Saitistvis

2,504 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,504
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
40
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Saitistvis

  1. 1. საქართველოს განვითარების კვლევითი ინსტიტუტისაჯარო სამსახურის რეფორმის კონცეფცია ლევან იზორია, პაატა ტურავა 1
  2. 2. თბილისი, 2012 2
  3. 3. საქართველოს განვითარების კვლევითი ინსტიტუტი (GDRI) _დამოუკიდებელი, არაკომერციული ორგანიზაცია, დაფუძნდა 2011 წელს.ინსტიტუტის ამოცანაა დემოკრატიის განვითარების, პოლიტიკური, ეკონომიკური,სოციალური და სხვა რეფორმების ხელშეწყობა სათანადო კვლევებისა დადისკუსიების მეშვეობით.ვებ-გვერდი: www.gdri.geელ.ფოსტა: gdri@gdri.ge უფასო გამოცემა© საქართველოს განვითარების კვლევითი ინსტიტუტი© ლ. იზორია, პ. ტურავა 3
  4. 4. გამომცემლობა `ნეკერი~, 2012ISBN 4
  5. 5. სარჩევი1. შესავალი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72. საჯარო სამსახურის რეფორმირების ძირითადი ორიენტირები საქართველოში . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103. უცხოური გამოცდილება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 3.1. ბიუროკრატია . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 3.2. აქტიური სახელმწიფო . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 3.3. მოქნილი სახელმწიფო . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 3.3.1. სახელმწიფოს ნეოლიბერალური კრიტიკა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 3.3.2. ახალი საჯარო მენეჯმენტი (NPM) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184. საჯარო სამსახურის რეფორმის ძირითადი ასპექტები . . . . . . . . . . . . . 28 4.1. საჯარო სამსახურის ძირითადი ინსტიტუტები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 4.1.1. საჯარო სამართლის კორპორაცია . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 4.1.2. საჯარო სამართლის დაწესებულება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 4.1.3. საჯარო სამართლის ფონდი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 4.2. სახელმწიფო სამსახურის სისტემა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 4.2.1. საჯარო მოსამსახურე და საჯარო მოხელე . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 4.2.2. საჯარო სამსახურში დასაქმებულთა თანაფარდობა . . . . . . . . . . . . . . . . 36 4.2.3. პროფესიული მოხელისა და დამხმარე/დაქირავებული მუშაკის გამიჯვნის კრიტერიუმები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4.2.4.პროფესიული მოხელის ძირითადი ნიშნები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 4.2.5.საჯარო მოხელეთა კლასიფიკაცია . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.2.6.სამოხელეო-სამართლებრივი ურთიერთობა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.3. `საჯარო სამსახურის შესახებ~ კანონის ძირითადი პრობლემები და მათი გადაჭრის გზები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 4.3.1. სამსახურში მიღება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 4.3.2. გამოსაცდელი ვადა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4.3.3. ატესტაცია . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 4.3.4. კვალიფიკაციის ამაღლება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 5
  6. 6. 4.3.5. კადრების სტაბილურობა, როგორც პროფესიული საჯარო მოხელის ინსტიტუტის ქვაკუთხედი . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 4.3.6.რანგირება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 4.3.7.სოციალური გარანტიები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 4.3.8.უფლებების დაცვის გარანტია . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 4.3.9.დისციპლინური პასუხისმგებლობა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4.3.10. შრომითი დავები . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 4.3.11. საჯარო სამსახურის ეთიკა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 4.3.12. შრომის კანონმდებლობის მოქმედება . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 4.3.13. საჯარო სამსახურის საბჭო . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485. გამოყენებული ლიტერატურა . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 6
