Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Staða opins aðgangs á Íslandi

500 views

Published on

Erindi á málþingi um opinn aðgang í Háskólanum í Reykjavík 25. október 2013. http://opinnadgangur.is/vidburdir/oa-island-malthing-2013/

Published in: Technology
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Staða opins aðgangs á Íslandi

  1. 1. OA vikaOA vika 2012 2013 Málþing um opinn aðgang 25. október 2013 Guðmundur Á. Þórisson <gthorisson@gmail.com> Reiknistofnun Háskóla Íslands og ORCID - Open Researcher & Contributor ID Initiative @gthorisson | http://gthorisson.name | http://orcid.org/0000-0001-5635-1860 Þetta efni er birt með Creative Commons Attribution leyfinu (CC BY: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/). Það þýðir að leyfilegt er að afrita efnið, fjölfalda, dreifa og aðlaga að vild, svo fremi sem vitnað er í á viðeigandi hátt og höfundar & uppruna er getið. openaccessweek.org Staðan á Íslandi
  2. 2. Yfirlit OA vika 2013 • Hvað er opinn aðgangur? • Ljón í veginum - hvar eru stærstu hindranirnar? Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • Staðan á Íslandi vs. alþjóðlega
  3. 3. Smá sjálf-intró OA vika 2013 openaccessweek.org Akademískur höfundur, líffræðingur/lífupplýsingafræðingur, óvirkur fræðimaður, tæknihaus með skoðanir á fræðiútgáfu Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  4. 4. OA Ísland - áhugahópur um opinn aðgang openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  5. 5. Scholarly journals don’t pay authors for their journal articles. Frá Peter Suber, erindi á ráðstefnu um OA, Landsbókasafni 13. apríl 2010 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is OA vika 2013 openaccessweek.org What’s the difference between rock songs and research articles?
  6. 6. Útgáfa fræðiefnis sem sértilfelli OA vika 2013 • Greinar í fræðiritum eru hugverk, skrifuð af höfundum ekki fyrir peninga, sem hluti af þeirra vinnu sem fræðimenn • Þetta er í grundvallaratriðum frábrugðið skáldritahöfundum, fréttamönnum, tónlistarmönnum og öðrum sem treysta á sölu hugverka sinna til að fá tekjur • Annars konar fræðiefni einnig gefið út (bækur, ráðstefnurit o.fl.) - ritrýndar tímaritsgreinar eru megin birtingarform fræðasamskipta í flestum sviðum vísindanna – Gjaldmiðll eða “academic currency” í fræðigeiranum - Publish or Perish kúltur Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – Peter Suber: “works which authors give to the world”
  7. 7. Fræðiefni í opnum aðgangi er ... OA vika 2013 • .. rafrænt • .. á Netinu • .. án endurgjalds • Bylting í upplýsingatækni og samskiptum síðustu 15-20 ár – Mögulegt að dreifa fræðiefni á ódýrari og hraðar hátt en nokkurn tíma áður – Hreinn kostnaður við að birta og dreifa vísindagreinum er nær enginn Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • ..með sem minnstar takmarkanir á notkun
  8. 8. Hvernig? grænt vs. gull OA vika 2013 openaccessweek.org OA gegnum fræðirit Credit: adapted from http://mostlyphysics.wordpress.com/2013/02/25/new-models-for-academic-publishing/ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  9. 9. Hvernig? grænt vs. gull OA gegnum fræðirit OA vika 2013 openaccessweek.org OA gegnum varðveislusöfn Credit: adapted from http://mostlyphysics.wordpress.com/2013/02/25/new-models-for-academic-publishing/ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  10. 10. Ávinningur fyrir höfunda openaccessweek.org Aukinn sýnileiki og áhrif – Vísindaframlög í opnum aðgangi eru aðgengileg breiðari lesendahópi, eru lesin af fleirum og það er oftar vitnað í þau. Þetta leiðir af sér aukinn áhrif eða “slagkraft” framlagsins (e.impact) fyrir höfunda og rannsóknarstofnanir sem þeir vinna fyrir, og sjóðir sem fjárfesta í rannsóknunum fá meira fyrir peningana. OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  11. 