Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

1

Share

Download to read offline

Filipino

Download to read offline

Filipino

  1. 1. FILIPINO: Kaligirang Pangkasaysayan ng Maikling KwentoUmunlad ang maikling kuwento noong panahon ng Amerikano. Nagkaroon ito ng sarilingpitak sa mga pahayagang Muling Pagsilang at sa dahong Tagalog ng El Renacimiento. Angilan sa mga nakilalang kuwento sa panahong ito ay:1. Dagli - tinatawag sa Ingles na sketches. Ito ay naglalahad. Ng mga sitwasyong may mgatauhang nasasangkot ngunit walang aksyong umuunlad at pawing mga paglalarawanlamang. Ito ay tahasang nangangaral at nanunuligsa.2. Pasingaw - nag-aanyo ring maikling kuwento ngunit hindi rin ganap ang banghay. Ito aynaglalayong maihandog ang katha sa babaeng pinaparaluman o siyang inspirasyon ngmanunulat. Ang pangalan ng may-akda ay hindi inililimbag dahil karaniwan na na ito ay mayasawa. Ito ay naglalayong mangaral ng diretsahan.3. Kuwentong bitbit (salaysay) – dito nag-ugat ang Maikling kwento- maiikling salaysay na pumapaksa sa mga anito, lamanlupa, malikmata, multo at iba pangmga bunga ng guniguning di kapanipaniwala.4. Kuwentong Komersyal (pangaral) – sumulpot sa paglaganap ng Liwayway. Ito aypinagugatan ng maikling katha.5. Kakana (kasaysayangpampatawa) – - naglalaman ng mga alamat at engkanto- panlibang sa mga bata Deogracias A. Rosario - tinaguriang "Ama ng MaiklingKuwento". MGA URI NG MAIKLING 1. SALAYSAY - ang uring ito'y walang katangiangnangingibabaw, timbang na timbang ang mga bahagi, hindinagmamalabis bagamat masaklaw maluwag angpagsasalaysay at hindi apurahan. 2. KUWENTO NG KABABALAGHAN - binibigyang kasiyahan sakuwentong ito ang ating pananabik sa mga bagay na kataka-taka at salungat sa wastong bait at kaisipan. Karaniwanglildra lamang ng mayamang guniggni ng may-akda .3. KUWENTO NG KATUTUBONG KULAY - binibigyang-diinang kapaligiran ng isang pook. Ang tagpuan ang higit na Uri ng dula. Ang dula ay isang uri ng panitikan. Nahahati ito sa ilang yugto na maraming tagpo. Pinakalayunin nitong itanghal ang mga tagpo sa isang tanghalan o entablado. Ang tagpo sa dula ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan. Ang mga taong dalubhasa sa larangan ng pagsusulat ng mga dulang itinatanghal ay tinatawag na mga mandudula, dramatista, o dramaturgo.
  2. 2. Kaligirang Pangkasaysayan ng Dulang Pangtanghalan Ang tunay na drama ayon kay Sebastian ay nagsimula noong mga unang taon ng pangungupkop ng mga Amerikano. Idinagdag pa ni Tiongson na ang drama ay binubuo ng tanghalan, iba't ibang kasuotan, iskripto, "characterization", at "internal conflict". Ito an pangunahing sangkap ng tunay na drama ayon sa banyagang kahulugan. Sa kabilang dako, ayon sa mga librong kinunsulta ko, ang drama ay drama kahit wala ang mga sangkap na nabanggit. Ito ang dramang Pilipino. Ayon pa rink ay Tiongson. Memises ang pangunahing sangkap ng Dulang Pilipino. Memises ay ang pagbibigay buhay ng actor sa mga pang-araw-araw na pangyayari sa buhay ng mga Pilipino. Ito rin ang malaking pagkakaiba ng banayaga sa Pilipinong dula. Ang kasaysayan ng Dulang Pilipino ay isinlang sa lipunan ng mga katutubong Pilipino bago pa dumating ang mga dayuhang mananakop. Ayon kay Casanova, ang mga katutubo'y likas na mahiligin sa mga awit, sayaw, at tula na siyang pinag-ugatan ng mga unang anyo ng dula. Ang mga unang awitin ay nasa anyo ng tula. Ang mga katutubo rin ay mayaman sa epikong bayan na kalimita'y isinasalaysay sa pamamagitan ng pag- awit.Ang mga awit, sayaw at ritwal ay karaniwang ginaganap para sa pagdiriwang ng kaarawan, binyag, pagtutuli, ligawan, kasalan, kamatayan, pakikipagdigmaan , kasawian, pananagumpay, pagtatanim, pag-aani, at pangingisda, atbp. Bago dumating ang mga katutubong Pilipino. KOMEDYA