Isletme 1 Ders 3

4,613 views

Published on

Güler Tozkoparan İşletme 1 Dersi 3 ncü sunum

  • Be the first to comment

Isletme 1 Ders 3

  1. 1. İŞLETME BİLİMİ ÜÇÜNCÜ DERS
  2. 2. İŞLETMELERİN SINIFLANDIRILMASI <ul><li>1. FAALİYET ALANLARINA (İŞLEVLERİNE) GÖRE </li></ul><ul><li>2. TÜKETİCİLERİN (ALICILARIN) TÜRÜNE GÖRE </li></ul><ul><li>3. ÜRETİLEN MAL VE HİZMET TÜRÜNE GÖRE </li></ul><ul><li>4. ÜRETİM FAKTÖRLERİNİN MÜLKİYETİNE </li></ul><ul><li> (SAHİPLİĞİNE) GÖRE </li></ul><ul><li>5. BÜYÜKLÜKLERİNE GÖRE </li></ul><ul><li>6. HUKUKİ (YASAL) YAPILARINA GÖRE </li></ul><ul><li>7. BİRLİKLER (İŞLETMELERİN BİRLEŞMESİ) </li></ul>
  3. 3. A. HUKUKİ YAPILARINA GÖRE İŞLETMELER <ul><li>1. TEK KİŞİ İŞLETMELERİ </li></ul><ul><li>2. ORTAKLIKLAR (ŞİRKETLER) </li></ul><ul><ul><li>a. ADİ ORTAKLIKLAR </li></ul></ul><ul><ul><li>b. TİCARET ORTAKLIKLARI </li></ul></ul><ul><ul><li>I.KİŞİ ORTAKLIKLARI </li></ul></ul><ul><ul><li>1. KOLEKTİF ORTAKLIKLAR </li></ul></ul><ul><ul><li>2. KOMANDİT ORTAKLIKLAR </li></ul></ul><ul><ul><li>II. SERMAYE ORTAKLIKLARI </li></ul></ul><ul><ul><li>1. ANONİM ORTAKLIKLAR </li></ul></ul><ul><ul><li>2. LİMİTED ORTAKLIKLAR </li></ul></ul><ul><ul><li>3. SERMAYESİ PAYLARA BÖLÜNMÜŞ KOMANDİT ORTAKLIKLAR </li></ul></ul><ul><ul><li>3. KOOPERATİFLER </li></ul></ul>
  4. 4. <ul><li>1. TEK KİŞİ İŞLETMELERİ </li></ul><ul><li>En basit ve en çok görülen işletme biçimidir. </li></ul><ul><li>İşletmenin sahibi her türlü işletme faaliyetlerine ilişkin kararları alır, uygular ve denetler, işletmenin tüm karları ve riskleri </li></ul><ul><li>işletme sahibine aittir. </li></ul><ul><li>İşletmenin tek sahibi olan kişi Türk Ticaret Kanunu’na göre “tacir” olarak tanımlanır. </li></ul>
  5. 5. <ul><li>Tek kişi işletmeleri, az sermaye gerektirdiği için küçük işletmeler için en iyi hukuki yapı dır. </li></ul><ul><li>Üstünlükleri : </li></ul><ul><li>- Kurulması kolaydır, </li></ul><ul><li>- Kar bölüşümüne olanak tanır, </li></ul><ul><li>- Yetkinin tek elde toplanması nedeniyle çabuk karar vermeyi olanaklı kılar, </li></ul><ul><li>Örgütsel yapı esnektir </li></ul><ul><li>Sahibine manevi yönden saygınlık sağlar </li></ul>
  6. 6. <ul><li>Sakıncaları : </li></ul><ul><li>Tek kişi işletmelerinin büyüklükleri sınırlıdır, </li></ul><ul><li>Yaşamları, sahibinin hayatıyla kısıtlıdır, </li></ul><ul><li>Modern yönetim ve işletme esaslarından yoksundurlar </li></ul><ul><li>Borçlar karşısında tacir sınırsız sorumludur (sınırsız mali sorumluluk) </li></ul>