  7. 7. 1. შესავალი კონცეფციის მიზანია ხელი შეუწყოს საჯარო სამსახურის თანამედროვე მოდელისჩამოყალიბებას. ანალიზს საფუძვლად უდევს საქართველოს მოქმედი კანონი `საჯაროსამსახურის შესახებ~. ასევე გათვალისწინებულია საქართველოს პარლამენტში შეტანილიკანონპროექტი `საჯარო სამსახურის შესახებ~. წარმოდგენილი კონცეფციის თანახმად, საჯარო სამსახურის მოდელი ეფუძნებაპროფესიული საჯარო მოხელის ინსტიტუტს. ტრადიციული ბიუროკრატიული მოდელისგვერდით, `მართვის ახალი მოდელის~ ძირითადი ასპექტების გათვალისწინებით, უნდაშეიქმნას პოლიტიკური ზეგავლენისაგან დამოუკიდებელი მართვის განხორციელებისმექანიზმები. საჯარო სამსახურის შესახებ კანონმა უნდა განსაზღვროს პროფესიული საჯარომოხელის სამართლებრივი სტატუსი და შექმნას მისი სამართლებრივი დაცვის მექანიზმები. საჯარო სამსახურის შესახებ კანონმა უნდა განსაზღვროს საჯარო სამსახურის სისტემა,საჯარო სამსახურის კლასიფიკაცია, საჯარო სამსახურის კარიერის პრინციპის შესაბამისადგავლის წესი, საჯარო მოსამსახურეთა სოციალური დაცვის გარანტიები, საჯარომოსამსახურეთა განათლების, მომზადებისა და გადამზადების სიტემა. საჯარო სამსახურისსისტემის ფუნქციონირების უზრუნველყოფის მიზნით უნდა შეიქმნას საჯარო სამსახურისსაბჭო, რომელიც აღჭურვილი იქნება რეალური უფლებამოსილებებით, რათა ხელი შეუწყოსმმართველობის ერთიანი სტანდარტების დანერგვას საჯარო სამსახურში. საჯარო სამსახურის შესახებ მოქმედი კანონი ფორმალურად ცნობს საჯარო მოხელისინსტიტუტს, მოხელისა, რომელიც ინიშნება უვადოდ, თუმცა კანონი არ განსაზღვრავს იმსამართლებრივ გარანტიებს, რომელიც შინაარსს შესძენდა ამ ინსტიტუტს. საქართველოს პარლამენტში შეტანილი კანონპროექტი უარს ამბობს პროფესიულისაჯარო მოხელის ინსტიტუტზე და სამოხელეო სამართლებრივი ურთიერთობა გადაჰყავსსახელშეკრულებო ურთიერთობაზე. როგორც კანონპროექტის დასაბუთებაში ვკითხულობთ,კონცეფცია ეფუძნება `ახალი მართვის~ მოდელის ელემენტებს, რაც გულისხმობს კერძოსექტორის ელემენტების შემოტანას საჯარო სამსახურში. `საჯარო სამსახურის შესახებ~ კანონი მიღებული იქნა 1997 წლის 31 ოქტომბერს დამასში დღემდე 74-ჯერ შევიდა ცვლილებები და დამატებები. თითოეული ცვლილებაატარებდა ფრაგმენტულ ხასიათს, ემსახურებოდა მიმდინარე პოლიტიკური მიზნების 7
  8. 8. მიღწევას და, ამდენად, არ იყო საჯარო სამსახურის თანამედროვე კონცეფციის შესაბამისიკანონის ჩამოყალიბებისკენ გადადგმული ნაბიჯი. საჯარო სამსახურის რეფორმის კომპლექსურობის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანიაპოლიტიკური კურსის განსაზღვრა სახელმწიფო ფუნქციებთან მიმართებით. ეკონომიკურიკრიზისისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის დეფიციტის გათვალისწინებით, აქტუალური ხდება`განსახელმწიფოებრიობის~ თემა. საკითხი ეხება, ერთი მხრივ, სახელმწიფო მოსახურებისსფეროს ახლებურად გააზრებას და, მეორე მხრივ, მისი განხორციელების ეფექტურიორგანიზაციული სტრატეგიის ჩამოყალიბებას. აღნიშნული მიზნის მიღწევის საშუალებასწარმოადგენს `პრივატიზაცია~. სახელმწიფო ფუნქციების პრივატიზაციის პროცესში,პირველ რიგში, უნდა განისაზღვროს ის აქტიურობები, რომელთა განსახელმწიფოებრიობაცუნდა მოხდეს კერძო სექტორის სასარგებლოდ. მეორე დიდი ნაწილი ღონისძიებებისა,რომელიც ექცევა სახელმწიფო ფუნქციის ცნების ქვეშ, უნდა გაიყოს სამ ნაწილად: 1.სახელმწიფო ფუნქციები, რომელიც ხორციელდება მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოებისმიერ; 2. სახელმწიფო ფუნქციები, რომელიც ხორციელდება სახელმწიფოს მიერორგანიზაციული მოწყობის კერძო-სამართლებრივი ფორმის გამოყენებით და 3.სახელმწიფო ფუნქციები, რომელიც ხორციელდება კერძო სუბიექტების მიერ. `საჯაროსამსახურის შესახებ~ კანონის მოწესრიგების ფარგლებში ექცევა მხოლოდ პირველი ნაწილი,თუმცა, დანარჩენი სამიც არ არის ნაკლებად საინტერესო, თუნდაც იმის გათვალისწინებით,რომ კერძო სამართლებრივი ფორმის გამოყენების ან კერძო პირების მიერ საჯაროფუნქციების განხორციელების დროს წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების საკითხისაჭიროებს ნათლად მოწესრიგებას. სახელმწიფო ფუნქციათა გააზრების კონტექსტში უნდა დაისვას საკითხი, თურამდენად არის აუცილებელი სახელმწიფო ორგანოების (შესაბამისად, იქ დასაქმებულისაჯარო მოხელეების) მიერ კონკრეტული ფუნქციის განხორციელება (მაგ., შსს-სსაკუთრების დაცვის პოლიცია), როდესაც აღნიშნული ფუნქცია იმავე ხარისხით და ნაკლებიდანახარჯებით შეიძლება შესრულდეს კერძო პირების მიერ. საჯარო სამსახურის სისტემა იმშემთხვევაში არის ეფექტური, როდესაც სახელმწიფო კონცენტრირებულია მხოლოდარსებითი საკითხების, როგორც საკუთარი ფუნქციის, სახელმწიფო ორგანოების მეშვეობითგადაჭრისაკენ. საჯარო სამსახური და მისი ძირითადი ინსტიტუტი _ `პროფესიულიმოხელე~ _ არის ის ძვირადღირებული რესურსი, რომელსაც სჭირდება გაფრთხილება დასწორად გამოყენება, რათა მივიღოთ დანახარჯების შესაბამისი შედეგი. 8
  9. 9. საჯარო სამსახურის კონცეფცია, როგორც სახელმწიფოებრივი მოწყობის პოლიტიკურიხედვის ერთი კონკრეტული სფერო, მოიცავს მხოლოდ საჯარო სამსახურის მოწყობისძირითად ელემენტებს და მისი წარმატებულად განხორციელება დამოკიდებულია საერთოპოლიტიკის სწორად გააზრებაზე. 9
