin yakın zamanda kızamık ile temas öyküsü varsa  2) Daha önce ölü kızamık aşısı ile aşılanmışsa  3)Lise öğrencileri  4)Sağlık merkezlerinde çalışanlar  5)Uluslar arası yolculuk yapmayı planlayanlara uygulanmalıdır.  KKK veya tek kızamık aşısı, ciddi bağışıklık yetmezliğine neden olan HIV enfeksiyonlu kişilerde uygulanmamalıdır.  </li></ul>
  144. 146. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Kabakulak komponenti: Tek doz KKK aşısı korunma için yeterlidir.  </li></ul>
  145. 147. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Kızamıkçık komponenti: Doğurgan yaştaki kadın-larda kızamıkçık aşısı yaptırıp yaptırmadıkları rutin olarak sorgulanıp, daha önce kızamıkçık aşısı yaptırıp yaptırmadığı açık değilse veya yaptır-mamışsa KKK uygulanmalıdır. Doğurgan yaştaki kadınlarda kızamıkçık bağışıklığı olup olmadığı rutin olarak taranmalı ve kadınlar konjenital kızamıkçık sendromu konusunda bilgilen-dirilmelidir. Hamile kadınlara uygulanmamalıdır ve aşıdan sonra en az 4 hafta süreyle hamile kalma-maları hatırlatılmalıdır. Kadın eğer hamile ise ve hastalığı geçirmemiş ve aşılanmamışsa doğumdan sonra en kısa süre içinde aşılanmalıdır ( 3 ).  </li></ul>
  146. 148. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Suçiçeği aşılaması:   Suçiçeği geçirdiğine dair güvenilir hikâyesi olmayan veya serolojik olarak hastalığı geçirdiği gösterilemeyen ve hastalığın bulaşma riski taşıdığı su çiçeği geçirmemiş olan erişkinlere uygulanabilir. Ayrıca;  1)İmmün yetmezliği olan kişilere bakım veren sağlık çalışanları ve immün yetmezlikli kişilerle aynı evde yaşayanlar gibi ciddi hastalık geçirme riski olan kişilerle yakın temasta olanlara,  2)Bulaş riskinin veya mikropla karşılaşma riskinin yüksek olduğu gruplardaki kişiler (öğretmenler, kreş çalışanları, bakım evlerinde kalanlar ve çalışanlar, üniversite öğrencileri, cezaevlerindeki mahkûmlar ve çalışanlar, askeri personel, 1118 yaş arasındaki ergenler ve çocuklarla birlikte aynı evde yaşayan erişkinler, doğurgan yaştaki kadınlar, hastalığa karşı bağışık olmayan ve uluslararası yolculuk yapanlara uygulanır.  </li></ul>
  147. 149. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Suçiçeğine karşı bağışıklık şu şekilde tanımlanmalıdır;  a)Uygun yaşta uygulanmış olan suçiçeği aşısını gösteren doküman (örneğin 13 yaşından önce tek doz suçiçeği aşısı, 13 yaşından sonra 2 doz suçiçeği aşısı yapılmış olması),  b)Hekim teşhisi ile karar verilmiş, geçirilmiş suçiçeği hastalığı veya kişinin tariflediği tipik suçiçeği hastalığı,  c)Hekim tarafından tanısı konmuş Herpes Zoster hikayesi,  d)Su çiçeğine karşı bağışıklığın laboratuarda gösterilmesi.  Hamile kadınlara veya suçiçeği aşısı yapıldıktan sonraki ilk 4 hafta içinde hamile kalma olasılığı olan kadınlara suçiçeği aşısı uygulanmamalıdır. Hamile kadınların suçiçeği geçirip geçirmedikleri değerlendirilmelidir. Suçiçeğine karşı bağışık olmayan ve hamile olan kadınlara doğumdan sonra en kısa süre içinde suçiçeği aşısının ilk dozu uygulanmalıdır. Aşının ikinci dozu ilk dozdan 48 hafta sonra uygulanmalıdır.  </li></ul>
