Leegstand als kans voor cultuur - verslag

646 views

Published on

Op 31 januari was er een inspiratiemiddag in Brasserie de Gruyterfabriek te ’s-Hertogenbosch. Als makelaar verbindt het bkkc de zakelijke markt met het culturele veld. Brabant kent veel leegstand. Er wordt volop gediscussieerd over afbraak of herbestemming van lege panden en complexen. Leegstand biedt voor de korte en langere termijn veel kansen voor de culturele sector. Bij deze een inspirerende bijeenkomst onderzochten we met u de kansen van crossfuncties tussen de zakelijke markt en het culturele veld.

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
646
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Leegstand als kans voor cultuur - verslag

  1. 1. bkkcinspirratieverslag 331 januari
  2. 2. Op 31 januari organiseerde het bkkc de inspiratiemiddag Leegstand als kans voorcultuur! in Brasserie de Gruyterfabriek te ’s-Hertogenbosch. Als makelaar verbindt hetbkkc de zakelijke markt met het culturele veld. Brabant kent veel leegstand. Er wordtvolop gediscussieerd over afbraak of herbestemming van lege panden en complexen.Leegstand biedt voor de korte en langere termijn veel kansen voor de culturele sector.Tijdens deze inspirerende bijeenkomst onderzochten we met de aanwezigen de kansenvan crossfuncties tussen de zakelijke markt en het culturele veld.Opening – plenairPresentatie Frank Strolenbergdoor Halbe Geertsma – Het NotuleercentrumDe heer Frank Strolenberg Strolenberg - pro- maken hebben. Het is in deze tijd heel moeilijkgrammamanager Nationaal Programma Her­ om geld voor herbestemmingsprojecten beschik-bestemming - geeft aan de hand van een baar te krijgen. Intussen is er wel sprake van eenbeamerpresentatie een inleiding op de thema’s groeiend aanbod aan leegstaande gebouwen,die deze middag aan de orde komen. In die terwijl de vraag stagneert. De demografischethema’s gaat het over nieuwe kansen, nieuwe ontwikkelingen vertonen ook een onomkeerbareopgaven en nieuwe opdrachtgevers. Met her- trend. Er is sprake van een trek naar de steden,bestemming kom je in een soort nieuwe wereld vooral van jonge, hoog opgeleide vrouwen. In deterecht. Bij wijze van allegorie wijst de heer periferie blijven laag opgeleide mannen achter.Strolenberg op The Wizard of Oz, een film uit De behoefte aan voorzieningen verschuift steeds1939 over een meisje met een hondje dat na een meer naar zorg op maat. Op allerlei niveaus moetwervelstorm wakker wordt. Ze ziet een nieuwe worden nagedacht over andere producten enwereld, met prachtige kleuren en zegt dan tegen voorzieningen. Zaken die volgens de heerhaar hondje: ‘I have a feeling we’re not in Kansas Strolenberg een belangrijke rol spelen zijn duur-anymore.’ De wereld ziet er ineens heel anders zaamheid, de gevolgen van ‘9/11’ en de ontwik-uit. Zo leven Nederlanders niet meer in dezelfde kelingen rond internet en de sociale media.wereld en hetzelfde land als voor de crisis.We menen nog vaak dat de huidige situatie een Visiestijdelijke zaak is, maar de oude werkelijkheid Voor herbestemming wordt gebruik gemaakt vankomt niet meer terug, aldus de heer Strolenberg. de visie van de Amerikaanse hoogleraar RichardHij benadrukt dat dit vraagt om een nieuwe ma- Florida, die bekend is geworden als promotornier van denken. Er is sprake van nieuwe kansen. van de creatieve industrie. Hij benadrukt datDie moeten worden gezien en aangegrepen. veel leegstand kenmerkend is voor de oude samen­eving. Het Westen maakt een overgang lTendens mee naar een nieuwe samenleving van eenDe heer Strolenberg noemt een aantal feiten ‘idee gedreven creatieve service-industrie’. Daarwaar overheden en opdrachtgevers mee te hoort een andere ruimtelijke structuur bij. De
  3. 3. oude gebouwen bieden ruimte voor creativiteit. Interessante voorbeelden van her­ estemming bVerder wordt gebruik gemaakt van de ideeën zijn Welcome2Amsterdam, Albert Heijn op devan Carl Rohde, een trendwatcher uit Nederland, Vismarkt in Groningen en het Haka-gebouw indie onder andere wijst op de trek naar de stad, Rotterdam (een ontwikkeling waarin duurzaam-en van Onno Ponfoort (bureau Berenschot), die heid een grote plaats heeft gekregen). Ook kunstwijst op de sterke behoefte van mensen aan kan bij herbestemming een belangrijke rol spe-authenticiteit. len. Het grootste struikelblok voor herbestem- ming zijn wijzelf, aldus de heer Strolenberg.Kansen We noemen te gauw redenen waarom het nietEr is sprake van nieuwe markten. In 2030 kent zou kunnen. Als we willen, kan het.Nederland 1,3 miljoen 80-ers, die niet meerstandaard in een