ՙ ՙՀաշմանդամ երեխաների կրթական հիմնախնդիրները Հայաստանում՚  Հուլիս 2007 – Փետրվար 2008
Ծրագրի հիմնախնդիրը <ul><li>Աշխարհի ողջ բնակչության գրեթե 10 %-ը կամ 650մլն մարդ հաշմանդամ է: Հաշմանդամների շրջանում մեծ թի...
Ծրագրի Նպատակը <ul><li>Բացահայտել և ուսումնասիրել տանը գամված հաշմանդամ երեխաների կրթական խնդիրները </li></ul>
Ծրագրի Խնդիրները  <ul><li>Համեմատական հետազոտության միջոցով ստեղծել տվյալների բազա  </li></ul><ul><li>Գնահատել հատուկ կարի...
Ծրագրի  հիպոթեզը <ul><li>Հաշմանդամների` իրենց իրավունքներին ցածր իրազեկվածությունը, հասարակության կողմից նրանց նկատմամբ խտ...
Մեթոդաբանություն <ul><li>Որակական և քանական հետազոտությունների համատեղ իրականացում </li></ul><ul><li>Հարցազրույց  ծնողների...
Տվյալների հավաքմանը խոչընդոտող գործոններ/դժվարություններ <ul><li>Պոլիկլինիկաները խուսափում են տվյալներ տրամադրել </li></ul...
Հիմնական հարցերը <ul><li>Հ աշմանդամ երեխաների որ մասն է  ներգրավված կրթության մեջ </li></ul><ul><li>Ինչպիսի հնարավորությու...
Ծրագիրն իրականացվել է Կոտայքի մարզի Հրազդան շրջանի 11 գյուղական և 3 քաղաքային վայրերում
Ինչու Հրազդանում <ul><li>Հրազդանի շրջանում գործում է ընդամենը 1 ՀԿ, խոշոր ՀԿ-ները ինչպիսիք են Վորլդ Վիժնը, Հույսի Կամուրջը...
<ul><li>Հրազդանում դժվար է տարբերակել ֆիզիկական, մտավոր հաշմանդամ և աղքատ երեխաներին: </li></ul><ul><li>ՀԿ-ում այս 3 խմբեր...
Հիմնական Գրոծողությունները <ul><li>Հանդիպում հաշմանդամ երեխաների ընտանիքների, հատուկ և միջնակարգ դպրոցներիի, Պոլիկլինիկանե...
<ul><li>Հանդիպում   Կրության նախարարության , Կոտայքի մարզի կրթության բաժնի ներկայացուցիչների և պոլիկլինիկայի հետ հաշմանդամ...
<ul><li>Հանդիպում Հրազդան քաղաքի 23  ( միջնակարգ և հատուկ )  դպրոցների տնօրեններ և/կամ այլ ներկայացուցիչների հետ` պարզելու...
Համագործակցություն տարբեր ՀԿ-ների հետ
Ով կարող է ստանալ տնային ուսուցում  <ul><li>Կրության նախարարության հաշմանդամների կրթության բաժնի պետ Անահիտ Մուրադյանի հետ...
Աղյուսակ  1:  Երևան Մալաթիա-Սեբաստիա Շենգավիթ Ընդհանուր 1 Ընտրանքային համախմբություն (հետազոտություններում ներգրավվել են 7...
Աղյուսակ  2:  Հրազդան Հրազդանի քաղաքային շրջան Գյուղական վայր Ընդհանուր 1 Ընտրանքային համախմբություն (հետազոտություններում...
<ul><li>Հրազդանի շրջանում ապրում է 52900 մարդ: </li></ul><ul><li>Հրազդանի շրջանում կա 7-16 տարեկան 91 հաշմանդամ երեխա: </l...
<ul><li>Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում ապրում է 141000 մարդ, որոնցից 294-ը` 7-16 տարեկան հաշմանդամ երեխա: </li></ul><ul><li>Շ...
Հաշմանդամ երեխաների մոտ գերիշխող խնդիրը մանկական ուղեղային կաթվածն  է
Հրազդանի շրջանն ‘’ունի’’ ընդամենը 1 հատուկ դպրոց, որը նախատեսված է մտավոր խնդիրներ ունեցող երեխաների համար
<ul><li>Հաշմանդամ երեխաների կարիքի Գնահատումից հետո Հրազդանի հատուկ դպրոցում 47 աշակերտից մնաց ել է միայն  16-ը: </li></ul>
Հրազդանի շրջանում դեռևս չկա ներառական դպրոց
Ուր պետք է հաճախեն ֆիզիկական հաշմանդամություն ունեցող երեխաները
Դեպքի նկարագրություն <ul><li>Արաքսը գամված է սայլակին և զրկված ինքնուրույն  շարժվելու հնարավոր ությունից: Նա վաղ մանկությա...
