Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
4 MR magazine, nummer 2, maart 2017
(G)mr als tegenmacht
HET DOEL HEILIGT DE
MIDDELEN
De wetgever en de Wetenschappelijke ...
MR magazine, nummer 2, maart 2017 5
>
• een goede onderlinge relatie tussen be-
stuurder, toezichthouder en (g)mr.
De (g)m...
6 MR magazine, nummer 2, maart 2017
militair strateeg en humanist Machiavelli
schreef het boek De Heerser, waarin hij
advi...
MR magazine, nummer 2, maart 2017 7
sprekken met betrokkenen aan te gaan en
project- en beleidsplannen te bestuderen:
kijk...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Medezeggenschap als tegenmacht. Het doel heiligt de middelen

579 views

Published on

De wetgever en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid willen dat de (g)mr als tegenmacht van het bestuur en de raad van toezicht optreedt. Scholingsinstellingen richten hun trainingen juist op samenwerking. Toch kan het vormen van tegenmacht in een aantal situaties bijzonder effectief zijn. Wat kunnen we leren van Machiavelli?

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Medezeggenschap als tegenmacht. Het doel heiligt de middelen

  1. 1. 4 MR magazine, nummer 2, maart 2017 (G)mr als tegenmacht HET DOEL HEILIGT DE MIDDELEN De wetgever en de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings- beleid willen dat de (g)mr als tegenmacht van het bestuur en de raad van toezicht optreedt. Scholingsinstellingen richten hun trainingen juist op samenwerking. Toch kan het vormen van tegenmacht in een aantal situaties bijzonder effectief zijn. Wat kunnen we leren van Machiavelli? Frederik Smit D e wetgever beoogt met de invoe- ring van deWms in 2007 dat in het belang van het goed functio- neren van de school de medezeggenschap een countervailing power, een tegenmacht van het bevoegd gezag, wordt. DeWeten- schappelijke Raad voor het Regeringsbe- leid (WRR) stelt in 2014 dat in verband met de versterking van interne checks and balances de (g)mr de rol van interne te- genmacht op zich neemt om bestuurders en toezichthouders scherp te houden en om de identiteit, de doelstellingen en de maatschappelijke meerwaarde van de or- ganisatie te bewaken. Wat is macht? Macht is het vermogen om het gedrag van anderen te sturen. Door het uitoefe- nen van tegenspraak, tegenmacht, is macht te neutraliseren. Iedereen heeft macht: we realiseren ons dat alleen niet altijd. Hoe machtig je bent, is afhankelijk van de situatie en van degene met wie je jezelf vergelijkt.Twee voorbeelden.Wie geen kinderen heeft, denkt misschien dat een baby het meest machteloze wezen op aarde is. Jonge ouders weten wel beter. De baby bestiert hun leven. Als er in het huishouden één wezen macht heeft, is het de baby. En als vader en moeder een De vraag is wie nu het meeste macht over wie heeft. Succesfactoren Succesfactoren voor de (g)mr om als een tegenmacht van het bestuur op te treden zijn: • een proactieve opstelling van de leden • goed intern functioneren • een positieve attitude van de bestuurder en de toezichthouder Rein van Dijk, directeur van deVereniging Openbaar Onderwijs paar dagen afwezig zijn en er een oppas in huis is, slaapt de baby vrijwel meteen door. De oppas laat hem gewoon een tijdje huilen. De macht van de baby is gebaseerd op de liefde van de ouders. Ten opzichte van een eenvoudige oppas heeft de baby deze macht niet. Nog een voorbeeld. Anton is in het bedrijf de baas van Bas. Ze zitten ook samen op voetbal. Dan is Bas de coach van Anton en beslist hij of Anton die zaterdag speelt of niet.