  148. 150. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Influenza aşılaması:  Risk oluşturan tıbbi nedenler; kronik kalp veya akciğer (astım dahil) hastalıkları, diabet dahil kronik metabolik hastalıklar, böbrek yetmezliği, hemoglobinopatiler, immün sistem yetmezliğine neden olan hastalıklar (HIV enfeksiyonu veya ilaçlar), solunum fonksiyonlarını veya solunum yolu sekresyonlarını bozabilecek, aspirasyon riskini arttıracak herhangi bir durum (örneğin idrak bozukluğu, omurilik zedelenmesi, nöbet geçirmeye neden olan hastalıklar, nöromuskuler hastalıklar) ve influenza sezonunda hamile olan kadınlar. Asplenili kişilerde komplikasyonlu veya ciddi influenza riskine dair bir veri bulunmamakla birlikte asplenili kişilerde influenza ciddi hastalığa neden olabilecek sekonder bakteriyel enfeksiyonların gelişmesi açıcından bir risk oluşturmaktadır.  </li></ul>
  149. 151. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Mesleki risk; Sağlık Çalışanları ve uzun süreli bakım üniteleri ve destek yaşam ünitelerinde görev yapan kişiler.  Diğer risk grupları; bakım evlerinde ve uzun süreli bakım evlerinde kalanlar, yüksek risk altındaki kişilere grip bulaştıracak kişiler (hastalara evde bakım veren kişiler, hastalarla aynı evde yaşayanlar, doğumdan 23 aylık olana kadar bebeklerle aynı evde yaşayanlar veya onlara bakanlar, astımlı çocuklar, yaşlılara ve yüksek risk grubundaki hastalara bakım verenler ve onlarla aynı evde yaşayanlar) ve aşılanmak isteyen herkestir ( 4 ).  </li></ul>
  150. 152. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Pnömokok polisakkarid aşılaması :  Pnömokok infeksiyonları, aşı ile önlenebilir diğer hastalıklar içinde en çok ölüme yol açan hastalıklardır.  Tıbbi endikasyonlar; astım dışındaki kronik akciğer hastalığı, kalp hastalığı, diabetes mellitus, kronik karaciğer hastalığı (alkol kullanımına bağlı siroz dahil), kronik böbrek yetmezliği veya nefrotik sendrom, fonksiyonel veya anatomik aspleni (splenektomi veya orak hücreli anemi), immün yetmezliğe neden olan durumlar (konjenital immün yetmezlik, HIV enfeksiyonu, lösemi, lenfoma, multipl myeloma, hodgkin hastalığı, yaygın malignite, organ veya kemik iliği transplan-tasyonu), alkilleyici ajanlarla kemoterapi, antime-tabolitler ve uzun süreli sistemik kortikosteroid kullanımıdır ( 5 ).  </li></ul>
  151. 153. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Diğer endikasyonlar; bakım evlerinde kalanlar ve diğer uzun süreli bakım alanlardır.  Pnömokokal polisakkarid aşısı ile tekrar aşılama; kronik böbrek yetmezliği veya nefrotik sendrom, fonksiyonel veya anatomik aspleni (orak hücreli anemi veya splenektomi), immün yetmezliğe neden olan durumlar (konjenital immün yetmezlik, HIV enfeksiyonu, lösemi, lenfoma, multipl myeloma, hodgkin hastalığı, yaygın malignite, organ veya kemik iliği transplantasyonu), alkilleyici ajanlarla kemoterapi, antimetabolitler va uzun süreli sistemik kortikosteroidler veya cochlear implantlar. Bakım evleri ve uzun süreli bakım ünitelerinde kalanlara, tek bir kereye mahsus olmak üzere, 5 yıl sonra tek doz.aşı uygulanmalıdır. 65 yaş ve üzerindeki kişiler eğer 5 yıldan daha uzun bir süre önce aşılandılarsa ve ilk aşılama sırasında 65 yaşından küçüklerse, bir kez tekrar doz aşı uygulanmalıdır ( 6 ).  </li></ul>
  152. 154. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Hepatit A aşılaması:  Tıbbi endikasyonlar; pıhtılaşma faktör bozuk-luğu olanlar veya kronik karaciğer hastalığı olanlardır.  Davranışsal endikasyonlar; homoseksüeller ve uyuşturucu bağımlılarıdır.  Mesleki endikasyonlar; HAV virüsü ile deney yapanlardır.  Diğer endikasyonlar; yüksek veya orta derecede HAV endemik bölgelerde çalışanlar veya bu bölgelere yolculuk yapacak kişilerdir ( 7 ).  </li></ul>
