Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Sağlık personeline yönelik 0-5 yaş arası çocuklarda beslenme eğitimi

4,679 views

Published on

  • Be the first to comment

Sağlık personeline yönelik 0-5 yaş arası çocuklarda beslenme eğitimi

  1. 1. İçerik.. Beslenmeyi, besinleri,besin ögelerini tanıma ve besin yoncası  Yeni doğan ve süt çocuğu beslenmesi (0-1 yaş)  Okul öncesi dönem çocuklarda beslenme  ◦ 1-3 yaş / toddler dönemi ◦ 3-6 yaş/ okul öncesi dönemi
  2. 2. Beslenme; büyüme, yaşamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması için besinlerin kullanılmasıdır. 20. yy’ın başından beri bir bilim dalı olarak gelişmiştir. +besin ögelerinin türleri, miktarları özellikleri,vücut çalışmasında ki işlevlerini +besinlerinin bileşimini, fiziksel ve kimyasal özelliklerini +(üretiminden tüketimine kadar) uygulanan işlemlerin besin kalitesine etkilerini + değişik/özel durumdaki birey ve gruplara uygun beslenme planları yapılmasını inceler
  3. 3. Besin;yenilebilen bitki ve hayvan dokuları tümü Besin ögesi;besinlerin bileşimindeki işlevsel kimyasallar Proteinler  Yağlar  Karbonhidratlar  Vitaminler  Mineraller  Su  %18 %18 %0,7 %4,3 %59
  4. 4. Protein, çok sayıda ve çeşitli amino asitlerin birleşmesinden oluşur.  8’i elzem 20 amino asit vardır. (löysin, lizin, izolöysin, valin, metionin, fenilalanin, treonin, triptofan, “histidin”,”arginin”) Proteinler neden gerekli? +Yıpranmış vücut hücrelerinin onarılması +Yeni doku yapımı (bebek, çocuk, adölesan, gebe) +Enzimlerin yapısında +Hormonların yapısında düzenleyici +Antikorların yapısında Protein kaynakları nelerdir? Hayvansal kaynaklı besinler ( et, kümes hayvanları, balık, yumurta, süt, peynir, yoğurt) , kurubaklagiller, yağlı tohumlar, tahıl ürünleri, sebzeler
  5. 5. Yağ; yağ asitlerinden meydana gelirler. 1.lipid 2.lipoprotein 3. kolesterol(SADECE HAYVANSAL) Bazı yağ asitleri vücudumuzda sentezlenemezler, bunlara elzem yağ asitleri denir.bunlar:  ω -3 (balık, semizotu, ceviz, badem)  ω -6 (ayçiçekyağı, mısırözü yağı)  ω -9 (zeytinyağı, fındık)  Yağlar neden gereklidir? +başlıca enerji deposu +yağda eriyen vitamin alımı ve deposu (A,D,E,K) +mideyi yavaş terk eder( doygunluk) +ısı kaybını önler (subkutan)
  6. 6. Karbonhidrat nişasta, glikoz, fruktoz, glikojen, laktoz.. Başlıca enerji kaynağımız (%55-60)  2’ye ayrılır. Kompleks(POSA)– basit  Beyin dokusu için tek enerji kaynağı  Antiketojeniktir(kanın asiditesinde artış: ketozis) POSA bitkiler ve bitki kökenli besinlerin içeriğinde bulunan  vücudumuz tarafından sindirilemeyen dokulardır. +dışkı hacmi ve barsak hareketlerini arttırır. +kan kolesterolünü düşürür. +kolon kanserini önler (atıkların sindirim sisteminden geçiş süresini azaltarak) +tokluk hissi yaratır +Her gün 25 gram posa alımı!
  7. 7. Vitaminler&mineraller Besin ögesi Bulunduğu besinler etkileri A vitamini Turuncu meyveler, yumurta sarısı, koyu yeĢil sebzeler, BağıĢıklık sistemi, görme, deri sağlığı, antioksidan D vitamini GüneĢ, balık yağı Ca ve P emilimini arttırır, kemik ve diĢlere depolar E vitamini Tahıllar, kuru baklagiller, yağlı tohumlar Radikal peroksit toplayıcısı; antioksidan K vitamini Ispanak, brokoli, süt (sentezlenebilir) Protein sentezi tepkimeleri, kan pıhtılaĢma mekanizması C vitamini Turunçgiller, domates, yeĢil biber BağıĢıklık sistemi, doku onarımı, antioksidan Kalsiyum Süt ve ürünleri, pekmez, susam, kuru Kemik uzaması /güçlenmesi,kalp kası
  8. 8. Besin ögesi Bulunduğu besin Demir Hem-Fe hayvansal Ferritin, hemoglobin, Nonhem –Fe bitkisel transferrin.. Potasyum Balık, tavuk, muz, süt, portakal.. Az iĢlem görmüĢ tüm besinler Fosfor Proteinden zengin tüm enerji besinler metabolizmasında ki ana düzenleyici, kemik/diĢ, DNA/RNA parçası Klor Tuz ve tuzlu besinler Sodyum “WHO;6g/gün” Türkiyede 18 g/gün  tuz Tüketimin %80’i iĢlenmiĢ besinlerden. Etkileri Sıvı-mineral dengesi, kan basıncı, sinirsel iletim (Na-K),kas kasılması Sind. ve emilim (HCl) Sinirsel iletim
  9. 9. Vücut ağırlığının %42-71i sudur.  Besinlerin sindirim, emilim ve hücrelere taşınması  Atık ögelerin akciğer ve böbreklere taşınarak vücuttan uzaklaştırılması  Vücut ısısını düzenlemeye yardımcı  Eklem sağlığı  Hücrelerdeki biyokimyasal tepkimeler Minimum 2,5 lt/gün 
  10. 10. Besin yoncası 2-3 porsiyo n 6-11 porsiyon 2-3 porsiyon meyve;3-5 Sebze;2-4
  11. 11. 0-1 yaĢ beslenmesi Amaçlar:  Sağlıklı büyüme ve geliĢmeyi sağlamak  Psikolojik, sosyal ve kültürel geliĢimi sağlamak  Doğumdan itibaren doğru beslenme alıĢkanlıkları kazandırmaktır.  0-1 yaĢ grubunda en büyük zorluk organizmanın tam olgunlaĢmamıĢ olmasıdır.
  12. 12. GEREKSĠNMELER  Sıvı gereksinmesi (yeni doğanda –vücut sıvıları daha yüksek -metabolik iĢlemler için önemli -vücut ısısının değerlendirilmesi için önemlidir.  Enerji gereksinmesi GÜNLÜK ENERJĠ= BMH (%55-60) + fiziksel aktivite(%15-25) + büyüme-geliĢme(%30-35)        BMH I ETKĠLEYEN FAKTÖRLER Büyüme ve geliĢme hızı Prematürelik Vücut bileĢimi Fazla protein alımı Açlık, yarı açlık AteĢli hastalıklar Fiziksel aktivite artıĢı
  13. 13. Büyüme için harcanan enerji yaĢla birlikte azalır.  0-3 ay……………..%23  1 yaĢ..……………..%6  5 yaĢ………………%3  9-15 yaĢ…………..%1 Fiziksel aktivite için harcanan enerji yaĢla birlikte artar.  Hastalık, büyümeyi yakalama gereksinmesinin 1,5-2 kat artmasına neden olur. 