verzorgingshuis willen zitten, De heer Strolenberg sluit af met de allegoriemaar nieuwe wensen hebben. Daar kan de markt waar hij mee begonnen is. De les die men uitop inspelen. Er is behoefte aan nieuwe zorg­­ de film The Wizard of Oz kan trekken, is: als jecom­ inaties. Ook daarin zitten kansen voor de b aansluit bij je eigen moed, hart en verstand kunher­ estemming van gebouwen. Voor architecten b je heel veel.zit de groei van het werk niet meer in nieuw-bouw, maar in herbestemming en renovatie. Hetprincipe van ontwikkelen, dat bij de oude maniervan denken hoort, moet plaats maken voor eenprincipe van programmeren (een visie op hoofd-lijnen, kleinschaligheid, een langzame waar-decreatie, gericht op vraag en niet op aanbod,een faciliterende overheid). Er gelden nieuweprincipes: ga tactisch te werk in plaats vanstrategisch, kom in beweging (het gaat primairom energie, niet om geld), bedenk dat het eromgaat wat er in het gebouw gebeurt en niet hoehet gebouw eruitziet.Een van de problemen bij herbestemming is datde klassieke opdrachtgevers te maken hebbenmet tegenvallende grondopbrengsten, over­heden die moeten bezuinigen en private partijendie minder risico willen en kunnen dragen. Indie situatie is het belangrijk dat alle partijen(architecten, ontwikkelaars en overheden) voorzichzelf de opdracht zien om een nieuwe maniervan denken en werken aan te leren. Belangrijkethema’s van het huidige kabinet als veiligheiden leefbaarheid van de buurt moeten alsont­ ikkelfactoren worden meegenomen. w
  4. 4. Inspiratie 1Het Plan De kazerne in Eind­ oven hdoor Halbe Geertsma – Het NotuleercentrumOpening Een rijk gedetailleerd plan dat niet even in eenMevrouw Annemoon Geurts heet iedereen uurtje in zijn volle omvang is uit te leggen. Dewelkom. Na een voorstelrondje vertelt ze, samen gemeente wees hun op ’t Klein Paradijs, eenmet Koen Rijnbeek, hoe het plan tot stand is marechausseekazerne uit 1824 in het centrumgekomen. Toen het ontwerpbureau moon/en/co van de stad, waarvan zij eigenaar is. Het pandtien jaar bestond, waren ze toe aan iets anders. staat al dertig jaar min of meer leeg. Achter hetZe zijn zich toen gaan inzetten voor de creatieve pand zijn later paardenstallen en een koetshuisindustrie. Die vorm van industrie wordt in hun gebouwd. Nog weer later is er een grote loodsvisie de komende jaren steeds belangrijker, als voor Gemeentewerken bij gekomen. In tegen-gids en motor van de economie. stelling tot de kazerne is die loods nog geen gemeentelijk monument.AchtergrondInmiddels hebben ze vijf keer tijdens de jaarlijk­ e s ’t Klein ParadijsDutch Design Week in Eindhoven een pop-up Het plan houdt kort gezegd in dat het hele com-restaurant met expositie geopend. Op sterren- plex van zo’n 2.600 m2 wordt ingericht als ex-niveau boden ze de gasten van het festival een positie-, presentatie- en voorstellingsruimte. Erplek om design te beleven. Er werden diverse worden projecten geïnitieerd tussen de creatieveprojecten uitgevoerd met een link tussen de industrie en andere economische sectoren. Decreatieve industrie en andere economische financiële basis van de inhoudelijke activiteitensectoren. Zo werden ontwerpers gekoppeld aan bestaat uit een restaurant met sterrenambitiesde horeca, met de bedoeling dat ze samen iets en een wat laagdrempeliger restaurant, eenkonden bedenken om de omzet te verhogen of kleine en een grotere boardroom, een theaterzaalhet werk te vergemakkelijken. De projecten heb- die ook als congresruimte kan worden gebruiktben veel internationale publiciteit opgeleverd, en zeven guesthouses. Ten slotte is er ook nogook voor de exposanten. Vier van de vijf keer een creatieve sociëteit gepland, een huiskamerbetrokken ze een leegstand pand. Dat was dus die permanent beschikbaar is.al een vorm van (tijdelijke) herbestemming. De gemeente heeft eerst geprobeerd het plan teIntussen zochten ze naar een mogelijkheid voor combineren met andere initiatieven. Dat stuitteeen permanent podium voor de creatieve indus- af op de high-end kwaliteit waar moon/en/trie, Creative Suites. Ze hebben de gemeente ge- co voor staan. Bij die high-end kwaliteit moetvraagd of daarvoor een pand beschikbaar was. men overigens niet denken aan gouden kranen.Het ging hun om een high-end ontmoetings­ Het gaat om de kwaliteit van de beleving: eenplek waar men de toegevoegde waarde van de inspirerende omgeving met lekker eten. Op eencreatieve industrie kan beleven in combinatie gegeven moment hebben ze de gemeente ver-met eten, drinken, slapen, werken en recreëren. teld dat ze met zijn tweeën verder wilden gaan.