  153. 155. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Hepatit B aşılaması:  Tıbbi endikasyonlar; hemodiyaliz hastaları, pıhtılaşma faktörü konsantresi alan hastalardır.  Mesleki endikasyonlar; sağlık çalışanları, çalışma yerlerinde kanla karşılaşan güvenlik görevlileri, tıp fakültesi öğrencileri, diş hekimleri, hemşireler, laboratuar teknisyenleri, diğer ilgili sağlık profesyonelleridir. Davranışsal endikasyonlar; uyuşturucu bağımlıları, son 6 ay içinde birden fazla cinsel partneri olanlar, son zamanlarda cinsel yolla bulaşan bir hastalığı olanlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar kliniklerinin tüm hastaları, homoseksüellerdir.  Diğer endikasyonlar; kronik HBV enfeksiyonu olan kişilerin cinsel partnerleri ve onunla aynı evde yaşayanlar, mental sağlığı yerinde olmayanlara hizmet veren yerlerde çalışanlar, 6 aydan uzun süredir kronik HBV enfeksiyonunun yüksek oranda görüldüğü ülkelere yolculuk yapacak olanlar, cezaevlerinde kalanlar ve çalışanlarıdır.  </li></ul>
  154. 156. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Meningokokal aşılama (serogrup A, C, Y ve W için quadrivalan):  Tıbbi endikasyonlar; kompleman eksiklikleri olanlar, anatomik veya fonksiyonel asplenisi olanlardır.  Diğer endikasyonlar; yurtta kalan üniversite birinci sınıf öğrencileri, rutin olarak N.meningitidis ile karşılaşma riski olan mikrobiyologlar, askeri personel ve hastalığın hiperendemik veya epidemik olduğu bölgelere (menenjit kuşağı; sub-Saharan Afrika, Mekke, Suudi Arabistan (Hac için)) yolculuk yapacak kişilerdir. Yüksek risk altındaki kişilere (örneğin hastalığın epidemik olduğu bölgelerde yaşayanlara) 3-5 yıl sonra tekrar aşılama yapılmalıdır. 55 yaş ve altında olan ve yukarıdaki gruplardan herhangi birisine giren erişkinlerde meningokok polisakkarid aşısı kabul edilir bir alternatif olmasına rağmen meningokok konjuge aşısı tercih edilmelidir. Meningokok aşısı uygulandıktan iki hafta sonra koruyuculuğu başlar ( 8 ).  Risk grubundaki kişilere MPSV4 ile ilk doz aşıdan 5 yıl sonra, risk hala devam ediyorsa (örneğin hastalığın salgın yaptığı bölgelerde yaşayanlar) yeniden aşılama endike olabilmektedir. Amerikan Aile Hekimleri Akademisi üniversitelerin meningo-kokal enfeksiyonlar ve aşılama açısından bilgilen-dirme konusunda öncülük etmesi isteyenleri aşıla-masını önermektedir.  </li></ul>
  155. 157. ERİŞKİNDE AŞILAMA <ul><li>Aşılamada Karşılaşılan Sorunlar  1-Ateşi yüksek olan hastaların aşılanması uygun değildir. Ateşin aşıya mı yoksa hastalığa mı ait olduğu karışabilir. Hafif ve orta düzeyde ateş aşılamaya mani değildir.  2-Beslenme bozukluğu, solunum yolu enfek-siyonu aşılamaya mani değildir.  3-Yakın zamanda gama globulin yapılmış kimselere kızamık, kızamıkcık ve kabakulak aşıları en az altı hafta süreyle ertelenmelidir.  4-Aşıdan sonra 40 derecenin üzerinde ateş olması, şok gelişmesi veya diğer sinir sistemi belirtilerinin varlığı durumunda kombine difteri-boğmaca-tetanoz aşısına ara verilmelidir. </li></ul>
  156. 158. GEBELİKTE TETANOZ <ul><li>Tetanoz toksoidi teratojenik değildir. • Bu yüzden yenidoğan tetanozunu önlemek için gebelere tetanoz aşısı yapılmalıdır. • Daha önce immünize olmamış gebelerde ilk üç ay dahil ilk fırsatta ilk doz aşı yapılmalıdır. • İkinci aşı bundan en az 4 hafta sonra yapılmalıdır. • Bu ile aşıdan 15 gün sonra başlayan 3 yıllık koruma sağlanır. • Üçüncü aşı ikinciden 6 ay sonra yapılır ve 5 yıl koruma sağlar. • Dördüncü aşı bundan bir yıl sonra yapılır ve 10 yıllık koruma sağlar. • Daha sonra 10 yılda bir rapel yapılır. </li></ul>