  7. 7. <ul><li>2. ORTAKLIKLAR (ŞİRKETLER) </li></ul><ul><li>Birden çok kişinin bir iktisadi amaca ulaşmak için aralarında anlaşarak para, mal ya da emeklerini bir araya getirmek suretiyle kurdukları ticari işletmelere “ortaklık” adı verilir. </li></ul><ul><li>Bir işletmenin ortaklık olabilmesi için şu nitelikleri taşıması gerekir : </li></ul><ul><li>1. Ortaklığı kuran kişilerin sayısı birden fazla olmalıdır </li></ul><ul><li>2. Ulaşılmak istenen ortak bir amaç bulunmalıdır </li></ul><ul><li>3. Ortak amaca ulaşmak için ortaklar aralarında bir anlaşma </li></ul><ul><li>(sözleşme) yapmalıdır </li></ul><ul><li>4. Belirlenen amaca ulaşmak için para, mal, emek ve sermaye </li></ul><ul><li>konulmalıdır. </li></ul>
  8. 8. <ul><li>İki ya da daha çok kişinin para, mal ya da emek olarak bir sermaye koymaları ile oluşur. </li></ul><ul><li>İster gerçek kişi, ister tüzel kişi olsun, ortakların şirket kurmak için sözlü olarak ya da örtülü (zımni-kapalıca) anlaşmalarıyla adi ortaklıklar kurulmuş olur (şekle bağlı değildir). </li></ul>2. ORTAKLIKLAR a. Adi Ortaklıklar (Adi Şirketler)
  9. 9. <ul><li>Adi ortaklıklarda, şirketin kararları tüm ortakların oybirliği ile alınır. Bununla birlikte, sözleşmeye “oy çokluğu” ile karar verileceği de eklenebilir. Şirket k â rları bütün ortaklar arasında ve belirtilen oranlarda ya da eşit oranlarda dağıtılır. Ortakların sorumlulukları sınırsız olup, her ortak şirketin tüm borçlarından kişisel varlığıyla sorumludur. Her ortağın şirket yönetiminde yetkisi vardır. </li></ul>
  10. 10. <ul><li>Türk Ticaret Kanunu’nca düzenlenen bu tür ortaklıklar; </li></ul><ul><li>1) Kişi Ortaklıkları ve 2) Sermaye Ortaklıkları </li></ul><ul><li>olmak üzere iki gruba ayrılır. </li></ul><ul><li>Kişi şirketleri, çoğu kez birbirini iyi tanıyan ve birbirlerine </li></ul><ul><li>güvenen kişiler tarafından kurulur. Bu nedenle ortakların </li></ul><ul><li>sayısı azdır ve ortaklık payı devri güçtür. Kolektif ve </li></ul><ul><li>komandit ortaklıklar bu grubun tipik örnekleridir. </li></ul>2. ORTAKLIKLAR b. Ticaret Ortaklıkları
  11. 11. 1. KİŞİ ORTAKLIKLARI 1) KOLEKTİF ORTAKLIKLAR 2) KOMANDİT ORTAKLIKLAR
  12. 12. II. SERMAYE ORTAKLIKLARI Sermaye şirketlerinde ortakların sorumlulukları şirkete getirdikleri sermaye ile sınırlıdır. Getirdikleri sermaye oranında pek çok kişi şirkete katılabilir. Şirketin yönetimi genellikle uzman kişilere bırakılır. Ortakların değişmesi kolay olduğundan sermaye ortaklıkları daha uzun ömürlü olabilirler. Anonim ortaklıklar bu tür şirketlerin tipik bir örneğidir.