Դեպքի նկարագրություն <ul><li>Ներսեսը խուլ է, բայց չունի մտավոր խնդիր: Նա 3 տարի հաճախել է Հրազանի հատուկ դպրոց, քանի որ դա...
Հրազդանի շրջանում միջնակարգ դպրոց է հաՃախում 45 հաշմանդամ երեխա: Եր և անում միջնակարգ/ներառական դպրոց են հա ճ ախում 169 հա...
Հրազդանում տնային ուսուցում է կարող ստանալ տարեկան 2-3 երեխա: Հետազոտության ընթացքում տնային ուսուցում էր ստանում 2 երեխա ...
Գրանցված չեն որ և է կրթական հաստատությունում/երբ և է չեն ստացել կրթություն <ul><li>Հրազդանի շրջանում` 9 երեխա </li></ul><u...
<ul><li>Գյուղական վայրերից միջնակարգ դպրոց է հաճախում 29%%ը, իսկ քաղաքային վայրերից` 56.5%ը: </li></ul><ul><li>Գյուղական վ...
Հիմնական խնդիրները Հրազդանում <ul><li>Չկան երեխաների հատուկ կարիքին մապատասխան դպրոցներ  </li></ul><ul><li>Չկան հաշմանդամ ...
Հետազոտության արդյունքները ցույց տվեցին, որ Հրազդանի շրջանում 7-16 տարեկան ավելի քիչ երեխա կա, քան Երևանի այս 2 համայնքներ...
Արևմտյան լավագույն փորձի և հայկական օրենսդրության ուսումնասիրություն  <ul><li>ներառական և հատուկ կրթության վերաբերյալ արևմ...
  Ըստ ՀՀ կրթության մասին օերնքի 22-րդ հոդվածի 4-րդ մասի ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի ունի կրթության իրավունք ՀՀ յուրաքանչյուր...
<ul><li>Հաշմանդամ երեխաների ճշտված տվյալների ցուցակը (հասցե հեռախոս, հիվանդությունը, կրթության կարգավիճակը) տրամադրվել է Կ...
Քաղած Դասեր  <ul><li>հաշմանդամներն ու նրանց ընտանիքները հիմնականում անտեղյակ են իրենց իրավունքներին  </li></ul><ul><li>ինս...
Առաջարկություններ <ul><li>Գյուղական վայրերի և հեռու ապրող երեխաների համար տրամադրել պրանսպորտային միջոցներ հատուկ դպրոց հա...
Հետագա Պլաններ  <ul><li>բարձրացնել հաշմանդամների իրազեկվածությունն իրենց իրավունքների վերաբերյալ  </li></ul><ul><li>կազմակ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Educational Problems of Disabled Children

1,630 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Educational Problems of Disabled Children

  1. 1. ՙ ՙՀաշմանդամ երեխաների կրթական հիմնախնդիրները Հայաստանում՚ Հուլիս 2007 – Փետրվար 2008
  2. 2. Ծրագրի հիմնախնդիրը <ul><li>Աշխարհի ողջ բնակչության գրեթե 10 %-ը կամ 650մլն մարդ հաշմանդամ է: Հաշմանդամների շրջանում մեծ թիվ են կազմում ցածր կրթություն ունեցողները: Ըստ UNESCO- ի զարգացող պետություններում ապրող հաշմանդամ երեխաների 90%-ը դպրոց չեն հաճախում: </li></ul><ul><li>Ըստ 2007թ.-ի հունվարի մեկի տվյալների Հայաստանում եղել է գրանցված 148 662 հաշմանդամ, որոնցից 8500-ը մինչև 18 տարեկան հաշմանդամ երեխաներ են: </li></ul>
  3. 3. Ծրագրի Նպատակը <ul><li>Բացահայտել և ուսումնասիրել տանը գամված հաշմանդամ երեխաների կրթական խնդիրները </li></ul>
