Successfully reported this slideshow.
Your SlideShare is downloading. ×

Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats van medezeggenschap'

Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
Ad
4 MR magazine, nummer 5, juni 2021
‘Geef ouders zeggenschap in plaats van medezeggenschap’
NAAR MEER
DEMOCRATISCHE
BESLUIT...
5
MR magazine, nummer 5, juni 2021
>
uit van het beginsel dat werknemers het
eigendomsrecht van de ondernemer heb-
ben te ...
6 MR magazine, nummer 5, juni 2021
Mr functioneert niet als
tegenmacht van bestuur
Op papier is de medezeggenschap in het
...
Advertisement
Loading in …3
×

Check these out next

1 of 5 Ad

Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats van medezeggenschap'

Download to read offline

De besluitvorming op scholen houdt te weinig rekening met de zeggenschap van met name leerlingen en hun ouders. Dat is een gevolg van gebrekkige wetgeving in het onderwijs, zo blijkt uit promotieon derzoek van jurist Gijsbert Leertouwer naar de bestuurlijk-juridische inrichting van scholen. De LAKS-monitor 2020 en de Staat van de Ouder van Ouders & Onderwijs 2021 laten zien dat de belangstelling van leerlingen en ouders voor medezeggenschap op een laag pitje staat door de werkdruk die leerlingen ervaren en de bescheidenheid van scholen om ouders bij het beleid te betrekken. Dit is in het algemeen zorgelijk, maar zeker op dit moment, omdat de rol van de mr belangrijk is bij het wegwerken van vertragingen en achterstanden bij leerlingen door corona. Hoe kun je ervoor zorgen dat de (mede)zeggenschap van leerlingen en ouders sterker wordt en wat is daarbij de rol van het personeel en de schoolleiding?

De besluitvorming op scholen houdt te weinig rekening met de zeggenschap van met name leerlingen en hun ouders. Dat is een gevolg van gebrekkige wetgeving in het onderwijs, zo blijkt uit promotieon derzoek van jurist Gijsbert Leertouwer naar de bestuurlijk-juridische inrichting van scholen. De LAKS-monitor 2020 en de Staat van de Ouder van Ouders & Onderwijs 2021 laten zien dat de belangstelling van leerlingen en ouders voor medezeggenschap op een laag pitje staat door de werkdruk die leerlingen ervaren en de bescheidenheid van scholen om ouders bij het beleid te betrekken. Dit is in het algemeen zorgelijk, maar zeker op dit moment, omdat de rol van de mr belangrijk is bij het wegwerken van vertragingen en achterstanden bij leerlingen door corona. Hoe kun je ervoor zorgen dat de (mede)zeggenschap van leerlingen en ouders sterker wordt en wat is daarbij de rol van het personeel en de schoolleiding?

Advertisement
Advertisement

More Related Content

Slideshows for you (19)

Similar to Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats van medezeggenschap' (20)

Advertisement

More from Frederik Smit (16)

Recently uploaded (20)

Advertisement

Naar meer democratische besluitvorming. 'Geef ouders zeggenschap in plaats van medezeggenschap'