katawa tawa, magaan sa loob at dalhin ang tema, at ang mga tauhan ay laging nagtatagumpay sa wakas. TRAHEDYA Kung ang tema nito'y mabigat o nakasasama ng loob kaya nakakaiyak, nakalulunos ang mga tauhan, karaniwang sila ay nasasadlak sa kamalasan, kabiguan, kawalan, at maging sa kamatayan, kaya nagwawakas na malungkot melodrama o soap opera kung ito'y sadyang namimiga ng luha sa manonood na parang wala ng masayang bahagi sa buhay ng tahanan kundi pawang problema na lamang ang nangyayari sa araw-araw. Ito'y karaniwang mapanood sa mga de seryeng palabas TRAGIKOMEDYA Kung magkahalo ang katatawanan at kasawian gaya ng mga dula ni shakespeare na laging may mga tauhang katwa-tawa tulad ng payaso para magsilbing tagapagpatawa, subalit sa huli'y nagiging malungkot na dahil nasawi o namatay ang mga bida.
  3. 3. ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. Sangkap ng dula tagpuan-panahon at pook kung san nagaganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula tauhan- ang mga kumikilos at nagbibigay sa buhay sa dula; sa tauhan umiikot ang mga pangyayari; ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula sulyap sa suliranin- bawat dula ay may suliranin, walang dulang walang suliranin; mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin; maaring magkaroon ng higit sa isang suliranin ang isang dula saglit na kasiglahan- saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan tunggalian- maaring sa pagitan ng mga tauhan , tauhan laban sa kanyang paligid at tauhan laban sa kanyang sarili; maaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula kasukdulan- climax sa ingles; dito nasusubok ang katatagan ng tauhan; sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya'y sa pinakakasukdulan ang tunggalian kakalasan- ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at tunggalian sa dula; ngunit maari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manunuod ELEMENTO NG DULA iskrip o nakasulat na dula- ito ang pinakakaluluwa ng isang dula; lahat ng bagay na isinasaalang-alang sa dula ay naaayon sa isang iskrip; walang dula kapag walang iskrip gumaganap o aktor- nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip tanghalan- anumang pook na pinagapasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan tagadirehe o direktor- ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip; siya ang nag- iinterpret sa iskrip mula sa pagpapasya sa itsura ng tagpuan , damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganapan at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip manunuod- hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtatanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao; hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula' y maitanghal; at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood eksena at tagpo- eksena paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nman ay ang pagpapalit o iba't ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula.
  4. 4. TULA Mga elemento ng tula a. TUGMA- nagpapaganda sa diwa ang alin mang paraan ng pagtutugma 1. Mga salitang nagtatapos sa b,k,d,g,p,t,s ay nagtutugma ang dulumpatinig 2. mga nagtatapos sa l,m,n,ng,w,r,y b. SUKAT- tumutukoy sa bilang ng pantig sa bawat taludtod c. PAKSA- maraming maaring maging paksa ang isang tula d. . TAYUTAY- paggamit ng pagwawangis (simile) pagtutulad (metaphor) pagtatao (personification) ay ilang paraan upang ilantad ang talinghaga sa tula e. TONO/INDAYOG- dapat isa alang alang ang diwa ng tula f. PERSONA- tinutukoy nito ang nagsasalita sa tula -una ikalawa o ikatlong panauhan g. KARIKTAN NG TULA- nagbibigay ng pangkalahatang impresyon sa bumabasa NOBELA- Nena at Neneng PAMBUNGAD NA TALA: Nalathala ang nobelang ito sa pahayagang Muling Pagsilang noong1903,atisinaaklat noong 1905. Muling inilimbag iyon noong 1911, 1948, at 1971. Itinakda ng Nena at Nenengang sinasabing nobelang didaktiko kung saan ang akda'y nagiging bukal ng aralin sa magandang asal parasa mga mambabasa. BUOD: 1.Si NENA at NENENG ay matalik na magkaibigang dalaga na parang kapatid na ang tratuhan. 