  5. 5. De gemeente heeft toen aangeboden dat ze een niet in korte tijd terug te verdienen is, de huur haalbaarheidsonderzoek mochten laten uitvoe- zal dan ver boven een marktconforme prijs ren voor de eigenlijke kazerne. Dat onderzoek uitkomen. leverde een positief resultaat op: het project is zeer ambitieus, maar zeker haalbaar en uniek Planning voor Nederland. In februari 2011 hebben ze de wethouder ge­ vraagd of ze het pand voor dertig jaar in bruik- Vervolgens hebben moon/en/co de gemeente leen konden krijgen; met een lange looptijd is de gevraagd het plan mede mogelijk te maken, investering wel terug te verdienen. De gemeente niet om het te financieren. Het gaat hen om zou dan verder niets meer hoeven te doen. Het een andere manier van waarde ruilen, bijvoor- idee is dat er een stichting komt ter behoud van beeld netwerk en tijd in ruil voor obligaties. De het vastgoed met daarnaast een exploitatie BV. motivatie is dat wat zij gaan opzetten, iets gaat Mocht de BV omvallen, dan heeft de stichting betekenen voor de stad. Ze geven de stad een de mogelijkheid om een andere invulling te monument terug en voegen een cultureel en een zoeken. De beoogde voorzitter van de stichting economisch programma toe. Daarvoor moeten, is oud Philips directeur Jan Post, en man met in hun ogen, meer mensen warm te krijgen zijn. een enorm netwerk en een hart voor cultuur. Hij is zeer enthousiast over het plan. Een van de Financieel andere adviseurs is een bankdirecteur die denkt Volgens de begroting is er een investerings­ vanuit de nieuwe economie en de nieuwe reali- behoefte van 6 miljoen. Daarvan is 1,6 voor het teit. Hij is ervan overtuigd dat er 4,5 miljoen euro vastgoed en 4,4 voor de renovatie en aanpas- uit de markt kan worden gehaald, via crowd­ sing. Er zijn incidentele subsidies te krijgen, maar funding. dat zal niet voldoende zijn. moon/en/co willen geen structurele subsidies, ze willen juist laten moon/en/co creëren met dit project een mini- zien dat cultuur niet per definitie van subsidie economie. Zij zien het als een uitdaging om de afhankelijk hoeft te zijn. Overigens is het com- vaste lasten zo laag mogelijk te houden, zodat plex voor geen enkele commerciële ondernemer er zoveel mogelijk geld is voor het inhoude- aantrekkelijk. Er zit namelijk een onrendabele top lijke programma. Alle winst die ze maken in de op het pand, zoals vaak bij monumenten. Dat wil horeca, komt ten goede aan de exposities en zeggen dat de investering van de verbouwing projecten, volgens de exploitatiebegroting in hetWhat I dream ofalance Henri Matisse
  6. 6. derde ijkjaar een bedrag tussen de 700.000 en 1 miljoen. De investeerders krijgen door de stich- ting in principe een social return aan­ eboden. g Daarbij hopen moon/en/co dat veel investeer- ders de waarde van hun aandelen niet in geld uitbetaald willen hebben, maar in ruil voor een creatief project, business opportunity, aankoop, of feest. Voor obligatiehouders denken ze aan een minimale inleg van 25.000 euro. Na vijf jaar starten ze met aflossen. Vanuit de zaal wordt aan de ene kant gesteld dat het een illusie is om te denken dat je 6 miljoen van de 4,4 miljoen die nodig is, voor renovatie en euro bij elkaar krijgt met kleine bedragen. Aan de aanpassing inmiddels 4 ton toegezegd. Zo heeft andere kant wordt gewezen op een windmolen- de architect al toegezegd dat hij zijn uren inzet project in Den Bosch, dat deels is gefinancierd in ruil voor aandelen. Er zijn ook aannemers die door een groep inwoners die elk 1.000 euro met een personeelsoverschot zitten en die willen betaalden. meewerken om hun expertise te kunnen vast- houden, al krijgen ze dan pas over een aantal Organisatie jaren uitbetaald. Tot op dit moment hebben de initiatiefnemers hun plan nog niet publiek gemaakt. Het bedrijfs- Reactie plan is klaar en door een prominent uit de horeca Vanuit de zaal wordt de mogelijkheid genoemd als haalbaar beoordeeld. De actieve werving van prestatieafspraken met de gemeente. Op start zodra de afspraken met de gemeente basis daarvan zou ook geld gegenereerd kunnen rond zijn. Momenteel wordt gedacht aan een worden. Normaal zou dat volgens de Europese erfpachtconstructie, waarbij de gemeente zich richtlijnen als staatssteun worden beschouwd. Er verplicht tot het vergoeden van de dan geldende is echter een clausule die voor monumenten een marktwaarde aan de aandeelhouders, mocht uitzondering mogelijk maakt. De gemeente moet de stichting omvallen. Dat biedt extra zekerheid er wel voor waken dat er geen sprake is van on- aan de investeerders. Zonder actieve werving is, eerlijke concurrentie ten opzichte van de overigef is an art of ba
  7. 7. horeca in de buurt, maar via een bepaalde con- jullie geven. Kleine bedrijven willen alleenstructie is dat te regelen. Er zijn gemeenten die voor de naam al met jullie verbonden zijn.al gebruik hebben gemaakt van die mogelijkheid. • eef mensen de mogelijkheid om stenen te G adopteren, zoals men met het Olympisch sta-Moon/en/co zijn inmiddels door allerlei partijen dion in Amsterdam heeft gedaan (tien guldenbenaderd om ook over andere plannen na te per steen).denken. Dat willen ze wel doen, maar dan in • e kunt de crowdfunding ook aan één per- Jopdracht. soon overlaten. Die kan andere partijen be- naderen, hoeft niet per se zelf iets te betalen,Initiatiefnemers vragen naar reacties, welke maar fungeert wel als een soort borg.voorwaarden de aanwezigen zouden verbinden • ullie zitten in de goede regio. Eindhoven Jaan een investering en wat ze eventueel zouden heeft veel grote ondernemers.kunnen inbrengen. Tweede sessieEerste sessie • e kunt aansluiten op bepaalde culturele J• et is een goed en plausibel verhaal. Ik zou H programma’s door de mensen uit te nodi- 10.000 euro willen inleggen als ik had. g en van tevoren in jullie restaurant te komen• et in eerste instantie in op de grote be- Z eten. drijven, al is het maar voor 50.000 euro per • e moet wel een bepaalde binding met Eind- J bedrijf. Voor crowdfunding heb je grote inves- hoven hebben om mee te doen. teerders nodig. Ik zou zelf niet verder willen • it gaat goed komen. De bedrijven willen D gaan dan 25.000 euro. Ik zou eerst nog veel w el. Ik zou me vooral op de grote bedrijven meer willen weten. richten.• k zou netwerk, uren en expertise in­ rengen. I b • k wil wel overleggen over een programmati- I• k zoek als creatieve ondernemer naar de I sche samenwerking. meerwaarde die het voor mij heeft. Ik wil ook • k denk als architect al in die richting. Bij I graag weten hoe de coöperatiefactor precies crowd­ unding moet je splitsen tussen be- f in elkaar zit. drijven/dienstverleners en particulieren. De• oem meer kleine bedragen. Grote bedrijven N laatsten komen pas als er iets gerealiseerd is. willen vaak andere dingen terugkrijgen dan • ls je het met de gemeente rooit, komt het A met de bedrijven ook goed. • ijdens de bouw kun je al beginnen met expo- T seren en met mobiele verkooppunten. • k kan expertise inbrengen. I • usiness Clubs bieden ook mogelijkheden. B E r zijn er die nadrukkelijk aandacht hebben voor cultuur. Sluiting Mevrouw Geurts belooft dat ze iedereen die een kaartje met een e-mailadres achter laat op de hoogte zal houden van de ontwikkelingen.
