8 SPECTRUM
door Peter Leunissen
H
et gesprek heeft plaats
in het Drentse Veenhui-
zen. Het aantal toeris-
ten dat ronddwaa...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Gedetineerden werken aan eigen duurzame voedselkweek.

1,949 views

Published on

Je hebt een grote leegstaande keuken.
Je hebt werkzame handen in de
vorm van gedetineerden. En je hebt
een organisatie die op een ingenieuze
manier vis en groenten kweekt.
De combinatie van die drie zaken
heeft geleid tot een nieuwe activiteit in de
voormalige gevangeniskeuken van de gevangenis
Esserheem in Veenhuizen.
Volgens Gino Smit van de organisatie Youmanitas
is het met vis feitelijk als met algen.
De laatste hebben geen wortels en
geen stam en kunnen dus veel efficiënter
groeien dan de meeste organismen. Vissen
zijn koudbloedig en hoeven hun lichaamstemperatuur
niet op peil te houden zoals
warmbloedige dieren. Bovendien hebben
ze geen hinder van de zwaartekracht. Dat
betekent dat ze een aanzienlijk groter deel
van de energie die ze verwerven kunnen
opslaan in spierweefsel en gewicht dan
landdieren dat kunnen. Vissen zijn zeer efficiënt
in het omzetten van voeding naar
spieren. Om een voorbeeld te noemen:
Voor de aanwas van een kilo rundvlees is
6 tot 8 kilo voer nodig. Voor een kilo vis is
dat tussen de één en twee kilo. En dan hebben
we het nog niet over de hoeveelheid
water die nodig is voor de productie van
rundvlees. Dat maakt het kweken van vis
een aantrekkelijke en duurzame vorm van
voedselproductie.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Gedetineerden werken aan eigen duurzame voedselkweek.

  1. 1. 8 SPECTRUM door Peter Leunissen H et gesprek heeft plaats in het Drentse Veenhui- zen. Het aantal toeris- ten dat ronddwaalt langs de lommerrijke paden, de parkachtige groenvoorzieningen, doet vermoeden dat het hier om een toeris- tisch oord gaat. Deels klopt dat. Het dorp waar decennia lang wezen, bedelaars en landlopers - en later ook gestraften - wer- den ondergebracht, heeft een aantrekkelijke natuurlijke rijkdom, maar telt ook vele tien- tallen Rijksmonumenten die dankzij de ‘ge- stichten’ hier zijn verrezen. Gestraften zijn er echter nog altijd. De Penitentiaire Inrich- ting Veenhuizen met de locaties PI Esser- heem, PI Groot Bankenbosch en PI Norger- haven, herbergt zo’n 700 gevangenen. Ronald van de Worp, hoofd arbeid van de PI Zwolle, en zijn collega Renze Boer van de PI Veenhuizen, zijn belast met de organi- satie en de coördinatie van de werkzaamhe- den van gedetineerden. Het werk komt deels naar hen toe, via bedrijven die al eerder en naar tevredenheid met hen werkten en deels via het regionale be- drijfsbureau Noord/Oost, vertegenwoor- digd via accountmanager Ronald Schouwe- naar, die de markt afspeurt naar opdrachtge- vers. Volgens de drie gaat het goed met het aanbod van werk. Ondanks de recessie. Het komt volgens hen deels omdat de PI’s in veel sectoren ac- tief zijn. Is het in de ene sector wat min- der, dan plus t de andere sector wellicht. En er is altijd wel wat werk zonder deadlines om de gaten te vullen. Dat het gevangenen zijn die het product ma- ken, is voor ondernemers doorgaans ook geen belemmering. ,,Waarom zou het ook?’’, zeggen ze. ,,Voor de klant is het min- der belangrijk waar zijn producten vandaan komen. Het moet kwalitatief goed zijn, een goede prijs hebben en op tijd geleverd wor- den. Als aan die voorwaarden wordt vol- daan, maakt het niet uit of het een regu- lier bedrijf is dat het product maakt, een sociale werkplaats of een gevangenis. Sterker