  1. 1. 4 MR magazine, nummer 5, juni 2021 ‘Geef ouders zeggenschap in plaats van medezeggenschap’ NAAR MEER DEMOCRATISCHE BESLUITVORMING De besluitvorming op scholen houdt te weinig rekening met de zeg- genschap van met name leerlingen en hun ouders. Dat is een gevolg van gebrekkige wetgeving in het onderwijs, zo blijkt uit promotieon- derzoek van jurist Gijsbert Leertouwer naar de bestuurlijk-juridische inrichting van scholen. De LAKS-monitor 2020 en de Staat van de Ouder van Ouders & Onderwijs 2021 laten zien dat de belangstelling van leerlingen en ouders voor medezeggenschap op een laag pitje staat door de werkdruk die leerlingen ervaren en de bescheidenheid van scholen om ouders bij het beleid te betrekken. Dit is in het alge- meen zorgelijk, maar zeker op dit moment, omdat de rol van de mr belangrijk is bij het wegwerken van vertragingen en achterstanden bij leerlingen door corona. Hoe kun je ervoor zorgen dat de (mede)zeg- genschap van leerlingen en ouders sterker wordt en wat is daarbij de rol van het personeel en de schoolleiding? Frederik Smit G oed bestuur, gegarandeerde medezeggenschap en gedegen toezicht zijn de ingrediënten om de kwaliteit van het onderwijs te waar- borgen.Volgens Leertouwer heeft gebrek- kige wetgeving ertoe geleid dat leerlingen en hun ouders in het onderwijs onvol- doende controle hebben op bestuurders en toezichthouders. Leertouwer stelt voor een nieuwe juridische rechtsvorm te intro- duceren: de educatieve democratie, die specifiek geschikt is voor het bekostigde onderwijs om ouders gegarandeerde zeg- genschap te geven.Wat was voor Leertou- wer de aanleiding om een dissertatie over dit onderwerp te schrijven? Van wie is de school eigenlijk? Gijsbert Leertouwer, beleidsmedewerker Tweede Kamerfractie van de SGP: ‘Ik ben in mijn werk nauw betrokken bij wetsvoorstellen. Het viel me op dat er heel veel langs kwam over democratise- ring en wijzigingen wat betreft de mede- zeggenschap en dat dit doorgaans niet leidde tot veel tevredenheid. Als het gaat om het onderwijs dringt zich de vraag op: van wie is de school eigenlijk? DeWet medezeggenschap op scholen (Wms) is gebaseerd op het model van deWet op de ondernemingsraden (Wor) en is mijns inziens een constructiefout. DeWor gaat Gijsbert Leertouwer
  2. 2. 5 MR magazine, nummer 5, juni 2021 > uit van het beginsel dat werknemers het eigendomsrecht van de ondernemer heb- ben te eerbiedigen.Voor zover het de po- sitie van werknemers in het onderwijs be- treft, kan dat uitgangspunt nog gevolgd worden. Zij hebben op grond van hun arbeidsovereenkomst een ondergeschikte positie ten opzichte van de rechtsper- soon. De ouders nemen echter een fun- damenteel onderscheiden positie in. Bij vergelijking met de ondernemingswereld geldt de rechtspersoon in het onderwijs als een vennootschap met aandeelhou- ders. Daarin hebben de ouders de rol van aandeelhouders en niet van personeel. Voor de ouders heeft de grondwetgever de ‘onderneming’ bedoeld. Door de ou- ders in een vergelijkbare positie als de werknemers te dringen, ontzegt de wet- gever ouders hun hoogste zeggenschap.’ Leertouwer vervolgt: ‘In het parlement is een fundamentele onvrede over het me- dezeggenschapsmodel. De wetgever ver- sterkte de afgelopen jaren bijvoorbeeld de positie van de ouders door de intro- ductie van de ouderraadpleging bij be- langrijke thema’s als de wijziging van de grondslag van de school, een fusie en de onderwijstijd. Dat is op zich te begrijpen, maar het staat op gespannen voet met het vertegenwoordigende systeem van de medezeggenschap. De vrijheid van on- derwijs is in de kern bedoeld om de ou- ders te beschermen als ze onderwijs wil- len in overeenstemming met hun levensbeschouwing. De zeggenschap over de school berust in mijn optiek dan ook bij de gemeenschap van ouders bin- nen een rechtspersoon en niet bij de schoolbesturen; de ledenvergadering is het hoogste orgaan als het gaat om de school. Slechts een klein groepje ouders kan in de mr beperkt invloed uitoefenen op het beleid.’ Leertouwer pleit voor het versterken van de zeggenschap van ou- ders door de invoering van een educatie- ve democratie: een juridische vorm die veel lijkt op die van de vereniging, maar die specifiek geschikt is voor het bekos- tigde onderwijs. Leertouwer: ‘De belang- rijkste aanvulling ten opzichte van de huidige vereniging is dat alle ouders van de leerlingen die op school zitten, auto- matisch hiervan lid zijn. In de ledenver- gadering kunnen ouders dus over alle onderwerpen meepraten en meebeslis- sen. Je waarborgt dan dat bij oplopende spanningen of belangrijke beslissingen ie- dereen aan het woord komt. De afge- slankte mr kan dan functioneren als een ondernemingsraad voor het personeel.’ De afgelopen decennia is in het onder- wijs het bestuur gemoderniseerd. Het be- stuursmodel ‘raad van toezicht-college van bestuur’ vervangt op steeds meer scholen het verenigingsmodel vanuit het idee dat het besturen van een school een vak van specialisten is. De invoering van een educatieve democratie betekent vol- gens Leertouwer een herwaardering van het verenigingsmodel en hij beschouwt de betrokkenheid van ouders niet als een obstakel van goed bestuur, maar juist als bron van en betekenisgevers voor goed bestuur. Zeggenschap, medezeggenschap en democratische besluitvorming Zeggenschap is het recht om zelf over iets te beslissen. Bij medezeggenschap ver- tegenwoordig je een groep mensen en heb je het recht mee te doen in vergaderin- gen en bij besluitvorming, het recht om inspraak te hebben en je mening kenbaar te maken. Het beginsel ‘medezeggenschap volgt zeggenschap’ houdt in dat mede- zeggenschap een logische plek krijgt in de besluitvormingsketen; daar waar de be- stuurder invloed op heeft, heeft de (g)mr dat ook. Het gaat bij democratische be- sluitvorming niet alleen om draagvlak organiseren, maar ook om gebruik te maken van de kennis en de energie die binnen de organisatie aanwezig is. De crux van een succesvolle aanpak is dat ouders, leerlingen en personeelsleden zich geroepen voelen om mee te denken en mee te praten.
  3. 3. 6 MR magazine, nummer 5, juni 2021 Mr functioneert niet als tegenmacht van bestuur Op papier is de medezeggenschap in het onderwijs goed geregeld. De wetgever had bij de invoering van deWms in 2007 voor ogen dat de (g)mr als een stevige counterpart van de directie en het be- stuur zou optreden om een bijdrage te kunnen leveren aan het beleid. Uit de evaluatie van deWms blijkt echter dat de (g)mr doorgaans niet als tegenmacht - controle op de macht via checks & balan- ces - van het bestuur functioneert. Een van de belangrijkste oorzaken is dat de positie van besturen door schaalvergro- ting en professionalisering is versterkt, terwijl de positie van de medezeggen- schapsraden lijkt te zijn verzwakt. Op bij- na alle scholen in het primair en voortge- zet onderwijs functioneert een mr. Ruim drie kwart van de mr-leden heeft zitting in een raad zonder te hebben deelgeno- men aan een verkiezing. Recent onder- zoek van het LAKS en Ouders & Onder- wijs laat hetzelfde beeld zien. Dit betekent dat de belangstelling om te participeren in een raad niet zo groot is. De professionaliteit van de raden is een bron van zorg, ondanks de ruime moge- lijkheden die (g)mr-leden hebben om cursussen te volgen én de inzet van be- sturen voor de doorlopende professiona- lisering van de