  4. 4. Ծրագրի Խնդիրները <ul><li>Համեմատական հետազոտության միջոցով ստեղծել տվյալների բազա </li></ul><ul><li>Գնահատել հատուկ կարիքով երեխաների տնային և ներառական կրթության հնարավորությունները </li></ul><ul><li>Ցույց տալ կրթական համակարգից դուրս մնացած հաշմանդամ երեխաների ամբողջական պատկերը </li></ul><ul><li>Գնահատել Երևանում և Հրազդանում ապրող հաշմանդամ երեխաների կրթական մակարդակը </li></ul><ul><li>Իրականացնել հաշմանդամ երեխաների կրթության վերաբերյալ օրենսդրության ուսումնասիրություն </li></ul>
  5. 5. Ծրագրի հիպոթեզը <ul><li>Հաշմանդամների` իրենց իրավունքներին ցածր իրազեկվածությունը, հասարակության կողմից նրանց նկատմամբ խտրական վերաբերմունքը և ընկալումները, ինչպես նաև համապատասխան մասնագետների պակասը, ինստիտուցիոնալ և ֆինանսական անբավարար ռեսուրսները շատ դեպքերում հանգեցնում են նրան, որ հաշմանդամ երեխաները դուրս են մնում կրթական համակարգից կամ ստանում են թերի միջնակարգ կրթություն: </li></ul>
  6. 6. Մեթոդաբանություն <ul><li>Որակական և քանական հետազոտությունների համատեղ իրականացում </li></ul><ul><li>Հարցազրույց ծնողների,հաշմանդամ երեխաների, ուսուցիչների և տարբեր մասնագետների հետ </li></ul><ul><li>Հանդիպում ( փորցագիտական հարցում ) Կրթության նախարարության, Պոլիկլինիկաների, համայնքի կրթության բաժնի մասնագետների, ՀԿ-ների հետ </li></ul><ul><li>ՀՀ հաշմանդամ երեխաների կրթության օրենսդրության ուսումնասիրություն </li></ul>
  7. 7. Տվյալների հավաքմանը խոչընդոտող գործոններ/դժվարություններ <ul><li>Պոլիկլինիկաները խուսափում են տվյալներ տրամադրել </li></ul><ul><li>Հաշմանդամ երեխաների ցուցակները նորացված չեն </li></ul><ul><li>Դպրոցներ ի տնօրենները մեծամասամբ տեղ եկություն չ ունեն իրենց դպրոցում գրանցված հաշմանդամ երեխաների վերաբերյալ </li></ul>
  8. 8. Հիմնական հարցերը <ul><li>Հ աշմանդամ երեխաների որ մասն է ներգրավված կրթության մեջ </li></ul><ul><li>Ինչպիսի հնարավորություններ ունեն հատուկ կարիքով երեխաները </li></ul><ul><li>Ովքեր են պատասխանատու տանը գամված հաշմանդամ երեխաների կրթության համար </li></ul><ul><li>Ինչ դեր և պարտականություն ունեն հաշմանդամ երեխաների ծնողները, միջնակարգ և հատուկ դպրոցները և ուսուցիչները </li></ul>
  9. 9. Ծրագիրն իրականացվել է Կոտայքի մարզի Հրազդան շրջանի 11 գյուղական և 3 քաղաքային վայրերում
  10. 10. Ինչու Հրազդանում <ul><li>Հրազդանի շրջանում գործում է ընդամենը 1 ՀԿ, խոշոր ՀԿ-ները ինչպիսիք են Վորլդ Վիժնը, Հույսի Կամուրջը և այլն, Հրազդանում չունեն համայնքային կենտրոններ և ինչպես մյուս մարզերում: </li></ul><ul><li>Հրազդանում դեռ չկան ներառական դպրոցներ: Ըստ իս, ավելի քիչ են այստեղ անդրադարձել հաշմանդամների խնդրին, քանի որ Կոտայքը միակ մարզն է, որը սահմանամերձ չէ: </li></ul>
  11. 11. <ul><li>Հրազդանում դժվար է տարբերակել ֆիզիկական, մտավոր հաշմանդամ և աղքատ երեխաներին: </li></ul><ul><li>ՀԿ-ում այս 3 խմբերը ընդգրկված են միևնույն ցուցակում` “սոցիալապես անապահով ընտանիք ”, նրանք հաճախում են Հրազդանի Հ ատուկ դպրոց, որը միայն մտավոր երեխաների համար է: Նրանց բոլորին հասարաությունը և իրենց ընատանիքները գրեթե նույն ձևով են պիտակավորել. “ անկարող ”, “ դեբիլ ” , “ ոչ պիտանի ” և այլն: </li></ul>