  14. 14. Bebeklerin sindirim sistemi durumu 0-4 AY (emme-yutma) Tükürük enzimleri Yetersiz NiĢasta ilk 4 ay sindirilemez 4-6 AY (ağızda çevirme) 6-12 AY (çiğneme)
  15. 15. ĠLK 18 AYDA BESLENME VE NÖROMOTOR GELĠġĠM YAġ (AY) BESĠN TÜRÜ ORAL GELĠġME NÖROMOTOR GELĠġME 0-6 AY Anne sütü Dilin uzatma-geri çekme Emme ve arama refleksleri var. hareketleri (anne memesine BaĢ kontrolü geliĢiyor. uyum) 6-7 AY YumuĢak ezme kıvamında besinler Sıvı besinler KaĢıktan pasif alabilir. Besini dilin ön tarafından farinkse aktarır. Ġki elle eĢya yakalar. BaĢ kontrolü var destekle oturur. 7-8 AY Püre kıvamında besinler (pütürlü) Çiğneme hareketleri baĢlar. Fincandan içebilir. EĢyayı bir elden diğerine aktarır. Desteksiz oturur. 8-12 AY Püre kıvamında çatalla ezilmiĢ besinler Dilin her iki yana doğru hareketleriyle lokmayı ağzında döndürür. BaĢ ve iĢaret parmaklarını kullanabilir. BaĢ-omuz kontrolü tamdır. Besini ağzına götürebilir. 12-18 AY Kolay çiğnenebilen tüm yiyecekler Çiğneme ve dil hareketleri Yürür, kendi kendini besleyebilir.
  16. 16. ORTALAMA ENERJĠ YAġ (AY) WHO (1985) WHO (1988) RDA (1989) 0 - 3 AY 116 108 108 3 – 6 AY 99 108 108 6 – 9 AY 101 105 98 9 – 12 AY 103 105 98 •Ağırlık kazanımı : 0-6 ay  ay 6-12 ay  800 g 500g ay
  17. 17. Beslenme sıklığı&miktarı YAġ BESLENME SAYISI MĠKTAR (ml) 0 -1 hafta 8-10 60-90 1 hafta - 1 ay 6-8 125-150 2-3 ay 5-6 150-180 4-7 ay 4-6 180-210 8-12 ay 4-5 210-250 **9. Aya kadar bebeğin 1 kaseyi tek öğünde bitirmesi beklenmez.
  18. 18. BESLEYĠCĠ ANNE ĠÇĠN YARARLI EKONO MĠK ANNE SÜTÜ SĠNDĠRĠ M KOLAY TEMĠZ & HAZIR DUYGUSAL BAĞ
  19. 19. VĠTAMĠNLER BAKIMINDAN ĠNEK SÜTÜ VE ANNE SÜTÜ 16 14 12 10 B vitaminleri C vitamini A vitamini 8 6 4 2 0 anne sütü inek sütü
  20. 20. ANNE SÜTÜ VE ĠNEK SÜTÜNDE DEMĠRĠN BĠYOYARARLILIĞI 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 ATILAN MĠKTAR EMĠLEN MĠKTAR ANNE SÜTÜ %50 ĠNEK SÜTÜ %10
  21. 21. ANNE SÜTÜ ĠNEK SÜTÜ TOTAL PROTEĠN (g/dl) 0,89 3,30 WHEY/KAZEĠN 60/40 20/80 LAKTOFERRĠN 0,17 Eser Β-LAKTOGLOBÜLĠN - 0,3 ĠMMÜNOGLOBÜLĠN-A 0,1 0.003
  22. 22. YAPAY BESLENMENĠN TEHLĠKELERĠ Anne bebek arasındaki yakın iliĢkiyi engeller.  Ġshal ve solunum yolu hastalıkları  Malnutrisyon, vit A eksikliği  Enfeksiyon riski  Alerji ve intolerans  Kronik hastalık riski artar.  Bebekte obezite görülme olasılığı artar.  Mental yönden çok iyi geliĢmeyebilir.  Anemi riski, kanser riski artar. (over, meme) 