  2. 2. MR magazine, nummer 2, maart 2017 5 > • een goede onderlinge relatie tussen be- stuurder, toezichthouder en (g)mr. De (g)mr moet wel voldoende expertise hebben om zijn rol als countervailing power te vervullen. Het is dan ook een goede zaak dat de (g)mr sinds dit jaar rechtstreeks het recht heeft op vergoe- ding van de kosten die nodig zijn voor de vervulling van zijn taak, zoals het vol- gen van scholing en het raadplegen van experts, om weerwerk te kunnen leveren tegenover professionele bestuurders. Gesprekspartner Rein van Dijk, directeurVereniging voor Openbaar Onderwijs, geeft aan dat zijn organisatie de (g)mr vooral leert om sa- men te werken met het bestuur en niet als een tegenmacht te functioneren. 'We stimuleren besturen zich open te stellen voor de visie van de (g)mr. Ons doel is dat de raad als een goede gesprekspart- ner van het bestuur functioneert. Dit be- tekent dat je je als (g)mr niet alleen in- houdelijk moet voorbereiden op een overlegvergadering, maar je ook dient te verdiepen in de achtergronden van de personen met wie je aan tafel zit.Wat vinden ze belangrijk?Welke doelen willen ze realiseren?Wat kan de (g)mr bijdragen aan de realisatie van de strategische keu- zes? Het is verstandig om voorafgaand aan het overleg je doelen te bepalen en vooral actief te luisteren. Maak duidelijke vervolgafspraken en maak er een ge- woonte van het overleg in de (g)mr kort te evalueren. Hoe verliep het gesprek? Hebben we voor de juiste aanpak geko- zen?Wat ging goed en wat kan nog be- ter?We leren (g)mr-leden uit te gaan van hun talenten, slimme vragen te stellen, goed te argumenteren, constructief sa- men te werken, een eigen activiteitenplan op te stellen en te zorgen voor voldoende faciliteiten. Dat zijn de basisingrediënten om als een gelijkwaardige gesprekspart- ner van het bestuur te functioneren. Ons motto is: samen maak je de school. We stimuleren niet dat de (g)mr zich als een countervailing power opstelt. Dat ontaardt in een strijdtoneel.’ Samenwerken Hans van Dinteren is adviseur en trainer bij CNV Onderwijs. Hij geeft scholing hoe medezeggenschapsraden optimaler kunnen samenwerken, meedenken en mede beleid ontwikkelen met het be- stuur. Het onderwerp tegenmacht komt ook in zijn trainingen niet aan de orde. Van Dinteren: ‘In de mr zitten veelal mensen die vanuit hun ervaring in of met het onderwijs willen meedenken over hoe het onderwijs beter kan. Het ontbreekt mr-leden doorgaans aan tijd en deskun- digheid om het bestuur te controleren, bijvoorbeeld wat betreft de financiële ge- volgen van huisvestingsbesluiten. Soms heb je bij toeval een ouder in de mr die een financiële achtergrond heeft en er zinnige vragen over kan stellen. Bij de meesten ligt de interesse daar echter niet. Als je als mr voortdurend bezig moet zijn met de continuïteit van de organisatie, houd je dan nog tijd over om je druk te maken over de essentie van het onder- wijs: het leren van de leerlingen? En ga je niet op de stoel van de raad van toezicht zitten als je voornaamste doel wordt om te controleren?Toezichthouders worden trouwens veelal geselecteerd op hun kwa- liteiten om als een tegenmacht van het bestuur op te treden. Dat geldt niet voor medezeggenschapsraden.’ Leren van Machiavelli Ondanks de grote nadruk op samenwer- king kan de (g)mr in een aantal situaties juist beter de rol van tegenmacht, van countervailing power, op zich nemen. De bekende Italiaanse politiek filosoof, Werk je samen of kies je voor de rol van countervailing power? Hans van Dinteren, adviseur en trainer bij CNV Onderwijs Foto:DoriekeFotografieZwolle