11. Ávinningur fyrir höfunda openaccessweek.org Aukinn sýnileiki og áhrif – Vísindaframlög í opnum aðgangi eru aðgengileg breiðari lesendahópi, eru lesin af fleirum og það er oftar vitnað í þau. Þetta leiðir af sér aukinn áhrif eða “slagkraft” framlagsins (e.impact) fyrir höfunda og rannsóknarstofnanir sem þeir vinna fyrir, og sjóðir sem fjárfesta í rannsóknunum fá meira fyrir peningana. OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  12. 12. Ávinningur fyrir lesendur OA vika 2013 openaccessweek.org • Frjáls aðgengi að upplýsingum og þekkingu – Óhindrað aðgengi eflir og hraðar á rannsóknar- og uppgötvunarferlinu fyrir alla þáttakendur í vísinda- og fræðastarfsemi, ekki bara fyrir þá sem hafa efni á að kaupa áskrift að lokuðum fræðiritum. Til dæmis hafa vísindamenn í þróunarlöndunum aðeins aðgang að litlum hluta alls útgefins fræðiefnis, samanborið við kollega sína í vestrænum ríkjum. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  13. 13. Ávinningur fyrir lesendur OA vika 2013 openaccessweek.org • Frjáls aðgengi að upplýsingum og þekkingu – Óhindrað aðgengi eflir og hraðar á rannsóknar- og uppgötvunarferlinu fyrir alla þáttakendur í vísinda- og fræðastarfsemi, ekki bara fyrir þá sem hafa efni á að kaupa áskrift að lokuðum fræðiritum. Til dæmis hafa vísindamenn í þróunarlöndunum aðeins aðgang að litlum hluta alls útgefins fræðiefnis, samanborið við kollega sína í vestrænum ríkjum. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  14. 14. Réttlætismál OA vika 2013 openaccessweek.org • Aðgengi almennings – Meirihluti rannsóknastarfsemi er fjármagnaður gegnum rannsóknarsjóði á vegum hins opinbera (t.d. Rannís á Íslandi). Almennir skattborgarar hafa skýlausan rétt á að nálgast niðurstöður rannsókna sem þeir hafa sjálfir borgað fyrir. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  15. 15. Réttlætismál OA vika 2013 openaccessweek.org • Aðgengi almennings – Meirihluti rannsóknastarfsemi er fjármagnaður gegnum rannsóknarsjóði á vegum hins opinbera (t.d. Rannís á Íslandi). Almennir skattborgarar hafa skýlausan rétt á að nálgast niðurstöður rannsókna sem þeir hafa sjálfir borgað fyrir. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  16. 16. Útgáfa tímarita í opnum aðgangi OA vika 2013 • Heildarfjöldi fræðirita ~25þús openaccessweek.org • Nærri 10þús rit skráð í DOAJ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  17. 17. Útgáfa tímarita í opnum aðgangi OA vika 2013 • ~1.66M greinar gefnar út samtals árið 2011, þar af~17% OA • Laakso og Björk: – “Approximately 17% of the 1.66 million articles published during 2011 [indexed in] Scopus are available OA through publishers” – “It no longer seems to be a question whether OA is a viable alternative to the traditional subscription model for scholarly journal publishing; the question is rather when OA publishing will become the mainstream model” Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – “most articles immediately (12%).. some within 12 months of publication (5%)”
  18. 18. Fjármögnun gull OA útgáfu OA vika 2013 • Flest opin rit taka engin birtingargjöld - fjármögnuð á annan hátt • Hin taka frá $20 til $3800 per grein. Meðaltal ~$900 • “Hybrid” OA - áskriftarrit bjóða upp á að opna stakar greinar – yfirleitt mjög hátt gjald, algengt $3000/grein – “double-dipping” - útgefandi fær áskriftartekjur OG tekur af þessum gjöldum – löglegt athæfi en siðlaust – ruglar höfunda: margir halda að allt OA sé hybrid OA Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – Solomon, D. J. & Björk, B.-C. A study of open access journals using article processing charges. J. Am. Soc. Inf. Sci. Technol. 63, 1485–1495 (2012).