  10. 10. 2. საჯარო სამსახურის რეფორმირების ძირითადი ორიენტირები საქართველოში განვითარებულ ქვეყნებში საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმის მთავარი ორინტირებისგანსაზღვრამ ცხადი გახადა, რომ ყოველ რეფორმას კონკრეტული საზოგადოებრივიგანვითარების ადეკვატური გამოწვევები უდევს საფუძვლად. საქართველოში საჯაროადმინისტრაციის რეფორმის სტრატეგიული მიმართულებების დადგენისთვის ეს, პირველრიგში, ნიშნავს კონკრეტული ისტორიული სიტუაციის პრაგმატულ ანალიზს დარეალობიდან გამომდინარე რეფორმების პრიორიტეტების განსაზღვრას. საბჭოთა კავშირის დაშლიდან `ვარდების რევოლუციამდე~ (2003 წ.)პოსტკომუნისტურ საქართველოში სახელმწიფო და მისი ადმინისტრაციულისტრუქტურები, ძირითადად, საბჭოთა კავშირში დანერგილი მუშაობის სტილითა დაფორმით განაგრძობდა საქმიანობას. საბჭოთა ადმინისტრაცია იმით გამოირჩეოდა, რომ იგისაზოგადოებრივი ურთიერთობის თითქმის ყველა სფეროს არეგულირებდა. სახელმწიფოსამ ყოვლისმომცველი რეგულირების მოთხოვნებს საჯარო ადმინისტრაციულსტრუქტურებში დასაქმებული პერსონალის დიდი `არმია~ აკმაყოფილებდა, რომლისშენახვაც სახელმწიფოს უდიდესი თანხები უჯდებოდა. `ვარდების რევოლუციამდე~პოსტკომუნისტურ საქართველოში სახელმწიფო სტრუქტურებში დასაქმებულ პირთარაოდენობა ძირითადად შენარჩუნდა, თუმცა, უკვე ძალიან მცირე სახელფასოგანაკვეთებით, რომლითაც ელემენტარული საყოფაცხოვრებო მოთხოვნილებისდაკმაყოფილებაც კი შეუძლებელი იყო. ამიტომ ამ პერიოდში საჯარო მოხელეთა არსებობისუმთავრეს წყაროდ კორუფცია იქცა. სახელმწიფოსა და მისი ადმინისტრაციის საფუძველსარაფორმალური ინსტიტუტები, კორუფცია და კლიენტელიზმი წარმოადგენდა. იგი ძალიანწააგავდა ფეოდალური ტიპის სახელმწიფოს, სადაც სახელისუფლებო სტრუქტურას პირადიურთიერთობები განსაზღვრავდა. ასეთ პირობებში პოსტკომუნისტურ საქართველოშისახელმწიფოსა და საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმა აქტუალურ თემად სინამდვილეშიარასდროს ქცეულა. დღეს საქართველოში პოლიტიკის მთავარი ამოცანა არის დემოკრატიული დასამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპების შესაბამისი ინსტიტუტების, მათ შორის,დამოუკიდებელი საჯარო ადმინისტრაციის, ჩამოყალიბება. საქართველომ სახელმწიფოსადა საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმირება იმ ინსტიტუციური საწყისებით უნდა დაიწყოს, 10
  11. 11. რითაც დაიწყო განვითარებულ ქვეყნებში თანამედროვე სახელმწიფოს ჩამოყალიბება,კერძოდ, დემოკრატიული სამართლებრივი სახელმწიფოს შექმნით. საქართველოში სახელმწიფოსა და საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმის მთავარორიენტირებს განსაზღვრავს ევროპის სამეზობლო პოლიტიკის ფარგლებშისაქართველოსთვის შემუშავებული სამოქმედო გეგმა. აღნიშნული დოკუმენტის მიხედვით,ევროკომისია სხვადასხვა სფეროში ითვალისწინებს საქართველოსთვის ფინანსურმხარდაჭერას. პირველ ადგილს იკავებს დემოკრატიის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა დაკარგი მმართველობის (`Gოოდ Gოვერნანცე~) უზრუნველყოფა. ამ ეტაპზე საქართველოშიაუცილებელია დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოსთვის დამახასიათებელიინსტიტუციური საფუძვლების შექმნა და მხოლოდ ამის შემდეგ _ მოწინავე ქვეყნებისსახელმწიფოსა და საჯარო ადმინისტრაციის განვითარების თანამედროვე ტენდენციებისგათვალისწინება. აღნიშნული წინაპირობების უზრუნველყოფის გარეშე, განვითარებული ქვეყნებიდანგარკვეული კონცეფციების თუ მოდელების საქართველოში ბრმად გადმოტანა არ მოგვცემსდადებით შედეგს. ნოყიერი ნიადაგის გარეშე, კონკრეტული რეალობისგაუთვალისწინებლად, საქართველოში მათი დანერგვის მცდელობა უსარგებლო იქნება. მართალია, `ვარდების რევოლუციის~ შემდეგ საქართველოში სახელმწიფოსა დასაჯარო ადმინისტრაციის რეფორმირების კუთხით მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადაიდგა,როგორიცაა ზედმეტი შტატების გაუქმება, კორუფციასთან ბრძოლა, ხელფასების მომატება,სამუშაო ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება და სხვ., მაგრამ აუცილებელია საჯაროსამსახურის განვითარების ერთიანი სტრატეგიის ჩამოყალიბება, რომელიც ინსტიტუციურირეფორმების განხორციელებაზე იქნება ორიენტირებული. საქართველოს პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული სისტემა ჯერ კიდევ არ არის მყარი.განსაკუთრებით თვალშისაცემია სახელმწიფო ინსტიტუტების დამოუკიდებლობის დაბალიხარისხი, სახელმწიფო საქმიანობაში მოქალაქეთა თანამონაწილეობის შეზღუდულობა,დემოკრატიული კონტროლის სისტემის სისუსტე. სახელმწიფო მოხელეთა მუშაობის სტილიგამოირჩევა მკაცრი ცენტრალიზმით, ეფექტიანი დაგეგმარებისა და კონტროლისდეფიციტით. პერსონალის სფეროში ნათლად ჩანს თანამშრომელთა კვალიფიკაციისდაბალი დონე, კლიენტელიზმი და პარტიული პატრონაჟი. აღნიშნული რეალობის გამო, მოწინავე ქვეყნების სახელმწიფოსა და საჯაროადმინისტრაციის თანამედროვე კონცეფციების უპირობო დანერგვა საქართველოში იქნებაკონტრაპროდუქტიული. ამის საილუსტრაციოდ ახალი საჯარო მენეჯმენტის კონცეფციის 11
  12. 12. საქართველოს დღევანდელ პირობებში განხორციელების პერსპექტივის წარმოჩენადაგვეხმარება. აღნიშნული კონცეფციის განხორციელება, პირველ რიგში, შესაძლებელია კარგადფუნქციონირებადი საბაზრო ეკონომიკის პირობებში, სადაც უზრუნველყოფილია კერძოსაკუთრების დაცვა და სახელშეკრულებო ავტონომია, განსაკუთრებით კი _დამოუკიდებელი სასამართლო ხელისუფლების პირობებში. ტრანსფორმაციის პროცესშიმყოფი ქვეყნისთვის, როგორიც საქართველოა, ტიპურია ის ფაქტი, რომ ეკონომიკა ბოლომდეარ არის სახელმწიფო რეგულაციისგან თავისუფალი. ფორმალური ინსტიტუტების ნაცვლადძლიერია არაფორმალური ურთიერთობები, პატრონაჟი. ასეთი რეალობა სათანადო ნიადაგსარ ქმნის ახალი საჯარო მენეჯმენტის კონცეფციის სრულყოფილი განხორციელებისათვის,რომლის ერთ-ერთ მთავარ პრინციპს წარმოადგენს კერძო სტრუქტურებისთვის საჯაროამოცანების რაც შეიძლება მეტად გადაცემა. ახალი საჯარო მენეჯმენტის კონცეფციის განხორციელებისთვის აუცილებელიწინაპირობაა ძლიერი, განხორციელების უნარის მქონე სახელმწიფო, დამოუკიდებელისაკანონმდებლო და სასამართლო ხელისუფლების სისტემითა და კომპეტენტური,პოლიტიკურად ნეიტრალური საჯარო ადმინისტრაციის არსებობით. განსაკუთრებითპარალამენტმა, როგორც დამოუკიდებელმა პოლიტიკურმა ინსტიტუტმა, უნდაუზრუნველყოს საჯარო ადმინისტრაციის ძალაუფლების ბალანსი. ამდენად, ახალი საჯაროადმინისტრაციის კონცეფციის მთავარი ორიენტირი – მოქნილი სახელმწიფო _ არ ნიშნავსსახელმწიფოს დასუსტებას, არამედ, პირიქით, გულისხმობს ძლიერ ინსტიტუტებს,რომლებიც დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს შეესაბამება. ამასთან, ახალი საჯარო მენეჯმენტის კონცეფციის ზოგიერთი ელემენტისგანხორციელება, რამდენადაც კარგად არ უნდა ჟღერდნენ ისინი როტორიკის დონეზე,ჩამოყალიბების პროცესში მყოფი საქართველოს დღევანდელი პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული სისტემისთვის საფრთხის შემცველი უფროა. ერთი შეხედვით, საჯაროადმინისტრაციის ფარგლებში პასუხისმგებლობის დეცენტრალიზაცია, ქვემდგომირგოლებისთვის მეტი ავტონომიის მინიჭება შესაბამისი ბიუჯეტის გამოყოფით შეიძლებაპოზიტიურად შეფასდეს, მაგრამ სუსტი სახელმწიფო სტრუქტურების პირობებში იგი ხელსშეუწყობს, ერთი მხრივ, დეკოორდინაციას და, მეორე მხრივ, კორუფციას. თავადგანვითარებულ სახელმწიფო სტრუქტურებში დეცენტრალიზაციის პრაქტიკის დანერგვანათელყოფს, რომ სინამდვილეში ცალკეულ ორგანოებს შორის კოორდინაციის პრობლემამდა კორუფციამ იჩინა თავი. 12
  13. 13. ნაკლები საფრთხის შემცველია რეფორმის ის ელემენტები, რომლებიც საჯაროადმინისტრაციის საქმიანობაში მოქალაქეთა თანამონაწილეობას ითვალისწინებს, იქნება ესმრგვალი მაგიდის, გამოკითხვებისა თუ კომუნიკაციის სხვა ფორმებით, თუმცა, ამისათვისაუცილებელია, რომ სახელმწიფოში არსებობდეს დემოკრატიის მაღალი ხარისხი,სამოქალაქო საზოგადოების თვითორგანიზაციის, საკუთარ თავზე მეტი პასუხისმგებლობისაღების კულტურა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, დიდია იმის ალბათობა, რომ მოხდესსახელმწიფო ხელისუფლების მიერ მოქალაქეთა თანამონაწილეობის მანიპულაცია და მათისაკუთარი ძალაუფლების ინტერესებისადმი დაქვემდებარება. მყარი დემოკრატიულიინსტიტუტების გარეშე, სუსტი სამოქალაქო საზოგადოების პირობებში, აღნიშნულირეფორმის ელემენტები კარგავენ თავის დანიშნულებას. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საქართველოში სახელმწიფოსა და საჯაროადმინისტრაციის რეფორმირებისთვის, პირველ რიგში, აუცილებელია, სტრატეგიულიპრიორიტეტების განსაზღვრა და მათი განხორციელება. ეს პოლიტიკის პრეროგატივაა.საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმირებისთვის პრაგმატული და მიზანმიმართულიპოლიტიკა, პირველ რიგში, ორიენტირებული უნდა იყოს დემოკრატიული დასამართლებრივი სახელმწიფოს ინსტიტუციური ინფრასტრუქტურის შექმნაზე.განვითარებული ქვეყნების სახელმწიფოსა და საჯარო ადმინისტრაციის მოდერნიზაციისთანამედროვე ტენდენციები უპირობოდ კი არ უნდა გადმოვიღოთ, არამედ რეფორმისცალკეული ელემენტის დანერგვის საჭიროება კონკრეტული სიტუაციის ანალიზზედაფუძნებულმა სარგებლიანობამ უნდა განაპირობოს. 13
  14. 14. 3. უცხოური გამოცდილება საჯარო სამსახურის რეფორმა არის დინამიკური პროცესი, რომელიც,საზოგადოებრივი გამოწვევების შესაბამისად, მიზნად ისახავს ადმინისტრაციისქმედუნარიანობისა და პასუხისმგებლობის ამაღლებას. საჯარო სამსახურის რეფორმები ყოველთვის მისი კლასიკური ფუნქციების, კერძოდ,დაგეგმარების, ორგანიზაციის, პერსონალის, გადაწყვეტილების მიღების, ფინანსებისა დაკონტროლის, ფარგლებში ხორციელდება. საჯარო სამსახურის თითოეული რეფორმა არისაღნიშნული ფუნქციების ოპტიმიზაციის კონკრეტული გეგმა, რომელიც გარკვეულისახელმძღვანელო ორიენტირებით არის განპირობებული. თავად რეფორმის ეს ძირითადიორიენტირები სახემწიფოს კონკრეტული გაგებიდან გამომდინარეობს. ამ თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია განვითარებული ქვეყნების გამოცდილებისშესწავლა. ის ნათელყოფს, რომ საჯარო სამსახურის რეფორმა ყოველთვის განპირობებულიასახელმწიფოს ახალი კონცეფციით. ეს გამოცდილება გვაცნობს, ასევე, თანამედროვე საჯაროადმინისტრაციის განვითარების ტენდენციებს მსოფლიოში და იძლევა საქართველოში მისიგანხორციელების თეორიულ საფუძველს. მართალია, მოწინავე ქვეყნების საჯარო სამსახურის რეფორმების გაცნობისთვალსაზრისით, საქართველოს ევროპული ორიენტაციიდან გამომდინარე,განსაკუთრებული ყურადღება კლასიკურ-ევროპული ადმინისტრაციის განვითარებასდაეთმობა, მაგრამ ეს განვითარება, გარკვეული თავისებურებების მიუხედავად, ზოგადადასახავს მსოფლიოს განვითარებული ქვეყნების საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმირებისსაერთო ელემენტებს. 3.1.ბიუროკრატია ვებერისეული კლასიკურ-ბიუროკრატიული საჯარო ადმინისტრაციის საქმიანობაშითვალშისაცემია კანონის უზენაესობა და კომპეტენციების მკაცრი განსაზღვრა. თვითნებურიმმართველობის ფორმებისგან გასხვავებით, სადაც ადმინისტრაციის მოხელე საჯარორესურსებს საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგავს და სადაც გარკვეული თანამდებობისდაკავება ნეპოტიზმს, კლიენტელიზმს ან კორუფციას უკავშირდება და უკონტროლობასუფევს, კლასიკურ-ბიუროკრატიული მოდელის ფარგლებში საჯარო ადმინისტრაციის 14