  23. 23. TAMAMLAYICI BESLENME  NEDĠR? Anne sütünün tek baĢına süt çocuğunun enerji ve besin ögesi gereksinmesini tam olarak karĢılamadığı dönemde baĢlayan ve diğer yiyecek ve içeceklerin anne sütüyle birlikte verildiği sürece denir. ZAMANIND A GÜVENĠLĠR YETERLĠ UYGUN
  24. 24. TAMAMLAYICI BESLENMEDE ÖNERĠLER          tuz, su, Ģeker, salça ve baharat Yemeğin taneli kısımlarını da ezerek verin. Sakatatlar Et ve tavuk suyu besleyici değildir. Bebeği beslerken baĢının altına yastık koyarak dik tutun. Yeni baĢlanacak ek besini çocuk açken az miktarda deneyin, miktarı yavaĢ yavaĢ artırın. Ek besinler; tek tek, 1-2 gün ara ile, bebek aç iken, giderek miktarları arttırılarak verilmeli. Taze hazırlanmalı HaĢlama & fırınlama
  25. 25. 0-6 AY ANNE SÜTÜ 7. AY ANNE SÜTÜ 8-12 AY 1 YAġ ÜSTÜ ANNE SÜTÜ ANNE SÜTÜ süt, yoğurt, meyve suyu ve püresi, sebze ezmeleri, pekmez, yumurta, çorbalar (tarhana,yoğurt, mercimek, sebze ) Süt, yoğurt, meyve suyu ve püresi, Kurubaklagil sebze ezmeleri, pekmez, yumurta, püreleri, köfte, çorbalar (tarhana,yoğurt, balık mercimek, sebze ) Evde piĢen tüm besinler
  26. 26. Anne sütü yoksa  Tüketebileceği besinler 1.Ay Süt/su: 1 + taze sıkılmıĢ meyve suyu 2.Ay Süt/su: 2 3.Ay Süt/su: 3 + yoğurt 4.Ay +tahıllı çorba +muhallebi+ ekmek içi 5.Ay Sebze çorba +meyve püre +yumurta sarısı (1/8) 6.Ay TAM yumurta sarısı + et/tavuk/balık 7.Ay Yumurta beyazı 8-12.ay Çocuk AĠLE sofrasında VeriliĢ Ģekli Pütürlü Ģekilde Parmak besinler Küçük parçalı besinler
  27. 27. 1-3 YAġ ÇOCUK BESLENMESĠ (TODDLER DÖNEMĠ)
  28. 28. Fiziksel özellikler:         Büyüme hızı 0-1 yaĢa göre yavaĢlamıĢtır,vücut ağırlığı artıĢ hızı düĢer. Vücut yapısında önemli değiĢiklikler olmaktadır,bebek görünümünden çok çocuk görünümü hakimdir. Vücut yağ ve su miktarı azalmaya baĢlamıĢtır. Büyüme hızı yavaĢladığından dolayı enerji gereksinimi düĢüktür. Ġskelet büyümesi yavaĢlar ancak mineral depolanması fazladır. Kas geliĢimi baĢlar. Bu dönem baĢlangıcında çocuğun 6-8 diĢi bulunur. Bu dönemde çocuk ağır hareketlidir.
  29. 29. PSĠKOSOSYAL ÖZELLĠKLER: “Ben” duygusu geliĢmeye baĢlar.  Çevreye ilgilerinin arttığı bir dönemdir.Ağızlarını objeleri keĢfetmekte kullanırlar.  Fiziksel hareketlilik artar,bağımsız olmak isterler.Her seferinde daha fazla Ģey baĢarmak isterler.,  Bu dönemde besinleri reddetme ve iĢtahsızlık sık görülmektedir.  Dikkat süreleri çok kısadır. 