medezeggenschapsorga- nen. Onderzoek onder besturen in het primair onderwijs laat zien dat zij de meest constructieve input en/of tegen- spraak krijgen van schoolleiders en van het interne toezichtsorgaan. Iets meer dan de helft van de besturen krijgt een beetje of vrijwel geen constructieve in- put/tegenspraak van medezeggenschaps- organen. De medezeggenschapsraden hebben veelal geen visie ontwikkeld hoe ze personeel, ouders en leerlingen bij hun activiteiten kunnen betrekken. Raden overleggen doorgaans niet namens hun achterban met de directie of het bevoegd gezag. De ambitie van de wetgever dat personeelsleden, ouders en leerlingen via inspraakorganen een bijdrage leveren aan het beleid wordt daardoor niet altijd ge- realiseerd. Staat van de Ouder 2021 Uit de Staat van de Ouder 2021 van Ou- ders & Onderwijs blijkt dat een grote groep ouders zich niet vertegenwoordigd voelt door de mr, omdat de raad onvol- doende communiceert met ‘doorsnee’ ouders en niet zichtbaar en daadkrachtig is. En dat is zorgelijk, want er worden steeds meer verantwoordelijkheden bij de mr neergelegd. Ouders worden het liefst betrokken bij het beleid van de school via digitale enquêtes, ouderavonden en in een direct gesprek met de school. Slechts een kwart van de ouders wil meepraten over het beleid via de mr, de ouderraad of een commissie/klankbordgroep. Kort- om: ouders willen (ook) op een andere manier hun stem laten horen en meepra- ten over beleid dan deWms voorstaat. Scholen zouden daar rekening mee kun- nen houden om ouders, als uiting van burgerschap, op verschillende manieren te betrekken bij het beleid en hun waar- devolle bijdragen extra aandacht te ge- ven. LAKS-monitor 2020 Op bijna alle scholen in het voortgezet onderwijs functioneert een mr en een Ouders & Onderwijs, LAKS en AOb De stichting Ouders & Onderwijs is in 2013 gestart en biedt informatie aan ou- ders over het onderwijs. De stichting ontvangt een instellingssubsidie van het mi- nisterie van OCW. Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) is in 1984 opgericht door een aantal scholieren om de rechtspositie van scholieren in het voortgezet onderwijs te verbeteren. Speerpunten van het LAKS zijn het optimaliseren van de leerlingen- participatie, de kwaliteit van het onderwijs en het leer- en leefklimaat op school. Het LAKS ontvangt voor zijn activiteiten als vertegenwoordiger van en belangen- behartiger voor de leerlingen subsidie van het ministerie van OCW. Het LAKS biedt cursussen aan voor leerlingen in de mr en de leerlingenraad. De Algemene Onderwijsbond (AOb), in 1997 ontstaan uit een fusie van eerder uit fusies ontstane organisaties, is de grootste vakbond voor iedereen die werk- zaam is in het onderwijs. De AOb is aangesloten is bij de FNV. De AOb biedt cur- sussen en trainingen medezeggenschap voor hun leden. Positie (g)mr ten opzichte van bestuur vaak niet stevig genoeg LobkeVlaming
  4. 4. 7 MR magazine, nummer 5, juni 2021 > leerlingenraad. Uit de LAKS-monitor 2020 blijkt dat zo’n driekwart van de leerlingen wel weet dat er een leerlingen- raad is op school, maar veel minder scho- lieren zijn op de hoogte van het bestaan van de mr. Beide inspraakorganen zijn het minst bekend in het praktijkonderwijs en het best bij de vwo’ers. Bijna drie op de tien leerlingen zou wel willen meepra- ten over wat er op school gebeurt (31 procent), maar bijna de helft (47 pro- cent) juist niet. De vwo’ers hebben nog het vaakst belangstelling om mee te pra- ten (bijna een derde), de havisten het minst (minder dan een kwart). Een op- vallende ontwikkeling in vrijwel alle schooltypen is dat scholieren minder te- vreden zijn over hun inspraakmogelijkhe- den naarmate ze in