Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Universiteti i Prishtinës | Dr. Armand Krasniqi
1
E DREJTA BIZNESORE NDËRKOMBËTARE
Dr. sc. Armand Krasniqi
Sllajdet e ligj...
| Dr. Armand Krasniqi
2E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
1. ROLI DHE RËNDËSIA E LËNDËS E DREJTA BIZNESORE
NDËRKOMBËTARE
• E...
| Dr. Armand Krasniqi
3E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Në botën bashkëkohore marrëdhëniet biznesor më botën e jashtme e...
| Dr. Armand Krasniqi
4E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Marrëdhëniet bizesore ndërkombëtare, qofshin ato sociale apo eko...
| Dr. Armand Krasniqi
5E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Si do të realizohet kursi?
• Leksione dhe transferimi i njohurive ...
| Dr. Armand Krasniqi
6E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Gjithashtu, e drejta biznesore ndërkombëtare studion edhe rregul...
| Dr. Armand Krasniqi
7E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
METODAT E STUDIMIT TË SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE BIZNESORE
• Secila ...
| Dr. Armand Krasniqi
8E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
së drejtës ndërkombëtare ekonomike, e cila përcakton konceptet the...
| Dr. Armand Krasniqi
9E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
2. BURIMET JURIDIKE (Prezentimi nr. 2 dhe 3)
1. Kuptimi dhe nocion...
| Dr. Armand Krasniqi
10E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Gjithmonë është shtruar pyetja se a konsiderohetr edhe e drejta...
| Dr. Armand Krasniqi
11E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
KONTRATAT NDËRKOMBËTARE DHE DOKET (ZAKONET NDËRKOMBËTARE)
1. Kupt...
| Dr. Armand Krasniqi
12E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
– Kështu, ,,e drejta e shtetit që ta bën eksproprimin për nevoja ...
| Dr. Armand Krasniqi
13E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Këto janë parime të përgjithshme të pranuara nga kombet e civiliz...
| Dr. Armand Krasniqi
14E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
– Në një rast tribunali i arbitrazhit ka vërtetuar se në mungesë ...
| Dr. Armand Krasniqi
15E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Llojet
• Në doktrinën juridike bëhet ndarja e klauzolave të kombi...
| Dr. Armand Krasniqi
16E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Ç) Tretmani i njëjtë (barabartë)
• Rregulla e trajtimit të njëjtë...
| Dr. Armand Krasniqi
17E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Me norma të së drejtës private rregullohen veprimet juridike me...
| Dr. Armand Krasniqi
18E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Me ligje uniforme të Hagës mbi Shitblerjen Ndërkombëtare, është d...
| Dr. Armand Krasniqi
19E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Baza juridike e aplikimit të saj qëndron në Konventën e Kombeve...
| Dr. Armand Krasniqi
20E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Nuk ka organe për unifikimin e uniformuar të rregullave (kjo mu...
| Dr. Armand Krasniqi
21E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Interpretimi. – Përveç rregulloreve të përgjithshme të interpre...
| Dr. Armand Krasniqi
22E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
• Ciceronët juridikë.- Ciceronët (udhërrëfyesit) juridikë i kanë ...
| Dr. Armand Krasniqi
23E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
– Kontraktimi i aplikimit të lex mercatoria në kontratë si grup e...
| Dr. Armand Krasniqi
24E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
2. Qëndrimi ndaj unifikimit
• E drejta e unifikuar ose e drejta u...
| Dr. Armand Krasniqi
25E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
3. SUBJEKTET E SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE BIZNESORE
(Prezentimi 4)
...
| Dr. Armand Krasniqi
26E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 Në të gjitha rastet e këtilla, shteti nuk paraqitet si bartës i...
| Dr. Armand Krasniqi
27E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 Në të kaluarën koncepti i imunitetit gjyqësor është aplikuar pa...
| Dr. Armand Krasniqi
28E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
4. ORGANIZATAT NDËRKOMBËTARE (Pjesa I)
Ç'janë Organizatat Ndërkom...
| Dr. Armand Krasniqi
29E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 Por, ndodh dhe që organizatat kanë dhe qëllime të tjera përvec ...
| Dr. Armand Krasniqi
30E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Organizatat deri në themelimin e OKB-së
 Para themelimit të Orga...
| Dr. Armand Krasniqi
31E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 Të zhvillojë marrëdhëniet miqësore ndërmjet kombeve të bazuara ...
| Dr. Armand Krasniqi
32E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 Megjithëse nuk u themeluan organizatat e këtilla ndërkombëtare,...
| Dr. Armand Krasniqi
33E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 FMN vepron kryesisht duke dhënë hua financiare të kushtëzuara d...
| Dr. Armand Krasniqi
34E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Ajo është krijuar në 27 dhjetor 1945 me emrin e Bankës ndërkombët...
| Dr. Armand Krasniqi
35E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Banka Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim (IBRD)
 Është ins...
| Dr. Armand Krasniqi
36E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Korporata Ndërkombëtare Financiare (IFC)
 Është formuar në vitin...
| Dr. Armand Krasniqi
37E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
Agjencioni Ndërkombëtar për Zhvillim (IDA)
 Është formuar në të ...
| Dr. Armand Krasniqi
38E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
ORGANIZATA E USHQIMIT DHE BUJQËSISË (FAO)
 Është një agjenci e s...
| Dr. Armand Krasniqi
39E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
 Leje për të vepruar: Leja e dhënë nga Kontrolli i Trafikut Ajro...
| Dr. Armand Krasniqi
40E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
– Angazhohet në drejtim të zhvillimit të teknologjisë informative...
| Dr. Armand Krasniqi
41E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
PJESA E DYTË E LIGJËRATAVE
| Dr. Armand Krasniqi
42E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
ORGANIZATA BOTËRORE E TREGTISË (OBT)
është organizata e parë e st...
| Dr. Armand Krasniqi
43E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
andaj negocimi varet nga natyra e çështjeve dhe përfshin negociat...
| Dr. Armand Krasniqi
44E Drejta Biznesore Ndërkombëtare
OBT-ja duhet te shikohet si kushtetutë qe qeveris me tregtinë bot...
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)

18,960 views

Published on

Ky material është punuar me qëllim të lehtësimit të punës së studentëve gjatë përgatitjes për provim dhe është pa pagesë.
Ndalohet shitja, ripublikimi nëpër web-faqe apo çdo lloj përdorimi i këtij punimi me qëllim të përfitimit material!

Published in: Education
  • Be the first to comment

E Drejta Biznesore Ndërkombëtare - Dr. Armand Krasniqi (Sllajdet e ligjëratave)

  1. 1. Universiteti i Prishtinës | Dr. Armand Krasniqi 1 E DREJTA BIZNESORE NDËRKOMBËTARE Dr. sc. Armand Krasniqi Sllajdet e ligjëratave Fakulteti Ekonomik Universiteti i Prishtinës Fakulteti Ekonomik
  2. 2. | Dr. Armand Krasniqi 2E Drejta Biznesore Ndërkombëtare 1. ROLI DHE RËNDËSIA E LËNDËS E DREJTA BIZNESORE NDËRKOMBËTARE • E Drejta Biznesore Ndërkombëtare është degë e së drejtës, e rëndësishme, që studion raportet – marrëdhëniet tregtare (biznesore) ndërkombëtare; • Kjo lëmi është e rëndësishme dhe për faktin se marrëdhëniet ekonomike tani në botën bashkëkohore po bëhen gjithnjë e më dinamike dhe masive që i rregullojnë raportet lidhur me; – Qarkullimin e mallrave; – Shërbimeve; – Teknologjisë; – Kapitaleve; • Të gjitha këto veprime që të kryhen me një profesionalizëm dhe lehtësi detyrimisht kërkohet shkallë e lartë e përgatitjes intelektuale të palëve kontraktuese; • Kontraktimi i punëve – veprimtarive konsiderohet faza me e rëndësishme e realizimit të shitblerjeve dhe bashkëpunimit të zhvilluar biznesor; • Andaj, kjo lëndë ka për qëllim ofrimin e informacioneve të dobishme personelit dhe ndërmarrjeve të tyre që më elegancë dhe lehtësi profesionale t’u mënjanohen vështirësive dhe humbjeve eventuale;  Këtu trajtohen studiohen:  Fazat e negociatave;  Praktikat e dëshmuara të biznesit;  Strategjitë e negocimit dhe lidhjes së punëve;  Lehtesuesit nderkombetar;  Ndermjetesuesit nderkombetare  Organizatat nderkombetare financiare;  Organizatat qe bejne unifikimin e te drejtes etj.  Studentët do të jenë të gatshëm që t’i njohin: • Strategjitë e formulimit të mirë të negociatave me partnerë të jashtëm dhe lidhjen e kontratave serioze e të dobishme; • Nganjëherë në praktikë ndodhë që ndërmarrjet tona, për shkak të mungesës së praktikave, të krijojnë projekte – kontratash të cilat nuk janë racionale dhe të dobishme për vet ndërmarrjen e vendit; • Andaj, njohja e këtyre çështjeve ndihmon në rritjen e sigurisë juridike të punëve kontraktore dhe biznesore;
  3. 3. | Dr. Armand Krasniqi 3E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Në botën bashkëkohore marrëdhëniet biznesor më botën e jashtme edhe pse janë liberalizuar në mas të madhe, secili vend po ashtu edhe vendi ynë, i rregullohen me dispozita të veçanta ligjore – ligje; • Rregullohet mënyra e lidhjes, regjistrimit dhe e përmbarimit të kontratave; • Proceduat rreth arbitrazhit; • Etj; • Marrëdhëniet e qarkullimit të mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve konsiderohen marrëdhënie komplekse që kërkojnë që para se këto raporte të lidhem me kontratë që të fillim të: – Njohjen e partnerëve të ardhshëm; – Njohjen e gjendjes së tyre financiare; – Vëllimin dhe dimension e biznesit; – Cilësinë e mallrave dhe të shërbimeve; – Teknologjitë që mund të jenë objekt i biznesit; – Etj; • Zakonisht kontratat në bizesnin ndërkombëtar janë afatgjata ndaj duhet të plotësohen një seri detyrimesh bilaterale që kërkohen nga ligji i vendit por edhe nga rendi juridik ndërkombëtar; • Sot lëvizja – qarkullimi i mallit, kapitalit, shërbimeve dhe të arriturave shkencore (dijës dhe teknologjisë) është liberalizuar në mas të madhe; • Zakonisht lëvizja identifikohet nga shtetet e zhvilluara në drejtim të atyre në zhvillim; • Kjo është mundësuar për shkak të liberalizimit të madh të politikave shtetërore dhe kufizimeve në sovranitetin vetanak; • Andaj në pikëpamje operacionale kontratat si instrumente juridike në biznesin ndërkombëtarë duhet të jenë të analizuara dhe të matura mirë me të vetmin qëllim që të sjellin efekte pozitive; • Tani në tregun ndërkombëtar ekziston parimi i lëvizjes së lirë të mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve në hapësira sa më të mëdha gjeografike; • Kjo lëvizje e lirë është determinuar nga presioni i madh i shteteve të zhvilluara në pikëpamje ekonomike; • E drejta biznesore ndërkombëtare trajton dhe ofron informacione për teknikat juridike dhe kontraktuese për zhvillimin e biznesit ndërkombëtar; • Po ashtu trajtohet edhe roli i institucioneve nderkomebare
  4. 4. | Dr. Armand Krasniqi 4E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Marrëdhëniet bizesore ndërkombëtare, qofshin ato sociale apo ekonomike, janë një pjesë integrale e marrëdhënieve të përgjithshme socio – ekonomike në të cilat janë të lidhura forcat ndërkombëtare prodhuese të njerëzimit. • Këto marrëdhënie evoluojnë dhe ndryshojnë së bashku me tërësinë e marrëdhënieve sociale dhe ligjet e atij tërësi. • E drejta nndërkombëtare biznesore është një sistem i rregullave që qeverisin marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare. • Këto janë marrëdhënie specifike që zhvillohen në planin e biznesit ndërkombëtar që ndodhin ne mes subjekteve që u përkasin komuniteteve të ndryshme sovrane për të cilat vet shteti është i interesuar drejtpërdrejtë në mbrojtjen e tyre kombëtare (ekonomike, biznesit, sociale) interesat manifestohet si në marrëdhëniet e biznesit ndërkombëtar, nuk ka asnjë dyshim që ligji ndërkombëtar të biznesit rregullimin e marrëdhënieve të tilla. • Si një term, e drejtë biznesore ndërkombëtar, nënkupton përmban një grup të dispozitave ligjore që rregullojnë transaksionet ndërkombëtare të biznesit. • Kjo është një degë relativisht e re e të drejtës që ekziston është vetëm disa dekada. • Ashtu si çdo disiplinë e re shfaqja e të drejtës biznesore ndërkombëtar ka shkaktuar një numër të mendimeve të ndryshme në teorinë dhe praktikën juridike ndërkombëtare. Qëllimi i studimit • Qëllimi i studimit të D.N. B. është nevoja për studentët e ketij niveli të mësojnë rregulla elementare ligjore që rregullojnë marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare, marrëdhëniet d.m.th mes bizneseve në vende të ndryshme. • Subjekt i mundëson studentëve për të studiuar funksionet e shtetit në marrëdhëniet ekonomike dhe përcaktimin e kornizës ligjore të ndërmarrjeve të biznesit në rast të një kontrate me një element të huaj. • Përveç kësaj, subjekti është i mbuluar dhe ligji publik ndërkombëtar, sepse jeta moderne referohet gjendje konstante e negociatave ndërkombëtare për të zgjidhur një sërë çështjesh me interes të përbashkët. Çfarë arrihet pas kursit? • Studentët pas perfundimit te ketije kursi do të fitojnë njohuritë e nevojshme për t’i njohur se si funksionojne e marrëdhëniet ndërkombëtare biznesore, subjekte e të drejtes ndërkombëtar të biznesit, duke përfunduar kontrata me qytetarët e huaj, pagesat ndërkombëtare, kredi të huaja dhe zgjidhjen e konflikteve nderkombetare.