  15. 15. მთელი საქმიანობა სამართლებრივი უფლებამოსილებებითაა დადგენილი, განაწილებულიდა გაკონტროლებული. ვებერისეული ბიუროკრატიული ორგანიზაცია გამოხატულებას ჰპოვებს, ერთი მხრივ,პირამიდის მსგავს იერარქიულ მოწყობაში და, მეორე მხრივ, შიდაორგანიზაციულიპროცედურების სტანდარტიზაციაში. იერარქიული მოწყობის თვალსაზრისით,ბიუროკრატიული ადმინისტრაცია ხასიათდება შრომის მკაცრი განაწილებითა დასპეციალიზაციით. სწორედ აქედან გამომდინარეობს გარკვეული სფეროების მიხედვითსაჯარო მოხელეების დასაქმებისთვის სპეციალური კომპეტენციის (ცოდნისა დაგამოცდილების) არსებობის აუცილებლობა. ამასთან, ბიუროკრატიულ ორგანიზაციაშითითოეული ორგანიზაციული ერთეული ზემდგომი ერთეულის დაქვემდებარებაშია. ბიუროკრატიული ორგანიზაციის შიდა პროცედურების დახასიათებისას აღსანიშნავიაადმინისტრაციული საქმიანობის მკაცრი სტანდარტიზაცია და გარკვეულ შინაგანაწესებზედამოკიდებულება. აღნიშნული საქმიანობა ხორციელდება მხოლოდ წერილობითი ფორმით,რაც ხელს უწყობს მის გამჭირვალობასა და გაკონტროლებას. იერარქიულობასთან დასპეციალიზაციასთან ერთად, ორგანიზაციის ასეთი შიდა პროცედურები კარგ საფუძველსიძლევა საჯარო ადმინისტრაციის დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოსშესაბამისი მართვისა და კონტროლისათვის. ბიუროკრატიული ადმინისტრაციის ერთ-ერთი მთავარი დამახასიათებელი ნიშანიმისი პერსონალის პროფესიონალიზმი და კომპეტენტურობაა. პროფესიული საქმიანობა`სიცოცხლის მანძილზე~, უვადოდ ხორციელდება. აღნიშნული პრინციპი საჯარომოხელეთა პირადი ინტერესების გათვალისწინებით კი არ არის ნაკარნახევი, არამედ მათიპროფესიული დამოუკიდებლობის გამყარებისთვისაა გამიზნული, რაც, საბოლოო ჯამში,საჯარო ადმინისტრაციის ინსტიტუციურ განმტკიცებას ისახავს მიზნად. საჯარო მოხელისპროფესიული წინსვლა კარიერის პრინციპს ეფუძნება, რომელიც მათი კვალიფიკაციისმუდმივად ამაღლებას ითვალისწინებს. ფულადი ანაზღაურება ხდება წინაწარ დადგენილისახელფასო განაკვეთით. საჯარო მოხელე ვალდებულია, მიუკერძოებლად განახორციელოსთავისი პროფესიული საქმიანობა. ეს ვალდებულება ზემდგომი პირის მიმართერთგულებაში კი არ უნდა გამოიხატებოდეს, არამედ ინსტიტუტის მიმართდამოკიდებულებაში, რამაც, საბოლოოდ, პოლიტიკისაგან ბიუროკრატიული ორგანიზაციისდამოუკიდებლობა უნდა უზრუნველყოს. ბიუროკრატიული ორგანიზაციის საქმიანობა მოქალაქეებისათვის წინასწარგათვლადია, რადგან იგი მხოლოდ კანონის საფუძველზე ხორციელდება. ის, თუ რამდენად 15
  16. 16. კანონისმიერია ცალკეული ადმინისტრაციული ქმედება, შეიძლება სასამართლოს გზითგაკონტროლდეს. ბიუროკრატიული ადმინისტრაციის წერილობითი ფორმით მუშაობა ამისკარგ საფუძველს იძლევა. სასამართლო კონტროლთან ერთად, იერარქიულიორგანიზაციისთვის მნიშვნელოვანია საპარლამენტო კონტროლის პრინციპის არსებობა.ცალკეულმა მინისტრმა უნდა უზრუნველყოს, რომ უწყების ფარგლებში მისი ბრძანებებიკონსტიტუციისა და კანონის შესაბამისად შესრულდეს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მისიპოლიტიკური პასუხისმგებლობის საკითხი დადგება. ბიუროკრატიული ორგანიზაციის ზემოთ მოყვანილი ელემენტების მიხედვითშესაძლებელია დაჯამდეს, თუ რა ნიშნებით განსხვავდება დემოკრატიული დასამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის საფუძველზე მომუშავე თანამედროვებიუროკრატია განუვითარებელი ადმინისტრაციის მოდელისაგან. განუვითარებელიადმინისტრაცია პიროვნულ ძალაუფლებასთანაა გაიგივებული, მაშინ, როდესაცთანამედროვე ბიუროკრატიულ მოდელში ადმინისტრაცია სახელმწიფო ინსტიტუტის სახითარის წარმოდგენილი. განუვითარებელი ადმინისტრაციისთვის დამახასიათებელიამოხელეთა თვითნებობა, მათი საკუთარი ინტერესების წინ დაყენება, უკონტროლობა.განვითარებული ბიუროკრატიისთვის კი _ მუშაობის მკაცრი ფორმალიზმი, მოხელეთაპროფესიონალიზმი, ინსტიტუციური დამოუკიდებლობა და საქმიანობის როგორცსასამართლო, ისე სისტემატური იერარქიული კონტროლი. ამდენად, საჯარო ადმინისტრაციის ბიუროკრატიული მოდელი საუკეთესო პასუხიიყო მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ ევროპაში საზოგადოებრივ გამოწვევაზე, რომლისმთავარ მიზანს დემოკრატიისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს განხორციელებაწარმოადგენდა. ამ მოდელს დღესაც არ დაუკარგავს თავისი მნიშვნელობა. მართალია, მისირეფორმირება და ოპტიმირება ადმინისტრაციული პოლიტიკის დღის წესრიგში მრავალჯერდამდგარა, მაგრამ ალტერნატიული მოდელით მისი სრული შეცვლა შეუძლებელია.ბიუროკრატიული მოდელის ასეთი წარმატება იმით აიხსნება, რომ იგი, უწინარესად,მაღალგანვითარებული სამართლებრივი და ინსტიტუციური კულტურის ნაყოფია და არამხოლოდ ორგანიზაციული კატეგორია. 3.2.აქტიური სახელმწიფო სამოციანი წლების შუა პერიოდიდან ევროპაში სახელმწიფოსა და საჯაროადმინისტრაციის რეფორმის ძირითადი ორიენტირი შეიცვალა. გერმანულადმინისტრაციულ მეცნიერებაში ეს ეტაპი „აქტიური სახელმწიფოს“ ან „აქტიური 16