  12. 12. Հիմնական Գրոծողությունները <ul><li>Հանդիպում հաշմանդամ երեխաների ընտանիքների, հատուկ և միջնակարգ դպրոցներիի, Պոլիկլինիկաների,Կրթության նախարարության, ՀԿ-ների, համայնքի կրթության բաժնի մասնագետների/պատասխանատուների հետ </li></ul><ul><li>Տվյալների հավաքագրում, գնահատում </li></ul><ul><li>Վերլուծություն </li></ul>
  13. 13. <ul><li>Հանդիպում Կրության նախարարության , Կոտայքի մարզի կրթության բաժնի ներկայացուցիչների և պոլիկլինիկայի հետ հաշմանդամ երեխաներիների վերաբերյալ ինֆորմացիա ձեռք բերելու համար: </li></ul>
  14. 14. <ul><li>Հանդիպում Հրազդան քաղաքի 23 ( միջնակարգ և հատուկ ) դպրոցների տնօրեններ և/կամ այլ ներկայացուցիչների հետ` պարզելու հաշմանդամ երեխաների համար կրթության հնարավորությունները և պայմանները </li></ul>
  15. 15. Համագործակցություն տարբեր ՀԿ-ների հետ
  16. 16. Ով կարող է ստանալ տնային ուսուցում <ul><li>Կրության նախարարության հաշմանդամների կրթության բաժնի պետ Անահիտ Մուրադյանի հետ, ով տրամադրել է այն հաշմանդամությունների ցուցակը, որնց դեպքում մարդն իրավունք ունի տնային կրթության: </li></ul><ul><li>Շիզոֆրենիա ( F20-F29), օլիգոֆրենիա ( F70-F79), ԿՆՀ-ի սեպտիցեմիա( G10-G13), վարքային շեղումներ( F50-F59, շարժողական համակարգի խնդիր( G20-G26), ՄՈՒԿ ( G80-G83), սպինալ բիֆիդա ( Q05), Էպիլեպսիա ( G40), և այլն: </li></ul>
  17. 17. Աղյուսակ 1: Երևան Մալաթիա-Սեբաստիա Շենգավիթ Ընդհանուր 1 Ընտրանքային համախմբություն (հետազոտություններում ներգրավվել են 7-16 տարեկան հաշմանդամ երեխաները) 163 (294-Çó) 181 (316-Çó) 344 2 Գրանցված չեն որ և է կրթական հաստատությունում/երբ և է չեն ստացել կրթություն 8.5% (14) 5.5% (10) 24 3 Ստացել են թերի կրթություն 8% (13) 1.5% (3) 16 4 ՀաՃախում են հատուկ դպրոց 10.5% (17) 11.5% (21) 38 5 ՀաՃախում են միջնակարգ/ներառական դպրոց 45.5% (74) 52.5% (95) 169 6 Ստանում են տնային ուսուցում 4.5% (7) 6% (11) 18 7 Ավարտել են դպրոցը 3% (5) 4% (7) 12 8 Երկրից հեռացել են 1% (2) 4.5% (8) 10 9 Տեղեկություն չկա 18% (29) 11% (20) 49 10 Մահացել են 1% (2) 3.5% (6) 8
  18. 18. Աղյուսակ 2: Հրազդան Հրազդանի քաղաքային շրջան Գյուղական վայր Ընդհանուր 1 Ընտրանքային համախմբություն (հետազոտություններում ներգրավվել են 7-16 տարեկան հաշմանդամ երեխաները) 53 38 91 2 Գրանցված չեն որ և է կրթական հաստատությունում/երբ և է չեն ստացել կրթություն 2% ( 1 ) 21% ( 8 ) 9 3 Ստացել են թերի կրթություն 2%(1) 8%(3) 4 4 ՀաՃախում են հատուկ դպրոց 20.5% (11) 18.5% (7) 18 5 ՀաՃախում են միջնակարգ դպրոց 56.5% (30) 29% (11) 41 6 Ստանում են տնային ուսուցում 2% (1) 2.5% (1) 2 7 Ավարտել են դպրոցը 2% (1) 0 1 8 Երկրից հեռացել են 0 2.5% (1) 1 9 Տեղեկություն չկա 15% (8) 18.5% (7) 15 10 Մահացել են 0 0 0
  19. 19. <ul><li>Հրազդանի շրջանում ապրում է 52900 մարդ: </li></ul><ul><li>Հրազդանի շրջանում կա 7-16 տարեկան 91 հաշմանդամ երեխա: </li></ul><ul><li>Հրազդանի շրջանում կա 22 միջնակարգ դպրոց և 1 հատուկ դպրոց: </li></ul>