  5. 5. | Dr. Armand Krasniqi 5E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Si do të realizohet kursi? • Leksione dhe transferimi i njohurive sistematike nga literatura. • Ushtrimet, që do të përdoren së bashku me shumë shembuj konkretë, studentët përpiqen ta paraqesin situata të jetës reale, në mënyrë që të përmirësojë të kuptuarit te materialit. • Konsultimet dhe seminare të cilat më pas do të ekspozohen në ushtrimet dhe ligjëratat. NOCIONI • E drejta biznesore ndërkombëtare është lëndë e posaçme e cila studiohet në fakultetet juridike dhe ekonomike me qëllim që studentëve të këtyre profileve t’u ofrojë dijen dhe informatat e duhura; • E drejta biznesore ndërkombëtare është emërtim një materie juridike e cila i studion aspektet e tregtisë – biznesit ndërkombëtar respektivisht marrëdhëniet juridike ndërkombëtare biznesore; E DREJTA NDËRKOMBËTARE BIZNESORE SI DISIPLINË SHKENCORE • E drejta ndërkombëtare biznesore një periudhë të gjatë kohore ka qenë pjesë e të drejtës ndërkombëtare publike dhe e të drejtës ndërkombëtare private; • Për shkak të zhvillimit ekonomik ndërkombëtar dhe nevojës për rregullimin e këtyre marrëdhënieve, ajo shndërrohet në disiplinë të veçantë shkencore; • Është karaktresistike sepse i studion dhe i komponon për studim shumë rregulla që janë pjesë edhe e degëve të tjera juridike; Cilat tematika do trajtohen: • Temat do trajtohen ne kapituj: 1) Shyrtimet hyrese 2) Burimet juridike te se DBN 3) Subjetet e DBN 4) Ne pergjithesei per institucionet nderkombetare 5) Institucionet financiare e karakterit global 6) Institucionet e fianciare te karakterit regjional 7) Institucionet qe bejne unifikimin e te drejtes nderkombetare 8) Tema te vecanta qe kane te bejne me marredhneit qe krijohen ne DBN • Në teori ka pasur probleme lidhur me ndarjet pro dhe kundër që janë bërë lidhur me të drejtën ndërkombëtare nacionale të një shteti dhe në të drejtën ndërkombëtare biznesore; • Megjithatë, shteti paraqitet edhe si tregtarë dhe i cili në këto raste nuk mund të thirren në të drejtën nacionale;
  6. 6. | Dr. Armand Krasniqi 6E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Gjithashtu, e drejta biznesore ndërkombëtare studion edhe rregullat e të drejtës publike ndërkombëtare me të cilat rregullohen çështjet e tregtisë dhe biznesit ndërkombëtar të cilat lidhen në bazë të kontratave ndërkombëtare; OBJEKTI I TË DREJTËS NDËRKOMBËTAERE BIZNESORE • Objekti i studimit të drejtës biznesore ndërkombëtare janë aspektet juridike të marrëdhënieve tregtare – biznesore me elmente te huaj që janë të lidhura për shit blerjen e mallrave dhe të shërbimeve; • Shikuar në aspektin e gjerë nënkuptojmë marrëdhëniet ose transaksionet e ndryshme: – Shkencore – teknike; – Prodhuese; – Tregtare – komerciale; – Valutore – financiare; – Kreditore – financiare; dhe të – Lidhjeve të tjera të bazuara në pjesëmarrjen e shumë subjekteve të niveleve të ndryshme në bazë të rregullativave juridike në fuqi; • Nga kjo gamë aspektesh dhe marrëdhëniesh duhet potencuar së veprimtaria zhvillohet në një hapësirë të gjerë – jo rrallë në tërë globin; • Për shkak të natyrës jashtë nacionale dhe për shkak të kompleksitetit të mjedisit biznesor ndërkombëtar në mënyrë automatike paraqitet nevoja e formimit të strukturave të veçanta dhe e formave organizative që e ndihmojnë biznesin si në planin nacional ashtu edhe në atë ndërkombëtar; • Zhvillimi i marrëdhënieve biznesore është i kushtëzuar nga një seri faktorësh me ndikim siç janë: – Faktorët natyrorë, gjeografikë, demografikë, prodhues, teknologjikë, social, nacional, etnikë, politikë etj. • Të gjitha këto veprime paraqiten si trajta të manifestuara të marrëdhënieve ekonomike ndërkombëtare më aktorë të ndryshëm sic janë: • Organizatat ndërkombëtare të karakterit ekonomikë; • Bashkëpunimi në zgjedhjen e problemeve globale ekonomike dhe • Specializimin ndërkombëtar të prodhimtarisë dhe punëve shkencore teknike; • Punëve informative dhe marrëdhënieve valutore – financiare e kredituese ndërmjet shteteve; • Zgjedhjes së kontesteve nga lëmi i marrëdhënieve të caktuara në relacione me karakter ndërkombëtar;
  7. 7. | Dr. Armand Krasniqi 7E Drejta Biznesore Ndërkombëtare METODAT E STUDIMIT TË SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE BIZNESORE • Secila lëmi juridike dhe ekonomike ka metodat e studimit të cilat i aplikon për studimin shkencore; • Edhe e drejta ndërkombëtare biznesore për të studiuar normat juridike përdorë metodën e – Interpretimit materiale – normativ / juridik; – Metodën krahasimore – Metodën e zhvillimit historik ndërkombëtar; – Hulumtimit të rregullave të cilat i zgjedhin normat juridike që rregullojnë marrëdhëniet juridike dhe kontraktore në biznesin ndërkombëtar; – Identifikimin e subjekteve biznesore; – Studimin e rregullave të tregtisë ndërkombëtare – Iniciativës private për të lidhur punët kontraktore juridike; – Rolin e OJQ – ve ndërkombëtare – Identifikimit të konventave ndërkombëtare primare dhe alternative; – Rregullat e posaçme të Odave Tregtare ndërkombëtare; SISTEMIMI I LËNDËS SË TË DREJTËS NDËRKOMBËTARE BIZNESORE (EDBN) • Qëllimi i së drejtës biznesore ndërkombëtare (EDBN) është studimi i rregullave juridike me të cilat rregullohen marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare; • Kjo nënkupton rregullat ndërkombëtare dhe ato nacionale të cilat së bashku janë në varshmëri me njëra tjetrën me qëllim të rregullimit të këtyre marrëdhënieve; • Qëllimi i së drejtës biznesore ndërkombëtare (EDBN) është studimi i rregullave juridike me të cilat rregullohen marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare; • Kjo nënkupton rregullat ndërkombëtare dhe ato nacionale të cilat së bashku janë në varshmëri me njëra tjetrën me qëllim të rregullimit të këtyre marrëdhënieve; • Detyrë e objektit të kësaj lënde në cilësi të disiplinës shkencore është që të ofrojë informacione të dobishme lidhur me: • Karakteristikat juridike të marrëdhënieve ekonomike ndërkombëtare – PJESA E PËRGJITHSHME; • Krijimin dhe rregullimin e marrëdhënieve të drejtpërdrejta biznesore të subjekteve ekonomike që janë të lidhura me qarkullimin ndërkombëtar të mallrave, shërbimeve dhe të hollave – PJESA E POSAQME; • Shkenca e së drejtës ndërkombëtare biznesore këto marrëdhënie i trajton nga dy aspekte: • E parë, (pjesa e përgjithshme) e cila mund të identifikohen si pjesë e ligjit të përgjithshëm ekonomik ndërkombëtar që adreson kushtet e përgjithshme ligjore të
  8. 8. | Dr. Armand Krasniqi 8E Drejta Biznesore Ndërkombëtare së drejtës ndërkombëtare ekonomike, e cila përcakton konceptet themelore dhe rregullat e përgjithshme ligjore për zhvillimin e marrëdhënieve ekonomike ndërkombëtare. • Prandaj, kjo pjesë trajton subjektet e së drejtës ndërkombëtare ekonomike, burimet e ligjit, zgjidhja e mosmarrëveshjeve që rrjedhin nga marrëdhëniet biznesore ndërkombëtare, legjislacionin kombëtar në lidhje me marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare (rregullat biznesore, zakonet rregulloret), etj. • E dyta, (pjesë e veçantë) e së drejtës ndërkombëtare biznesore me rregullat që rregullojnë ushtrimin e aktiviteteve të veçanta të së drejtës ndërkombëtare komerciale, dhe kjo është shpesh pjesë e ligjit ndërkombëtar ekonomik të njohur si Ligji Biznesit Ndërkombëtar. • Kjo pjesë përmban rregullat e ligjit në lidhje me operacionet e biznesit, ose të gjitha veprimet ligjore dhe faktike të cilat plotësojnë shkëmbimin ndërkombëtar të mallrave, shërbimeve, kapitalit • Pjesë e veçantë e së drejtës ndërkombëtare biznesore me rregullat që rregullojnë ushtrimin e aktiviteteve të veçanta të së drejtës ndërkombëtare komerciale, dhe kjo është shpesh pjesë e ligjit ndërkombëtar ekonomik të njohur si E drejta Biznesore Ndërkombëtare. • Kjo pjesë përmban rregullat e ligjit në lidhje me operacionet e biznesit, ose të gjitha veprimet ligjore dhe faktike të cilat plotësojnë shkëmbimin ndërkombëtar të mallrave, shërbimeve, kapitalit.
  9. 9. | Dr. Armand Krasniqi 9E Drejta Biznesore Ndërkombëtare 2. BURIMET JURIDIKE (Prezentimi nr. 2 dhe 3) 1. Kuptimi dhe nocionet • Burimet formale të së drejtës ekonomike ndërkombëtare janë:  Së pari: • Kontratat ndërkombëtare (traktatet, konventat, protokollet, etj,) dhe • Doket (zakonet);  Së dyti: • E drejta e interene – e brendshme private dhe • publike e vendit të caktuar;  Së treti: • Rregullat (parimet) e formuluara në bazë të dëshirës (vullnetit) autonom të palëve të cilat e përbëjnë të drejtën ndërkombëtare ekonomike autonome.
  10. 10. | Dr. Armand Krasniqi 10E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Gjithmonë është shtruar pyetja se a konsiderohetr edhe e drejta transnacionale e pavarur e tregtarëve e njohur si (lex mercatoria):  Si burim formal i së drejtës ndërkombëtare ekonomike. Kjo për shkak se • Çështja ka të bën me atë se a do ta pranoj gjykata e rregullt veprimin e vendimit të arbitrazhit të marr në bazë të lex mercatoria. • Deri vonë në disa legjislacione gjykatat e rregullta e kanë pranuar veprimin e vendimit të tillë kështu që në ato sistemi lex mercatoria është burim formal i së drejtës ndërkombëtare ekonomike. • Në shumicën e legjislacioneve kjo nuk ndodhë. Atje rregullat e lex mercatorit aplikohen si tradita – doke biznsore ose si pjesë e së drejtës ndërkombëtare ekonomike e autonome. • Burimet formale të së drejtës ndërkombëtare ekonomike duhet dalluar nga kuptimi i së drejtës së njëllojshme të unifikuar e cila shfaqet në secilën nga këto burime.
  11. 11. | Dr. Armand Krasniqi 11E Drejta Biznesore Ndërkombëtare KONTRATAT NDËRKOMBËTARE DHE DOKET (ZAKONET NDËRKOMBËTARE) 1. Kuptimi • Kontratat ndërkombëtare të lidhura në mes shteteve sipas rregullave të së drejtës ndërkombëtare publike janë edhe burime të së drejtës ndërkombëtare ekonomike. • Kontratat ndërkombëtare ekskluzivisht janë ato kontrata të cilat janë lidhë në formë të shkruar në mes shtetesh dhe për të cilat është kompetente e drejta ndërkombëtare. • Kontratat ndërkombëtare dy paleshe dhe shumë paleshe rregullojnë fusha të ndryshme të së drejtës ndërkombëtare ekonomike: – p.sh. liberalizimin e tregtisë në mes shteteve (marrëveshjet gjeneralë mbi doganat dhe tregtinë), – kontratat e ndryshme dypalëshe mbi tretmanin e investimeve të huaja, kontrata mbi fondin monetar ndërkombëtar), • kontratat që rregullojnë marrëdhëniet juridike - materiale të shitjes ndërkombëtare të mallit; – e njohur si (Konventa e KB mbi shitjen ndërkombëtare të mallit në literaturën juridike e njohur si kontrata e Vjenës); • ose raporti në mes gjykatave të rregullta dhe kontratës së arbitrazhit – (Konventa e Nju Jorkut mbi njohjen dhe zbatimin e vendimeve të arbitrazhit të tregtisë së jashtme nga viti 1958). • Pas lidhjes së kontratës ndërkombëtare shteti nuk mund të thirret (mbështetet) në sovranitetin e vet ose në rregullat e së drejtës së brendshme (interne) e me këtë ta revokojë (tërheqë) pëlqimin e vetë për kontratën e lidhur. • Rregulla e më sipërme është parim i përgjithshëm juridik dhe konkretizim i parimit ,,pacta sunt servanda”, sipas nenit 46 të Konventës së Vjenës mbi të drejtën kontraktuese pas lidhjes së kontratës ndërkombëtare: • Shteti nuk mund të thirret në ato se pëlqimi për lidhjen e kontratës ndërkombëtare është dhënë në kundërshtim me rregullat e së drejtës interne – brendshme e cila i rregullon autorizimet për lidhjen e kontratave me përjashtim nëse është fjala për shkelje të qenësishme – thella të rregullave të së drejtës interne - brendshme. • Shkelje mund të konsiderohen evidente nëse objektivisht do të ishte e dukshme për cilin cdo shtet i cili do të vepronte konform me praktikën e rregullt për atë çështje. • Parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare publike i aplikojnë arbitrazhet tregtare ndërkombëtare të cilat i zgjedhin kontestet e së drejtës private. • Përveç kontratave ndërkombëtare doket ndërkombëtare po ashtu, janë burime të së drejtës ndërkombëtare biznesore.
