Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Histori 10 - vecorite e qyteterimeve te lashta

Histori 10 - vecorite e qyteterimeve te lashta

  1. 1. Klasa : XAShkolla : Leonik TomeoProjektTema : Vecorite e qyteterimeve telashtaPunoi : Eriona MustafaPranoi : Dhurata Muca
  2. 2. PERMBAJTJA1.10 QYTETERIMET E LASHTA QE HUMBEN GJATESHEKUJVE2.QYETERIMI SUMERIAN3.QYTETERIMI FENIKAS4. QYTETERIMI ETRUSK5. QYETERIMI KRETAS6.QYETERIMI ILIR7. ROMA E LASHTE8. GREKET E LASHTE9. VECORITE E QYTETERIMEVE TE LASHTA
  3. 3. 10 Qyteterimet e lashta qe humben gjate shekujve1. MU-të e lashtë ose LEMURIASipas shumë burimeve ezoterikë, qytetërimi i parë u zhvillua 78 mijë vjet më parë nëkontinentin gjigant të njohur si Mu ose Lemuria dhe ai zgjati plot 52 mijë vite.Ndonjëherë thuhet se janë shkatërruar prej tërmeteve të shkaktuar nga një zhvendosje eploeve që ka ndodhur 26 mijë vjet më parë, ose afërsisht në vitin 24 000 para Krishtit.Ndërkohë që MU nuk patën teknologji të lartë sa ajo që supozohet për qytetërimet emëvonshëm, thuhet, megjithatë ata kanë arritur të kenë disa teknologji të përparuara,sidomos në ndërtimin e ndërtesave megalitike jetëgjata që ishin në gjendje t‟u mbijetonintërmeteve. Megjithatë, ishte shkenca e qeverisjes që thuhet se ka qenë arritja më e madhee MU-ve. Supozohet që të ketë patur një gjuhë dhe një qeveri. Arsimi ishte kyçi i suksesittë perandorisë dhe për arsye se çdo pjesëtar i saj ishte i mësuar me ligjet e universit dhekish marrë trainim të plotë në një profesion apo zanat, rezultati ishte një prosperitet imrekullueshëm. Arsimimi i një fëmije ishte i detyrueshëm në moshën 21 vjeç me qëllimqë të ishte i kualifikueshëm për në shkollën e qytetarisë. Kjo periudhë trainimi zgjatishtatë vjet; kështu, mosha më e herët kur një person mund të bëhej qytetar i perandorisëishte 28 vjeç.2. ATLANTIDA E LASHTEThuhet se kur u fundos kontinenti i Mu, oqeanet e të gjithë botës u ulën në mënyrëdrastike teksa uji u derdh për në Basenin e ri të sapoformuar të Paqësorit. Ishujt relativishttë vegjël që kishin ekzistuar në Atlantik gjatë kohës së qytetërimit Lemurian ishin lënë tëthatë prej oqeanit në tërheqje. Toka që sapo kish dalë në sipërfaqe u bashkua meArkipelagun Poseid në Oqeanin Atlantik për të formuar një kontinent të vogël. Kykontinent quhet Atlantidë nga historianët sot, ndonëse emri i vërtetë i tij ishte Poseid.Besohet se Atlantida e ka çuar teknologjinë në faza shmë të përparuara, shumë përtej asajqë ekziston në planetin tonë sot. Përmenden shpikje dhe pajisje të tilla si kondicionerët eajrit për të përballuar vapën e padurueshme; llampat cilindrike pa ajër, tubat e kristalit tëndriçuar nga forcat anësore të natës; pushkë elektrike, armë që shfrytëzojnë energjinëelektrike si forcë ;transportin me një binar; gjeneratorë uji, një instrument përkondensimin e ujit nga atmosfera; si dhe Vailx-ët, një anije kozmike që udhëhiqet ngaforcat shtytëse dhe tërheqëse.3. PERANDORIA RAMA E INDISEPër fat të mirë, librat e lashtë të Perandorisë Rama të Indisë janë ruajtur, ndryshe nga ato
  4. 4. të Kinës, Egjiptit, Amerikës Qendrore, Perusë. Shumë prej këtyre vendeve të lashta janëtani ose shkretëtirë, gëlltitur nga xhungla të dendura, ose në fund të ndonjë oqeani.Megjithatë, India, pavarësisht shkatërrimeve nga luftërat dhe pushtimet, arriti të ruajë njëpjesë të madhe të historisë së saj të lashtë. Për një kohë të gjatë, nuk besohej se qytetërimiindian e kish origjinën përpara vitit 500 para Krishtit, ose vetëm rreth 200 vjet parapushtimit të nënkontinentit nga Aleksandri i Madh. Në shekullin e kaluar, megjithatë,qytetet jashtëzakonisht të sofistikuar të Mohenjo Daros (Kodra e të Vdekurve) dheHarappa janë zbuluar në Luginën Indus të Pakistanit të sotëm.Zbulimet e këtyre qyteteve i detyruan arkeologët të shtyjnë datat për origjinën eqytetërimit indian me mijëra vjet më herët. Edhe më mbreslënës është fakti që sistemihidraulik i ujërave të zeza në të gjithë qytetin e madh është më superior se ata tëPakistanit, Indisë dhe shumicës së vendeve aziatike sot.4. QYTETERIMI OSIRIAN NE MESDHEThuhet se në kohën e Atlantidës dhe Ramas, Mesdheu ishte një luginë e madhe dhepjellore. Ky qytetërim i lashtë, para Egjiptit dinastik, ishte i njohur si Qytetërimi Osirian.Lumi Nil dilte nga Afrika, ashtu si sot dhe