  8. 8. Inspiratie 2Het voorbeeld De Gruyter­ abriek in f’s-Hertogenboschdoor Ylse van Lanen – Het NotuleercentrumOpening wijze. Daar was het gebouw, bijvoorbeeld watDe heer Clemens Bolhaar is directeur van de elektra betreft, niet op berekend, waardoor deBossche Investeringsmaatschappij (BIM). Dit situatie niet veilig was. Het werd duidelijk dat erbedrijf is sinds 1986 eigenaar van De Gruyter een nieuwe aanpak nodig was. De heer BolhaarFabriek, dat op dit moment in gebruik is als vond dat de BIM zich met dit gebouw moesteen van de grootste bedrijfsverzamelgebouwen richten op met name de creatieve sector. Waarvan Nederland. De heer Bolhaar schetst de ge- creativiteit is, is altijd een grote spin-off aanschiedenis van het pand en de plannen voor de economische ontwikkelingen. Er werden plannentoekomst tijdens de inspiratiemiddag ‘leegstand gesmeed en de heer Bolhaar liet een kort filmpjeals kans voor cultuur’. maken over de toekomstplannen. Die kleine investering leverde miljoenen aan subsidie opAchtergrond vanuit Europa en de provincie, waardoor metBegin 1900 was De Gruyter een levensmiddelen­ de plannen gestart kon worden.fabrikant die producten maakte voor de vele DeGruyterwinkels in het hele land. In Den Bosch Het project is, mede ook vanwege aanbeste-had De Gruyter drie fabrieken en was het een dingsregels, in vele deelprojecten opgesplitst.grote werkgever in de regio. De winkels van De Zo kan helder en flexibel gewerkt worden enGruyter verkochten alleen de eigen producten, blijft de regie in eigen hand. De projecten enhetgeen op den duur niet meer houdbaar was in plannen worden stapsgewijs gerealiseerd. Hethet tijdperk van de oprukkende supermarkten. plan behelsde 35.000 m2, en daarvan is inmid-Het pand aan de Veemarktkade bleef lang en dels 60% gerealiseerd.vergeten leegstaan, want slopen was te duur.Toen de BIM het gebouw verwierf bleken er, Verbouwingonder andere in kasten, nog heel veel achter­ In 2010 is de verbouwing gestart. Er bleek veelgebleven zaken uit het verleden te liggen, waar- betonrot en asbest in het gebouw te zitten. Doormee het Brabants Museum de meest bezochte de specifieke betonnen constructie van hettentoonstelling ooit in dit museum inrichtte. gebouw is het mogelijk om veel weg te breken of tussen te plaatsen, wat een voordeel is. VerderOntwikkeling zijn in het hele gebouw de nodige voorzienin-De BIM houdt zich tegenwoordig veel bezig met gen gerealiseerd, zoals glas­ ezel en moderne vbedrijfsverzamelgebouwen en probeert zo een verwarmingsketels. Tijdens de verbouwing isaanjager te zijn van economische ontwikkelin- ongeveer de helft van de bedrijven blijven zitten.gen. Het aantal en soort gebruikers van de De Er is afscheid genomen van bedrijven die nietGruyter Fabriek groeide op ongestructureerde in het nieuwe concept pasten, waarbij begeleid
  9. 9. is bij uitplaatsing of zelfbouw elders. Daardoorwaren er wissellocaties beschikbaar voor debedrijven die bleven. Hoe dan ook was en is erveel overlast van het verbouwen, maar men plukter inmiddels ook de vruchten van. Ook staat ertegenover dat de huurprijs hetzelfde blijft voorde bestaande huurders.Aan de buitenkant is ook veel gebeurd. Zo is erin de jaren ‘70 op de buitenmuren trespa aange-bracht, dat nu verwijderd is. Het oorspronkelijkekarakter is teruggebracht. Het uitgangspunt washet teruggeven van de eigen identiteit van het typen contracten. Bovendien kunnen ruimtes oppand, te beginnen met de eigen naam. Het doel maat gemaakt worden voor de vrager.was het geschikt maken van het gebouw voorcreatieve bedrijvigheid voor de komende dertig De verbouwing en doelstelling van de De Gruyterjaar. De architect is Jeroen van de Ven van Tarra Fabriek zijn een voorbeeld van duurzaam her-architectuur en stedenbouw. Verder wordt er gebruik van een oud, leegstaand pand dat zorgtgewerkt met een eigen projectbureau. Ongeveer voor het aanjagen van economische en creatieveacht mensen houden zich fulltime met De Gruy- ontwikkelingen. Dit wordt mogelijk doordat bui-ter bezig. Er wordt continu aangepast, er wordt ten de gebaande paden gedacht en gehandeldheel flexibel gewerkt en gebouwd. wordt en er vraaggestuurd gewerkt wordt. De BIM betrekt de huurders zo veel mogelijk bij deCreatief ondernemerschap verbouwing en huurt zelf ook bedrijven in, die inCreatief ondernemerschap stimuleert de om­ De Gruyter gevestigd zijn.geving en fungeert als vliegwiel voor economi-sche ontwikkelingen. Een werkruimte in de De Er is veel leegstand bij bedrijfsgebouwen/kan-Gruyter Fabriek is erg gewild. Tot op heden kan toorpanden, maar voor een plek in een gebouwde BIM nog steeds ‘selecteren aan de poort’. met een hart en een ziel staan mensen nogEen bedrijf dat zich aanmeldt moet passen in steeds in de rij.de doelgroep. Zo moet 10% van de bedrijven ofprofessionals beroepskunstenaar zijn. Ook Albert Tot slot zal er in De Gruyter Fabriek altijd plaatsVerlinde Producties gaat zich hier vestigen. zijn voor podiumkunsten. Er moet altijd iets te doen zijn, zo is de ambitie, zoals dat bijvoor-Huur wordt niet naar omzet berekend, dat vindt beeld in de Westergasfabriek in Amsterdam hetde heer Bolhaar een fout mechanisme. De prij- geval is. Dit aspect moet nog versterkt wordenzen liggen tussen 40 en 130 euro per vierkante en daar wordt aan gewerkt. Op een vraag uitmeter. Het streven is om een duidelijke prijs af te het publiek wanneer de verbouwing helemaalgeven voor een bepaalde ruimte, dat is wat een klaar zal zijn, antwoordt de heer Bolhaar dat hijjonge ondernemer wil weten. De huurcontracten eigenlijk hoopt dat het nooit klaar is. Maar hetzijn ook vaak flexibel en niet bindend voor meer- huidige plan van transformatie strekt zich uitdere jaren. Er wordt gewerkt met verschillende tot 2014.