  13. 13. <ul><li>Bir unvan altında, ekonomik amaç ve </li></ul><ul><li>konular için kurulan; sermayesi belirli ve </li></ul><ul><li>paylara bölünmüş, hissedarların </li></ul><ul><li>sorumlulukları sermaye payları ile sınırlı, </li></ul><ul><li>ortaklık sıfatı paya göre belirlenen ve tüzel </li></ul><ul><li>kişiliği olan bir ticaret ortaklığıdır. </li></ul>II. SERMAYE ORTAKLIKLARI 1. ANONİM ORTAKLIKLAR
  14. 14. <ul><li>Anonim ortaklıkların başlıca özellikleri şunlardır ; </li></ul><ul><li>Ortaklığın bir ticaret unvanı olmalı, bu unvanda “anonim” sözcüğü bulunmalı ve ortaklığın faaliyet konusu belirtilmelidir. </li></ul><ul><li>Anonim ortaklığın kuruluş sermayesi belli olmalı ve bu sermaye birbirine eşit paylara bölünmelidir. Mevcut yasada bir anonim ortaklık sermayesi 50.000 YTL’den aşağı olamaz. Bu miktar Bakanlar Kurulunca on katına kadar artırılabilir. </li></ul><ul><li>Ortaklığın sermayesi birbirine eşit paylara ya da hisselere bölünmüştür. </li></ul><ul><li>Anonim ortaklığın birbirine eşit paylara ayrılmış sermayesi karşılığında çıkarılan ve üzerinde nominal değeri gösterilen kıymetli evrak, ortağın payını temsil eder, buna hisse senedi denir ve bunu satın alan kişilere de hissedar (paydaş) denir. </li></ul>
  15. 15. <ul><li>Anonim ortaklıkta gerek gerçek ve gerekse tüzel kişiler kurucu ortak ya da pay sahibi (hissedar) olabilirler. Bu ortaklığın kurulabilmesi için en az beş kişi, diğer bir deyişle, pay sahibi en az 5 kurucu olmalıdır. Ortaklık sıfatının devri mümkündür. Devir, pay (hisse) senedi devri ile olur. Ortakların ölümü ya da ortaklıktan çekilmeleri şirketi etkilemez. </li></ul><ul><li>Ortakların sorumluluk ve yükümlülükleri üstlenmiş olan sermaye payları ile sınırlıdır. Üstlenilen sermaye payının ortaklığa ödenmesi ya da konması ile ortağın sorumluluğu sona erer. </li></ul><ul><li>Anonim ortaklık, bir ticaret ortaklığı olması nedeniyle tüzel kişiliğe sahiptir. </li></ul>
  16. 16. <ul><li>Anonim ortaklığın organları ; </li></ul><ul><li>Genel Kurul </li></ul><ul><li>Yönetim Kurulu </li></ul><ul><li>Denetçilerden </li></ul><ul><li>oluşur. </li></ul>
  17. 17. II. SERMAYE ORTAKLIKLARI 2. LİMİTED ORTAKLIKLAR Ticaret Kanununun 503.md.göre limited ortaklık; “iki ya da daha çok gerçek veya tüzel kişice bir ticaret unvanı altında kurulan, ortakların sorumluluğu, koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı ve ana sermayesi belirli olan ortaklık” olarak tanımlanmaktadır. <ul><li>Limited ortaklığın başlıca özellikleri şunlardır ; </li></ul><ul><li>Limited ortaklıklar bankacılık ve sigortacılıkla uğraşamazlar. </li></ul><ul><li>Nakit olarak ifade edilen sermayenin belirli ve paylara bölünmüş olması gerekir. Sermayesi 5.000 YTL.den aşağı olamaz. </li></ul>
  18. 18. <ul><li>Limited ortaklıkta her ortağın bir payı vardır. </li></ul><ul><li>Paylar en az 25 YTL. ve bunun katları olmalıdır. </li></ul><ul><li>4. Ortak sayısı 2’den az ve 50’den çok olamaz. Ortakların sorumluluğu, üstlenmiş oldukları sermaye payı ile sınırlıdır. Bu ortaklığa gerçek ve tüzel kişiler ortak olabilir. </li></ul>Limited ortaklığın yasada öngörülen organları; ortaklar kurulu ve müdürler ’dir. Ortak sayısı 20’yi aşarsa en az bir ya da birden fazla (denetleme kurulu) oluşturulmalıdır.