  157. 159. <ul><li>SOĞUK ZİNCİR MESELESİ İLGİNİZİ ÇEKMEZ SANIRIM İLLAKİ MERAK EDİYORSANIZ BUYRUN </li></ul>
  158. 160. <ul><li>SOĞUK ZİNCİR </li></ul><ul><li>Soğuk zincir, bir aşının etkinliğini üretiminden kişiye uygulanana kadar koruyan ve ihtiyacı olanlara yeterli miktarda etkin aşının ulaşmasını sağlayan insan ve malzemeden oluşan sistemdir. Zamanında ve istenilen miktarda aşı temin edilemediğinde aşı uygulamalarında aksamalar olacaktır. Kullanılan aşılar etkin değilse, %100 aşılama hızlarına ulaşılsa bile bağışık bir toplum oluşturma hedefine ulaşılamayacaktır. Bu nedenle soğuk zincir GBP’nın en önemli bileşenlerinden biri olarak büyük önem taşımaktadır. </li></ul>
  159. 161. SOĞUK ZİNCİR <ul><li>Tüm aşılar ısıya hassastır. Ayrıca BCG, Kızamık, KKK, Kızamıkçık aşıları güneş ışığı gibi ultraviyoleye de hassastır. Aşıların tahrip olmasının sebebi, ısının kümülatif etkisidir. Yani bir kerede çok yüksek (30–35  C üzeri) sıcaklığa maruziyet kadar, birçok kereler daha az sıcaklıklara (10–30  C arası) maruziyet de aşıyı aynı derecede bozabilir </li></ul>
  160. 162. SOĞUK ZİNCİR <ul><li>Bir kez aşının etkinliği kaybolur ya da azalırsa, aşılar eski haline döndürülemez, bu nedenle soğuk zincir süreklilik gerektirir. Öte yandan Polio, Kızamık, KKK, Kızamıkçık, liyofilize Hib ve BCG aşıları dondurulabilirken; DaBT-İPA-Hib, DT, Td, Hepatit B ve KPA ile liyofilize aşıların sulandırıcılarının hiçbir zaman donmaması gerekir. Dondurulmaması gereken aşılar ve sulandırıcılar donduğunda aşı olma özelliğini yitirmekte, geri dönmeyecek şekilde hasara uğrayarak çökeltiler oluşturabilmektedir </li></ul>
  161. 163. SOĞUK ZİNCİR <ul><li>Donma durumlarında bazen şiddetli çalkalama ile homojene yakın bulanıklık meydana gelebilmekte ve sanki donmamış izlenimi verebilmektedir. Bu nedenle tek başına çalkalama testi aşının kullanılabilir olduğunu göstermez. Burada önemli olan husus sürekli ısı izlemlerinin yapılarak kayıt altına alınması olduğundan sürekli ısı kaydeden sistemlerin kullanılması yaygınlaştırılmalıdır. </li></ul>
  162. 164. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><li>Buzdolaplarının standart olarak üstten soğutma yapmadığı çeşitli modellerde alttan, yan duvardan soğutmalı sistemlerin olduğu unutulmamalı ve buzdolabı kullanım kılavuzu dikkatle incelenerek soğutmanın hangi bölümden yapıldığı, daha soğuk ve daha sıcak rafların hangisi olduğu mutlaka öğrenilmeli ve aşı yerleşimi buna göre düzenlenmelidir. </li></ul>
  163. 165. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><ul><li>Aşıların donmaya karşı hassasiyetleri (en hassas olandan başlayarak); </li></ul></ul><ul><li>- Hepatit B aşısı </li></ul><ul><li>- DaBT-IPA-Hib, KPA, PPD, grip aşısı, tüm antiserumlar </li></ul><ul><li>-Td, DT, tüm sulandırıcılar, </li></ul><ul><li>-Kızamık, KKK, BCG, Hib, meningokok aşıları (sulandırıcılar hariç), </li></ul><ul><li>-OPA </li></ul>
  164. 166. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><ul><li>Aşı flakonları, aralarında yeterli hava akımı dolaşacak şekilde yerleştirilmelidir. </li></ul></ul><ul><li>Donmaya hassas olan aşılar buzdolabının soğutucu kısmından uzakta tutulmalı, aşılar orijinal kutularının içerisinde saklanmalı ve buzdolabının duvarı ile temas ettirilmemelidir. </li></ul>