  10. 10. Inspiratie 3Het Tijdelijke Gebruik Urban Bonddoor Irene van Hooren – Het NotuleercentrumOpening essentieel zijn voor de economie van dat land.Boris van der Ham – Waarom verdienen kunst Mensen die hard werken hebben behoefte aanen cultuur steun? ontspanning, aan nieuwe prikkels. Creativiteitvrije lezing #23 – YouTube, geluidsfragment: lokt creativiteit uit. Maar goed, als kunst en cul- tuur nou zo economisch gunstig zijn, waaromWat is de zin van kunst en cultuur? Missen we er moet er dan financiële hulp bij? Dat is op zichzelfiets aan? een goede vraag. Dat komt onder andere omdat de dingen die we vandaag mooi vinden, somsEr is veel discussie over het nut van kunst en in de tijd dat het gemaakt werd helemaal niet zocultuur. Is dat nou nodig? Kost dat niet pakken mooi en normaal werden gevonden. Je hebt voormet geld? Waarom doen we het niet zoals in kunst en cultuur – voor eigenlijk alles – hoekjesAmerika, waar geen subsidies bestaan? Zo kan nodig waar je kunt experimenteren, net zoals jehet toch ook? dat doet in de wetenschap in een laboratorium. Als je meteen groots en meeslepend succes wiltAllereerst de vraag: heeft kunt en cultuur zin en hebben, wordt er nooit meer iets fundamenteelnut? Ja, kijk maar naar jezelf. Als je naar een nieuws bedacht. Dan blijft het hooguit bij hetander land gaat of als toerist naar een stad of opschalen van wat er al is: overbluffen door veel-een dorp gaat, ga je bijna altijd kijken naar dat heid en grootheid.wat die plek bijzonder maakt: architectuur, raregewoontes, mooie schilderijen. Blijkbaar geven De schrijver Menno ter Braak schreef daaroverdie elementen smaak aan een plek. Toeristen in 1932 in zijn boek Afscheid van Dominees-brengen jaarlijks in Nederland alleen al miljar- land: ‘Imponeren is het valse surrogaat van deden in het laatje. Uit onderzoek blijkt ook nog verwondering.’eens dat plekken met een rijk cultureel klimaat Urban is a way of life De aanwezigen bij sessie 1 zeggen het volgende te hebben gezien in de introductiefilm: beleving van de stad; gebruik van de publieke ruimte; jongerencultuur; jonge mensen die hun eigen dingen doen; topsport; veel energie en bewe- ging; een nieuwe generatie in ruimte; jong stad; nieuwe ruimtelijke elementen. De aanwezigen bij sessie 2 zeggen het volgende te hebben gezien in de introductiefilm: jonge mensen; veiligheid; levendigheid, hip; goed
  11. 11. getrainde jongelui; mogelijkheden kansen; ver- kunstacademie doceert geen spuitkunst, terwijl schillende expressievormen; creativiteit; sport. het al meer dan 60 jaar bestaat. Urban wordt door de mensen zelf geleerd, komt voort uit hun De heer Gilbert Vanblarcum benadrukt wat eigen creativiteit. De Urban Bond Nederland urban is: kunst, cultuur, lifestyle, entertainment, streeft naar meer professionaliteit. business en sport. Urban is ‘a way of life’. Urban is ook stedelijk, een stadse manier van dingen Voorbeelden benaderen. Urban vindt zijn weg op alle terrei- • en middenberm ingericht als skatebaan in e nen, is ongebonden en goed voor een omzet van Rotterdam zeven miljard euro per jaar. Urban is: • en leegstaand pand dat multidisciplinair is e ingericht met, freerunning, dansvloer, skate- • sport – urban dance, freerunning, skateboar- parcour ding, rolschaatsen, panna, b-ball, tricking • en winkel met een inpandige skateramp e • rt – verfkunst, spuitkunst, video- en lichtkunst a • en pop-up store van een internetwinkel in e • business – lifestyle, pop-up stores, horeca Rotterdam die in korte tijd 120.000 bezoekers trok Leegstand als tijdelijke proeftuin • en urban manier van presenteren: de promo- e Urban is gedreven vanuit behoefte. Meestal ter tie van de Volkswagen Up! in de Kalverstraat ontspanning, maar de Urban Bond Nederland wil in Amsterdam zich inspannen om er een broodwinning van te maken. Creativiteit lokt creativiteit. Het positio- Urban bestaat niet alleen in de Randstad, maar neert een bepaalde cultuur, fungeert als broeikas ook in kleinere steden als Enschede en Tilburg. om iets uit te proberen. De invulling van de crea- Verstedelijking versnelt het proces, maar ook in tieve ruimte is niet enabled, multidisciplinair, bij- de regio zal ruimte voor urban moeten worden voorbeeld een ruimte voor freerunning. De ruimte aangeboden. wordt maar een aantal jaren gebruikt, bijvoor- beeld als pop-up store. De ruimte wordt gebruikt London en Berlijn hebben al plekken waar om je aan anderen te laten zien en van elkaar te mensen naar urban-voorbeelden kunnen gaan leren, bijvoorbeeld bij dance en andere urban kijken, Nederland nog niet. In Berlijn is graffiti sporten. Voor urban bestaan geen leerlijnen, de bijvoorbeeld een erkende kunstvorm. Er zijn bond heeft daarom een plan samengesteld. Een wandel­ outes en apps om de werken te bekijken. rEverything yous real Pablo Picasso