  19. 19. II. SERMAYE ORTAKLIKLARI 3. SERMAYESİ PAYLARA BÖLÜNMÜŞ KOMANDİT ORTAKLIK
  20. 20. 3. KOOPERATİFLER <ul><li>Kooperatifler bir şirket yerine, tüzel kişiliği olan karşılıklı yardım ve dayanışmaya dayanan, belirli ekonomik çıkarları temin eden bir örgüt olarak tanımlanmıştır. Böylece, kooperatifler asıl amacı kar etmek olan şirketlerden ayırt edilmiştir. </li></ul>
  21. 21. <ul><li>Kooperatifler türlerine göre; </li></ul><ul><li>Ev sahibi olmak (yapı kooperatifleri) </li></ul><ul><li>Tüketim maddelerini toptancıdan temin etmek (tüketim koop.) </li></ul><ul><li>Ürünleri pazarlarda doğrudan doğruya satmak (pazarlama koop.) </li></ul><ul><li>Üretim faktörlerini almak (üretim koop.) </li></ul><ul><li>gibi konularda ortakların ekonomik çıkarlarını korumak için kurulmuştur. </li></ul>
  22. 22. <ul><li>Bu örgüt kendisini öteki işletmelerden ayıran </li></ul><ul><li>şu ilkeleri izler : </li></ul><ul><li>Açık Üyelik : Bu ilkeye göre kooperatif gönüllü bir ortaklıktır. Hiç kimse kooperatife girmeye ya da kooperatifte kalmaya zorlanamaz. </li></ul><ul><li>Demokratik Yöntem : Tüm üyelerin eşitliğine dayalı kendi kendini yönetme anlamına gelir. </li></ul><ul><li>Ortakların (sermaye) paylarına sınırlı faiz ödeme ve işletme artırımlarının (gelir-gider farkının) ortaklara eşit dağılımı </li></ul><ul><li>Maliyetine hizmet </li></ul><ul><li>Irksal, dinsel ve siyasal tarafsızlık </li></ul>
  23. 23. <ul><li>İşletmeler arası anlaşmalar sonucu ortaya </li></ul><ul><li>çıkan başlıca bütünleşme ya da birleşme türleri şunlardır : </li></ul><ul><li>Centilmenlik Anlaşmaları </li></ul><ul><li>Konsorsiyumlar </li></ul><ul><li>Karteller </li></ul><ul><li>Tröstler </li></ul><ul><li>Holdingler </li></ul>G. BİRLİKLER (İŞLETMELERİN BİRLEŞMELERİ)
  24. 24. <ul><li>1. Centilmenlik Anlaşmaları </li></ul><ul><li>İşletmeler arasında karşılıklı güven esasına dayanan, yasal açıdan bağlayıcı nitelikte olmayan belli amaçların gerçekleşmesine yönelik yazılı ya da sözlü anlaşmalardır. </li></ul><ul><li>İki ya da daha fazla işletme, aralarındaki rekabeti kaldırmak amacıyla ortak bir üretim, pazarlama, finansman politikası güdeceklerine ilişkin geçici ya da sürekli nitelikte centilmenlik anlaşması yapabilirler. </li></ul>
  25. 25. <ul><li>2. Konsorsiyumlar </li></ul><ul><li>Belirli bir amacı gerçekleştirmek ya da belirli bir iş için kurulan “birlik” ya da “ortaklık” </li></ul><ul><li>anlamına gelir. </li></ul><ul><li>Genellikle köprü, baraj, elektrik santrali, otobanlar, demir-çelik tesisleri gibi büyük yatırım projelerinin yapımını gerçekleştirmek için aynı ya da farklı ülkelerden bu konularda uzmanlaşmış ve güçlü işletmeler, </li></ul><ul><li>aralarında birleşerek işbirliğine giderler. </li></ul>
  26. 26. <ul><li>Aynı üretim dalında faaliyet gösteren birden fazla işletmenin, aralarındaki rekabeti kaldırmak amacıyla yaptıkları anlaşma sonucu tekelci bir birlik oluşturmalarına “kartel” denir. </li></ul><ul><li>Yasalar önünde bunlar bağımsız bir teşebbüs olarak görünürler. Kartel biçiminde birleşmede, karteli oluşturan işletmelerin sermayelerinin birleştirilmesi yerine, sadece belirli amaç için sermaye güçlerinin birlikte kullanılması söz konusudur. </li></ul>3. Karteller
  27. 27. <ul><li>Bir kartelin oluşabilmesi için kartele katılan işletmelerin söz konusu üretim dalında ya da bir malın üretiminde en büyük paya sahip olmaları, pazarda güçlü ve etkin olmaları gerekir. Böylece kartel, kartel dışında kalan işletmeler üzerinde üstünlük kurar. </li></ul>Karteller; fiyat karteli, satış karteli ve kota karteli biçimlerinde oluşurlar. Fiyat kartelinde; fiyatların birlikte saptanması, satış kartelinde; satış bölgelerinin paylaşılması, kota kartelinde ise her bir işletmenin önceden saptanan kontenjanları dahilinde üretimde bulunması ya da piyasaya mal sürmesi söz konusudur.