  19. 19. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  20. 20. Varðveislusöfn - grænt OA • 25-30% af efni til viðbótar aðgengilegt gegnum varðveislusöfn eða vefsíður (leit í Google) Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org OA vika 2013
  21. 21. Allt að þriðjungur alls efnis í OA openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  22. 22. Fræðigreinar frá Íslandi OA vika 2013 • ~1,500 greinar eftir íslenska höfunda árið 2011 • Utan heilbrigðisvísinda eru nær engar þeirra í varðveislusöfnum á Íslandi Mynd frá Rannís Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • Mjög fáar þeirra í opnum ritum
  23. 23. Fræðiútgáfa á Íslandi - könnun • Samtals 51 tímarit fræðilegs eðlis OA vika 2013 – ~1/3 birt rafrænt og opin strax við birtingu (open access) – ~1/3 birt rafrænt <=2 árum eftir birtingu á pappír (delayed access) openaccessweek.org – ~1/3 lengri birtingartöf en 2 ár eða bara til á prenti Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  24. 24. Fræðiútgáfa á Íslandi - könnun OA vika 2013 • Opinn aðgangur útbreiddari en búist var við • 3/4 tímaritanna birta bara eða aðallega á íslensku móðurmálið spilar mikilvæga rullu í fræðiútgáfu • Mjög lítill hluti ritanna virk á OA vettvangi – 6x skráð í DOAJ • Mörg ritanna huga ekki að langtíma varðveislu • Nokkur rit einungis gefin á prenti Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – 2x meðlimir í OASPA - Open Access Scholarly Publishers Association
  25. 25. Stefnur og reglur - OA í Evrópu • ~20% af styrkjum í FP7 rammaáætlun ESB komu með “best effort” samningsákvæðum um opinn aðgang OA vika 2013 • Fjölmargir íslenskir vísindamenn eru þátttakendur í FP7-verkefnum og því með OA kvaðir • Þáttaka Bókasafns LSH í OpenAIRE+ frá 2012 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • 100% af styrkjum í HORIZON 2020 koma með bindandi ákvæðum um birtingu í opnum aðgangi
  26. 26. Pólitísk stefnumörkun openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  27. 27. Pólitísk stefnumörkun openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  28. 28. Viljayfirlýsingar OA vika 2013 openaccessweek.org • Landsbókasafn skrifar undir Berlínaryfirlýsinguna 2012 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  29. 29. Breytingar á landslögum openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  30. 30. Stefna Rannís - ákvæði í reglum til styrkþega openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  31. 31. Stefnur háskóla og annarra stofnana OA vika 2013 openaccessweek.org • Mikill vöxtur í grænum OA reglum hjá stofnunum / undirstofnunum og rannsóknarsjóðum síðustu ár Frá http://roarmap.eprints.org Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  32. 32. Stefnur háskóla og annarra stofnana OA vika 2013 • Bifröst tekur openaccessweek.org • Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  33. 33. Stefnur háskóla og annarra stofnana openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  34. 34. Af hverju þarf annars reglur og stefnur? OA vika 2013 • Uppástungur, vinsamleg tilmæli og svipað hafa ekki virkað – Stefna NIH náði ekki fótfestu fyrr en þeir komu með ákvæði (+viðurlög síðar) • Þetta eru heldur ekki reglur “að ofan” heldur vinnulag sem starfsfólk sammælist um og “codify”-ar í formi regla – “við ætlum að vinna hlutina svona hér” – Langflestar stefnur stofnana erlendis hafa verið fyrst ræddar og svo samþykktar nær einróma af akademískum starfsmönnum – Hvernig útfært: eftirlit og eftirfylgni mikilvægt, fylgst með hvað starfsmenn stofnunar birta og hvar, viðurlög ef starfsreglum er ekki fylgt Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – “Hörðustu” OA stefnur eru tendar við rannsóknarmat f. akademíska starfsmenn