  12. 12. De stad vernieuwt zich elke vijf à zes jaar, is zich dat tot vrijheid en ongebondenheid?constant in ontwikkeling. Ook dat is urban. er zijn beheerders nodig van de accom- Ja, modaties. De accommodatie is een vastVragen – sessie 1 gegeven, de verhouding tussen vrijheid en• s de Urban Bond een matchmaker tussen I ongebondenheid is als in iedere andere sport. urban lifestyle en leegstand? Dat urban grossiert in vrijheid en ongebon- Wij willen in samenspraak oplossingen Ja. denheid is om­ adert door diverse wetten en k bieden voor leegstaande panden. Mensen regels. Waar we gezamenlijk van leren, ieder kunnen er tijdelijk iets gaan proberen. op zijn of haar manier, is wanneer we samen-• Hoe zijn jullie ontstaan? werken. Het ongebonden willen zijn is wat bond is ontstaan uit de wens tot professi- De ons allen verbind. onalisering. ‘We willen kunnen leven van onze passie, net als andere sporters’. Het doel van Vragen – sessie 2 de bond is verenigen, het verbinden van de • at doet de Urban Bond concreet? W vele overeenkomstige initiatieven in Neder- verbinden de initiatieven in Nederland. We Wij land. We willen ervoor zorgen dat mensen brengen ze samen, zodat ze van elkaar kunnen sponsoren vinden, zodat ze zich verder kun- leren. De leden willen professionaliseren, ze nen ontwikkelen. willen uit de hobbysfeer. De mensen die we• e film ‘My Playground’ gaat over BIG D zagen in de introductiefilm zijn allemaal onder­ - Architects in Kopenhagen die zich in hun nemers. Ze zijn niet gesubsidieerd en werken ontwerpen laten inspireren door freerunners. voor zichzelf. Neem urban dance, deze Ze leggen bijvoorbeeld ramps aan in hun beroepsgroep danst vaak op hoog niveau gebouwen. maar wordt niet als zodanig gewaardeerd. Het zou mooi zijn als Nederlandse architecten Hierbij is de positionering van deze dansstijl de kunstregeling daarvoor zouden gebruiken. de oorzaak. Voor een balletvoorstelling bent Leefomgeving en sportomgeving zijn dan één u hoogstwaarschijnlijk bereid te betalen, voor geheel en dat is heel duurzaam. een urban dance show in een gebouw ergens• Hebben jullie met de PVV de tijd tegen? achteraf waarschijnlijk niet. De urban dance Nee, juist niet. Men is wakker geschud: het heeft de naam van een ‘rauwe grillige vorm kan ook anders. van dans’. Om die reden scharen wij urban• ijn er geen beheerders nodig? Hoe verhoudt Z dance onder sport en niet onder kunst.can imagine is
  13. 13. • oe kunnen jonge mensen met een idee de H Urban Bond vinden? Onze profilering is nog niet erg hoog, maar in april 2013 organiseren we voor kinderen in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar de Nederlandse Kampioenschappen Urban Dance met 66 evenementen door heel Nederland.• Welke initiatieven van de Urban Bond kunnen we bekijken? zijn een jonge bond en staan nog aan We het begin. Ons eerste grote project is Urban Dance for Kids.• unnen gehandicapten ook bij jullie terecht? K deze sector wordt geen onderscheid In gemaakt tussen mannen, vrouwen, gehandi- capten. Het gaat om je skills. De Urban Bond streeft naar beloning voor en erkenning van deze skills.• at ondernemerschap spreekt me wel aan. D Ik werk voor de gemeente en gemeentes zijn ge­ eigd om dingen te plannen, ook ruimte n voor sport. Veel gemeenteaccommodaties staan uren leeg. als handhaving en veiligheid om de hoek willen mediators zijn. Een van onze part- We komen kijken. De bond wil pleiten voor een ners is Velopa-Omniplay. In hun folder worden gezonde kijk op mensen die actieve sporten diverse ruimtelijke invullingen, met urban willen beoefenen. Laten we de handen ineen sporten, concreter uiteengezet. slaan om deze sporten meer onder de aan-• e Stichting Ateliers Tilburg heeft een skate- D dacht te brengen, zodat een groter publiek baan geïnstalleerd in de oude NS-werkplaats, zich erin kan vinden. voor vijf jaar. De vraag naar handhaving en veiligheid blijft spannend bij dit soort tijdelijke Kansen projecten in industriepanden. Er is een mini- De heer Wout Vereecken vertelt dat er een hele mumvoorzieningenniveau nodig om activitei- organi­ atie schuilt achter de bond. De heer s ten te kunnen ontplooien en sinds de ramp Gilbert Vanblarcum, voorzitter van de bond, in Enschede is het voorzieningenpakket erg initieert samen met het bestuur en commissies streng. plannen om urban te profileren, positioneren en Iedereen die een sport gaat beoefenen is op te professionaliseren. Het Bondsbureau, onder de hoogte van de risico’s die het met zich leiding van de heer Wout Vereecken, voert deze meebrengt. Er heerst een bepaalde mate van plannen uit. De aanwezigen wordt gevraagd om vanzelfsprekendheid aangaande opgelopen kansen door te geven. De langetermijnvisie van blessures in de urban sport. Niets is zo bela- de bond is deel­ ame van urban sporten aan de n den als het woord ‘urban’ aangezien termen Olympische Spelen.