  17. 17. პოლიტიკის“ სახელით არის ცნობილი. სახელმწიფოს ახალი კონცეფცია ევროპაშიიმჟამინდელი პირველი სერიოზული ეკონომიკური კრიზისით იყო განპირობებული. ახალი შეხედულებით, ეკონომიკური კრიზისის თავიდან აცილების საშუალებასაქტიური სახელმწიფო წარმოადგენდა, რაც სახელმწიფოს მხრიდან თითოეულის მიმართუფრო მეტ მზრუნველობას, ხოლო ეკონომიკის მიმართ უფრო მეტ დაგეგმარებასგულისხმობდა. სახელმწიფოს შესაძლებლობები დიდ ოპტიმიზმთან იყო დაკავშირებული.ამ ოპტიმიზმის შესაბამისად, სახელმწიფო უფრო მეტი ძალისხმევით უნდა ჩარეულიყოსაზოგადოებრივ ურთიერთობებში. მეტი დაგეგმარების პოლიტიკით მას უნდაგამოესწორებინა საბაზრო ეკონომიკის „ხარვეზები“ და მნიშვნელოვანი შესწორებები უნდაშეეტანა მასში. ისტორიულმა განვითარებამ ცხადყო აქტიური სახელმწიფოს შეზღუდულიშესაძლებლობები. მე-20 საუკუნის სამოცდაათიანი წლების ბოლოს მან თავისი კარიერადაასრულა. მორიგმა ეკონომიკურმა კრიზისმა ნათელი გახადა, რომ სახელმწიფომ იმაზემეტი აიღო საკუთარ თავზე, ვიდრე რეალურად შეეძლო. 3.3.მოქნილი სახელმწიფო მოქნილი სახელმწიფოს იდეა მე-20 საუკუნის სამოცდაათიანი წლების ბოლოდან იქცასახელმწიფოსა და საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმიერების მთავარ ორიენტირად. მისიგანვითარება შეიძლება ორ ეტაპად დაიყოს. პირველი ეტაპი მოიცავს სახელმწიფოსნეოლიბერალურ კრიტიკას, ხოლო მეორე ეტაპი უკავშირდება ახალი საჯარო მენეჯმენტისწარმოშობას, რომელიც საერთაშორისო ენაზე `Nეწ Pუბლიკ Mანაგემენტ~-ის სახელით არისცნობილი. 3.3.1.სახელმწიფოს ნეოლიბერალური კრიტიკა XX საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოსთვის განვითარებულ ქვეყნებში გავრცელებადაიწყო სახელმწიფოს ნეოლიბერალურმა კრიტიკამ, რომლის მიხედვით, სოციალურ-ეკონომიკური პროგრესის მთავარ შემაფერხებელ ფაქტორს არსებული ბიუროკრატიულისახელმწიფო სისტემა წარმოადგენდა. საერთაშორისო სპეციალურ ლიტერატურაში იგითეტჩერისა (თჰატცჰერისმ 1978 წლიდან) და რეიგანის (ღეაგონომიცს 1980 წლიდან)ეკონომიკურ პროგრამებს უკავშირდება. 17
  18. 18. აღნიშნული კონცეფციის მიხედვით, გასაკუთრებული კრიტიკის ობიექტი გახდა ისგარემოება, რომ სახელმწიფო სულ უფრო და უფრო მეტი ამოცანის შესრულებას იღებდასაკუთარ თავზე, რასაც სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯვითი ნაწილის გაზრდა,ბიუროკრატიული აპარატის გადიდება, კანონების სიჭარბე და დეტალური რეგულირებისტენდენცია მოჰყვა. ყოველივე ამის შედეგად კი მოქალაქე და კერძო ბიზნესიზარალდებოდა. მეწარმის თავისუფლება ზომაზე მეტად იზღუდებოდა და ის სახელმწიფობიუროკრატიაზე დამოკიდებული ხდებოდა. ამ ტენდეციის საპირისპიროდ, ისეთ ინიციატივებს მიენიჭა უპირატესობა, რომელთაცსაჯარო ადმინისტრაციისა და კანონმდებლობის გამარტივება ჰქონდათ მიზნად დასახული.ნეოლიბერალური რეფორმების განხორციელების შედეგად სახელმწიფო და მისი საჯაროადმინისტრაცია უნდა გამხდარიყო უფრო მოქნილი და მარტივი. ის რაც შეიძლებანაკლებად უნდა ჩარეულიყო ეკონომიკურ პროცესებში, უნდა დაეზოგა მეტი თანხა, უნდაშეემცირებინა პერსონალი და ესაუბრა მარტივი საკანონმდებლო ენით. ყოველივე ამისგანხორციელება `მოქნილი სახელმწიფოს~ პირველ ეტაპზე (მე-20 საუკუნის ოთხმოციანიწლების დასრულებამდე) ძირითადად შიდაორგანიზაციული ტრადიციული მართვისმექანიზმებისა და სტრუქტურების შენარჩუნებით ჰქონდათ წარმოდგენილი. ამ ეტაპისთვისისინი არ გამხდარა კრიტიკის ობიექტები. 3.3.2.ახალი საჯარო მენეჯმენტი (NPM) მე-20 საუკუნის ოთხმოციანი წლების ბოლოს განვითარებული ქვეყნებისსახელმწიფოსა და საჯარო ადმინისტრაციის რეფორმირების ძირითად ორიენტირად,მართალია, კვლავ მოქნილი სახელმწიფოს იდეა და მისი ამოცანები – საჯაროადმინისტრაციის გამარტივება, განსახელმწიფოებრიობა და არაბიუროკრატიულობა _ რჩება,მაგრამ უკვე ტრადიციული მართვის ფორმების შეცვლის მოთხოვნით. ამისათვის ახალისაჯარო მენეჯმენტის კონცეფცია აქცენტს აკეთებს კერძო სექტორის მართვისთავისებურებებზე და მისი გამოცდილებიდან იძენს საჯარო ადმინისტრაციისრეფორმირებისთვის აუცილებელ ცოდნას. აღნიშნული კონცეფცია თავდაპირველადიმდენად პოპულარული გახდა მთელ მსოფლიოში, რომ ქვეყნები, სადაც ადმინისტრაციისრეფორმები დღის წესრიგში იდგა, მისი გავრცელების ერთგვარმა ეიფორიამაც კი მოიცვა.იგი დღესაც სამეცნიერო განხილვის აქტუალური თემაა, ამიტომ მის გადმოცემას უფრომეტი ყურადღება დაეთმობა. 18