een hoger leerjaar zit- ten. Leerlingen hebben via de mr en de leerlingenraad in beperkte mate invloed op het leerlingenbeleid en hun leefomge- ving op school. Mark Manders, rector van het Oostvaarders College, deed voor zijn master onderzoek naar leerlingenra- den. Daaruit blijkt dat het management doorgaans wel beleidsvoornemens voor- legt aan de leerlingenraad, maar hun ad- viezen in beperkte mate meeneemt in de besluitvorming.Verderop in dit artikel komt hij aan het woord over het leerlin- genparticipatiebeleid op zijn school. Uitdagingen revitalisering medezeggenschap Van cruciaal belang voor ouders, leerlin- gen en leraren om zich bij de democrati- sche besluitvorming op school betrokken te voelen, is of ze het idee hebben dat het over hén gaat en dat ze zich uitgedaagd voelen om mee te (durven) praten, omdat het belangrijk voor ze is. De oplossing van Gijs Leertouwer stemt tot nadenken, maar gaat ver. Hoe denken de onderwijsorgani- saties Ouders & Onderwijs, LAKS en het AOb erover en rector Mark Manders die onderzoek deed naar leerlingenraden? Ouders & Onderwijs:Versterk rol (g)mr en verbeter vitaliteit school- gemeenschap LobkeVlaming, directeur-bestuurder Ouders & Onderwijs wil de machtsba- lans tussen bestuur en (g)mr herstellen: ‘Versterk de rol van de (g)mr en verbeter de vitaliteit van de schoolgemeen- schap(pen). Bied (g)mr’en ruimere, be- tere en diepgaande scholingsmogelijkhe- den aan. Stimuleer de ouderbetrokken- heid en -participatie. Laat ouders ervaren dat hun mening ertoe doet en dat ze in- vloed kunnen hebben op de gewenste sa- menwerking met de school. Schakel als mr de ouderraad, de oudervereniging, het leerlingenpanel en de leerlingenraad in bij het organiseren van schoolconfe- renties, buurtcongressen, webinars en veranker dit in de cultuur.’ Betrokkenheid van ouders bij elkaar, bij de klas en bij de school kan de sociale samenhang in een buurt, wijk of dorp versterken. De kwali- teit van de samenwerking tussen school en ouders hangt met name samen met een positieve visie van de schoolleider op de rol van ouders als partners van het personeel. LAKS: Professionaliseer leerlingen- participatie Nienke Luijckx, voorzitter LAKS (zie ook MR-lid in beeld op pagina 22): ‘Het is heel belangrijk dat een rector of direc- teur positief staat tegenover leerlingen- participatie, leerlingen stimuleert en steunt om een bijdrage te leveren aan het optimaliseren van het leer- en leefklimaat op een school. Leerlingen moeten in het begin vooral wennen aan het onderwijs- jargon als ze zich met het beleid bezig- houden.Voor leerlingen zijn de leerlin- genraden heel belangrijk om te ontdek- ken wat ze zelf belangrijk vinden voor hun welbevinden op school, hoe ze voor hun belangen kunnen opkomen en hun inspraakvaardigheden leren ontwikkelen. Het zijn doorgaans superleuke clubs om in te zitten, heel toegankelijk, met soms een korte sollicitatieprocedure. Het sti- muleert de motivatie om naar school te gaan.’ Luijckx vervolgt: ‘Ik ben ook in de leerlingenraad begonnen en van de mr doorgestroomd naar het LAKS. Ik kom op veel scholen, ga in gesprek met de leerlingen en hoor zoveel inspirerende verhalen. Maar vaak ook weten leerlin- gen niet welke mogelijkheden ze hebben om iets te kunnen betekenen voor hun school of ze hebben er gewoon de tijd niet voor, omdat ze hun handen vol heb- ben aan huiswerk, toetsen, sociale con- tacten en bijbaantjes. Een duidelijk om- schreven concreet ondersteuningsaanbod vanuit docenten en de schoolleiding bevordert de bereid- heid van leerlingenparticipatie.’ Goede ondersteuning belangrijke voorwaarde voor leerlingenparticipatie Nienke Luijckx