  30. 30. Toddler döneminde beslenme: 1-3 YaĢ için Önerilen Günlük Besin Grupları; Süt Grubu:2 porsiyon (500-600cc) 1porisyon:(1 SB süt,yoğurt, 2 KK peynir, 1kase sütlü tatlı,2SB ayran) Et,yumurta ,kb,y.tohumrlar: 2 porsiyon 1porsiyon:(2-3 köfte büyüklüğü kadar et,tavuk ,balık,hindi, 810 YK KB, 2 adet yumurta) Sebze ve Meyve Grubu: En az 5 porsiyon 1porsiyon:(1OB elma,armut,portakal,patates vb,1 tabak sebze yemeği,1SB meyve suyu,3-6 adet kayısı,erik vb,10-15 adet kiraz,çilek,üzüm vb) Tahıl Grubu: 3-4 porsiyon 1porsiyon:(1 OD ekmek,6-8 YK piĢmiĢ makarna,pirinç,bulgur pilavı,1 OD börek, 1 kase çorba) Yağ :15-20 g , ġeker:25-30 g
  31. 31. TODDLER DÖNEMĠNDE BESLENMENĠN TEMEL ÖZELLĠKLERĠ:  Beslenme sorunlarının sık yaĢandığı bir dönemdir.  Çocuğun büyüme hızı ilk 1 yaĢa göre duraksar,yeme gereksinimi azalır.  Gelecekteki beslenme alıĢkanlıklarının büyük oranda belirlendiği dönemdir.  Beslenme alıĢkanlığının geliĢmesinde temel olarak ailenin ve aile mutfağının belirleyici olduğu bir dönemdir.
  32. 32. 1-3 yaĢ çocuklarda beslenme önerileri : Günlük 3 ana,2-3 de ara öğün yaptırılabilir.  Besinler küçük miktarlarda sunulmalı,çocuğun kendi baĢına beslenmesi teĢvik edilmelidir.  Çocukların 1 yaĢından sonra kaĢıkla yeme isteği kırılmamalı,tek baĢına kaĢık kullanmaya teĢvik edilmelidir.  Çocuğun doydum demesine saygı gösterilmeli, acıkınca yiyeceği unutulmamalıdır. × Masada besin tercihi yapmayın,çocuğunuz sizi taklit eder. × Çocuğa yemek saatleri ile TV ve oyun saatlerini ayırt edebilme alıĢkanlığı kazandırılmalıdır. 
  33. 33. *Sevmediği besinleri yemesi için ısrar edilmemeli, inatlaĢılmamalıdır. *Ebeveynler sabırlı olmalı,sofrada çocukla kesinlikle tartıĢılmamalıdır. *Ebeveynler baskıcı ve titiz olmamalı,çocuğun kirlenmesine izin verilmelidir.
  34. 34. ÖRNEK MENÜ Sabah: 1 adet haĢlanmıĢ yumurta veya 1 kibrit kutusu peynir 1küçük domates veya taze sıkılmıĢ portakal suyu Yarım veya 1 bardak süt 1-2 ince dilim ekmek KuĢluk: 1 adet meyve Öğle: Kıymalı sebze yemeği veya mercimekli,nohutlu yemek 2-3 kaĢık pilav 1 bardak ayran Sebze salatası Ġkindi: 1 bardak süt veya 1 kase yoğurt AkĢam: 1 kepçe yoğurtlu veya mercimekli çorba 4 YK sebze yemeği 1 ince dilim ekmek 1 adet meyve
  35. 35. 3-6 yaĢ (okul öncesi dönem)
  36. 36. Fiziksel geliĢim Psikososyal geliĢim  Büyüme atakları  SÜPEREGO gelişir.  Fiziksel aktivite artar  Taklit etme (kızanne, erkekbaba)  Cinsiyet farkındalığı  Yemek yeme kendi sorumluluklarında (sosyalizasyon) ◦ Koşma, atlama.. ◦ Yeni kaynaklar keşfetme, test etme isteği  Mental kapasite artar ◦ Daha fazla düşünme ◦ Çevreyi keşfetme 3-6 yaĢları arasında çocuklardaki geliĢim
  37. 37. Beslenmeyi etkileyen çevresel faktörler         Doğumdan itibaren beslenme şekli Genel sağlık durumu Psikolojik durum Fiziksel aktivite Çevre sağlığı Aile çevresi Medyanın etkisi Arkadaşların etkisi **YAġAM BOYU SÜRECEK BESLENME ALIġKANLIKLARI ġEKĠLLENĠR Çocuğun besin alım isteği büyüme hızına paraleldir./ tatlı besinlere istek artar./ besinlerin renk ve Ģekilleri dikkat çeker.