  19. 19. a) ძირითადი თეზისები ახალი საჯარო მენეჯმენტი ტრადიციული ბიუროკრატიის ქმედუნარიანობას ეჭვქვეშაყენებს და ადმინისტრაციისთვის სრულიად ახალ სტრუქტურას და ახალი მუშაობისსტილს ანიჭებს უპირატესობას. ახალი საჯარო მენეჯმენტის მიხედვით, პოლიტიკა დეტალურად კი არ უნდამართავდეს საჯარო ადმინისტრაციას სამართლებრივი ნორმებისა და ბიუჯეტის მკაფიოდგანსაზღვრული მუხლების მეშვეობით, არამედ ის, ძირითადად, უნდა შემოიფარგლოს,ერთი მხრივ, ადმინისტრაციისთვის ზოგადი მიზნების, სტრატეგიის ან გარკვეულისტანდარტების განსაზღვრით და, მეორე მხრივ, ისეთი ბიუჯეტის დადგენით, რომელიც არიქნება წინაწარ დეტალურად გაწერილი და ამით ადმინისტრაციას დაუტოვებს ბიუჯეტისსაკუთარი პასუხისმგებლობით გამოყენების შესაძლებლობას. ამდენად, პოლიტიკასა დასაჯარო ადმინისტრაციას შორის ხელისუფლების დანაწილება ახლებურად განისაზღვრა:პოლიტიკა არის უფლებამოსილი, საჯარო ადმინისტრაციისთვის განსაზღვროს ზოგადიმიზნები და გააკონტროლოს ამ მიზნების განხორციელების შედეგები. რაც შეეხება მიზნებისშესრულების დეტალურ გზებს, ეს თავად საჯარო ადმინისტრაციის პრეროგატივაა. უშუალოდ საჯარო ადმინისტრაციის ფარგლებშიც თითოეული ორგანიზაციულიერთეული მეტ ავტონომიას იძენს. განსხვავებით ბიუროკრატიული მოდელისგან, სადაცსაჯარო მოხელე ძირითადად იერარქიული მითითებების აღმსრულებლად გვევლინება,ახალი საჯარო მენეჯმენტის მიხედვით, იგი თვითონ იღებს პასუხისმგებლობას საჯაროამოცანების დამოუკიდებელ განხორციელებაზე. მართალია, საჯარო ადმინისტრაცია, თავისთავად, სამართლებრივ ჩარჩოში უნდამოქმედებდეს, მაგრამ მისი საქმიანობის ხარისხის საზომი, კანონთან შესაბამისობასთანერთად, მისი ეკონომიურობა და ადმინისტრაციის ე.წ. კლიენტთა მოთხოვნებისგათვალისწინება იქცა. ამდენად, ადმინისტრაციის კანონისმიერი მოქმედების ფორმალურიკრიტერიუმები მისი ხარისხის განმსაზღვრელი შინაარსობრივი კრიტერიუმებით შეივსო,რომელსაც პრიორიტეტული მნიშვნელობაც კი მიენიჭა. მომსახურება, რომელსაც საჯარო ადმინისტრაცია ახორციელებს, პროდუქტის ცნებითგანისაზღვრა. პროდუქტის შექმნა, ანუ მომსახურების შედეგი, კონკრეტულად საჯაროადმინისტრაციის ზემდგომი რგოლის მიერ განისაზღვრება, თუმცა, ადმინისტრაციისქვემდგომი რგოლის მიერ მისი განხორციელების ფორმის თავისუფალი არჩევისშესაძლებლობით. 19
  20. 20. საჯარო ადმინისტრაციის ფარგლებში მართვის პროცესი ძირითადად ხორციელდებამიზნების განსაზღვრის, სტიმულირების, ხარისხის კონტროლისა და კონკურენციისმექანიზმებით. ადმინისტრაციის ხელმძღვანელობის მიერ მიზნების განსაზღვრა,იერარქიული ბრძანებებისაგან განსხვავებით, მოქმედების ფართო არეალს ანიჭებსთითოეულ ადმინისტრაციულ რგოლს. ამას ემატება მათთვის ბიუჯეტის გადაცემა, რაცსაქმიანობის სტიმულირებასა და ხარისხის ამაღლებას განაპირობებს. თითოეულიადმინისტრაციული დანაყოფის საქმიანობის კონტროლი ხარისხის გარკვეულიკრიტერიუმების მიხედვით ხდება. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მომსახურების ხარისხისკონკურენციის ორგანიზებას ცალკეულ საჯარო ადმინისტრაციებს შორის, როგორც ერთირეგიონის თუ სახელმწიფოს, ისე სხვადასხვა სახელმწიფოების ცალკეულ საჯაროადმინისტრაციებს შორის. აღნიშნულმა შედარებებმა უნდა უზრუნველყოს ადმინისტრაციისთანამშრომელთა მოტივაციის ამაღლება, შედეგების გამჭვირვალობა და საუკეთესოპრაქტიკის დამკვიდრება. b) პროდუქტზე ორიენტაცია ახალი საჯარო მენეჯმენტის მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენს პროდუქტზე, ანუადმინისტრაციული საქმიანობის კონკრეტულ შედეგზე, ორიენტაცია. საჯარო ადმინისტრაცია განსაზღვრავს საკუთარი საქმიანობის პროდუქტებს. ამპროცესში იგი არა იმდენად კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილებითხელმძღვანელობს, არამედ პოლიტიკისა და ადმინისტრაციული ხელმძღვანელობისკონკრეტული პრიორიტეტებით და, ასევე, მოქალაქეთა, როგორც ადმინისტრაციისკლიენტთა, მოთხოვნებით. პროდუქტების რაოდენობა იმდენი უნდა იყოს, რომშესაძლებელი იყოს მათი რეალური `წარმოება~. სისტემური თვალსაზრისით, პროდუქტებიიყოფა გარკვეულ ჯგუფებად, ხოლო ჯგუფების ფარგლებში _ სხვადასხვა სფეროსმიხედვით. საჯარო ადმინისტრაციის ყველა სახის მომსახურების შედეგის (პროდუქტის)კონკრეტული დადგენა ზოგ შემთხვევაში შეუძლებელია. პროდუქტების განსაზღვრა(დეფინიცია) მაშინ რთულდება, როდესაც ის ისეთ მომსახურებასთან არის დაკავშირებული,რომელიც მომსახურების მწარმოებელსა და მომხმარებელს შორის უშუალო ურთიერთობითწარმოიშობა. ამ შემთხვევაში პროდუქტის წარმოება და მოხმარება, პრაქტიკულად,ერთდროულად ხორციელდება. მწარმოებელი პროდუქტის ერთგვარ ნაწილს წარმოადგენს, 20
  21. 21. ამიტომ მისი როლი პროდუქტის ხარისხზე გადამწყვეტ როლს თამაშობს (მაგ.,კონსულტაციის გაწევა). პროდუქტი, როგორც ახალი ორგანიზაციის ამოსავალი პრინციპი, მრავალიმიმართულებით ცვლის საჯარო ადმინისტრაციის მუშაობის სტილს. მისი შემოღებითბიუჯეტი უკვე კონკრეტული პროდუქტების შექმნაზეა ორიენტირებული. პროდუქტიღირებულებისა და ინფორმაციის მნიშვნელოვან წყაროს შეიცავს. მისი მეშვეობითუზრუნველყოფილია ადმინისტრაციული საქმიანობის მეტი გამჭვირვალობა და მისიკონკრეტული ღირებულების განსაზღვრა . საჯარო ადმინისტრაციის სხვადასხვა რგოლში დანაწევრებული მომსახურებისცალკეული ნაწილები პროდუქტის განსაზღვრებით კონკრეტული მომსახურების ქვეშერთიანდება, რაც ადმინისტრაციის ორგანიზაციულ ცვლილებებზე დიდ გავლენას ახდენს.