  12. 12. | Dr. Armand Krasniqi 12E Drejta Biznesore Ndërkombëtare – Kështu, ,,e drejta e shtetit që ta bën eksproprimin për nevoja të veta”, në të vërtet është doke ndërkombëtare. • Po ashtu, Konventa e cituar e Vjenës mbi të drejtën kontraktuese e vitit 1969 paraqet; – kodifikim të së drejtës ndërkombëtare dokeve publike dhe parimet e saj (pacta sunt servanada, – ndërgjegje dhe ndershmëri, – rendi ndërkombëtar publik etj. • aplikohen në kontrata ndërkombëtare tregtare në të cilat shteti është njëra ndër palët kontraktuese. STANDARDET NDËRKOMBËTRAE, kuptimi • Në tregtinë ndërkombëtare aplikohen standarde të sjelljes në mes shteteve, • Përveç standardit të trajtimit (tretmanit) minimal si tretman i obligueshëm për subjektet e të drejtës zbatohen edhe standarde tjera të cilat duhet të precizohen në kontrata ndërkombëtare që i kanë lidhë shtetet. • Kjo nënkupton rastin e shqyrtimit të një çështjeje se a është proceduar në harmoni me standardin apo parimin themelor i së drejtës ndërkombëtare kontraktuese pacta sant seranada (dispozitat e kontratës janë të obligueshme për palët dhe duhet të plotësohen me besim të mirë) dhe rregullat e interpretimit të kontratave ndërkombëtare. • Trajtimin e situatave të caktuara në rastet kur nuk është paraparë ndryshe me kontratë ndërkombëtare. • Në standarde të sjelljes në mes shteteve kontraktuese do të aplikohen rregullat e interpretimit të kontratave: • Ne atë rast duhet pasur kujdes për praktikën e më vonshme të plotësimit të kontratës ngase vetë praktika paraqet pëlqimin e palëve kontraktuese për implementimin e tyre. • Ky rregull paraqet aplikimin e parimit të ndalimit të qëndrimit kundërthënës në aplikimin e dispozitave të kontratës. (venire contra factim proprium) b) Standardi minimal • Standardi minimal është norma ose rregull minimale (më e vogël) e obligueshme sipas të cilës duhet të sillen të gjitha shtetet në mënyrë që të mund të marrin pjesë në marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare. • Kjo normë është e detyrueshme për dallim nga standardet tjerë të sjelljes të cilat nuk e obligojnë shtetin nëse nuk janë të parapara në kontrata ndërkombëtare. • Standardi minimal (tretmani) paraqet standardin ndërkombëtar civilizues që obligon çdo shtet si burim i së drejtës ndërkombëtare.
  13. 13. | Dr. Armand Krasniqi 13E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Këto janë parime të përgjithshme të pranuara nga kombet e civilizuara me neni 38.1 c të Statusit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë. • Të drejtat që rrjedhin nga ky standard janë të drejta të shprehura në Deklaratën Universale mbi të Drejtat e Njeriut e të cilat janë me ndikim në tregtinë ndërkombëtare. DUHET BËRË DALLIMI NË MES TË TRETMANIT DHE STANDARDIT • Praktika bashkëkohore kontraktuese gjithnjë e më shumë e thekson nevojën e harmonizimit të rregullave dhe të transmetimit të tyre në kuadër të shteteve vetanake dhe te të huajve. • Edhe pse në shtetin vetanak (të vendit) nuk aplikohet tretmani minimal, standardi minimal duhet të aplikohet në të gjitha rastet te të huajt. • Standardi i trajtimit të drejtë është i lidhur me standardin minimal. • Sipas këtij standardi shtetet i aplikojnë ligjet e veta ndaj të gjithë njerëzve dhe subjekteve në mënyrë të drejtë, të kuptueshme dhe të barabartë. – Duhet pasur parasysh se standardet zbatohen për: • Individë – subjekte biznesore; dhe • Shtete; • Ka mendime që shteti duhet të aplikoj tretmanin e drejtë jo vetëm në individ por edhe në shtete tjera (vendet në zhvillim) të cilat kanë të drejtë të kërkojnë trajtim të drejtë nga shtetet e ndryshme. • Pa parimin e drejtësisë nuk ekziston barazia në mes shteteve, ngase bashkësinë ekonomike e përbëjnë vendet me nivele të ndryshme zhvillimi. • Rendin e ri ekonomik ndërkombëtar do të duhej ta zhvillojnë: – Kombet e Bashkuara; dhe – Organizatat e specializuara ekonomike me karakter ndërkombëtare. • Shtetet duhet të veprojnë në harmoni me parimin e drejtshmërisë. • Parimi drejtshmërisë nënkupton se zhvillimi duhet të shërben: – si balancë e drejtë mes interesave kundërshtare, – në veçanti të interesave të shteteve të zhvilluara dhe atyre në zhvillim. • Ky parimi është element integral i rregullave plotësuese të interpretimit të cilat i zbatojnë gjykatat ndërkombëtare dhe mund të aplikohet në mënyrë që të plotësohet e drejta. • Kuptimi i transmetimit apo tretmanit minimal në raportet në mes shteteve është verifikuar në praktikën e arbitrazhit ndërkombëtar.
  14. 14. | Dr. Armand Krasniqi 14E Drejta Biznesore Ndërkombëtare – Në një rast tribunali i arbitrazhit ka vërtetuar se në mungesë të cilitdo qoftë standardë të sjelljes në mes shteteve të aplikohet standardi i sjelljes minimale si burim i së drejtës. Standardi i kombit më të favorizuar, kuptimi • Standardi i favorit më të madhe është dispozitë – rregull e paraparë në kontratën ndërkombëtare sipas së cilës një shtet obligohet ndaj shtetit tjetër që t’i jap tretmanin e kombit më të favorizuar në sferën e marrëdhënieve të ndërsjellat që janë paraparë me atë kontratë. – Tretmani i kombit më të favorizuar ka të bën me prerogativa (konsecione) ose privilegje të cilat shteti i ka dhënë për njerëz, mall ose shërbime që kanë origjinë nga një vend i tretë. • Kontraktimi i kombit më të priveligjuar, prerogativat e njëjta dhe privilegjet që iu janë dhënë vendeve të treta do të vlejnë për palën tjetër kontraktuese. • Sipas kësaj klauzole kontraktore, shteti shfrytëzues merr të drejtën sipas tretmanit të kombit më të favorizuar vetëm nëse shteti dhënës u ofron shteteve të treta tretman i cili është në lëndën (sfera e marrëdhënieve). • Ky standard nënkuptohet edhe anasjelltas dhe përkundër asaj që ekziston klauzura e kombit më të favorizuar ajo nuk i jep asfare prerogativash dhe privilegjesh shtetit shfrytëzues nëse këto prerogativa dhe privilegje nuk i janë dhënë shtetit të tretë konkretisht. • Klauzola e kombit më të favorizuar mundëson që dispozitat ekzistuese të ndryshohen në mënyrë kontituele (përshtatja, fleksibiliteti). • Çdo sjellje (prerogativë ose privilegj) ndaj shtetit të tretë, e obligon – detyron shtetin kontraktues i cili ia ka dhënë statusin e të favorizuarit më të madh vendit të caktuar. • Kur është fjala për distancën (ose qarkun) e klauzolës së favorit më të madh në rend të parë mendohet në fushën e doganave. • Klauzola e kombit më të favorizuar që nuk do të thotë se tretmani i shtetit tjetër kontraktues e favorit më të madh është më i miri gjegjësisht më favorizues se tretmani i vendit (shtetit) të tretë.
  15. 15. | Dr. Armand Krasniqi 15E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Llojet • Në doktrinën juridike bëhet ndarja e klauzolave të kombit më të favorizuar; – sipas asaj se a i japin shtetet njëra tjetrës statusin e kombit më të favorizuar në të një anshme dhe reciprokisht sipas asaj se a është lidhur klauzola e kombit më të favorizuar me kushte apo jo të kushtëzuara dhe pakushtëzuara andaj edhe – a është me kohëzgjatje të kufizuar (e përkohshme) ose e përhershme në aspektin kohor; • Klauzola reciproke e kombit më të favorizuar ka domethënie që shteti i jep shtetit tjetër statusin e kombit më të favorizuar pasi të ketë marrë nga shteti tjetër statusin e kombit më të favorizuar. • Efektet e klauzolës së kombit më të favorizuar mund të janë objekt kushtesh ose kompensimesh. • Nëse nuk ka të tillë (kushte) atëherë shteti shfrytëzues merr të drejtën e tretmanit të kombit më të favorizuar pa obligim që të bën çfarëdo kompensimi shtetit dhënës. • Klauzola e kombit më të favorizuar sipas rregullit është e paraparë në kontratën e caktuar ndërkombëtare dhe sipas vetive të saj është: • reciproke (qe të dy palët kontraktuese i japin njëra tjetrës cilësinë e kombit më të favorizuar) dhe • e parevokueshme (pala kontraktues e të cilës i është dhënë statusi i kombit më të favorizuar automatikisht është e autorizuar për të njëjtat preferenca të cilat i janë dhënë shtetit të tretë) klauzolat e kombit më të favorizuar janë të formuluara në kontratat dy paleshe të cilat i kanë lidhë shtetet. Përjashtimet • Klauzola e kombit më të favorizuar nuk aplikohet në; – unionet doganore, – zonat e tregtisë së lirë dhe – sipas dispozitave të marrëveshjes së përgjithshme mbi doganën dhe tregtinë (GATT) në vendet në zhvillim • kur ekziston mundësia që shtetet kontraktuese e përjashtojnë aplikimin e rregullave të GATT – i ( e në këtë edhe klauzola e favorizimit më të madh) në mënyrë që të mbrohen interesa të caktuara të shtetit të cilin nuk e lidhin matej obligimet e dhënies së statusit të kombit më të favorizuar. • Në këtë rast fjala është për rregullat e GATT – it dhe dispozitën e kontratës ndërkombëtare kështu që me përjashtim nuk shkelet rregulli gjenial i kontratës ndërkombëtare e drejt kjo sipas së cilës shteti nuk mund të thirret në të drejtën e vet interne në mënyrë që ta arsyetojnë mos përmbushjen e kontratës ndërkombëtare.
  16. 16. | Dr. Armand Krasniqi 16E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Ç) Tretmani i njëjtë (barabartë) • Rregulla e trajtimit të njëjtë (barabartë) në marrëdhëniet ekonomike ndërkombëtare kanë përmbajtje të dyfishtë. – Në një anë, kanë të bëjnë me tretmanin e ndërsjellët të dy shteteve në cilësi të palëve kontraktuese të cilat duhet t’i sigurojnë njëra tjetrës tretman të njëjtë. – Nga ana tjetër, ka të bën me tretmanin nacional të cilin në vendin nikoqir – pritës e gëzon i huaji i cili merret me veprimtari ekonomike. • Standardi i tretmanit nacional kërkon që personi i cili e ka kombësinë e palës tjetër kontraktuese të trajtohet në mënyrë të njëjtë si edhe personi që është i nacionalitetit të vendit. • Por tretmani nacional, sipas përmbajtësit së vetë nuk mund të lëshohet nën nivelin e tretmanit minimal sepse në atë rast të huajt do të gëzonin pozitë më të favorshme se subjektet vendase. g) Tretmani preferencial • Tretmani preferencial do të thotë që shteti tjetër kontraktues (dhe subjekteve të tij) t’i japësh lehtësire më të mëdha se sa ato që iu janë dhënë shteteve të treta (dhe subjekteve të tyre). • Standardi i tretmanit preferencial është e kundërta e tretmanit të kombit me të favorizuar. • Tretmani preferencial në marrëdhëniet e ndërsjella ekonomike krijohet në mes shteteve të cilat janë të lidhura shumë fortë ekonomikisht ose politikisht. • Marrëveshja formale (e përgjithshme) mbi doganat dhe tregtinë lejon mundësinë e dhënies së tretmanit preferencial të kontratat tregtare me vendet në zhvillim brenda unioneve të doganave dhe brenda zonave të tregtisë së lirë. • Nga sistemi preferencial të afarizmit i cili krijohet në kuadër të një shteti siç janë zonat e lira dhe zonat doganore të cilat ekzistojnë brenda një shteti. B. BURIMET E TË DREJTËS SË BRENDSHME • Ligji. • Burimet e të drejtës biznesore ndërkombëtare janë: – norma të së drejtës biznesore - nacionale, – të së drejtës biznesore ndërkombëtare dhe – të së drejtës publike që janë formuluar nga ana e ligjdhënësit, gjegjësisht janë ligje dhe akte të tjera nënligjore.
  17. 17. | Dr. Armand Krasniqi 17E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Me norma të së drejtës private rregullohen veprimet juridike me të cilat behët qarkullimi i mallit dhe shërbimeve, ndërsa • me norma të karakterit juridik – publik rregullohet regjimi i investimeve të huaja dhe rregullat me të cilat zhvillohet e tregtia. 2. Doket biznesore • Kuptimi • Doket biznesore janë burimi i dytë plotësues i së drejtës menjëherë pas normave ligjore. • Në pikëpamje të bazës juridike për pranimin e veprimeve të dokeve, ekzistojnë dy botëkuptime: – subjektive dhe – objektive. • Botëkuptimi subjektiv është i orientuar me qëllimin e palëve kontraktuese. • Qëllimi i tyre është që ta inkorporojë doken e caktuar si rregull e sjelljes e cila i obligon. – Pasoja e teorisë subjektive është që doket të aplikohen para normës dhe dispozitës së ligjit vetëm nëse këtë e parashohin palët. • Sipas teorisë objektive mbi doket normative, norma i detyron palët kontraktuese edhe po që se nuk janë të vetëdijshëm për ekzistencën e saj. • Për të dy teoritë (botëkuptimet) është e nevojshme që doket biznesore të jenë të shpërndara gjerësisht. Nga sa u tha, rrjedh se: • Për doket ndërkombëtare biznesore nuk është e thënë se duhet të ekzistojë vetëdija mbi detyrimin e rregullës; • Këto rregulla gjykata do t’i zbatojë, gje që është në kundërshtim me doket biznesore, sepse doket juridike janë rregulla të sjelljes që janë përgjithësisht të pranuara në veprimtari biznesore. Duhet bere dallimi me mes te: • Dokeve biznesore vendore dhe nderkombetare; dhe • Dokeve normative
  18. 18. | Dr. Armand Krasniqi 18E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Me ligje uniforme të Hagës mbi Shitblerjen Ndërkombëtare, është dhënë definicioni i dokeve biznesore. • Aty thuhet se doket biznesore janë cilado sjellje e subjekteve biznesore të cilat janë të përhapura gjerësisht në punët e llojit të njëjtë, si edhe puna për të cilën është fjala dhe sëkëndejmi është normale që pala tjetër duhet të konsiderojë se ka pasur kujdes mbi doket dhe interpretimin e tyre në kontratë ose konventa. b. Llojet e dokeve • Sjellja (veprimi) e caktuar ne rastin konkret mund të detyrojë palët kontraktuese dhe kështu behët burim i së drejtës edhe nëse aplikimi i saj nuk është kontraktuar në mes të palëve. • Dallohet tri raste në të cilat veprimi i tillë detyron dhe ka prioritet (përparësi) në implementimin në raport me normat dispozitave të së drejtës kompetente. Rasti i parë është rregulla e krijuar në marrëdhëniet e ndërsjella (reciproke) të palëve kontraktuese. • Nëse ajo rregull e sjelljes, të cilën palët kontraktuese e kanë përcaktuar (doket në mes të dy palëve) atëherë kjo rregull paraqet praktikë të krijuar (marrëdhënie të përkohshme biznesore) dhe si e tillë i detyron palët kontraktuese. • Pasojë e kësaj është se do të aplikohet para normës dispozitave të ligjit përkatës. Doket në marrëdhënie reciproke të palëve kontraktuese kështu behën doke biznesore si burime formale të së drejtës. Rasti i dytë është aplikimi i kontraktuar i dokeve biznesore që do të thotë se palët kontraktuese janë thirr në kontratë për aplikimin e dokeve të caktuara të cilat me këtë behën pjesë përbërëse e kontratës së tyre. • Thirrja ne doke paraqet kontraktim të aplikimit të akteve të caktuara të shkruara në të cilat janë fokusuar rregullat e sjelljes. • Për shembull, aplikimin e kontraktuar të dokeve biznesore e paraqet thirrja në kontratë në rregullat të cilat i ka formuluar Oda Ndërkombëtare Ekonomike me seli në Paris (Incoterms rregullat mbi kalimin e rrezikut dhe shpenzimeve. Rregullat uniforme dhe doket për akreditivat dokumentare. Rregullat uniforme për garancinë të pavarura bankare). Rasti i tretë është aplikimi plotësues i dokeve biznesore. Rregulla e caktuar paraqet doke biznesore e cila në përgjithësi është e njohur dhe e pranueshme nga subjektet ekonomike në tregtinë ndërkombëtare (në këtë rast fjala është për doket normative). • Doket e këtilla biznesore i detyrojnë palët në kontratë edhe që nuk e kanë paraparë aplikimin e saj.