  38. 38. 3-6 YAġ GRUBU BESLENMESI ĠÇĠN.. Yumuşak, kolay çiğnenebilir (kıyma)  Elleriyle kolay yedikleri besinler tercih edilmeli  Sebze ve meyveler çiğ olarak daha çok sevilir  Küçük porsiyonlar da sunum  Sofrada mutlu bir ortam yaratılmalı  Masada onlara örnek olunmalı  Yemek yemesini eleştirmeyin  Besin & sağlık ilişkisi anlatılmalı 
  39. 39. 3-6 yaş çocuklarda günlük tüketilmesi gereken miktarlar Süt/yoğurt  500 g/gün  Peynir 20 g/gün  Et /balık /kurubaklagil  60 g/gün  Yumurta  1 adet  Sebze- meyve 250-300 g/gün  Tahıllar 250-300 g/gün  ŞEKER maksimum 25 gram  Sıvı 100-120 ml/kg ya da 1ml/1kkal 
  40. 40. ÇOCUKLARDA GÖRÜLEN BAZI SORUNLAR  ĠġTAHSIZLIK; ölçüt sağlık sorunu olup olmaması, zaman içinde değiĢken olabilir (psikolog + çocuk doktoru + diyetisyen)   KABIZLIK; yetersiz posa alımı (yaĢ+5 gr/gün) BESĠN ALERJĠLERĠ; yumurta akı, kabuklu deniz hayvanları, çilek, mandalina, bezelye, mantar, salatalık, kahve, çay, çikolata..  ġĠġMANLIK; büyük olasılıkla aĢırı yemek yemeye bağlıdır. Aile, bakıcı.. hatasıdır. Aşırı yağlı ve karbonhidratlı besinler, sedanter yaşam.. Düşük ya da yüksek doğum ağırlıklı bebeklerin o bez olma riski fazladır. Çocuklarda obezite prevalansının %1.9 ile %30.7 arasında değiştiği bildirilmektedir.* ~HT, KVH, DM, •*KarakaĢ ve ark. ,2002, Özçırpıcı ve ark, 2004 dejeneratif artrit, yaşam süresi kısalığı..** •**Arslan P, Mercanlıgil M, Gökmen H, Tekharf Beslenme Kanadı
  41. 41.  DĠġ ÇÜRÜKLERĠ; Ģekerli ve kolalı besinlerin sık tüketimi, içme sularındaki yetersiz flor. 5 yaĢındaki çocukların %69,8 çürük kron, %3,4 kayıp diĢ, %2,1 dolgulu diĢ*  FE EKSĠKLĠĞĠ ANEMĠSĠ; en önemli neden yetersiz demir alımıdır. Çocuklarda tedavi edilmediği takdirde geliĢim basamaklarında ve zeka puanında kalıcı düĢme sebebidir. Okul öncesi çocuklarda DEA % 6,5 (toplam anemi %14,7). Toplam emzirme süresi 6 ayın altında olan çocuklarda anemi riski daha fazla** * 5 yaş çocukların ağız diş sağlığı profili, 2004-TR, H.Ü. **Türkiye’de demir eksikliği anemisine güncel yaklaşım, KATÜ Tıp Fakültesi, çocuk sağlığı ve hastalıkları ana bilim dali
  42. 42. Kaynaklar..     BAYSAL A., BESLENME KÖKSAL G., GÖKMEN H., ÇOCUK HASTALIKLARINDA BESLENME TEDAVİSİ THE AMERİCAN DIETETIC ASSOCIATION’S COMPLETE FOOD & NUTRITION GUİDE BAYSAL A., ARSLAN P., ÇOCUĞUN BİLİNÇLİ VE SAĞLIKLI BESLENMESİ Bizi dinlediğiniz için teşekkürler.. BÜŞRA BAŞPINAR  GÖKCEN İPLİKÇİ  SEYİT RAMAZAN KARADOĞAN 

×