  20. 20. <ul><li>Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում ապրում է 141000 մարդ, որոնցից 294-ը` 7-16 տարեկան հաշմանդամ երեխա: </li></ul><ul><li>Շենգավիթ համայնքում ապրում է 141700 մարդ, որոնցից 316-ը` 7-16 տարեկանհաշմանդամ երեխա: </li></ul>
  21. 21. Հաշմանդամ երեխաների մոտ գերիշխող խնդիրը մանկական ուղեղային կաթվածն է
  22. 22. Հրազդանի շրջանն ‘’ունի’’ ընդամենը 1 հատուկ դպրոց, որը նախատեսված է մտավոր խնդիրներ ունեցող երեխաների համար
  23. 23. <ul><li>Հաշմանդամ երեխաների կարիքի Գնահատումից հետո Հրազդանի հատուկ դպրոցում 47 աշակերտից մնաց ել է միայն 16-ը: </li></ul>
  24. 24. Հրազդանի շրջանում դեռևս չկա ներառական դպրոց
  25. 25. Ուր պետք է հաճախեն ֆիզիկական հաշմանդամություն ունեցող երեխաները
  26. 26. Դեպքի նկարագրություն <ul><li>Արաքսը գամված է սայլակին և զրկված ինքնուրույն շարժվելու հնարավոր ությունից: Նա վաղ մանկության տարիքում ստացել է ՄՈՒԿ: Նա չունի ոչ մի մտավոր խնդիր, բայց երբևէ չի հաճախել դպրոց` չնայած, որ նրա հայրը նույն գյուղի` Քաղսի, դպրոցի տնօրենն է: Դպրոցը տնից շատ հեռու է: Նա իրավունք ունի օգտվել այլընտրանքային կրթության իրավունքից: Դպրոցը չունի պայմաններ և փոխադրամիջոց ներառական կրթության համար: Տնային ուսուցման համար չկան/չեն տրամադրվում համապատասխան մասնագետներ: </li></ul>
  27. 27. Դեպքի նկարագրություն <ul><li>Ներսեսը խուլ է, բայց չունի մտավոր խնդիր: Նա 3 տարի հաճախել է Հրազանի հատուկ դպրոց, քանի որ դա է եղել շրջանի միակ հատուկ դպրոցը: Այժմ նա դպրոց չի հաճախում, իսկ Երևան գնալը դժվար է եղել և երեխայի և ընտանիքի համար: </li></ul>
  28. 28. Հրազդանի շրջանում միջնակարգ դպրոց է հաՃախում 45 հաշմանդամ երեխա: Եր և անում միջնակարգ/ներառական դպրոց են հա ճ ախում 169 հաշմանդամ երեխա:
  29. 29. Հրազդանում տնային ուսուցում է կարող ստանալ տարեկան 2-3 երեխա: Հետազոտության ընթացքում տնային ուսուցում էր ստանում 2 երեխա այն դեպքում, երբ Երևանի 2 համայնքներում այդ թիվը 18-ն է
  30. 30. Գրանցված չեն որ և է կրթական հաստատությունում/երբ և է չեն ստացել կրթություն <ul><li>Հրազդանի շրջանում` 9 երեխա </li></ul><ul><li>Երևանի 2 համայնքներում` 24 երեխա </li></ul>
  31. 31. <ul><li>Գյուղական վայրերից միջնակարգ դպրոց է հաճախում 29%%ը, իսկ քաղաքային վայրերից` 56.5%ը: </li></ul><ul><li>Գյուղական վայրերում որևէ կրթական համակարգում գրանցված չէ 21%-ը, իսկ քաղաքային վայրերում` 2%-ը: </li></ul><ul><li>Խնդիրը հիմնականում փոխադրամիջոցն է: </li></ul>
  32. 32. Հիմնական խնդիրները Հրազդանում <ul><li>Չկան երեխաների հատուկ կարիքին մապատասխան դպրոցներ </li></ul><ul><li>Չկան հաշմանդամ երեխաների խնդիրներով զբաղվող ՀԿ-ներ </li></ul><ul><li>Գյուղորում չկան հատուկ կամ ներառական դպրոցներ </li></ul><ul><li>Առկա է փ ոխադրամիջոցի խնդիր </li></ul>