  19. 19. | Dr. Armand Krasniqi 19E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Baza juridike e aplikimit të saj qëndron në Konventën e Kombeve të Bashkuara mbi Kontratat në Shitjen e Ndërkombëtare të Mallit (neni 9). Ato rregulla aplikohen në lidhjen e të gjitha kontratave në tregtinë ndërkombëtare për të cilën kompetente është vendi që e ka ratifikuar Konventën e përmendur. Argumentimi i dokeve biznesore është çështjeje faktike. Ekzistenca e dokeve biznesore mund të vërtetohet në dy mënyra: • Ekzistenca e praktikës së caktuar, dhe • Ekzistencës së përmbledhjes (bultenit), – të shpallur të rregullave e të cilat i kanë hartuar organizatat për unifikimin e së drejtës ndërkombëtare ekonomike (që paraqesin publikime të Odës Ekonomike Ndërkombëtare me seli në Paris). – Konflikt në mes të dokeve biznesore ndërkombëtare është i evituar sipas definicionit, sepse në të njëjtën kohë nuk mund të ekzistojnë dy rregulla kundërthënëse gjegjësisht të pranuara të cilat i plotësojnë kushtet që të konsiderohen doke ndërkombëtare biznesore. Konventat ndërkombëtare në ekonomi – autonomia • 1. Kuptimi • Praktika biznesore ndërkombëtare, societes mercatotum, i ka formuluar rregullat unike të cilat janë të aplikueshme në lëmin e konventave në ekonomi dhe lemite e saj. • Këto janë kushtet e përgjithshme të biznesit, format e standardizuara të kontratave dhe klauzolave tjera kontraktuese, praktika e arbitrazheve dhe rregullat e sjelljes. • Emërtimi Konventat ndërkombëtare në ekonomi – autonomia, shfrytëzohet ngase ajo krijohet me aplikimin e parimeve të autonomisë së vullnetit të palëve në suazë të sistemeve të caktuara nacionale. • Fjala është për punët të cilat për nga natyra janë të llojllojshme. • Se a do të vije deri të vetë rregullimi apo jo, kjo varet nga vlerësimi i subjekteve biznesore se a u është e nevojshme rregulla, andaj shfrytëzohet emërtimi konventat ndërkombëtare në ekonomi – autonomia. • Njëkohësisht kështu aplikohet e drejta. Në doktrinë (teori) tërhiqet vërejtja në atë se, për dallim nga unifikimet zyrtare të cilat behën nga organe shtetërore, këtu interesat janë me homogjene dhe qëllimisht më konkrete. • Sëkendejmi thuhet, një subjekt inicion, shkruan dhe shfrytëzon rregullat. Mungesat e mundshme ne aplikimin Konventave ndërkombëtare në ekonomi – jane: • Rregullat nuk janë transparente (rregullat iu destinohen anëtarëve të bashkësisë, nuk njihen në mënyrë të mjaftueshme ne përmbajtje dhe rëndësia e rregullave);
  20. 20. | Dr. Armand Krasniqi 20E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Nuk ka organe për unifikimin e uniformuar të rregullave (kjo mungesë plotësohet – zgjidhet me interpretimin unik të vet tekstit të rregullave). – Në burime të Konventave Ndërkombëtare në ekonomi numërohen: Kushte e përgjithshme të biznesit dhe terminët standarde, praktika e arbitrazhit, rregullat e sjelljes, udhëzuesit e ndryshëm juridik. Në burime të Konventave Ndërkombëtare në ekonomi numërohen: 1. Kushte e përgjithshme të biznesit dhe terminët standarde, 2. praktika e arbitrazhit, 3. rregullat e sjelljes, udhëzuesit e ndryshëm juridik. 2. Kushtet e përgjithshme të biznesit – Kuptimi • Kushtet e përgjithshme të biznesit (terminët standarde dhe dispozitat e kontratave) janë dispozita kontraktuese që janë formuluar në mënyrë që të shfrytëzohen në marrëdhënie të shumë numërtua kontraktuese të cilat do të lidhen me vonë. • Tregtia ndërkombëtare që zhvillohet me lidhjen e shumë punëve, kërkon aplikimin e terminëve standarde kontraktore që janë bërë kushte të përgjithshme të biznesit. • Këto kushte janë rezultat i revolucionit industrial të Shek. XIX dhe krijohen njëkohësisht me standardizimin në qarkullimin e mallit dhe të shërbimeve. • Kontribuojnë në racionalizim dhe zhvillim të punëve masive në mënyrë që e lehtësojnë vlerësimin e shpenzimeve të biznesit dhe e thjeshtësojnë procedurën e lidhjes së kontratave. • Me rastin e formulimit të tyre, njëra nga palët kontraktuese ka insistuar që sa më shumë të rëndojë palën tjetër, sëkëndejmi vije deri të një – anshmëria e kushteve të përgjithshme dhe dominimi i tyre në anë e një pale kontraktuese. • Përgjigja në një – anshmërinë e kushteve të përgjithshme është në rregullat e llojllojshme të së drejtës së detyrimeve në biznes të cilat i bëjnë shtetet në mënyrë që të kontrollohet përmbajtja e tyre. Mënyra e aplikimit të kushteve të përgjithshme • Në mënyrë që kushtet e përgjithshme të biznesit të aplikohen gjegjësisht të inkorporohen në kontratë, është e nevojshme që pala kontraktuese të pranojë aplikimin e tyre. • Për këtë është e mjaftueshme që kushtet standarde të jenë të shtypura (daktilografuara – ose që është shtypur thirrja në aplikimin e kushteve të përgjithshme të biznesit) në ofertë që i janë dërguar palës tjetër e të cilët nuk janë përcjellë me kundërshtim të palës të cilës i janë dërguar në kuptim të aplikimit të kushteve.
  21. 21. | Dr. Armand Krasniqi 21E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Interpretimi. – Përveç rregulloreve të përgjithshme të interpretimit, rregull e veçantë për interpretim të termineve standarde është që ato të interpretohen në harmoni me rregullin “in dublo contra stipulatorm” që do të thotë interpretimin në favor të palës e cila iu është qasur atyre. • Kontrolli i përmbajtjes.- Për të gjitha legjislacionet kontrollohet përmbajtja e kushteve të përgjithshme të cilat janë në kundërshtim me besimin e mirë. Në legjislacionet nacionale janë të përcaktuara standardet juridike të cilat i epin të drejtë gjyqtarit që të mos aplikojë kushtet e përgjithshme. • Kontrolli i përmbajtjes është preventiv, administrativ e, më në fund, gjyqësor dhe është objektiv i studimit të konventave ndërkombëtare në ekonomi. Praktika e arbitrazheve tregtare ndërkombëtar • Arbitrazhet tregtare ndërkombëtare zgjedhin konteste nga marrëdhëniet biznesore ndërkombëtare. • Është e përhapur praktika e shpalljes së vendimeve të arbitrazheve ndërkombëtare të cilat në procedurë të caktuar i nxjerrin arbitrazhet e njohura të përhershme. • Shpallja e vendimeve të arbitrazhit për opinionin, përkundër parimit që procedura e arbitrazhit është sekrete, është në interes të arbitrazhit. • Praktika garanton homogjenitetin dhe koherencën e vendimeve të arbitrazhit të cilat i nxjerrin institucionet e ndryshme. • Publikimi i vendimeve të arbitrazhit ndërkombëtar është një kontribut i rëndësishëm për stabilizimin dhe konsolidimin e së drejtës. • Thirrja reciproke në vendime të tjera të arbitrazhit është gjithnjë më e shpeshtë. Në mënyrë kritike analizohen, pranohen dhe modifikohen ose i refuzojnë kategoritë juridike, institucionet ose botëkuptimet në kontekst të arbitrazheve ndërkombëtare tregtare. d. Burimet tjera të së drejtës autonome • Rregullat e sjelljes.- Rregullat e sjelljes të cilat i kanë formuluar organizatat ndërkombëtare paraqesin njërin nga burimet të Konventave ndërkombëtare në ekonomi (p.sh. UNCTAD dhe OECD, rregullat mbi biznesin e ndërmarrjeve multinacionale). – Rregullat u janë dedikuar rregullimit të sjelljes së kompanive të ndryshme ose grupeve të kompanive të ndryshme në fusha të caktuara te tregtisë ose janë formuluar në atë mënyrë që të jenë të natyrës së përgjithshme.
  22. 22. | Dr. Armand Krasniqi 22E Drejta Biznesore Ndërkombëtare • Ciceronët juridikë.- Ciceronët (udhërrëfyesit) juridikë i kanë formuluar organizatat ndërkombëtare zyrtare si modele që i shfrytëzojnë subjektet biznesore me qëllim që t’u gjenden pran – ndihmë në sajimin e versioneve punuese të kontratave. • Pjesëmarrësit në tregtinë ndërkombëtare i shfrytëzojnë rregullisht dhe ata në këtë mënyrë behën instrument me të cilët behët vet – rregullimi andaj i përvetësojnë (pranojnë) edhe organizatat oficiele (zyrtare) për unifikimin e rregullave . • P.sh. të tilla janë ciceroni UNCITRAL për lidhjen e kontratave për mbikëqyrjen e punëve investuese, pastaj ciceroni UNCITRAL për lidhjen e punëve kompensuese etj. • Modelet e kontratave .- Në kuadër të tregtisë ndërkombëtare modelet e kontratave të cilat j kanë formuluar asociacionet ekonomike paraqesin njërin nga burimet e Konventave ndërkombëtare në ekonomi dhe turizëm. • P.sh. modele të tilla janë ato që i ka përpiluar FIDK organizata e inxhinieringut konselting. Oda ekonomike ndërkombëtare me seli në Paris e cila e ka përpiluar modelin e kontratës mbi shitblerjen e mallit, Komisioni Ekonomik i Kombeve të Bashkuara – modelin e kontratës mbi “shitjen e lidhur”, ORGALIME asociacioni – modelin e kontratës mbi dorëzimin e pajisjeve, etj,. • Modelet e kontratave i aplikojnë pjesëmarrësit në punë tregtare ndërkombëtare. • Të kuptuarit e doktrinës juridike.- Doktrina juridike i ka formuluar gjykimet (kuptimet) e veta juridike në bazë të rregullave të praktikës, por edhe nga nevojat dhe interesat e tregtisë ndërkombëtare dhe pjesëmarrësve të saj. • Gjykimet, botëkuptimet e doktrinës juridike mund të jenë të lidhura me sistem më të fortë rregullash. Shembull për këtë mund të jenë parimet e UNDROIT – it për kontrata ne tregtinë ndërkombëtare.. e. E drejta transnacionale e tregtarëve (LEX MERCATORIA)  Lex mercatoria është termin i cili shfrytëzohet në tri domethënie:  si sistem juridik i pavarur – autonom i cili aplikohet ne veprimin e caktuar juridik në tregtinë ndërkombëtare,  si doke biznesore në tregtinë ndërkombëtare dhe  si e drejtë e përgjithshme autonome ndërkombëtare ekonomike. • Sipas të drejtës ndërkombëtare private, përzgjedhja e palëve kontraktuese që të aplikohet lex mercatoria, e drejta transnacionale e tregtarëve mund të vështrohet si: – Përzgjedhje e së drejtës e cila i zëvendëson normat imperative të së drejtës së rregullt të brendshme. • Në këtë rast rregullat e lex mercatoria aplikohen si sistem i pavarur juridik. (kjo është i ashtuquajturi veprim juridik koliziv).
  23. 23. | Dr. Armand Krasniqi 23E Drejta Biznesore Ndërkombëtare – Kontraktimi i aplikimit të lex mercatoria në kontratë si grup e posaçme e së drejtës së caktuar nacionale e cila do të ishte kompetente sipas rregullave mbi konfliktin e ligjeve. • Në këtë rast, kontraktimi lex mercatoria ka veprim identik me kontraktimin e aplikimit të kushteve të përgjithshme të biznesit (i ashtuquajturi veprim juridik – material). Rrjedhojë është se atëherë lex mercatoria nuk është sistem i rëndësishëm juridik. • Se a ekziston sistemi i pavarur juridik, varet nga ajo se gjykatat vendore dhe ligjdhënësi do të pranojë ose jo lex mercatoria – n si burim të veçantë të së drejtës. • Ne disa legjislacione (franceze, holandeze, etj,) është pranuar se arbitrazhet ndërkombëtare mund të marrin vendime në bazë të rregullave juridike. • Kjo do të thotë se palët, në harmoni me parimet e autonomisë së vullnetit, mund të zgjedhin rregullat juridike (lex mercatoria) si të plotfuqishme (por edhe kompetente) si dhe që tribunali i arbitrazhit mund të marr vendime në bazë të rregullave juridike. • Vështirësitë rreth aplikimit të konceptit lex mercatoria krijohen në përcaktimin e përmbajtjes së këtyre rregullave juridike. UNIDROIT (Instituti për unifikimin e së drejtës private) • UNIDROIT (Instituti për unifikimin e së drejtës private) i ka formuluar Parimet (rregullat) për kontrata në tregtinë kombëtare si dhe tekstin i cili paraqet ofertë për palët kontraktuese, gjyqit dhe arbiterat si dhe ligjdhënësve të sistemit të formuluar të rregullave “lex mercatoria”. • Bazë e aplikimit të tyre është të bindurit dhe fuqia e argumenteve. • Parimet e UNIDROIT - it, e plotësojnë kërkesën e praktikës biznesore ndërkombëtare që marrëdhëniet kontraktuese të izolohen nga legjislacionet e caktuara nacionale. • Përveç kësaj, parimet janë zgjedhje nëse palët kontraktuese nuk mund të arrijnë marrëveshje se cilën të drejtë ta aplikojnë si kompetente, pasi që udhëzojnë (orientojnë) ne aplikimin e parimeve të përgjithshme juridike të së drejtës kontraktuese. Parimet aplikohen ne kontratën ndërkombëtare në tregti. • Kjo është në përputhje me botëkuptimin se parimet e përgjithshme të së drejtës kontraktuese përbëjnë një element të kodifikimit të së drejtës ndërkombëtare ekonomike.