2. Ang unang pagsubok sa pagkakaibigan ay nagsimula nang magkaroon ng tinginan sina Nena at angkilalang babaero't mapaglaro sa damdamin na si Miguel- sinumbong ni Neneng kay Aling Anday,pinarusahan si Nena, at sa gitna ng paghuhumigpit ng ale, hiningi nito ang kamay ni Miguel sa kasal. .3. Nagkabalikan ang dalawang dalaga nang maipakita ni Neneng kay Nena si Miguel na kasama na siChayong .4. Si CHAYONG ay may dalawang lalaking kinaguguluhan sa buhay- si Miguel na naiipit sa dalawangdalaga, at ang pinsan nitong si Narciso na maspabor sa kanya ang pamilya ni Chayong, matino'tmatalino, at saka dati nang minahal ni Chayong.
  5. 5. 5. Ang kuwento'y lumalim lalo nang magkatitigan nang iba si Neneng na papunta kay Chayong at siNarciso na paalis, at pagkatapos, nang inilahad ni Miguel kay Chayong ang kanyang tuluyang paglimotkay Nena. 6. Lalo pang lumalim ito nang mamatay ang asawa ni Aling Anday kung kaya't naghiwalayan angmagkaibigan . 7. At sunud-sunuran ang mga pangyayaring naganap na sila ring nagbago ng direksyon ng buhay nilanglahat. 8. Lumalim ang pagkakaibigan tungo sa pagmamahalan at pagpapakasal nina Nena at Deogracias- angkanyang kalaro't parang kapatid sa lalawigan noong lumalaki pa sila. 9. Ganun din halos para kina Narciso't Neneng- sa pagkikilala ni Narciso kay Pepe hanggang sa matamisna pagdedeklara ng mga nararamdaman para sa isa't isa. 10. Ang kina Miguel at Chayong nama'y nauwi sa bigo. 11. Nagtanan ang dalawa, nawalan ng puri si Chayong, nadiskubre sila ng magulang ng babae,pinaghiwalay, at nang nalamang buntis ang anak, pinakulong sa bilibid si Miguel sang Dipang Langit - Amado Hernandez Permalink IsangDipangLangit Amado V. Hernandez Ako'y ipiniit nglinsil na puno hangadpalibhasangdiwa ko'y piitin, katawangmarupok, aniya'ypagsuko, damdami'y supil na't mithiin aysupil. Ikinulongako sa kutangmalupit: bato, bakal, punlo, balasik ngbantay; lubos na tiwalagsa buong daigdig at inaringkahit buhaymanay patay. Sa muntingdungawan, tangingabot-malas ay sandipanglangit na puno ngluha, maramot na birangngpusongmaysugat, watawat ngakingpagkapariwara. Sintalim ngkidlat angmata ngtanod, sa pintongmaysusi't walangmakalapit; sigaw ngbilanggo sa katabingmoog, anaki'y atungal nghayop sa yungib. Angmaghapo'ytila isangtanikala na kala-kaladkadngpaangmadugo angbuongmagdamagay kulambongluksa ngkabaongwaringlungga ng bilanggo. Kungminsa'y magdaan angpayak nayabag, kawil ng kadena angkumakalanding; sa maputlangarawsaglit ibibilad,
  6. 6. sanlibonganinonginiluwa ngdilim. Kungminsan, anggabi'y biglangmagulantang sa hudyat - may takas! - at asodngpunlo; kungminsa'y tumangis anglumangbatingaw, sa bitayangmoog, maynaghihingalo. At ito angtangingdaigdigko ngayon - bilangguangmandi'y libingan ngbuhay; sampu, dalawampu, at lahat ngtaon ngbuong buhay ko'y dito mapipigtal. Nguni't yaringdiwa'y walangtakot-hirap at batis pa rin itongakingpuso: piita'y bahagi ngpakikilamas, mapiit ay tanda ngdi pagsuko. Angtao't Bathala ay di natutulog at di habangarawangapi ay api, tanangpaniniil aymay pagtutuos, habangmay Bastilya'y may bayanggaganti. At bukas, diyan din, akingmatatanaw sa sandipanglangit na wala nangluha, sisikat anggintongarawngtagumpay... layangsasalubongako sa paglaya!
  • tootsann

    Nov. 29, 2019

Views

Total views

2,317

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

4

Actions

Downloads

2

Shares

0

Comments

0

Likes

1

×