  165. 167. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><ul><li>Aşı yerleştirilmesinde, miadı yakın olan aşıların ön kısımda bulunmasına dikkat edilmelidir. </li></ul></ul><ul><ul><li>Dolap kapağına hiç bir şey konulmamalıdır. </li></ul></ul><ul><ul><li>Buzdolaplarının içerisine aşı, sulandırıcı, antiserum, buz aküsü ve su bidonlarından başka hiçbir malzeme (ilaç, yiyecek, içecek, enjektör, vb) konulmamalıdır. </li></ul></ul>
  166. 169. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><ul><li>Buzlukta aralıklı olarak dizilmiş buz aküleri bulundurulmalıdır. </li></ul></ul><ul><ul><li>Buzluğun 0,5 cm den fazla kalınlıkta buzlanmamasına dikkat edilmelidir. </li></ul></ul><ul><ul><li>Aşılar buzluğa konulmamalıdır. </li></ul></ul>
  167. 170. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><li>Üstten soğutmalı bir buzdolabı için buzdolabının </li></ul><ul><li>Üst rafına: OPA, sulandırıcıları ayrı olmak üzere Hib, BCG, KKK, Kızamık ve Kızamıkçık aşıları </li></ul><ul><ul><li>Orta rafına: DaBT-İPA-Hib, kuduz aşısı </li></ul></ul>
  168. 171. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><li>Üstten soğutmalı bir buzdolabı için buzdolabının </li></ul><ul><li>Alt rafına: KPA, Hep B, Td, DT aşıları ile PPD solüsyonu, aşı sulandırıcıları ve tüm antiserumlar, yerleştirilmelidir </li></ul>
  169. 172. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><li>Üstten soğutmalı bir buzdolabı için buzdolabının </li></ul><ul><li>Ayrıca sulandırıcısı ayrı olmak üzere meningokok aşısı üst rafa; meningokok aşısının sulandırıcısı ve grip aşısı alt rafa konulmalıdır. </li></ul>
  170. 173. Buzdolabına Aşı Yerleştirirken Dikkat Edilecek Hususlar: <ul><li>Üstten soğutmalı bir buzdolabı için buzdolabının </li></ul><ul><li>En alt kısma (sebzelik) dolap ısısının sabit tutulmasına yardımcı olmak üzere su şişeleri yerleştirilmelidir </li></ul>
  171. 174. <ul><li>Uzun süreli elektrik kesintilerinde buzdolabı ısısı düzenli olarak kontrol edilmeli, gerekirse buzluktaki buz aküleri buzdolabı kapağına yerleştirilmeli ve kapak sık sık açılmamalıdır. İzolasyonu iyi bir buzdolabında bu yolla genellikle 24 saat süre ile ısı korunur. Daha uzun süreli kesintilerde acil durum planı uygulanmalıdır </li></ul>
  172. 175. <ul><ul><li>Aşılar buzdolabı temizliği yapılırken aşı nakil kabında korunmalı ve buzdolabı çalıştırıldıktan sonra uygun ısı aralığına ulaşılınca buzdolabına aktarılmalıdır. </li></ul></ul><ul><li>Buzdolabı termostat ayarlamasına yönelik bilgiler ve buzdolabı aşı yerleşim şeması Ek-3’de verilmiştir. </li></ul>
  173. 176. <ul><li>Aşı Nakil Kaplarının Kullanımı: </li></ul><ul><li>Aşı nakil kapları sahip oldukları soğuk ömürlerine bakılarak kısa veya uzun ömürlü olarak ikiye ayrılırlar. Soğuk ömürleri 1 gün ve daha az olan aşı nakil kapları kısa ömürlü (askılı aşı nakil kabı), soğuk ömürleri 3–5 gün arasında olanlara ise uzun ömürlü aşı nakil kabı denilir. </li></ul><ul><li>Aşıların nakil kaplarına yerleştirilmesi aşağıdaki kurallara göre yapılır; </li></ul><ul><li>Aşı seansının yapılacağı veya gezici aşılama hizmeti planlandığı günün sabahı, ihtiyaç duyulan tüm buz aküleri buzluktan çıkarılmalıdır. </li></ul><ul><li>Buz aküleri buzdolabı dışında çalkalama sesi duyulana kadar bekletilmelidir. Örneğin -20ºC’ de donmuş