  24. 24. | Dr. Armand Krasniqi 24E Drejta Biznesore Ndërkombëtare 2. Qëndrimi ndaj unifikimit • E drejta e unifikuar ose e drejta uniforme ndërkombëtare e tregtisë ka vend të posaçëm në suaza të shqyrtimeve të së drejtës transnacionale. • Ekzistojnë dy botëkuptime mbi kuptimin e së drejtës së unifikuar. – Sipas njërit, e drejta e unifikuar është ajo që është rezultat i aktiviteteve të organit i cili është i autorizuar për unifikim (p.sh. aktiviteti i UNIDROIT – it),. – Sipas botëkuptimit tjetër me të gjerë, të drejtën e uniformuar e përbëjnë rezultatet tjera spontane të unifikimit. Unifikimi mund të jetë i kontrolluar dhe spontan. Shembuj të unifikimit të kontrolluar janë: • Konventat ndërkombëtare të Kombeve të Bashkuara mbi shitblerjen ndërkombëtare të mallrave – Konventa e Vijenes, konventat ndërkombëtare me të cilat rregullohet transporti i mallit; • modelet e ligjeve që paraqesin ciceronë (udhëzues) për ligjdhënës nacionalë dhe mundësojnë barazimin e rregullave të së drejtës ekonomike ndërkombëtare (shembull UNCITRAL, UNIDROIT); • botëkuptimet juridike të formuluara nga ana e doktrinës (teorisë), praktikës biznesore dhe te arbitrazhit si dhe të organizatave ndërkombëtare (p.sh. OECD). – Shembuj të unifikimit spontan janë burimet e të drejtës ekonomike autonome (kushte e përgjithshme të bzinesit, terminet standarde kontraktuese, rregullat e prodhimit dhe standardet, parimet e përgjithshme dhe praktika e arbitrazhit. • Unifikimi i rregullave të së drejtës ndërkombëtare biznesore sipas: • modelit monist dhe • modeli dualist; • Sipas modelit monist unifikimi ka të bëjë me “situatën ndërkombëtare” – qëndrimi juridik – civil me element të jashtëm (p.sh. shitblerja ndërkombëtare), dhe kështu rregulli i formuluar si i unifikuar, nuk aplikohet në raport identik juridik – qytetar pa element të jashtëm (p.sh. shitblerja e brendshme). • Modeli dualistë më së shumti është shfrytëzuar për shkaqe juridike – politike: disa shtete i aprovojnë rregullat e unifikuara të tregtisë ndërkombëtare sepse me këtë nuk preket në të drejtën e tyre të brendshme, me ç’ gjë mundësojnë ekzistimin e dy modeleve të pavarura të cilat rregullojnë marrëdhëniet e caktuara juridike – civile.
  25. 25. | Dr. Armand Krasniqi 25E Drejta Biznesore Ndërkombëtare 3. SUBJEKTET E SË DREJTËS NDËRKOMBËTARE BIZNESORE (Prezentimi 4) I. SHTETI  Shteti si subjekt që e krijon të drejtën ndërkombëtare biznesore  Shteti është subjekt i cili krijon rregulla në sferën e të drejtës ndërkombëtare biznesore.  Në këto raste shteti paraqitet si bartës i pushtetit publik dhe kryen aktivitete të cilat janë objekt i së drejtës ndërkombëtare biznesore.  Konfrom me parimin e ndarjes së pushtetit, shteti nëpërmjet organeve të veta ligjdhënëse, krijon të drejtën interne (të brendshme) e që është e plotfuqishme për punën e caktuar të së drejtës ndërkombëtare biznesore, ndërsa nëpërmes pushtetit gjyqësor në territorin e caktuar, i kryen kompetencat gjyqësore.  Në të drejtën e brendshme nacionale, shteti i rregullon parimet që aplikohen në të drejtën ndërkombëtare ekonomike.  Në harmoni me rregullat e së drejtës ndërkombëtare publike shteti lidh kontrata ndërkombëtare të cilat janë relevante për zhvillimin e tregtisë ndërkombëtare.  Përveç lidhjes së kontratave ndërkombëtare, shteti mund të sillet në mënyrë të caktuar në tregtinë ndërkombëtare në atë mënyrë që gjithmonë mund të jenë të plotësuara kushtet që më atë sjellje formon doke ndërkombëtare.  Doket ndërkombëtare të krijuara kështu janë p.sh. e drejta e shtetit që të bëjë eksproprimin. b. Shteti si tregtar  Shteti merr pjesë në tregtinë ndërkombëtare në atë mënyrë që lidh punë të caktuara juridike që për objekt kanë: – qarkullimin e mallit, – kryerjen e shërbimeve e që për nga përmbajtja e vet janë objekt i së drejtës ndërkombëtare.  Punët e këtilla janë mund të jenë të natyrave të ndryshme:  Cedimi i të drejtave për shfrytëzimin e pasurive natyrore (shitja koncesionit për eksploatimin e minierave),  Blerja e prodhimeve (produkteve) dhe shërbimeve të ndryshme që janë të nevojshme për shtetin për ushtrimin e pushtetit publik (lidhë kontrata për ndërtimin e zyrave për administratë ose shfrytëzuesit e të cilave janë nëpunësit e saj),  Ushtrimi i të drejtës të anëtarëve të shoqërisë të parapara me të drejtën e kompanive në ndërmarrje me pronë shtetërore.
  26. 26. | Dr. Armand Krasniqi 26E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  Në të gjitha rastet e këtilla, shteti nuk paraqitet si bartës i të drejtës publike (ex iure amperi), por si bartës i autorizimeve juridike – private, ngase fjala është për punë të së drejtës private (ex iure gestionis).  Për punë në të cilat paraqitet si bartëse e pushtetit publik, shteti gëzon imunitet.  Çështja se a paraqitet shteti si pjesëmarrës në tregtinë ndërkombëtare reduktohet në përcaktimin e kushteve se a mund të jetë palë në procedurë gjyqësore civile e cila mund të ushtrohet me rastin e atij kontesti. c. Imuniteti i shtetit  Imuniteti i shtetit nga ushtrimi i procedurës është çështje veçanërisht e rëndësishme për të drejtën ndërkombëtare biznesore.  Kjo paraqet një nga çështjet e cila mjaft shpesh shtrohet në konteste gjyqësore dhe të arbitrazhit për shkak të pjesëmarrjes së madhe dhe aktive të shtetit në tregtinë ndërkombëtare sepse shtetet mund të jenë drejtpërdrejtë ose tërthorazi pronarë të avio – kompanive, bankave, anijeve etj.  Në fillim ka mbretëruar teoria e imunitetit absolut sipas të cilës shteti ka gëzuar imunitet nga ushtrimi i procedurës gjyqësore para gjykatës së shtetit tjetër.  Shteti nuk gëzon imunitet kundruall aktiviteteve që kanë karakter juridik – privat, gjegjësisht punëve të natyrës komerciale (iure gestionis).  Është rregull që shteti të gëzojë imunitet në raport me kompetencën e gjyqit të shtetit tjetër.  Imuniteti nga ushtrimi i procedurës gjyqësore ka të bëjë me shtetin dhe në veçanti me pasurinë (pronën) e tij.  Kur fillon procedura para gjyqit të shtetit tjetër, gjykata vendase do të shpallet jokompetente.  Procedura e filluar kundër shtetit tjetër konsiderohet procedura ne të cilën shteti tjetër është emëruar si i paditur – akuzuar ose kur procedura prodhon ndonjë veprim në pronë, të drejtë, interes ose veprimtari të shtetit tjetër.  Shteti tjetër mund të heq dorë nga imuniteti në procedurën e filluar para gjyqit të rregullt të shtetit të huaj në mënyrë eksplicite (shprehimisht) ose heshtazi.  Heqja dorë shprehimisht mund të ketë formën e: – Kontratës ndërkombëtare; – Deklarimit para gjyqit; ose – Korrespondencës me shkrim në procedurë të posaçme.  Heqja dorë heshtazi konsiderohet të filluarit e procedurës nga ana e shtetit ose marrja pjesë në proces ose ndërmarrja e çfarëdo aktiviteti që kanë të bëjnë me “meritumin” e kontestit, përveç nëse shteti deklaron se pikërisht ndërmarrja e veprimeve të këtilla konsiderohet si bazë për vënie në dukje të imunitetit.  Kështu p.sh. nuk konsiderohet heqje dorë nga imuniteti, nëse shteti kërkon nga gjyqi padinë në mënyrë që të njihet me përmbushjen e saj ngase kundër saj ka filluar procedura për të cilën gjë nuk iu është dërguar asgjë me shkrim sipas rregulloreve që e obligojnë.
  27. 27. | Dr. Armand Krasniqi 27E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  Në të kaluarën koncepti i imunitetit gjyqësor është aplikuar pa përjashtim (imuniteti absolut).  Tash është i pranuar rregulli nga të gjithë se në disa raste të caktuara duhet të ekzistojnë përjashtime nga rregullat e imunitetit absolut, (imuniteti restriktiv).  Në të drejtën anglo – saksone dhe kontinentale, në mënyra të ndryshme janë caktuar përjashtimet nga imuniteti gjyqësor.  Në të drejtën kontinentale është çështja e praktikës gjyqësore të vlerësojë në bazë të çështjes konkrete juridike që e ka lidhur shteti ose se a gëzon shteti imunitet apo jo.  Kjo qasje mund të shkaktojë pasiguri për shkak të vlerësimeve të ndryshme nga gjyqet.  Me qëllim të konkretizimit dhe parashikimit, disa shtete evropiane e kanë nxjerrë konventën e veçantë e cila përcakton se për cilat veprime (punë) shteti nuk gëzon imunitet. (Konventa evropiane mbi imunitetin e shtetit e vitit 1972).  Disa shtete nuk janë palë të kësaj konvente ndërkombëtare, ngase konsiderojnë që nuk ekzistojnë burime të veçanta lidhur me imunitetin e shteteve të tjera andaj mbështetja në të drejtën ndërkombëtare publike dhe në dispozita të Ligjit mbi procedurën kontestimore, mund të kërkohet vetëm në teori dhe në praktikën e varfër.  Në vendet anglo – saksone, në të cilat vendimet e gjyqeve më të larta kanë karakter detyrues, është formuluar ligji i veçantë i cili numëron përjashtimet nga rregullat e imunitetit gjyqësor të shtetit tjetër.
  28. 28. | Dr. Armand Krasniqi 28E Drejta Biznesore Ndërkombëtare 4. ORGANIZATAT NDËRKOMBËTARE (Pjesa I) Ç'janë Organizatat Ndërkombëtare?  Organizatat ndërkombëtare janë një formë institucionale te cili referohet në një sistem formal me rregulla dhe objektiva, me një instrument racional administrativ dhe që mbart një formë teknike dhe organizim material si kushtetutë, kapituj lokal, makineri, mjete pune, emblema, logo, një staf, një hierarki administrative etj.  Gjithashtu organizatat ndërkombëtare janë bashkësi e përhershme me karakter qeveritar ose jo qeveritar të krijuar mbi bazë të një marrëveshje ndërkombëtare me qëllim bashkëpunimi në zgjidhjen e problemeve ndërkombëtare të parashikuara në ato dokumente.  Nga ky përkufizim del që organizatat ndërkombëtare krijohen me vullnetin e shteteve,  Pra themelues te organizatave ndërkombetare janë shtetet sovrane në rastin kur organizatat janë shtetërore dhe ato krijohen bazuar në një traktat ndërkombëtar.  Gjithashtu veprimtaria e tyre është e shtrirë brënda kompetencave që janë përcaktuar në marrëveshje.  Organizatat ndërkombëtare janë klasifikuar në dy kategori kryesore: A. Organizata ndërqeveritare (IGO) dhe B. Organizatat jo qeveritare (INGO). o Një organizatë ndërqeveritare (IGO) është një organizatë e përbërë kryesisht nga shtete sovrane shpesh të referuara si shtetet anëtare, ose organizata të tjera ndërqeveritare. o Organizatat ndërqeveritare janë quajtur shpesh organizatat ndërkombëtare, edhe pse ky term mund të përfshijë edhe organizata ndërkombëtare joqeveritare të tilla si organizatat ndërkombëtare jofitimprurëse (OJQ) ose korporatat multinacionale. Në bazë te shtrirjes gjeografike dhe anëtarësisë ato ndahen ne:  Organizatat klasifikohen mbi bazë të shtrirjes gjeografike dhe antarësisë.  Në këtë klasifikim kemi dy tipe organizatash ato globale dhe rajonale.  Organizata rajonale mbledh ne vetvete vende të një mjedisi të ngjashëm për të zgjidhur probleme me të cilat nuk mund të merreshin në nivel kombëtar dhe që do të trajtoheshin në mënyrë ineficente nga insitucionet më të gjëra.  Organizata rajonale ka në përbërje një numër të kufizuar antarësh shumë prej të cilëve janë afër gjeografikisht, ekonomikisht dhe politikisht të ngjashëm.  Kjo do të sillte në një mënyrë siguri kundër kërcënimeve të jashtme.  Ndërkohë organizatat globale kanë në përbërje të tyre shtete nga anembanë botës.  Ato përbëjnë bazën për sigurinë kolektive për cështjen e paqes dhe prosperitetit. Qëllimet dhe objektivat e organizatave ndërkombëtare  Janë shpesh të shumëfishta dhe në interes të publikut, por ato mund të jenë krijuar për një qëllim të veçantë.  Organizatat ndërkombëtare i përshkruajnë dhe i përcaktojnë qëllimet e tyre në statutet ose dokumente të tjera themeluese.