  3. 3. 6 MR magazine, nummer 2, maart 2017 militair strateeg en humanist Machiavelli schreef het boek De Heerser, waarin hij adviezen geeft hoe vorsten hun staat moeten besturen. Het is bijzonder leer- zaam om deze raadgevingen als tegen- macht te bestuderen. Wat kan de (g)mr leren van Machiavelli? 1. Politiek Politiek is de wijze waarop in een samen- leving de belangentegenstellingen van groepen en individuen tot hun recht ko- men, meestal op basis van onderhande- lingen. Niets maakt van een schoolorga- nisatie meer een boksring dan verande- ringsprocessen. Elke verandering is een wijziging in de machtsconstellatie. Of het nu gaat om krimp, fusie, uitbreiding, nieuwe werkmethoden, nieuwe vormen van onderwijs of andere manieren van omgaan met ouders.Veranderingen bete- kenen altijd dat je iets anders gaat doen in een andere context onder andere con- dities.Veranderingen houden wijzigingen in de onderlinge afhankelijkheden van mensen en groepen in: sommigen krijgen meer en anderen krijgen minder macht. In dat krachtenveld functioneert de mr. 2. Mensen aan je binden Van belang is inzicht te krijgen in de ver- wachte opstelling, belangen en standpun- ten van de relevante partijen in de arena: bestuurder, directeur, raad van toezicht, ouders, leerlingen en personeel. Maar ook gemeenten, andere scholen, leveranciers en zorgaanbieders zijn van belang. Neem een kijkje achter de coulissen door ge- Machiavelli Niccolò Machiavelli (Florence, 1469-1527) geeft in zijn hoofdwerk Il Principe (de Heerser) de volgende adviezen aan leiders: 1.Wie zich niet bezighoudt met politiek, verliest macht. 2. Om mensen aan je te binden, moet je ze afhankelijk van je maken. 3.Wie geen bewonderenswaardige capaciteiten heeft, moet de indruk wekken ze te bezitten. 4. Streef ernaar geliefd te zijn, maar aarzel niet om gevreesd te zijn. 5.Vermijd vijanden te maken en gehaat te worden. 6. Zorg dat uw medewerkers u respecteren. Als iedereen zich vrij voelt om wat dan ook te zeggen tegen u, dan verliest u gezag of wordt u veracht. 7.Wordt nooit voorspelbaar. 8.Wees nooit neutraal, maar weet een zondebok te vinden als u ongelijk krijgt. 9.Verbind uw naam met prestigieuze projecten. 10.Wees maximaal geïnformeerd en wantrouw altijd uw collega’s zonder dat te laten merken.
  4. 4. MR magazine, nummer 2, maart 2017 7 sprekken met betrokkenen aan te gaan en project- en beleidsplannen te bestuderen: kijk daarbij naar de wereld van powerplay en het elleboogparadijs.Wie heeft welke belangen en hoe proberen zij die beharti- gen? Kernvragen om mensen aan je te binden en tegenmacht te genereren zijn: •Wat boeit en bindt ons? •Wat zoeken we in het (g)mr-werk? •Wat willen we oogsten en waar gaan we voor? • Hoe kunnen we de (g)mr-activiteiten vertalen in voordelen voor personeel, ou- ders, leerlingen en de organisatie? • Hoe functioneren we het beste als te- genmacht van bestuur en raad van toe- zicht die past bij de organisatiecultuur? 3. Capaciteiten uitvergroten Besteed structureel een deel van je tijd aan het uitbreiden en optimaliseren van een breed relatienetwerk. Zorg dat net- werken een tweede natuur wordt. Je krijgt toegang tot meer informatie op allerlei gebieden en het vergroot je potentieel. 4. Geliefd en gevreesd Een (g)mr praat een bestuur niet naar de mond, maar confronteert het met zijn tekortkomingen. Hij put zich niet uit in vertoon van flinkheid, maar doet wat in de situatie nodig is om gebruik te maken van de kracht van medezeggenschap. 