  5. 5. 8 MR magazine, nummer 5, juni 2021 Rector Oostvaarderscollege: Geef leerlingenraad structureel een plaats binnen de organisatie Mark Manders, rector van het Oostvaar- ders College, havo/vwo, in Almere (1550 leerlingen): ‘We hebben in ons leerlingen- participatiebeleid vastgelegd hoe de be- trokkenheid en inspraak van leerlingen is geregeld.We streven ernaar dat uit elk leerjaar van havo en vwo leerlingen in de raad zitten. De leerlingenraad denkt mee over allerlei zaken waar ze een klik mee hebben en die dicht bij hun leefwereld staan: zoals de schoolkrant, het leerlin- genstatuut, de studiezaal, toetsprotocol- len, de kwaliteit van de wifi, de produc- ten in de kantine.’ Hoe ziet een schooljaar Dr. Frederik Smit is onderzoeker en adviseur onderwijs, https:// frederiksmit.net. • G. Leertouwer (2021). Demo- cratische legitimiteit in het on- derwijsbestuur. Den Haag: Boom juridisch. Over een half- jaar is de publicatie gratis be- schikbaar via de website van de VU Amsterdam. • LAKS/VOO (2021). Medezeg- genschap in het voortgezet on- derwijs. • Ouders & Onderwijs (2021). De staat van de ouder. • LAKS (2020). LAKS monitor. Hét tevredenheidsonderzoek onder scholieren. • NSBO (2020). Onderzoek al- les, behoud het goede. Her- waardering van het verenigings- model. • M. Manders (2019). De leerlin- genraad in positie. Van luiste- raar tot partner. • F. Smit (2017). De nieuwe me- dezeggenschap in het onder- wijs. Amsterdam: SWP. • Oberon (2015). Monitor goed bestuur primair onderwijs. • Research voor Beleid (2012). Evaluatie WMS. er voor de leerlingenraad uit? Manders: ‘De rol van de leerlingenraad bij verschil- lende onderwerpen is in onderling over- leg vastgelegd als bijlage van het leerlin- genraadstatuut. De leerlingen zijn een informatiebron als het gaat om de kwali- teit van lessen, maar beslissen mee bij de aanname van nieuwe docenten. De leer- lingenraad vergadert acht keer per jaar en ik overleg ook regelmatig met ze. De leerlingenraad organiseert jaarlijks een pizzapanel voor de hele school en gaat dan in gesprek met andere leerlingen. De bijeenkomst wordt afgesloten met een pizzamaaltijd.Verder is er jaarlijks een bijeenkomst met de leerlingenraden van zeven andere vo-scholen in Almere en met scholen in het kader van het Global Citizen Network.’ De leerlingenraad heeft structureel een plaats binnen de or- ganisatie: een eigen kantoor, budget, sup- port van een begeleider (docent) en toe- gang tot de rector. Snapchats van vergaderingen zorgen voor bekendheid op school. AOb:Treed op als eenheid en spreek met één mond Kenmerkend voor een school in het pri- mair en voortgezet onderwijs is haar sa- menlevingskarakter: leerlingen, leraren en schoolleiding zijn jarenlang dagelijks op elkaar betrokken. Floris IJsendorn, trainer en adviseur medezeggenschap bij de AOb: ‘Van belang is dat de mr bij de start van het schooljaar een visie ontwikkelt hoe personeel, ouders en leerlingen geza- menlijk optrekken en waar ze met elkaar de schouders onder willen zetten. Zoek een fris perspectief. Zorg dat je als mr aan de wieg staat van het ontwikkelen van beleidsplannen, anders heb je het ge- voel dat je bij het kruisje mag tekenen als het bestuur een besluit neemt. Probeer als een eenheid naar buiten te treden en spreek met één mond.Wees duidelijk naar de directie en het bestuur, zodat je elkaar niet onaangenaam verrast. Hoe meer je wilt meesturen, over des te meer vaardigheden dien je te beschikken. In- vesteer in jezelf en laat je als team scho- len. Een belangrijke tip die ik ook nog wil toevoegen is dat je zorgdraagt voor conti- nuïteit en je mr-werk ziet als een functie waarin je je kunt bekwamen en waar tijd voor nodig is.’ < Mark Manders Floris IJsendorn

×