  29. 29. | Dr. Armand Krasniqi 29E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  Por, ndodh dhe që organizatat kanë dhe qëllime të tjera përvec atyre të përcaktuara në status.  Ajo cka i dallon dy llojet kryesore të organizatave është që organizatat ndërqeveritare janë organizata ndërkombëtare, anëtare të të cilave janë shtetet.  Ndërsa organizatat jo qeveritare janë shoqatat që përbehen nga anëtarë të tillë si individë ashtu dhe grupe.  Ato janë organizata transnacionale të përbëra nga qytetarë privatë që mbajnë një status konsultativ.  Ato përfshijnë shoqata profesionale, fondacione, korporata multinacionale ose grupe aktive ndërkombëtare të veçanta në shtete të ndryshme që bashkohen së bashku për të punuar në lidhje me interesa të përbashkëta. OJQ-të kryejnë një sërë funksionesh:  Ato japin informacion dhe ekspertizë teknike për qeveritë dhe organizatat ndërkombëtare (të tilla si agjencitë e specializuara të OKB-së) çështjet të ndryshme ndërkombëtare.  Ato mund të ofrojnë ndihmë humanitare lehtësim dhe zhvillim (p.sh., Kryqi i Kuq, Oxfam, dhe CARE).  OJQ-të gjithashtu mund të monitorojnë të drejtat e njeriut apo zbatimin e rregulloreve mjedisore (p.sh., Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës, Amnesty International, Human Rights Watch, dhe Transparency International).  Organizatat ndërkombëtare jo qeveritare kanë luajtur role qendrore në fushatat globale kundër skllavërisë, tregtisë në fildishit, gjueti balenash, e në fushata sensibilizuese kundër dhunes së ushtruar ndaj grave.  Edhe organizatat ndërqeveritare si OKB, Banka Botërore, Organizata Botërore e Tregtisë (OBT), etj, lujnë rol të rëndësishëm në cështje të ndryshme globale.  Konkretisht funksionet e këtyre organizatave konsistojne së pari mënyrën e bashkëpunimit.  Në përmjet organizatave qeveritare shtetet hyjnë në ndërveprime dhe bashkë veprime të rregullta midis tyre.  Shumë organizata të tjera përpunojnë procedura për të vendosur rregulla dhe për të zgjidhur mosmarrveshje.  Organizata të tjera si Organizata Botërore e Shëndetsisë (OBSH) kryejnë veprimtari operacionale që veprojnë për të zgjidhur probleme madhore ndërkombë tare të tilla si pabarazia ekonomike, përhapja e armëve, sëmundjet infective etj.  Organizatat ndërkombëtare mund të përdoren dhe si instrumente nga ana e shteteve në lidhje me politikën e tyre të jashtme.  Roli i tyre si instrument përbën rolin më të përhapur të organizatave.  Në këtë rast organizatat ndërkombëtare janë instrumente të politikave të qeverive individuale, mjete për diplomacinë e një numri shtetesh të kufizuar dhe sovrane.  Nëse do ta ilustronim me një shembull për këtë rol do të përmendnim Organizatën e Kombeve të Bashkuara e cila u përdor si instrument gjatë Luftës së ftohtë për të realizuar diplomacinë e saj.
  30. 30. | Dr. Armand Krasniqi 30E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Organizatat deri në themelimin e OKB-së  Para themelimit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB) në botë ekzistonin shumë organizata ndërkombëtare, që ishin bazë për bashkëpunimin ekonomik ndërkombëtar në formë multilaterale.  Organizatat ndërkombëtare themelohen që nga gjysma e dytë e shekullit XIX, pikërisht nga viti 1865 kur u themelua – Unioni Ndërkombëtar i Telekomunikacionit, – në vitin 1875 u formua Unioni Postal Botëror, – në vitin 1878 Organizata Meteorologjike Botërore dhe – në vitin 1890 u firmos Konventa për bartjen e mallit me komunikacion hekurudhor.  Qëllimi i të gjitha këtyre organizatave ndërkombëtare ishte zhvillimi i bashkëpunimit ndërkombëtar në formë multilaterale për çështjet që ishin objekt i veprimtarisë së përhershme të tyre.  Në periudhën midis dy luftërave botërore po ashtu u themelua një numër i madh i organizatave ndërkombëtare, nga të cilat posaçërisht dallohen: – Lidhja e Kombeve, – Organizata Ndërkombëtare e Punës dhe – Oda Tregtare Ndërkombëtare  Nga të gjitha këto organizata, të themeluara në periudhën midis dy luftërave botërore, përkah rëndësia dallohet Lidhja e Kombeve ose siç quhet edhe ndryshe Liga e Kombeve  Kjo organizatë u themelua më 14 shkurt të vitit 1919 me seli në Gjenevë.  Në kohën kur ajo ishte më e fortë, në radhët e veta kishte 60 vende anëtare.  Parimet kryesore, që u aprovuan nga vendet anëtare të kësaj organizate dhe në bazë të të cilave duhej të realizohej bashkëpunimi ndërkombëtar, ishin:  Respektimi i pavarësisë dhe integritetit territorial të vendeve të botës;  Zgjidhja e konflikteve ndërkombëtare në mënyrë paqësore etj. Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB)  Vendimi për themelimin e Organizatës së Kombeve të Bashkuara u muar në takimin e përbashkët të Ruzveltit, Çerçilit dhe Stalinit më 11 shkurt të vitit 1945 në Jalltë, ku njëkohësisht u vendos edhe mbajtja e Konferencës në San Francisko, më 25 prill të vitit 1945.  Në Konferencën e San Franciskos u themelua Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe u miratua Karta e OKB-së, të cilën e firmosën 51 vende. Sot kjo organizatë përfshinë 186 vende, me një tendencë të përhershme të rritjes së këtij numri. Qëllimet dhe parimet e Organizatës së Kombeve të Bashkuara Janë theksuar në nenin 1 të Kartës, dhe ato janë:  Të ruajnë paqen dhe sigurinë ndërkombëtare dhe për këtë qëllim të ndërmarrin masa kolektive të përshtatshme për pengimin dhe për evitimin e tërë asaj, që rrezikon paqën dhe për pengimin e agresionit ose të çrregullimeve të tjera të paqës,
  31. 31. | Dr. Armand Krasniqi 31E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  Të zhvillojë marrëdhëniet miqësore ndërmjet kombeve të bazuara në respektimin e parimeve të barazisë dhe të vetëvendosjes së popujve, si dhe me qëllim të forcimit të paqes në botë të ndërmarrë masa tjera të përshtatshme.  Të realizojë bashkëpunimin ndërkombëtar duke zgjidhur problemet ndërkombëtare të natyrës ekonomike, shoqërore, kulturore dhe humanitare, duke përkrahur dhe duke zhvilluar respektimin ndaj të drejtave të njeriut dhe ndaj lirisë elementare për të gjithë, pa marrë parasysh racën, gjininë, gjuhën ose fenë; dhe  Të jetë qendër ku do të harmonizohen qëndrimet e kombeve drejt realizimit të këtyre qëllimeve të përbashkëta. Organet kryesore të kësaj Organizate:  Kuvendi i Përgjithshëm,  Këshilli i Sigurimit,  Këshilli Ekonomik dhe Social,  Këshilli i Kujdestarisë,  Gjyqi Ndërkombëtar i të Drejtës dhe  Sekretariati.  Për këtë fushë posaçërisht është i rëndësishëm Këshilli Ekonomik dhe Social (ECOSOC), i cili shqyrton çështjet ekonomike dhe sociale në botë.  Ky Këshill qëllimet e veta i realizon nëpërmjet komiteteve (Komiteti ekonomik, Komiteti social, Komiteti koordinues, Komiteti i ndihmës teknike dhe Komiteti i organizatave joqeveritare), komisioneve (Komisioni i statistikës, Komisioni i popullsisë, Komisioni social, Komisioni për të drejtat e njeriut, Komisioni për të drejtat e gruas, Komisioni për mjetet narkotike dhe Komisioni i tregtisë ndërkombëtare të lëndëve të para) dhe komisioneve ekonomike rajonale (Komisioni ekonomik për Evropë, Komisioni ekonomik për Amerikë Latine, Komisioni ekonomik për Azi dhe Lindje të Largme dhe Komisioni ekonomik për Afrikë.  Në nenin 57 të Kartës është paraparë mundësia e themelimit të agjencive të specializuara të OKB-së.  Mbi kete baze u themelua një numër i madh i agjencive të tilla.  Organizatat ndërkombëtare të themeluara para OKBsë morën statusin e agjencive të specializuara, kurse ndër të rejat duhet përmendur:  Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim me afilacionet e veta,  Marrëveshja e Përgjithshme për Dogana dhe Tregtia (Organizata Botërore e Tregtisë),  Konferenca e KB për Tregti dhe Zhvillim, Organizata Ndërkombëtare për Ushqim dhe Bujqësi etj. Agjencitë e Specializuara të KB dhe Organizatat ndërkombëtare financiare  Ideja e formimit të organizatave ndërkombëtare financiare të karakterit universal, anëtarë të te cilave do të ishin shtete, e të cilat do t’i zgjedhin çështjet e stabilitetit monetar, është iniciuar në vitet e tridhjeta të Shekullit XX, me daljen në skenë të krizës së njohur botërore financiare.  Mirëpo, përpjekjet e para nuk kanë pasur sukses.
  32. 32. | Dr. Armand Krasniqi 32E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  Megjithëse nuk u themeluan organizatat e këtilla ndërkombëtare, ishte themeluar banka e posaçme, anëtarë të së cilës u bënë bankat qendrore të disa shteteve. Roli i Organizatave ndërkombëtare finanaciare  Organizatat ndërkombëtare financiare anëtarë të së cilëve janë shtetet, Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Ndërkombëtare për rindërtim dhe zhvillim ose Banka Botërore janë themeluar më vonë, në vitin 1944 nën ndikimin e rrethanave tani më të reja.  Qëllimet themelore të formimit të këtyre institucioneve ndërkombëtare financiare kanë qenë: – Afirmimi i stabilitetit financiar; – Rindërtimi i vendeve të rrënuara në Luftën e Dytë Botërore; – Zgjerimi i sistemit tregtar me tregti të hapur – lirë dhe me qasje në treg për të gjitha vendet.  Shkenca e të drejtës biznesore ndërkombëtare, tradicionalisht e studion Fondin monetar ndërkombëtar (FMN) dhe Banka botërore (BB) si institucione ndërkombëtare financiare të karakterit universal.  FMN dhe BB kryejnë funksione të ndryshme por komplementare në marrëdhënie ndërkombëtare financiare. Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN)  FMN është organizatë ndërkombëtare financiare e karakterit universal me seli në Uashington.  Kjo organizatë promovon: – bashkëpunimin monetar ndërkombëtar, përkrah ekspansionin e tregtisë ndërkombëtare, – promovon stabilitetin e kursit dhe eviton çrregullimet për shkak të jo stabilitetit të marrëdhënieve në mes të valutave.  Kontrata mbi themelimin e FMN (1944). Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN)  Është një institucion ndërkombëtar i themeluar më 22 Korrik 1944 në konferencën e Breton Woods, që sot ka 188 vende anëtare.  Roli i FMN është të nxisë bashkëpunimin monetar ndërkombëtar, të garantojë qëndrueshmërinë financiare, të lehtësojë shkëmbimet ndërkombëtare, të kontribojë për një nivel të lartë punësimi, qëndrueshmëri ekonomike dhe ulje të varfërisë”. FMN ka për funksion të sigurojë:  Qëndrueshmërinë e sistemit monetar ndërkombëtar,  Të mbështesë bashkëpunimim monetar global dhe rritjen ekonomike, dhe  Menaxhojë krizat monetare dhe financiare.  Për këtë ai u jep kredi vendeve që janë në vështirësi financiare duke vënë si kusht për organizmat qeveritare të vendit, qëndrueshmërinë e sistemit të tij financiar (bankat, tregjet financiare) dhe/ose ekuilibrimin e flukseve te shkëmbimeve të tregëtisë ndërkombëtare me vendet e tjera.
  33. 33. | Dr. Armand Krasniqi 33E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  FMN vepron kryesisht duke dhënë hua financiare të kushtëzuara dhe këshillime vendeve anëtare që ndodhen në vështirësi ekonomike.  Kushtëzimet përfshijne zbatimin e reformave ekonomike që synojnë në mënyrë të përgjithshme të përmirësojnë menaxhimin e financave publike dhe të arrijnë një rritje ekonomike të ekulibruar për një periudhë afatgjatë.  Ndërhyrja e Fondit bëhet e domosdoshme në kushtet kur vendi nuk mund të rimbursojë më kreditorët e vet, ose nuk mund të paguajë shpenzimet e veta të zakonshme.  Po ashtu FMN mbikëqyrë sistemin monetar dhe financiar botëror si dhe situatën makroekonomike dhe politikat përkatëse të vendeve anëtare.  Burimet e mjeteve financiare të FMN – së janë depozitimet (derdhjet) – kuotat (kuotat quhen depozitimet e shteteve anëtare).  Me rregulla të FMN, është paraparë që qëllimi i dhënies së mjeteve të jetë dhënia e kredive të përkohshme shteteve anëtarë të cilat FMN – së, ia paraqesin vështirësitë e veta rreth pagesës së importit dhe borxheve të jashtme.  Mirëpo, FMN kushtëzon që ato shtete të pranojnë që të bëjnë reforma të caktuara të brendshme në mënyrë që ta korrigjojnë debalansin (jo proporcionalitetin) që është thelbi (esenca) i problemit nga i cili krijohen vështirësitë me pagesa.  Marrëdhënia juridike në mes të FMN – së dhe shtetit anëtar, sipas natyrës juridike nuk është mënyra punës si kredi klasike.  Fjala është për aranzhmanin financiar i cili shprehet në këmbimin e një mase parash me një tjetër.  Kur lidhet kontrata e aranzhmanit në mes të FMN – së, në një anë dhe anëtarëve të tij (shtetit të caktuar) në anën tjetër, anëtari me valutë të vet ne të vërtetë e blen valutën e fortë nga FMN – ja e pastaj me te, e blen valutën vet.  Në këtë mënyrë shtetit anëtarë valuta e fortë i shërben si balans me të cilën e paguan mallin ose shërbimet e blera. BANKA BOTËRORE (BB)  (BB) grupon dy institucione ndërkombëtare: I. Bankën ndërkombëtare për rindërtim dhe zhvillim (BIRD) dhe II. Shoqatën ndërkombëtare të zhvillimit (IDA),  … të krijuara për të luftuar varfërinë duke dhënë ndihma, financime dhe këshilla për shtetet që janë në vështirësi. Grupi i Bankës Botërore është në vetvete i përbërë prej pesë institucioneve. Selia e saj është në Washington. Presidenti zgjidhet për 5 vjet prej Këshillit të Administratorëve të Bankës, me një mandat të rinovueshëm. Sipas një rregulle të pranuar në heshtje, Drejtori i FMN caktohet prej qeverive evropiane, ndërsa presidenti i BB caktohet prej qeverisë amerikane, meqënëse Shtetet e Bashkuara janë aksioneri kryesor i BB. Ajo bën pjesë në institucionet e specializuara të sistemit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara.