  28. 28. <ul><li>Sakıncaları : </li></ul><ul><li>Sahip oldukları ekonomik güce dayanarak satış fiyatlarını çok yüksek tutabilmeleri </li></ul><ul><li>Düşük kaliteli malları yüksek fiyatlarla piyasaya sürebilmeleri v.b . </li></ul><ul><li>Bu tür anlaşmalar genellikle gizli yapılır. </li></ul>
  29. 29. 4. Tröstler <ul><li>İki ya da daha çok işletmenin gerek yasal ve gerekse ekonomik bağımsızlıklarını kaybederek anlaşmalar sonucu birleşmelerine “tröst” adı verilir. </li></ul><ul><li>Tröstler genellikle imalat sanayi, petrol ve madencilik sektörlerindeki işletmelerde görülür. </li></ul><ul><li>Açık ya da gizli anlaşmalarla oluşabilirler. </li></ul><ul><li>Rekabeti önleyici nitelikte olmaları nedeniyle, çoğu ülkelerde tröstlerin gizli anlaşmalarla ortaya çıktıkları görülür. </li></ul>
  30. 30. İşletmeler Açısından Tröstlerin Başlıca Üstünlükleri <ul><li>Tröstlerin kuvvetli bir sermaye yapısına kavuşmaları </li></ul><ul><li>Yönetimin tek elden yapılması </li></ul><ul><li>İşletmeler arası rekabetin hemen hemen ortadan kalkması </li></ul><ul><li>İşletmelerin büyük karlar sağlamaları </li></ul>
  31. 31. İşletmeler Açısından Tröstlerin Başlıca Sakıncaları <ul><li>Bütünleşme nedeniyle bürokrasinin ve üretim masraflarının artması </li></ul><ul><li>Tröstlerin başında bulunanların sahip olduğu büyük ekonomik gücün politik baskı aracı olarak kullanılması </li></ul>
  32. 32. 5. Holdingler <ul><li>Holding, bir şirketin başka şirketlerin hisse (pay) senetlerinin büyük bir bölümünü (%50’den fazlasını) satın alarak onların yönetim ve denetimini ele geçirmesiyle oluşan şirketler grubudur. </li></ul><ul><li>Holdingler, anonim şirket biçimlerinde oluşmaktadırlar. Holdingi oluşturan tüm şirket ya da işletmeler yasal açıdan varlıklarını ve görünüşlerini korurlar. Fakat ekonomik bağımsızlıklarını zayıflatmış ya da yitirmiş sayılırlar. Zira ana şirket, bağlı şirketlerin yönetimini ele geçirdiğinden bu şirketlerin her türlü politika ve stratejilerini saptar ve yönlendirir. </li></ul>
  33. 33. <ul><li>Holdinglerin yararı; ülkede sermaye birikimin hızlanmasına ve sermaye piyasasının gelişmesine yardımcı olmaları </li></ul><ul><li>Holdinglerin sakıncası; tekelci bir güç oluşturmaları </li></ul>

×