  14. 14. Inspiratie 4Kans en Noodzaak NV MonumentenFonds Brabantdoor H. Mutsaerts – Het NotuleercentrumOpening Een geslaagde herbestemming is een renda-De heer Peter Stutvoet - legt uit dat voor veel bele herbestemming. Een van de belangrijkstevastgoed de insteek vanuit het monument van uitgangspunten is het terugverdienen van detoepassing is, waarbij het gaat om de noodzaak investering en een rendabele exploitatie van hetvan herbestemming en kansen voor panden met gebouw, zodat de inkomsten van het gebruik dekarakter. Vanuit de eigen expertise heeft MFB kosten van instandhouding van het pand dekken.vastgesteld dat er veel kansen zijn wanneer men Er zijn in dat geval geen externe geldstromenop een bepaalde manier naar panden kijkt en nodig. De kosten van herstel zijn extra kosten opniet probeert om alles te behouden. Bij monu- de totale investering, die geen meeropbrengstenmentenpanden gaat het om hetgeen van waarde genereren. Bij het ontbreken van een sluitendeis. Men dient te trachten de authenticiteit van exploitatie dient men te zoeken naar externepanden te behouden tegen de achtergrond van geldstromen/subsidie.de historie en het verhaal van het pand. Eenmonument heeft een beschermde status en men Het traject van investeren naar het genereren vandient aan een aantal voorwaarden te voldoen. inkomsten is een creatief proces met verschil- lende actoren. Bij een herontwikkeling zijn veleBij niet-monumentale, maar wel waardevolle partijen betrokken, zoals gemeenten in het kadergebouwen is dat niet het geval. Daarom is de van het aanpassen van het bestemmingsplan.dreiging voor dit soort gebouwen groter, omdat Dit krachtenveld vormt geen belemmering, maareen aantal zaken gemakkelijk kan worden aan- juist een kans, want door herontwikkeling wordengepast. Ook met een geringe aantasting kan het ‘gaten’ in de bebouwing voorkomen. Er dient eengebouw geschikt gemaakt worden. ambassadeur bij betrokken te zijn, die het initi- atief neemt en gelooft in het plan en die dit kan uitdragen naar externe partijen. Er dient sprake te zijn van een realistisch plan, want gebruikers hebben niet altijd het eindproduct goed voor ogen. Creativiteit heeft niet alleen betrekking op het ontwerp, maar ook op het aantrekken van gelden, het programma en het politieke proces. Herontwikkeling Herontwikkeling is eigenlijk een nieuw fenomeen en een complex traject, waarbij de centrale rol niet is weggelegd voor de architect, maar voor
  15. 15. de regisseur, die de creativiteit van alle partijen genoemd een investering van 100.000 euro,initieert en partijen met elkaar in gesprek brengt. waarvan de huursom ongeveer 10% bedraagt.De initiatiefnemer dient rekening te houden met Voor de ondernemer/gebruiker bedraagt de huurde verwerving, het milieu (vervuiling door het 10% van de omzet. De noodzakelijke investeringindustriële gebruik), herstel en verbouw, instal- staat dus gelijk aan de te realiseren omzet. Erlaties, architect/adviseurs en financiering (BTW); kan ook worden gedacht aan een huur, die gere-al deze aspecten hebben effect op de huurprijs. lateerd is aan de door de huurder gerealiseerde omzet om te voorkomen dat wegens te hogeHerbestemming voorkomt verlies van het pand, huur het pand leeg komt te staan. Gebruik vanwant wanneer het pand wordt afgebroken bete- het pand leidt tot andere activiteiten en heeft eenkent dit niet alleen een cultuurhistorisch verlies, positief effect op de omgeving, de buurt en wijk.maar ook het verlies van het verhaal van Hieruit volgt weer een andere vorm van rentabili-het pand. Tevens speelt hierbij de ecologische teit, naast de financiële.footprint een rol (afvalstoffen, grondvervuiling) enhet is daarom interessant om na te gaan of een Het is zowel voor de investeerder als depand kan worden herontwikkeld. huurders van belang dat potentiële huurders over een goed ondernemingsplan beschikken.Financieel In de investering moet worden uitgegaan vanDe investeringen en de huursom zijn onlosmake- het feit dat het pand niet onmiddellijk vollediglijk met elkaar verbonden. Als voorbeeld wordt verhuurd zal zijn. Het voordeel van het vroeg-
  16. 16. in een vroeg stadium te betrekken, zodat de bestemmingsplannen tijdig aangepast kunnen worden. Opmerkingen Er wordt gevraagd naar het herontwikkelen van kerken. Vanuit het bisdom is men verplicht om bepaalde eisen te stellen aan toekomstige gebruikers van kerken. Vorig jaar heeft men voor de eerste maal toestemming gekregen van het Bisdom Breda om in de Sint Jan in Roosendaal carnavalsactiviteiten te laten plaatsvinden voortijdig instappen in een herontwikkeling is een met name gezinnen met kinderen en als opvanglage m²-prijs. Er wordt teveel gedacht vanuit het bij slecht weer. Het Bisdom Den Bosch en Bredavullen van leegstaande ruimten en niet vanuit de hebben geen moeite met maatschappelijke ofbehoefte van de markt. Daarom is het voordeel sociale activiteiten, maar zijn geen voorstandervan her­ ntwikkeling ‘on the spot’ dat het project o van culturele activiteiten. De activiteiten moetenconcreet