  35. 35. openaccessweek.org OA vika 2013 Mynd frá http://conservationcubclub.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  36. 36. Ísland vantar upplýsingakerfi fyrir rannsóknir • Halda utan um lykilupplýsingar eins og .. OA vika 2013 – hvaða rannsóknarverkefni unnin af akademískum starfsmönnum í landinu – hvaða styrkir (frá Rannís eða öðrum) fara í að fjármagna verkefnin – hvaða fræðimenn eru að fá styrkina og framkvæma verkefnin, og • Líka aðstoða höfunda við að halda utan um birtingar + koma verkum sínum í varðveislusafn • CRIS - Current Research Information System – Háskólar erlendis með ýmist keyptar CRIS lausnir eða hafa “heimaræktað” – CRIS ráðstefnur í Evrópu og víðar, hugbúnaðariðnaður, rannsóknarverkefni o.fl. Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – hvaða greinar, gagnasöfn og aðrar “afurðir” verða til við þessa starfsemi
  37. 37. Dæmi um commercial CRIS tól: Pure openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  38. 38. Mannleg vandamál ekki leyst með tækni OA vika 2013 • Tæknilausnir hjálpa lítið ef ekki er skýr vilji, skilningur og stefna um að nýta þær openaccessweek.org – Á við um CRIS upplýsingakerfi, varðveislusöfn o.fl. http://humorpig.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  39. 39. Vantar stoðþjónustu + fræðslu OA vika 2013 • Þarf að fræða, styðja við og aðstoða starfandi fræðimenn • Þarf að fræða nemendur í rannsóknarnámi • Þarf að samhæfa aðgerðir aðila í rannsóknum á landinu – Útbúa fræðsluefni • Á sérstaklega við um grænu leiðina og varðveislusöfn – Hirslan þjónar heilbrigðisvísindum - getur hún / á hún að anna öllu landinu? – Skemman orðin mjög sérhæfð og hugbúnaður komin í “tæknilegan botnlanga” • Hver/hverjir eiga að sjá um þetta? • Hvernig á að borga fyrir þetta? Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org – Veita stoðþjónustu (national helpdesk)
  40. 40. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  41. 41. OA vika 2013 • Innviðir • Markáætlun  um rafræna innviði og alþjóðlegt samstarf openaccessweek.org • Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  42. 42. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  43. 43. openaccessweek.org OA vika 2013 Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  44. 44. Stofnanatregða OA vika 2013 • Stærsta mennta- og rannsóknarstofnun landsins ætti að vera í forystuhlutverki - en er það ekki • Mikill seinagangur og leynimakk í kringum stefnumótun Háskóla Íslands • Þetta er ekki leiðin til að ná sátt um svo mikilvægt mál Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org http://opinnadgangur.is/2013/05/17/oa-stefna-haskola-islands-sagan-rakin/
  45. 45. openaccessweek.org OA vika 2013 http://funny-pictures-blog.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  46. 46. Matskerfi og hvatar OA vika 2013 • Matskerfi opinberu háskólanna býr til sterka hvata til að birta greinar í high-impact ritum, sem flest eru lokuð áskriftarrit • Öllu skiptir að efni birtist á ákveðnum stöðum • Hvernig breytum við þessu? Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is openaccessweek.org • Litlu skiptir hvort efnið sé aðgengilegt eða gæði einstakra verka
  47. 47. Umræða á villigötum OA vika 2013 • Dæmi: umræður á hi-starf póstlista sl. vor, gagnrýni á útfærslu í stefnudrögum HÍ: – “stenst ekki íslensk lög því verið er að þvinga höfunda til að láta eign sína af hendi” – Svar: ókei, kannske það. En hvernig mætti útfæra stefnuna á annan hátt? • Dæmi: gagnrýni á reglur Rannís openaccessweek.org – “verð að birta í OA riti - skerðing á akademískt frelsi mín til að birta þar sem ég vil” – “það er rándýrt að setja greinar í OA, við þurfum miklu meira fjármagn” – Svar: nei, það er hægt að birta í áskriftarriti og setja svo postprint í varðveislusafn - grænt OA http://jeffreyhill.typepad.com Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  48. 48. Tölum saman og finnum lausnir openaccessweek.org OA vika 2013 http://www.thegeminigeek.com/how-did-the-practice-of-shaking-hands-begin/ Málþing um opinn aðgang 2013, Háskólanum í Reykjavík | opinnadgangur.is
  49. 49. OA vikaOA vika 2012 2013 openaccessweek.org TAKK FYRIR Mynd frá http://open-access.org.uk

×