  34. 34. | Dr. Armand Krasniqi 34E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Ajo është krijuar në 27 dhjetor 1945 me emrin e Bankës ndërkombëtare për rindërtim dhe zhvillim pas nënshkrimit të marrëveshjes Bretton Woods. BB ka qënë krijuar fillimisht për të ndihmuar Evropën dhe Japoninë për rindërtimin e tyre, të nesërmen e luftës së dytë botërore. Por, me lëvizjen e dekolonializimit të viteve gjashtëdhjetë, ajo fiksoi një objektiv suplementar, atë të inkurajimit të rritjes ekonomike të vendeve afrikane, aziatike dhe të Amerikës latine në rrugën e zhvillimit. Pas viteve 1990 ajo filloi të financojë edhe vendet që sapo dolën nga sistemi komunist. Shqipëria është bërë anëtare e BB qysh prej 15 tetorit të vitit 1991. Objektivat e BB kanë ndryshuar në vite. Kohët e fundit ajo e ka vënë theksin mbi reduktimin e varfërisë. Ajo favorizon krijimin e ndërrmarjeve shumë të vogla. Ajo ka mbështetur idenë që uji i pijshëm, edukimi dhe zhvillimi i qëndrueshëm janë faktorët kyesorë të rritjes ekonomike dhe kanë filluar të investojnë masivisht në projekte të tilla. Në përgjigje të kritikave, sidomos të atyre të bëra nga organizatat jo qeveritare, BB ka adaptuar një sërë politikash në favor të mbrojtjes së mjedisit dhe të aspekteve të ndryshme sociale. Gruopacioni Banka Botërore  Grupacioni Banka Botërore (World Bank Group) ose Banka Botërore, në të vërtetë është kombinimi i pesë institucioneve të veçanta:  IBRD (Banka ndërkombëtare për rindërtim dhe zhvillim);  IDA (Asociacioni ndërkombëtar për zhvillim – International Finance Corporation);  FIC (Korporata ndërkombëtare financiare – International Finance Corporation);  MIGA (Agjencioni ndërkombëtar për sigurimin e investimeve – Multilaterals Investment Guarantee Agency);  CISID (Qendra ndërkombëtare për zgjedhjen e kontesteve financiare – International center for settiment of investment Disputes). Me qëllim studimi, shkenca juridike të gjitha këto institucione i ndan në dy grupe. Grupin e parë e përbëjnë:  Banka ndërkombëtare për rindërtim dhe zhvillim (BRRD) dhe  Asociacioni ndërkombëtar për zhvillim (IDA).  Është paraparë që këto të dy institucionet tu japin kredi ndërmarrjeve në pronësi shtetërore ose ndërmarrjeve private të cilat kanë gananca shtetërore për projekte dhe programe që kanë të bëjnë më zhvillimin e mëtejmë të tyre. Grupin e dytë e përbëjnë:  Institucionet tjera (FIC, MIGA dhe CISID)  që kanë për qëllim që çdo njëra në mënyrë të vet të nxisin investime në zhvillimin e sektorit privat.  Çdo njëra nga këto subjekte ka ne vete subjektivitet të veçantë dhe të gjitha së bashku e përbejnë Grupacionin e Bankës Botërore ose shkurtë – Banka Botërore (BB).
  35. 35. | Dr. Armand Krasniqi 35E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Banka Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim (IBRD)  Është institucioni më i vjetër i Bankës Botërore.  Është themeluar në vitin 1944.  Deri me sot ia ka ndryshuar funksionet.  Pas Luftës së Dytë Botërore ka pasur për qëllim rindërtimin e shteteve të rrënuara nga lufta.  Më vonë është orientuar në rikonstruimin e vendeve në zhvillim (në koloni të dikurshme).  Në fillim e ka ndihmuar zhvillimin e sektorit privat por më vonë më shumë është orientuar në dhënien e kredive sektorëve shtetëror meqë shtetet janë në gjendje të udhëheqin investimet e mëdha më mirë dhe në mënyrë me efektive se sa subjekte të tjera.  Në organet e IBRD – së e drejta e vetos së anëtarëve është e lidhur ne raport me lartësinë (shumën) e deponimeve.  Në mes të Bankës Botërore IBRD dhe Fondit Monetar ndërkombëtar FMN ekzistojnë ngjashmëri, por edhe dallime.  Ngjashmëritë janë:  anëtarë të te dy organizatave janë shtetet;  të dyja janë institucione me karakter multilateral;  qëllim i tyre është zgjedhja e problemeve ekonomike;  në të dyja vendimmarrja është e bazuar në votim i cili varet nga vëllimi i pjesëmarrjes (kuotës) në bankë.  Dallimet kanë të bëjnë me:  qëllimin e themelimit dhe me mjetet të cilat realizohen qëllimet e këtyre dy institucioneve.  IBRD është bankë investuese – ndërmjetësuese në mes të institucionit i cili blen fletobligacione dhe vendeve në zhvillim të cilat i huazojnë mjetet nga IBRD – ja.  (FMN) menaxhon me mjete financiare (valuta) të grupuara nga të cilat anëtarëve të vet u jep shuma të caktuara, por që në rend të parë funksionin si institucion i cili mbikëqyrë sistemin monetar ndërkombëtar.  IBRD – ja, si bankë investuese ka funksionin financiar multilateral duke u dhënë kredi vendeve për të cilat, sipas mendimit të tij, i plotësojnë kushtet e caktuara.  Mjetet për aktivitetin e vet FMN – ja i siguron nga kuotat e anëtarëve të vet.
  36. 36. | Dr. Armand Krasniqi 36E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Korporata Ndërkombëtare Financiare (IFC)  Është formuar në vitin 1956.  Qëllimi i IFC-së është që të siguroj ngritjen e vendeve të zhvilluara me financim të sektorit privat dhe të jap ndihmë e këshilla shteteve dhe ndërmarrjeve në bashkëpunim me investitorët privat.  IFC jep huana dhe financon ndërmarrje të ndryshme dhe kështu fiton pjesë të këtyre ndërmarrjeve.  Këtë e arrin duke dhënë kredia afatgjata sipas kushteve të tregut dhe përfitim të pjesës (aksioneve) në ndërmarrjet private.  Me rastin e formimit të IFC – së si pjesë e BB është menduar që pjesëmarrja e IFC – së në projekte konkrete të veprojë si nxitës e investitorëve të tjerë që të hyjnë në atë projekt. Agjencioni Multilateral për Sigurinë e Investimeve (MIGA)  Është formuar në vitin 1988 dhe si i tillë është institucioni i fundit i themeluar e që bënë pjesë në Grupacionin Banka Botërore.  Ky agjencion mbështet investimet direkte në vendet me zhvillim.  Këtë e bënë në atë mënyrë që siguron garanci kundër rrezikut (ndikimit) politik (jo komercial) i cili do t’i shkaktonte dëm investitorit.  Investitorët, kur sigurojnë mbrojtjen e MIGA – t, janë me të gatshëm për të investuar në vende të cilat, sipas mendimit të vet investuesit, nuk janë mjaft të sigurta për të investuar në projekte. Qendra Ndërkombëtare për Zgjidhje të Kontesteve Investuese (ICSID)  Është themeluar në vitin 1966 me kontratë ndërkombëtare që të sigurojë një forum për zgjedhjen e kontesteve në mes investitorëve të huaj dhe të vendit nikoqir – pritës nëpërmjet ndërmjetësimeve ose arbitrazheve.  Selia e Qendrës është në lokalet e Bankës Ndërkombëtare për Ndërtim dhe Zhvillim.  Kryetari i kësaj banke, sipas pozitës, është edhe Kryetar i Këshillit administrativ të Qendrës por pa të drejtë vote.  Objektivat e Qendrës janë mundësimi i shtimit të vëllimit të investimeve të huaja duke themeluar nj arbitrazh të posaçme për zgjedhjen e kontesteve të krijuara me investime të jashtme.  Qendra zgjedh konteste në mes të investitorëve të huaj dhe shteteve në të cilat bëhen investime, me kusht që shteti nacionalitetin e të cilit e ka investitori i huaj dhe shteti në të cilin janë bërë investime, të jenë kontraktuese të Konventës së ICSID-së.  Shtetet nuk janë të obliguara që t’i shfrytëzojnë shërbimet e ICSID-së për procedurë të pajtimit dhe arbitrazhit, por kur i pranojnë ato, nuk mund të dalin nga procedura duke u thirrur në imunitet gjyqësor nga ushtrimi i procedurës gjyqësore.
  37. 37. | Dr. Armand Krasniqi 37E Drejta Biznesore Ndërkombëtare Agjencioni Ndërkombëtar për Zhvillim (IDA)  Është formuar në të njëjtën kohë me IBRD – në dhe është mbështetëse e bankës së IBRD – së.  Aktivitetin e vet e orienton kah vendet e varfra.  Sipas akteve të themelimit, IDA jep huana pa kamatë dhe bën shërbime të tjera në vendet e pazhvilluara.  Mjetet ky institucion i merr nga vendet e zhvilluara. BANKA NDËRKOMBËTARE PËR NIVELIME (BIS)  Banka ndërkombëtare për nivelime (barazime) BIS (Bank for International Settlement).  Është organizatë ndërkombëtare për avancimin e bashkëpunimit të bankave qendrore të shteteve dhe iniciativave ndërkombëtare financiare e themeluar në formë banke ne seli në Bazel.  Anëtarët e kësaj banke janë bankat qendrore të shteteve të ndryshme. Për këtë thuhet se BIS – i është “klubi” i bankave qendrore. Këto banka i kanë 86% të kapitalit të BIS – it.  Pjesën tjetër e posedojnë aksionarët privat të cilët nuk kanë të drejtë të asistojnë e as të votojnë në kuvendet e BIS – it.  BIS është themeluar në Konferencën e Hagës në vitin 1930 me qëllim të kryerjes (ekzekutimit) më të lehtë të reperacionave (dëmshpërblimeve) gjermane pas Luftës së Parë Botërore.  Qëllimet të tjera kanë qenë paraqitja e bankës si bankë qendrore e anëtarëve të vet dhe promovimi i bashkëpunimit të bankës qendrore të shteteve.  Misioni themelor i BIS – it ka përfunduar pas Luftës së Dytë Botërore.  Në konferencën e Bretton Woods – it në vitin 1944, kur edhe është themeluar FMN dhe BB, është shqyrtuar likuidimi i BIS – it.  Mirëpo, në vend të ndërprerjes së veprimtarisë si i këtillë, ka fituar funksione të reja. Funksionet e BIS-it janë:  Bashkëpunimi ndërkombëtar monetar dhe financiar. Bankat Qëndrore janë anëtare të BIS – it dhe takohen çdo muaj për të shqyrtuar çështje më rëndësi për politikën bankare dhe ekonomike;  Ofron shërbime të llojllojshme për bankat qëndrore në menaxhimin e rezervave të tyre të jashtme dhe paraqitje në cilësinë e përfaqësuesit për lehtësime në aplikimin e kontratave ndërkombëtare;  Themelon trupa (komitete, organe) të veçanta të cilat kanë formuluar standarde të procedurave bankare në fusha (lëmë) të ndryshme. – Më i rëndësishmi është Komiteti për Monitorim (Mbikëqyrje) i formuar në vitin 1974 i njohur si Komiteti i Bazelit. – Ai formulon standarde të pranueshme të veprimtarisë ndërkombëtare bankare. Në tërë botën bankat i aplikojnë standardet e sjelljes dhe udhëzuesit të cilët i ka hartuar Komiteti.
  38. 38. | Dr. Armand Krasniqi 38E Drejta Biznesore Ndërkombëtare ORGANIZATA E USHQIMIT DHE BUJQËSISË (FAO)  Është një agjenci e specializuar e K.B. që çon në përpjekjet ndërkombëtare për të mundur urinë.  Shërbyes janë vendet e zhvilluara dhe vendet në zhvillim.  FAO vepron si një forum neutral ku të gjithë vendet takohen si të barabartë për të negociuar marrëveshje dhe debat politik.  FAO është gjithashtu një burim i dijes dhe informacionit, si dhe ndihmon vendet në zhvillim dhe vendet në tranzicion për përmirësimin dhe modernizimin e bujqësisë, pylltarisë dhe peshkimit, duke siguruar "ushqime të mira" dhe "sigurinë ushqimore" për të gjithë.  FAO është themeluar më 16 tetor 1945, në Quebec City, Quebec, Kanada.  Në vitin 1951, selinë e saj u zhvendos nga Washington, DC, Shtetet e Bashkuara në Romë, Itali.  Agjencia drejtohet nga Konferenca e Kombeve Anëtare, e cila mblidhet çdo dy vjet për të shqyrtuar punën e kryer nga organizata dhe të miratojë një Program të Punës dhe të Buxhetit për periudhën e ardhshme dy-vjeçare.  Konferenca zgjedh një këshill prej 49 shteteve anëtare (që shërbejnë një periudhë tre-vjeçare me rotacion) që vepron si një organ i përkohshëm qeverisës, gjithashtu zgjidhet edhe Drejtorit i përgjithshëm, që drejton agjencinë. ORGANIZATA E AVIACIONIT CIVIL NDËRKOMBËTAR (ICAO)  Organizata e Aviacionit Civil Ndërkombetar (The International Civil Aviation Organization “ICAO”), kodifikon principet dhe teknikat e navigimit ajror ndërkombëtar dhe kujdeset për planifikimin dhe zhvillimin e transportit ndërkombëtar për të bërë një rritje të sigurtë dhe të rregullt të këtij transporti.  Zyrat qëndrore janë të lokalizuara në Quartier International of Montreal, Canada.  Këshilli i ICAO adopton standartet dhe praktikat e rekomanduara që i përkasin navigimit ajror, parandalon ndërhyrjet e paligjshme gjatë këtij procesi dhe ndihmon në procedurat e kalimit të kufijve për aviacionin civil ndërkombëtar.  Gjithashtu ICAO përcakton protokolet që i përkasin hetimeve të aksidenteve ajrore të ndjekura nga autoritetet për sigurinë ajrore në shtetet që kanë firmosur Konventën e Aviacionit Civil qe ndryshe njihet si Konventa e Chigago-s. Pikërisht ICAO i ka dhënë aeroportit të Kukësit kodin “LAKU” dhe e ka përcaktuar atë si aeroport të klasit C.  Me 12 maj të vitit 1990, ICAO adoptoi skemën e asaj kohe për klasifikimin e hapësirave ajrore. Klasat janë të përcaktuara saktë përsa i përket rregullave të fluturimit dhe bashkëveprimit ndërmjet aeroplanit dhe Kontrollit të Trafikut Ajror (Air Traffic Control “ATC”).  Ndarja: Duke mbajtur një distancë minimale ndërmjet dy aeroplanëve ose ndërmjet aeroplanit me terrenin për të evituar përplasjet, normalisht duke i kërkuar aeroplanit që të fluturojë në nivele të caktuara, duke i drejtuar në drejtime të tjera, ose duke menaxhuar shpejtësinë e fluturimit.