nog. Er zijn ook bedrijven die ons het werk gun- nen D e PI Zwolle werkt met de be- drijven Feniks Engineering in Assen en Algaecom in Eel- de aan de productie van de draagconstructie voor een al- genkwekerij. Een relatief nieuwe bedrijvig- heid in Nederland, waarvoor de meest opti- male methode onderwerp van onderzoek is. Algeacom is daarbij verantwoordelijk voor de biologische component van het ver- haal, Feniks voor het ontwerp van de kwe- kerij, PI Zwolle voor de productie van de draaginstallatie. Dr. Monique Schoondorp van Algeacom: ,,Algen zijn fantastische organismen. Het meest efficiënt in het benutten van zon- licht. Is ook wel logisch. Ze hebben geen wortels en geen stam. Ze hebben daarnaast alleen CO2 en meststoffen nodig om te groeien. Ze leveren vervolgens zuurstof, wa- ter, eiwitten en olie. Dat is geweldig. Je stopt erin wat je kwijt wilt en krijgt er iets waardevols voor terug. Van laagwaardige grondstoffen maak je zo hoogwaardige bio- massa.’’ De algen kunnen vervolgens worden ge- bruikt in voeding voor zowel mens als dier, maar ook voor de productie van biodiesel. Er is een wel een randvoorwaarde. Schoon- dorp: ,,Je kunt die potentie alleen benutten als de algen energiezuinig en tegen lage kos- ten worden geproduceerd. Je moet je pro- ductielocaties dus daar kiezen waar groei- voorwaarden optimaal zijn. Daar waar je warmte, meststoffen of CO2 voorradig hebt. Dat laatste bijvoorbeeld in de vorm van rookgassen.’’ Zo heeft Algaecom een algenkwekerij in be- drijf in Delfzijl bij het chemische bedrijf Zeolyst. Voor de groei van de algen worden rookgassen van dat bedrijf voor de benodig- de CO2 gebruikt. De restwarmte die bij de productieprocessen bij Zeolyst ontstaat wordt gebruikt om ook in het koude sei- zoen een hoge productie mogelijk te maken. Een tweede voorwaarde is een geschikte teelmetho- de. Kweek algen in een vijver, en de boven- ste laag zorgt er- voor dat onder- in de vijver geen licht door- dringt en niets meer groeit. Ook geen algen. Dat is dus niet handig. Enginee- ringsbureau Feniks Fantastische organismen groeiend op staal Kweekvis en algenteEenvoudig werk in de gevangenissen zoals pallets in el- kaar nieten, was- knijpers maken of stickers plakken, be- staat nog steeds. Maar voor de 8000 gedetineerden van de (nu nog) 41 pe- nitentiaire inrich- tingen (PI) valt ook aanzienlijk hoog- waardiger werken te verrichten. Con- structiewerk, mon- teren, poedercoa- ten, lassen. Zelfs in- novatief werk wordt aangeboden. Gedetineerden gaan binnenkort aan de slag met de kweek van vis en van algen. Over de nut en noodzaak van werk in de ge- vangenis. En het scheppen van nieuw werk. Biomassa gemaakt van ge baar in voeding of verwer Gino Smit van Youmanitas gebogen over groeibed- den met planten, die hun voedsel halen uit water, vervuild met mest van kweekvis. Een soort luchtmatrassen gevuld met water en algen, hangend aan staalconstructies ge- maakt in de PI Zwolle. foto Algaecom DE STENTOR ZATERDAG 20 JULI 2013 SPECTRUM 9 omdat ze het zien als een stukje maatschap- pelijk ondernemen.’’ Werken dient meerdere doelen. Het is edu- catief. Het leert gedetineerden vaardighe- den die ze later kunnen gebruiken. En het levert wat geld op. ,,Het dient daarmee een maatschappelijk doel. Mensen die in de gevangenis hebben gezeten, lopen een groot risico terug te val- len. Als je hen, zoals vroeger, zonder meer op straat zet na hun detentie, zonder geld, zonder woning, zonder perspectief, pleegt het gros binnen zestig uur weer een mis- drijf. Door gedetineerden te laten werken en hen te scholen hebben ze meer kans op een baan en stabiliteit als ze buiten in de maatschappij zijn.’’ ,,Het werk van de gedetineerden levert ook geld op voor de inrichtingen, maar veel is dat niet. Onze prijzen zijn marktconform, maar ook scherp. We hebben geen winst- oogmerk, maar de productie-uren en de ma- teriaalkosten worden in rekening gebracht. Je kunt ons wat dat betreft vergelijken met een sociale werkplaats.’’ Normaliter werkt een gedetineerde 4 uur per dag. Veel gedetineerden vinden het werk aantrekkelijk en willen ook acht uur werken. Ze hebben letterlijk wat omhan- den. De tijd gaat sneller voorbij en men leert gelijktijdig een vak van de vakbekwame begeleiders. Je leert je dag in te delen, regel- maat en vaardigheden waar je wat aan hebt.’’ En sommigen leren nog iets: trots zijn op wat je hebt bereikt. ,,We leiden mensen op tot heftruckchauffeur. Die werken hier dus ook met zo’n transportmiddel. Dat zijn zwa- re machines, waar je veel ellende mee kunt aanrichten. Maar je ziet dat gedetineerden die met een heftruck werken, apetrots zijn op hun werk. Ze halen daar echt geen rot- zooi mee uit. Ander voorbeeld. Laatst was er een concours hippique op televisie. Daar- bij werden hindernissen gebruikt die bij ons waren geproduceerd. Berentrots waren ze.’’ De gevangenissen beschikken allemaal over een eigen productiebedrijf. Twaalf verschil- lende categorieën aan producten en dien- sten worden aangeboden. Van verpakken en montage tot lassen van allerhande mate- rialen, poedercoaten en wassen aan toe. Evengoed wordt naar nieuwe markten ge- zocht. Twee bijzondere staan op stapel. Het kweken van vis en van algen. Zie voor meer informatie de site van de regio- nale bedrijfsbureaus: http://www.in-made.nl/ En verder: www.youmanitas.nl, www.inge- nieursbureau-feniks.nl/ en www.algae- com.nl. ontwierp een nieuw systeem om algen in te kweken. Volgens Barend Kortleven en Anna Widijowati van het engineerings- bedrijf gaat het om een soort van hangende tuinen. ,,Het ziet er grofweg uit als een lange rij luchtmatrassen op hun kant. Twee wanden van doorzichtige folie die op regel- matige plaatsen bijeen worden gehouden door noppen. Dat alles gevuld met water en algen. Daarmee bereik je dat de al- gen zoveel mogelijk zonlicht kunnen ont- vangen. Die gevulde matrassen hangen in stellages, die zodanig zijn ontworpen dat het oogsten van algen door een of twee mensen kan geschieden. Dat is belangrijk want algen kunnen dage- lijks worden geoogst.’’ Feniks en Algeacom kwamen voor het con- strueren van de draagconstructies via Ro- nald Schouwenaar van het Regionaal be- drijfsburo Zwolle uit bij de PI Zwolle. Daar is onder meer een werkplaats waar con- structies van metaal en roestvast staal ge- maakt kunnen worden vervaardigd. Kortle- ven: ,,Waarom we voor gevangenissen heb- ben gekozen? We kenden de mogelijkhe- den en de kwaliteit van het geleverde werk. Ons bedrijf heeft ook nieuwe gevan- genisdeuren ontworpen. Die zijn vervol- gens ook in een PI vervaardigd. We waren zeer tevreden over de samenwerking. Dus de keus was snel gemaakt.’’ J e hebt een grote leegstaande keu- ken. Je hebt werkzame handen in de vorm van gedetineerden. En je hebt een organisatie die op een ingenieu- ze manier vis en groenten kweekt. De combinatie van die drie zaken heeft geleid tot een nieuwe activiteit in de voormalige gevangeniskeuken van de ge- vangenis Esserheem in Veenhuizen. Volgens Gino Smit van de organisatie You- manitas is het met vis feitelijk als met al- gen. De laatste hebben geen wortels en geen stam en kunnen dus veel efficiënter groeien dan de meeste organismen. Vissen zijn koudbloedig en hoeven hun lichaams- temperatuur niet op peil te houden zoals warmbloedige dieren. Bovendien hebben ze geen hinder van de zwaartekracht. Dat betekent dat ze een aanzienlijk groter deel van de energie die ze verwerven kunnen opslaan in spierweefsel en gewicht dan landdieren dat kunnen. Vissen zijn zeer ef- ficiënt in het omzetten van voeding naar spieren. Om een voorbeeld te noemen: Voor de aanwas van een kilo rundvlees is 6 tot 8 kilo voer nodig. Voor een kilo vis is dat tussen de één en twee kilo. En dan heb- ben we het nog niet over de hoeveelheid water die nodig is voor de productie van rundvlees. Dat maakt het kweken van vis een aantrekkelijke en duurzame vorm van voedselproductie. Gino Smit: “Zeker als je het lokaal kunt doen. Je ziet nu in de vriesbakken bij de supermarkten als Aldi en Lidl verpakte vis liggen die van de andere kant van de we- reld komt waar de vis niet duurzaam ge- kweekt wordt en waarbij niet-biologische middelen worden gebruikt voor de houd- baarheid van de vis. De vis die wij kweken is gegarandeerd duurzaam en hoeft niet over lange afstanden getransporteerd te worden. Daarnaast bespaart dit systeem op het gebruik van water, energie en ruim- te en blijkt dat de planten met dit systeem sneller groeien dan met gangbare metho- des”. Smit gaat in de voormalige keuken van de gevangenis een slim kweeksysteem plaat- sen, bestaande uit vistanks, biofilters en groeibedden. ‘Aquaponics’ heet de tech- niek. Daarbij worden de vistanks gevuld met vis en gekoppeld aan groeibedden waarop planten gekweekt worden in kweekgoten. Samen vormen ze het kweek systeem waarin voortdurend water wordt rondgepompt. De planten (en bacteriën) ontdoen het water van de meststoffen van de vissen. Het water vloeit na reiniging in biologische filters terug in de tanks. Op die manier is de installatie een zelf reini- gend systeem. In eerste instantie wordt met de kweek van de vissoort Tilapia begonnen, later zul- len mogelijk ook andere soorten consump- tievis gekweekt worden. Bij de planten kan het gaan om groenten of kruiden, maar ook om bijvoorbeeld sierbloemen. Smit, die geldt als pionier op het gebied van aquaponics: ,,Met dit systeem kweken we dus vis én planten op een zeer duurza- me en efficiënte wijze. We kunnen zo lo- kaal vis en groenten kweken, waarbij het werk grotendeels verzorgd wordt door ge- detineerden. De producten worden vervol- gens in de eigen keuken verwerkt. Verser kun je het niet hebben. We verwachten dat er voor de gevangenen een belangrijke therapeutische werking uitgaat van het verzorgen van de vis. Wer- ken met dieren blijkt een hele gunstige uit- werking te hebben op mensen, blijkt uit proeven in Amerikaanse gevangenissen”. ”We hopen dat we veel gedetineerden en- thousiast kunnen maken voor dit werk en we willen hen ook helpen als ze na hun vrijlating in dit vak willen blijven”, vertelt Smit die met de PI Veenhuizen een joint venture is gestart om de kwekerij mogelijk te maken. Zijn organisatie Youmanitas le- vert de systemen, de gevangenis de locatie en de arbeid. Smit verwacht dat de bakken halfjaarlijks zo’n 2.000 kilo Tilapia gaan op- leveren. uit de gevangenis in Zwolle Gedetineerden werken aan eigen duurzame voedselkweek eelt dankzij de gevangenis ekweekte algen. Bruik- kbaar tot biodiesel. Een opstelling voor de kweek van vis. Planten ontdoen het water van mest. foto Youmanitas

×