ამასთან, პროდუქტზე ორიენტაცია ადმინისტრაციის თანამშრომლებს იმის შესაძლებლობასაძლევს, რომ მოხდეს მათი საქმიანობის დოკუმენტირება, რაც კარგი საფუძველია სხვასაჯარო ადმინისტრაციის პროდუქტების, მათ შესაქმნელად გაწეული ხარჯებისა დახარისხის კრიტერიუმების შესადარებლად. შედარების ეს პროცესი, თავის მხრივ, ხელსუწყობს სხვადასხვა საჯარო ადმინისტრაციას შორის კონკურენციას. დაბოლოს, საჯარო ადმინისტრაციის მიერ პროდუქტების დადგენა უპასუხებსმოქალაქეთა უმთავრეს მოთხოვნას, რომ მათ ჰქონდეთ სრული და ამომწურავი ინფორმაცია,თუ რომელ მომსახურებას რა ღირებულებით, რა კვალიფიკაციით ახორციელებს საჯაროადმინისტრაცია, რომელიც მათი გადასახადების მეშვეობით არსებობს და მუშაობს. g) შიდა პროცესზე და კლიენტზე ორიენტაცია ახალი საჯარო მენეჯმენტი, კერძო სექტორის მსგავსად, საჯარო ადმინისტრაციისშიდა პროცესების ოპტიმიზაციაზეა ორიენტირებული. ბიუროკრატიული აპარატისგანგანსხვავებით, ის აქცენტს აკეთებს სწრაფ და მოქნილ საქმისწარმოებაზე, სადაცშემცირებული იქნება პროცესების სტანდარტიზაცია, სადაც ნაკლები იქნება შრომისდანაწილება სხვადასხვა განყოფილებაში და ასევე შემოკლებული იქნება საქმისწარმოებისხანგრძლივობა. საჯარო ადმინისტრაციის შიდა პროცესების თითოეული მონაწილე (თანამშრომელი),პირველ რიგში, განიხილება, როგორც შიდა კლიენტი. თანამშრომლები ერთმანეთს ერთგვარმომსახურებას უწევენ, როგორც კლიენტები, რამაც სამსახურში საბოლოოდ ერთიანი 21
  22. 22. ჯაჭვური პროცესის ოპტიმიზაცია უნდა უზრუნველყოს. ამით იზრდება ორგანიზაციაშითანამშრომლობის ხარისხი და, ასევე, თითოეულის ერთიან პროცესში თანამონაწილეობისშეგნება. ამას ემატება საჯარო ადმინისტრაციის შიდა პროცესების გარე კლიენტზე(მოქალაქეზე) ორიენტაცია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ძირითადად მოქალაქის ინტერესებისმაქსიმალური გათვალისწინებით უნდა იყოს უზრუნველყოფილი ორგანიზაციაშიპროცესების ოპტიმიზაცია. ტრადიციულად, საჯარო ადმინისტრაცია სტრუქტურულად წარმოდგენილია მრავალიგანყოფილებითა თუ სამსახურით, რომლებიც ხშირად მუშაობის ბიუროკრატიულისტილით გამოირჩევიან. კლიენტის (მოქალაქის) კონკრეტული პრობლემის ფაქტობრივიშემადგენლობა კი, რომლის მოსაგვარებლადაც ის საჯარო ადმინისტრაციას მიმართავს,ხშირად დაყოფას არ ექვემდებარება. ამიტომ, კლიენტის ინტერესებიდან გამომდინარე,მნიშვნელოვანია, რომ საჯარო ადმინისტრაციამ მისი საქმე ერთიანი, სწრაფი, მოქნილიმომსახურებით უზრუნველყოს. ამ მიზანს ემსახურება კლიენტის ერთი ხელიდან, ერთიფანჯრიდან მომსახურების გაწევის პრინციპი (ონე სტოპპ აგენცყ; Büრგერბüროს). მოქალაქეებისთვის, ერთიანი მომსახურების ცენტრების შექმნასთან ერთად,მნიშვნელოვანია ადმინისტრაციის მუშაობაში მათი თანამონაწილეობის უზრუნველყოფაც.ამ მიზანს ემსახურება საჯარო ადმინისტრაციასა და მოქალაქეთა შორის თანამშრომლობისის ორგანიზაციული ფორმები, რომლებიც მრგვალი მაგიდის, მოქალაქეთა გამოკითხვის,საჯარო ადმინისტრაციის წერილობითი კრიტიკის თუ სხვა სახით არის პრაქტიკაშიცნობილი. ასეთი თანამშრომლობის ფარგლებში განხილვის საგანი შეიძლება ისეთიმნიშვნელოვანი თემაც იყოს, როგორიცაა ადმინისტრაციული მომსახურების (პროდუქტის)ღირებულება და ხარისხი. თანამშრომლობის თითოეული ასეთი ფორმა უზრუნველყოფსმოქალაქის (კლიენტის), როგორც ინოვატორის, მონაწილეობას საჯარო ადმინისტრაციისმოდერნიზაციასა და მისი პრაქტიკის დახვეწაში. კლიენტზე ორიენტაცია საჯარო ადმინისტრაციისთვის ნიშნავს მომსახურების მუდმივგაუმჯობესებას, ინოვაციას. მომსახურების ხარისხის საზომი უნდა იყოს კლიენტისკმაყოფილება. ამიტომ საჯარო ადმინისტრაციამ უნდა შექმნას მოქალაქისათვისმომსახურების ისეთი პირობები, რომელიც მას ნაკლები დანახარჯებითა და დროისუმოკლეს მონაკვეთში საჭირო მომსახურებას სთავაზობს. მაგალითისთვის, აღსანიშნავიაპირადობის მოწმობის გაცემის ისეთი პრაქტიკა, როდესაც ადმინისტრაცია მოქალაქესწინასწარ ატყობინებს, თუ როდის გაუვა ვადა ძველ პირადობის მოწმობას და რა საბუთებიასაჭირო ახლის მისაღებად. 22
  23. 23. საჯარო ადმინისტრაციასა და მოქალაქეს შორის ურთიერთობის გამარტივებასა დამომსახურების გაუმჯობესებაში უდიდეს როლს თამაშობს თანამედროვე ტექნოლოგიურიმიღწევების ეფექტიანი გამოყენება. ინტერნეტის საშუალებით ადმინისტრაციის მიერმოქალაქისათვის ინფორმაციის მიწოდება ან მისთვის კონკრეტული მომსახურებისგანხორციელება არის კლიენტზე ორიენტირებული ადმინისტრაციის მნიშვნელოვანიელემენტი. d) დეცენტრალიზებული პასუხისმგებლობა და ცენტრალური მართვა ახალი საჯარო ადმინისტრაციის კონცეფციაში განსაკუთრებული ადგილი უკავიაპასუხისმგებლობის დეცენტრალიზაციას. ეს ეხება, ერთი მხრივ, როგორც პოლიტიკისა დასაჯარო ადმინისტრაციის, ისე უშუალოდ საჯარო ადმინისტრაციის ფარგლებშიხელმძღვანელ რგოლსა და ქვემდგომ რგოლს შორის ურთიერთობის საკითხს. აღნიშნულ ურთიერთობებში დიდ მნიშვნელობას იძენს ერთგვარი საკონტრაქტომენეჯმენტი. პოლიტიკური ხელმძღვანელობა და საჯარო ადმინისტრაცია თანხმდებიან იმისშესახებ, თუ რა პროდუქტი (მომსახურების სახე, მისი ღირებულება, ხარისხი) რამოცულობის ბიუჯეტით უნდა განხორციელდეს. დაკისრებული ამოცანების შესრულებისპროცესში ადმინისტრაცია დამოუკიდებელია. პოლიტიკისთვის მთავარია დასახულიმიზანი და მიღწეული შედეგი. საკონტრაქტო მენეჯმენტის პრინციპი მოქმედებს თავად საჯარო ადმინისტრაციისფარგლებშიც. აქ ცალკეული ორგანიზაციული ქვედა რგოლი ხელმძღვანელობისგანგანსაზღვრული მომსახურების შესასრულებლად იღებს კონკრეტულ დავალებებსშესაბამისი ბიუჯეტით. დავალების შესრულებაში ქვედა რგოლი სარგებლობს დიდიავტონომიით. მეტიც, მის ფარგლებში თითოეულ თანამჀ

×