  39. 39. | Dr. Armand Krasniqi 39E Drejta Biznesore Ndërkombëtare  Leje për të vepruar: Leja e dhënë nga Kontrolli i Trafikut Ajror (ATC) për një aeroplan për të proceduar sipas rregullave që përmban kjo e fundit.  Informacioni i Trafikut: Informacion që jepet nga Kontrolli i Trafikut Ajror. Organizata Botërore e Punës (ILO)  ILO është formuar pas Luftës së Parë Botërore në kuadër të ligës së popujve. Pas Lufës II Botërore fiton statusin e instutucionit të OKB-së me seli në Gjenevë.  Qëllimi i org. është që me marrëveshje ndërkombëtare të sigurojë kushte më të mira të punës dhe pozitë më të mirë të punëtorëve.  Organi më i lartë i saj është konferenca e përgjithshme e cila bjen rekomandime: bashkimin e lirë në sindikata, kohëzgjatja e punës dhe caktimin e mëditjeve minimale, mbrojtja e grave në punë dhe pengimi i punës së fëmijëve të mitur, të drejta në pushim dhe mbrojtje shëndetësore. Organizata Ndërkombëtare Detare (IMO)  Organizata Ndërkombëtare Detare (International Maritime Organization - IMO) është Kombet e Bashkuara janë përgjegjëse për sigurinë e lundrimit detar dhe parandalimin e ndotjes detare nga anijet, një agjenci e specializuar, me seli në Londër.  Organizata u themelua në 6 janar 1959, e njohur dikur si "organizatë ndërqeveritare Konsultativ Detare", në maj 1982 për emrin e tij të tashme, deri në tetor të vitit 2006, më shumë se 167 anëtarë të plotë.  IMO (Organizata Ndërkombëtare Detare - IMO) është e Kombeve të Bashkuara përgjegjës për sigurinë e lundrimit detar dhe parandalimin e ndotjes detare nga anijet,  Një agjenci e specializuar, Organizata Ndërkombëtare Detare është një Qeveritë kontribuar dhe industrisë kombëtare të anijeve për të përmirësuar sigurinë detare dhe parandalimin e ndotjes detare detar dhe bashkëpunimi teknik në organizatat ndërkombëtare.  Me seli në Londër. Organizata u themelua në 6 janar 1959, e njohur dikur si "organizatë ndërqeveritare Konsultativ Detare", në maj 1982 për emrin e tij të tashme, ekzistuese 170 anëtarë të plotë dhe tre anëtarë të asociuar. (Shtator 2012 ORGANIZATA BOTËRORE PËR PRONËSI INTELEKTUALE  Organizata Botërore për mbrojtjen e pronës intelektuale = World intellectual Property Organization mbron të drejtat e krijuesve në tërë botën- të drejtën e autorit. Duke siguruar stabilitetin e tregut për tregti me prodhime intelektuale, WIPO e avancon tregtinë e këtillë ndërkombëtare. – Kujdeset për më se njëzetenjë kontrata multilaterale të cilat e rregullojnë aspektin juridik dhe administrativ të pronës intelektuale. Kryesisht i ushtron këto veprimtari; – I unifikon rregullat e legjislacioneve nacionale mbi pronën intelektuale; – Ofron shërbime për mbrojtje ndërkombëtare të pronës intelektuale; – Këmben informacione dhe ofron ndihmë në këtë lëmi për vendet në zhvillim; – Lehtëson zgjedhjen e kontesteve rreth kësaj pune nëpërmes qendrës së vetë të veçantë të arbitrazhit;
  40. 40. | Dr. Armand Krasniqi 40E Drejta Biznesore Ndërkombëtare – Angazhohet në drejtim të zhvillimit të teknologjisë informative e cila mundëson mbajtjen dhe shfrytëzimin e të dhënave mbi pronën intelektuale. ORGANIZATA NDËRKOMBËTARE E TURIZMIT  Turizmi është praktika, veprimi i marrë nga ata që udhëtojnë apo vizitojnë vende me qëllim zbavitjeje, njohurie dhe mësimi;  Sipas definicionit te Organizatës Botërore të Turizmit (World Tourism Organization, një nga departamentet e Kombeve te Bashkuara), turist quhet gjithkush që udhëton në vende të ndryshme nga ai në të cilin ka rezidencën aktuale, jashtë ambientit të përditshëm personal, për një periudhë prej minimumi një nate por jo më gjatë se sa një vit dhe qëllimi i tij i zakonshëm të mos jetë asnjë lloj veprimtarie nga e cila të përfitojë ekonomikisht.  Në këtë term përfshihen të gjithë ata që udhëtojnë për: dëfrim, pushim dhe çlodhje; për të vizituar miq dhe të afërm; për motive pune dhe profesionale, për motive shëndeti, besimi/pelegrinazhi dhe tjetër.
  41. 41. | Dr. Armand Krasniqi 41E Drejta Biznesore Ndërkombëtare PJESA E DYTË E LIGJËRATAVE
  42. 42. | Dr. Armand Krasniqi 42E Drejta Biznesore Ndërkombëtare ORGANIZATA BOTËRORE E TREGTISË (OBT) është organizata e parë e strukturuar ndërkombëtare, përgjegjëse për mbikëqyrjen e marrëdhënieve tregtare globale është krijuar me Marrëveshjen e Marrakeshit ne vitin 1995, e cila ofron një kornize multilaterale dhe trajton rregullat e tregtisë midis vendeve ne bote. OBT-ja shërben për lehtësimin e lidhjeve te marrëveshjeve ndërkombëtare tregtare, zgjidhjen e mosmarrëveshjeve tregtare pranë organit te posaçëm dhe mbikëqyrjen e politikes tregtare te vendeve anëtare, me synimin e ndërtimit te një sistemi unik te tregtisë botërore ku te gjithë ekonomitë se bashku do te jene ne kuadër te një institucioni dhe do t’i nënshtrohen rregullave te përbashkëta tregtare. Ne kuadër te OBT-se, përfaqësohen ekonomi te ndryshme, prej aktoreve global ekonomik gjegjësisht ekonomive te zhvilluara, atyre ne zhvillim si dhe vendeve me pak te zhvilluara. Sot, shumica e shteteve janë anëtar te OBT-së (157 anëtar deri ne vitin 2013) deri sa pjesa tjetër e shteteve janë ne faza te ndryshme te procesit te anëtarësimit apo e kane statusin e vëzhguesit dhe vetëm një numër i vogël duhet te vendosin për hapin e anëtarësimit ne OBT. Qeveritë qe synojnë anëtarësimin duhet te kalojnë neper një proces te gjatë ku përfshihen negociata komplekse dhe pranim te marrëveshjeve detyruese. Arsyeja e ekzistimit te procesit te anëtarësimit ndërlidhet me natyrën e vet OBT-se, e cila është organizate kontraktuale dhe anëtaret janë te varur nga rregullat e përcaktuara me marrëveshjet ndërmjet tyre si dhe angazhimet e tyre individuale ne qasjen e tregut. Arsyet pse vendet synojnë anëtarësimin ne ketë mekanizëm tregtar mund te shikohen nga këndvështrime te ndryshme, mirëpo para se gjithash ndërlidhen me misionin e saj qe është nxitja e tregtisë së lirë, harmonizimi i politikave tregtare, paraqet vend apo forum për negocimin e marrëveshjeve dhe te njëjtën kohe edhe mekanizëm funksional për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve tregtare. Kosova dhe OBT – ja Kosova si shteti i ri, detyrimisht ne një te ardhme te afërt duhet te aplikoi për anëtarësim dhe te jete pjese e kësaj familje te madhe, e cila e promovon tregtinë dhe rregullat ne baze te cilat duhet te sillen vendet anëtare. Te gjithë janë te vetëdijshëm se rruga drejt anëtarësimi është e komplikuar dhe përfshin shume aspekte si dhe ka shume kërkesa për tu plotësuar, pasi çdo pranim është negociate ne mes te qeverise qe aplikon dhe vendeve anëtare te OBT-se,
  43. 43. | Dr. Armand Krasniqi 43E Drejta Biznesore Ndërkombëtare andaj negocimi varet nga natyra e çështjeve dhe përfshin negociata bilaterale, plurilaterale dhe multilaterale Roli aktual i OBT-së në tregtinë botërore OBT paraqet një trup institucional i bazuar ne rregulla dhe dispozita përkatëse ligjore OBT sot ne botë llogaritet te jete një nder organizatat me te përsosura dhe me te organizuara ne kuptim te mënyrës se udhëheqjes se saj, funksionimit, zbatimit te marrëveshjeve dhe vendimeve te saja nga vendet anëtare OBT – ne, duke e dalluar nga GATT-i e cila ishte marrëveshje multilaterale, semi- instituticionale dhe funksiononte ne baze te dispozitave provizionale me te cilat janë pajtuar shtetet. OBT-ja mbështetet ne marrëveshjet e arritura tregtare ne baze te se cilave qeveritë pranojnë koncesionet për liberalizim te tregut, te cilat ne te ardhmen ne një mase kufizojnë politika e brendshme. Kjo organizate sot paraqet faktor kyç ne ndihmën dhe lehtësimin e reformave për liberalizimin e tregut te cilat mundësojnë zhvillimin e konkurrencës, produktivitetit dhe rritjes ekonomike. Një nder arsyet kryesore pse OBT është me e rëndësishme se GATT-i, është pikërisht zgjerimi i rolit te tregtisë ne nivel kombëtar dhe global. Anëtarësimi ne OBT ne veçanti është i rëndësishëm për vendet qe janë ne procesin e kalimit nga një ekonomi e planifikuar dhe e centralizuar ne atë te tregut te lire, meqenëse mund te zbatojnë programet dhe masat e nevojshme për një tranzicion te suksesshëm. Hapja e tregut te një vendi ndaj ekonomisë globale nënkupton kyçje ne rrjedhat ekonomike botërore, respektimin e rregullave tregtare, zbatimin e politikave tregtare ne pajtim me marrëveshjet e OBT-se, ndërtimin e interesave te përbashkëta me vendet anëtare, te gjitha këto parakushte për krijimin e një klime stabile tregtare dhe bërjen e një vendi atraktiv për rritje te investimeve dhe rritjes se sigurisë. Përfitimet nga liberalizimi i tregut mund te shikohen ne aspektin e përfitimeve nga ana e kompanive tregtare mirëpo edhe ne aspektin e përfitimeve për blerësit. Reduktimi i normave tarifore dhe heqja e barrierave tregtare manifestohet me importimin e një laramani te produkteve, nga te cilat përfitojnë konsumatorët ne kuptim te cilësisë dhe çmimeve te volitshme. Importi i produkteve nënkupton konkurrence te tregut i cili shërben si katalizator për nxitjen e prodhuesve vendor ne ngritje te produktivitetit dhe plasimit te një prodhimi sa me konkurrues ne treg. Zgjedhja e kontesteve tregtare ne kuadër te OBT-se është një nder përparësitë me te mëdha te OBT-se, dhe si i tille është unik ne organizatat e karakterit ndërkombëtare
  44. 44. | Dr. Armand Krasniqi 44E Drejta Biznesore Ndërkombëtare OBT-ja duhet te shikohet si kushtetutë qe qeveris me tregtinë botërore dhe imponon nivele te ndryshme te kufizimeve për shtetet anëtare. Marrëveshjet ligjore te OBT janë te përbëra nga me shume se:  gjashtëdhjetë marrëveshje,  anekse dhe  vendime. Shumica e këtyre janë si rezultat i Rundës se Uruguait ku janë negociuar marrëveshjet multilaterale te cilat mund te klasifikohen ne gjashte grupe kryesore Marrëveshja ombrelle për themelimin e OBT-se si rezultat i negociatave te Uruguait; Marrëveshjet për tri fushat kryesore te tregtisë (mallrat, shërbimet dhe pronësinë intelektuale); Organi për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve dhe Rregullat për rishikimin e politikave tregtare te qeverise. Marrëveshjet për dy fushat me te gjera, I. Marrëveshja e Përgjithshme mbi Tregtinë me Mallra (GATT) dhe II. Marrëveshja e Përgjithshme mbi Tregtinë ne Shërbime (GATS)  ndajnë një kornize te përbashkët pasi qe bazohen ne parimet e përgjithshme, pastaj hyn marrëveshjet e veçanta dhe anekset qe trajtojnë kërkesat specifike për sektor te veçante, dhe ne fund lista e angazhimeve te marra nga vendet për liberalizimin dhe qasjen ne treg. Parimet e OBT-së  Tregeti pa kurrefare diskriminimi  Transparenca  Tregetia e lire  Prediktabiliteti  Nxitja e zhvillimit dhe reformave ekonomike  Afirmimi dhe promovimi i konkurrences lojale Funksionet e OBT-së: • Administrimi, dhe avancimi i objektivave të marrëveshjeve tregtare- biznesore; • Përfaqesimi i formimit për negociata të anëtarëve të OBT-së, lidhur me marrëdhëniet e tyre biznesore; • Administrimi i procedurave me zgjidhjen sa më efikase dhe korrekte të kontesteve, në bazë të ujdisë mbi procedurat dhe rregullat; • Administrimi i mekanizmave të hulumtimit dhe analizës së politikave biznesore- tregtare; • Bashkëpunimi me fondin monetar ndërkombëtar dhe me Bankën për rikonstruktim dhe zhvillim, në arritjen e koherencës sa më të madhe në krijimin e politikës ekonomike globale.

×