5. Geen vijanden maken Zorg ervoor dat je als (g)mr niet in dis- krediet gebracht kunt worden. Kijk uit voor belangenverstrengeling en dubbele agenda's. In de meeste boeken over macht wordt het zwijgen als een deugd gezien. In onze cultuur is het echter een deugd van je hart geen moordkuil te ma- ken. Bevalt het schoolteam je niet, speel open kaart.Toch is dat niet altijd de beste aanpak. Door schade en schande ontdek- ken (g)mr-leden dat als het om cruciale zaken gaat, zwijgen nog altijd beter is dan spreken. Dat betekent overigens niet dat je over je heen moet laten lopen. 6. Respect afdwingen Kennis, expertise en ervaring zijn bron- nen van macht waarmee je respect af- dwingt. Helaas is veel kennis een massa- product dat eenvoudig verkrijgbaar is. Dan berust je voorsprong op anderen op het feit dat je al langer in de raad zit en meer ervaring hebt. Dat is niet voldoen- de. Zorg ervoor dat je het bestuur waar mogelijk een stap voor blijft. 7. Onvoorspelbaar zijn Creëer een spanning door onvoorspel- baar te zijn.Weersta de verleiding steeds alles op dezelfde, voorspelbare, manier te organiseren en uit te voeren. Maak con- tact met andere scholen en belangenor- ganisaties, vraag hen wat zij doen. Durf anders te denken. Ook voor (overleg)ver- gaderingen geldt dit devies: zorg voor verandering en verrassing, creëer bewe- ging. Organiseer eens een brainstormses- sie, een scrumbijeenkomst (heb het met elkaar over wat er speelt in de raad, wat je hebt bereikt en welke obstakels de leden ervaren), een keukentafelgesprek, werk een keer met de zes denkhoeden van Ed- ward de Bono, een creatieve techniek om je perspectief te verbreden, rouleer het voorzitterschap of vergader eens staand. 8. Standpunt innemen Om als een serieuze speler te worden ge- zien, dien je duidelijk zichtbaar te zijn in het bestuurlijke krachtenveld. Focus op een beperkt aantal speerpunten. Het is makkelijker een grote vis te worden in een kleine dan in een grote vijver. 9. Reputatiemanagement De macht die de (g)mr in de organisatie heeft, hangt mede af van de reputatie die hij heeft. Je reputatie moet passen bij de omgeving waarin je werkzaam bent. Het mooiste is wanneer je die eigenschappen vertoont die tot de droom van velen be- horen.Vraagt de schoolcultuur om on- kreukbaarheid en precisie: zorg dat het jaarverslag er onberispelijk uitziet. Zijn creativiteit en originaliteit aan de orde, ga dan in je uitingen net even over de grens, waardoor je bewondering oogst omdat je iets doet waar een ander niet aan gedacht heeft of wat hij net niet durfde te doen. 10. Maximaal geïnformeerd De juiste mensen kennen op de juiste plek op het juiste moment. Een agenda gevuld met telefoonnummers. Dat is een bron van grote macht. Het netwerk heb je nodig voor informatie en om te lobby- en: het informeel beïnvloeden van de for- mele besluitvorming. Of: een ander voor je karretje spannen om er zelf wijzer van te worden. De principes van lobbyen zijn: je moet exact weten wat je wilt, welke personen je wilt spreken en bij elk ge- sprek dat je aangaat weten wat je wilt be- reiken. < Dr. Frederik Smit is onderzoeker en adviseur onderwijs, https:// frederiksmit.net. •Kamerstukken II 2009/10, 29736, nr. 51, p. 8. • http://www.leren.nl/cursus/ sociale-vaardigheden/macht/ wat-is-macht.html • Schrijvers, J. (2002). Hoe word ik een rat? De kunst van het konkelen en samenzweren. Scriptum. • Engelfret, R. & Geer, P. van der (2004). Hoe vang ik een rat? Pepijn. • Dinteren, H. van (2016). Kans- rijke medezeggenschap. Pica. • Smit F. (2017). De nieuwe me- dezeggenschap. SWP.

×