  33. 33. Հետազոտության արդյունքները ցույց տվեցին, որ Հրազդանի շրջանում 7-16 տարեկան ավելի քիչ երեխա կա, քան Երևանի այս 2 համայնքներում: Սա կարելի է բացատրել կամ ժառանգականության գործոնով, կամ այն բանով, որ Հրազդանում ավելի քիչ են փաստացի գրանցվածները
  34. 34. Արևմտյան լավագույն փորձի և հայկական օրենսդրության ուսումնասիրություն <ul><li>ներառական և հատուկ կրթության վերաբերյալ արևմտյան փորձի ուսումնասիրություն ( լավագույն մոդելներ ) </li></ul><ul><li>արվեստի և կրթության վերաբերյալ հայկական օրենսդրության ուսումնասիրության </li></ul>
  35. 35. Ըստ ՀՀ կրթության մասին օերնքի 22-րդ հոդվածի 4-րդ մասի ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի ունի կրթության իրավունք ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի ունի անվճար միջնակարգ կրթության իրավունք
  36. 36. <ul><li>Հաշմանդամ երեխաների ճշտված տվյալների ցուցակը (հասցե հեռախոս, հիվանդությունը, կրթության կարգավիճակը) տրամադրվել է Կոտայքի մարզի կրթության բաժնին և Հրազդանի “Երեխաների օգնության հիմնադրամին” հետագա պլաններում այս երեխաներին ընդգրկելու և այլընտրանքային կրթությամբ ապահովելու համար: </li></ul>
  37. 37. Քաղած Դասեր <ul><li>հաշմանդամներն ու նրանց ընտանիքները հիմնականում անտեղյակ են իրենց իրավունքներին </li></ul><ul><li>ինստիտուցիոնալ, միջավայրային և դիրքորոշման խոչընդոտները թույլ չեն տալիս հաշմանդամներին լինել հասարակության լիիրավ անդամ և հաշմանդամների հնարավորությունները և տաղանդը ամբողջությամբ չի բացահայտվում հասարակության կողմից </li></ul>
  38. 38. Առաջարկություններ <ul><li>Գյուղական վայրերի և հեռու ապրող երեխաների համար տրամադրել պրանսպորտային միջոցներ հատուկ դպրոց հաճախելու համար </li></ul><ul><li>Հիմնել դպրոց այն ֆիզիկական հաշմանդամ երեխաների համար ովքեր չեն կարող ստանալ ներառական կրթություն կամ այդ երեխաների համար տրամադրել միջոցներ` տնային ուսուցում ապահովելու համար ( խուլ ու համր, կույր երե խ աներ) </li></ul><ul><li>Հնարավորինս շուտ Հրազդանում բացել ներառական դպրոց/դպրոցներ </li></ul><ul><li>հաշմանդամ երեխաների և նրանց ընտանիքի անդամների համար կազմակերպել և իրականացնել իրավունքների իրազեկման և շահերի պաշտպանության դասընթացներ </li></ul><ul><li>Կայացած ՀԿ-ների (Վորլդ Վիժն, Հույսի Կամուրջ ևայլն) կողմից համայնքային կենտրոնի ստեղծում (հիմնականում վերականգնողական աշխատանքներ) </li></ul>
  39. 39. Հետագա Պլաններ <ul><li>բարձրացնել հաշմանդամների իրազեկվածությունն իրենց իրավունքների վերաբերյալ </li></ul><ul><li>կազմակերպել և իրականացնել իրազեկման, շահերի պաշտպանության դասընթացներ, աշխատել նրանց ընտանիքների հե տ </li></ul><ul><li>ինտեգրել հաշմանդամ երեխաներին արվեստի և կրթության միջոցով </li></ul><ul><li>մշակել երկարաժամկետ ծրագրեր ուղղված հաշմանդամների կրթական և աշխատանքային իրավունքներին </li></ul><ul><li>գտնել նոր և պրակտիկ ուղիներ` օգնելու հաշմանդամներին, ինչպիսիք են արվեստի ակումբները, աշխատատեղերը և այլն </li></ul>

×