bir buz aküsü için +20ºC olan bir odada yaklaşık 1 saat bekletmek gerekir. Buz akülerinin yeterince çözüldüğünü anlamak için sallandığında su sesi duyulmalıdır. </li></ul><ul><li>Buz aküleri uygun şekilde kurulandıktan sonra aşı nakil kabının içine yerleştirilmelidir. </li></ul><ul><li>Aşı ve sulandırıcılar aşı nakil kabının orta kısmına yerleştirilmelidir. Donmaya karşı hassas olan aşılar ve sulandırıcılar buz aküleri ile doğrudan temas etmeyecek şekilde yerleştirilmelidir. Aşı flakonlarının buz akülerine direk temasını engellemek için köpük, sünger veya kalın karton kullanılmalı ya da flakonlar kendi karton ambalajları ile yerleştirilmelidir. </li></ul><ul><li>Uzun ömürlü aşı nakil kabında aşı flakonlarının yanına termometre ve donma göstergesi konulmalı, üst kısımlarına da buz aküsü yerleştirilmelidir. </li></ul><ul><li>Kısa ömürlü (askılı) aşı nakil kabına aşı flakonlarının yanına termometre yerleştirilmelidir. </li></ul><ul><li>En üste de köpük yerleştirerek kapak kapatılmalıdır. </li></ul><ul><li>Aşı seansında açılan aşıların da buz aküleri ile direk teması engellenmelidir. </li></ul>
  174. 177. <ul><li>Buz Akülerinin Kullanımı: </li></ul><ul><li>Buz aküleri aşı nakil kabına uygun olmalı ve yeterli miktarda buz aküsü bulunmalıdır. Buz aküsünü dondururken, buz aküsü ağzında bir miktar boşluk kalacak kadar su ile doldurulmalı ve kapağı sıkıca kapatılmalı, akıtıp akıtmadığı kontrol edilmelidir. Buz aküleri aralarında hava dolaşımına izin verecek (bkz. buzdolabı yerleşim şeması), yan yüzleri açıkta kalacak ve çok sıkışık olmayacak şekilde buzluğa yerleştirilerek evaporatör ile uygun olarak etkileşmesi sağlanmalıdır. Buz aküleri en az 24 saat dondurulmalıdır. Aşılama seansından sonra buz aküleri tekrar donması için buzluğa yerleştirilmelidir </li></ul>
  175. 178. <ul><li>Aşı Uygulanacak Yerin Özellikleri: </li></ul><ul><li>Aşılama çalışmaları için bir oda “aşı odası” olarak belirlenir. Aşı odasında el yıkama ünitesi olmalıdır. Sağlık çalışanı aşılama işlemi öncesinde ve kirli malzeme ya da kanla temas durumunda ellerini yıkamalıdır. Odada kullanılmış iğneleri elinden bırakmadan ve etrafta dolaşmadan güvenli atık kutusuna atabileceği şekilde planlama yapılmalıdır. Çalışma ortamına her seferinde bir çocuk ve bir ebeveyn alınmalı, oda yeterince sessiz olmalıdır. Sağlık çalışanı çocuk ile iğneler ve diğer keskin malzeme arasında durmalıdır. Aşıyı uyguladıktan sonra aşılama ile ilgili olarak gerekli kayıtları tutmalıdır. Sahada aşı uygulaması yapılırken aşı kabı ve aşılar doğrudan güneş ışığına, yağmur ya da toza maruz kalmamalıdır. Aşılama istasyonu olarak kadın ve çocuklara kolay ulaşılan bir ortam belirlenmelidir. </li></ul>
  176. 179. <ul><li>Enjektör Güvenli Atık Kutusu Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar: </li></ul><ul><li>Aşı uygulanan her yerde Enjektör Güvenli Atık Kutusu bulundurulmalıdır, </li></ul><ul><li>Enjeksiyondan hemen sonra enjektör iğnesi ayrılmadan ve kapağı kapatılmadan Enjektör Güvenli Atık Kutusuna atılmalıdır, </li></ul><ul><li>Enjektör Güvenli Atık Kutularının en fazla ¾’ü doldurulmalıdır. </li></ul><ul><li>Enjektör Güvenli Atık Kutuları imha edilmek üzere gönderilene kadar kuru ve güvenli bir yerde saklanmalıdır. </li></ul><ul><li>Enjektör Güvenli Atık Kutularının “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”ne uygun olarak imhası sağlanmalıdır. </li></ul>

×