is, waardoor men meer geïnteresseerde passen in de context van de betreffende kerk.partijen kan aantrekken, die de behoefte van demarkt meebrengen en die op de hoogte zijn van Gevraagd wordt naar de relatie tussen herbe-lokale initiatieven. stemmen en de woonfunctie. NV Monumenten Fonds Brabant is hier geen voorstander van,Creativiteit omdat panden enorm moeten worden aangetastDe heer Stutvoet toont enkele succesvolle om deze geschikt te maken als woonruimte,herontwikkelingen van panden in het kader van zoals door het realiseren van vluchtwegen enontmoeten en samenkomen, dienstverlening en daglichttoetreding. Men beschikt over een kleindetailhandel, muziek, dans en sport en am- aantal woningen in het hogere segment, wantbachten en broedplaatsen. Hierbij kan men ook grote investeringen in een woonbestemmingdenken aan tijdelijk gebruik. leiden tot een hoge huur. Dit soort woningen kan bijvoorbeeld verhuurd worden aan ondernemin-Kansen ontstaan door samenkomen, inspireren, gen, die deze gebruiken voor het onderbrengensamenwerken, creëren en vooral: ondernemen. van expats. Wonen kan als tijdelijke bestemmingBij herontwikkeling is het leidmotief creativiteit. worden beschouwd.Door het inzetten van creativiteit kan de creativi-teit bij andere partijen ontwikkeld worden. Er vindt een korte discussie plaats over proble- men die men in de praktijk ondervindt, zoals hetMen start als initiatiefnemer van een heront­ voortijdig afhaken van huurders en het aantrek-wikkeling. Samen met de eindgebruiker worden ken van belangstellende partijen voor vrijko-in een vroeg stadium de publieke partijen en mende ruimtes en panden. Geconcludeerd wordtdeskundigen erbij betrokken. Uiteindelijk ont- dat ook hierbij creativiteit en grote inzet vanstaat er een team, dat er gezamenlijk voor vooral de eigenaar van het pand een belangrijkewil gaan. Het is van belang om de gemeente rol spelen.
  17. 17. Terugkoppeling afsluiting – plenairTerugkoppelingdoor Halbe Geertsma – Het NotuleercentrumSessie 1 Het plan ondernemers een ziel aan het project laat geven,De kazerne in Eindhoven doe je meer dan ruimte beschikbaar stellen. InMevrouw Annemoon Geurts en de heer Koen beide bijeenkomsten was sprake van een goedeRijnbeek hebben in beide bijeenkomsten hun discussie.plannen voor de voormalige marechaussee­kazerne in Eindhoven uitgelegd. Ze zijn begon- Sessie 3 Het tijdelijke gebruiknen met een pop-up restaurant met expositie Urban Bond Nederlandtijdens de Dutch Design Week, gedurende vijf De heer Gilbert Vanblarcum geeft aan dat deachtereenvolgende jaren. Dat was een succes. eerste bijeenkomst interessante punten aanVervolgens hebben ze bij de gemeente geïnfor- de orde stelde. De deelnemers waren ook ergmeerd naar een pand waar zoiets permanent benieuwd naar de invulling van de lege ruimtes.en in een meer uitgebreide vorm zou kunnen Het ging om drie punten: sport, art en business.worden gedaan. Het gaat hen erom in Eindhoven Men heeft een aantal voorbeelden kunnen zieneen podium voor creatieve industrie te realise- van wat nu al gerealiseerd wordt. Er werdenren. De bedoeling is dat het project uiteindelijk diverse vragen gesteld. Een belangrijke vraagzichzelf kan financieren. Op dit moment zijn ging over veiligheid bij sport. Op dat punt is eenmoon/en/co nog met de gemeente in gesprek vergelijking gemaakt met andere sporten enover de constructie. gezegd dat elke sport risico’s meebrengt.Sessie 2 Het voorbeeld Sessie 4 Kans en NoodzaakDe Gruyterfabriek in ’s-Hertogenbosch NV Monumenten Fonds BrabantDe heer Clemens Bolhaar heeft vooral gesproken Er is gesproken over kansen voor en noodzaakover het spanningsveld dat er is als je bezig bent van herbestemming. De heer Peter Stutvoetmet de herbestemming van een dergelijk groot heeft benadrukt dat het belangrijk is om ge­gebouw, dat tegelijk een prachtig stuk cultureel bouwd cultureel erfgoed te bewaren. Als jeerfgoed is. In zijn presentatie heeft hij de ge­ rui­ b beseft dat aan gebouwen verhalen vastzitten,kers centraal gesteld. Als het pand een juiste moet je ook beseffen dat herbestemming ervooreindbestemming krijgt voor goede gebruikers, kan zorgen dat die verhalen niet verstommen.krijgt het opnieuw een ziel. Daar is in de voor­ Een ander aspect dat hij heeft benadrukt, is datbereidingstijd veel aandacht aan gegeven en herontwikkeling vraagt om creativiteit van alledat heeft de heer Bolhaar in de beide bij­­ een­ betrokken partijen. Een van de slogans van MFBkomsten overgebracht. Daarbij heeft hij ook aan- is: eerst rekenen, dan tekenen. Dat geldt voor degegeven dat er een nieuwe doelgroep in beeld initiatiefnemer, maar ook voor de ondernemer dieis: de creatieve ondernemers. Als je dergelijke als huurder optreedt.
  18. 18. colofon bkkc Frederiek Dijkstraprojectleider Leegstand als kans voor cultuur 013 7508422 f.dijkstra@bkkc.nl fotografie omslag www.fourpack.nl fotografie binnenwerk Hanneke van Oostaijen druk Drukkerij Hub. Tonnaer ontwerp www.fourpack.nl
  19. 19. bkkcSpoorlaan 21 i-k5038 CB Tilburg013 7508400www.bkkc.nlinfo@bkkc.nl

×