quhej Lumi Stix. Megjithatë, në vend derdhejnë Detin Mesdhe, në deltën e Nilit në veri të Egjiptit, ai vazhdonte në luginë dhe pastajkthehej në drejtim të perëndimit duke rrjedhur në pjesën më të thellë të Luginës sëMesdheut ku krijoi një liqen të madh dhe pastaj rridhte sërish ndërmjet Maltës dhe Sicilidhe më pas në jug të Sardenjës në Atlantik, në Gjibraltar (Kolonat e Herkulit). KurAtlantida u shkatërrua në një kaos apokaliptik, ky ndryshim kataklizmik në Atlantikngadalë përmbyti pellgun e Mesdheut, duke shkatërruar qytete të mëdha Osiriane dheduke i detyruar banorët të lëvizin në terrene më të lartë. Kjo teori shpjegon mbetjet eçuditshme megalitike që gjenden anembanë Mesdheut.5. QYTETERIMI UIGER NE SHKRETETIREN E GOBITThuhet se shumë qytete të lashtë kanë ekzistuar në kohën e Atlantidës dhe Ramas nëqytetërimin e Uiger në shkretëtirën e Gobit. Megjithëse Gobi është tani një shkretëtirë,këto qytete ishin porte oqeani. Vimanat dhe pajisje të tjera të avancuara thuhet se kanëqenë në përdorim në zonë Uiger dhe studiuesi i famshëm rus Nikolas Roerich thuhet tëketë parë një disk fluturues mbi Tibetin e veriut në vitin 1930.Ndoshta mjeti fluturues ishte një Vimana e lashtë që vjen nga një qytet ende aktiv, dukepërdorur teknologji Uiger, që ekziston në pjesën veriore të Tibetit apo shkretëtirën Gobi.6. TIAHUANACOAshtu si në rastin e Mu dhe Atlantidës, ndërtimi në Amerikën e Jugut ishte në shkallëmegalitike me teknikat poligonale të ndërtimit, projektuar për të ndërtuar mure të
  5. 5. mëdhenj që i rezistonin tërmeteve. Muret rezistentë ndaj tërmeteve ishin shumë tërëndësishëm në gjithë zonën e Unazës së zjarrit, në Mu-në e lashtë. Shtëpitë dhe ndërtesate banimit janë ndërtuar nga blloqe megalitike prej guri. Për shkak të rëndësisë së madheqë kultura i vinte mirëqenies së brezave të ardhshëm si dhe vlerësimin që kishin përrritjen graduale dhe të qëndrueshme të komunitetit, strukturat janë ndërtuar me mendiminqë të rronin me mijëra vjet. Një shtëpi e ndërtuar me beton, dru dhe suva do të zgjasënjëqind vjet apo më shumë, në qoftë se mirëmbahet. Shikoni ndërtimet megalitike tëEgjiptit, Maltës, Perusë. Këto ndërtesa janë ende në këmbë sot. Cuzco, kryeqyteti i lashtëi Perusë, që ishte ndërtuar ndoshta para Incas-ve, është ende i banuar sot, pas mijëravitesh. Në të vërtetë, shumica e ndërtesave të Cuzco sot në qendër të qytetit përfshijnëmure qindravjeçarë (ndërsa ndërtesat më të fundit të ndërtuara nga spanjollët tashmë janëshkatërruar).7. MAJATPiramidat e Majave gjenden nga Amerika Qendrore deri larg në ishullin indonezian Java.Piramida e Sukuh, në shpatet e malit Laëu pranë Surakartas në Javan qendrore është njëtempull i mahnitshëm me zbukurime guri dhe një piramidë që do të ishte e njëllojtë meçdo piramidë në xhunglat e Amerikës Qendrore. Piramida është praktikisht identike mepiramidat e gjetura në vendin e lashtë Majan në Uaxactun, pranë Tikalit. Majanët e lashtëishin astronomë dhe matematikanë të shkëlqyer, qytetet e hershëm të të cilëve kanë jetuarnë harmoni të plotë agrare me tokën. Ata kanë ndërtuar kanale dhe qytete-kopshte në tëgjithë gadishullin e lashtë Jukatan.Besohet se një Bankë e lashtë e të Dhënave ndodhet diku në rajonin e Majave, ndoshtanën një kompleks ekzistues piramidash, në një tunel të nëndheshëm dhe një sistemdhomash. Disa burime thonë se, kjo depo dijesh të lashta mbahet në kristale kuarci qëjanë me një cilësi të jashtëzakonshme dhe në gjendje të mbajnë sasi të mëdhainformacioni në një mënyrë të ngjashme me CD-të moderne.8. KINA E LASHTEKina e lashtë, e njohur si Kina Han, thuhet se ka ardhur si të gjitha qytetërimet, ngakontinenti i madh Paqësor Mu. Kinezët e lashtë janë të njohur për karrot e tyre qiellore, sidhe prodhimin nefrit që ata ndanin me Mayat. Vërtet, historitë e lashta kineze dhe TeMayave duken të lidhura ngushtë. Antropologët kanë folur me prova për një ndikimTaoist në Amerikën Qendrore, duke treguar simbole dhe motive të dinastisë Shang dhemë pas, duke i lidhur me artin dhe skulpturën Mayane. Thuhet se kinezët e lashtë janëburimi i çdo shpikje nga letra higjienike, detektorët e tërmetit, kartëmonedhat, topat,teknologjia e raketave, metodat e printimit dhe mijëra sendeve të tjera, të teknologjisë së
  6. 6. lartë. Në 1959, arkeologët në Kinë zbuluan togëza rripash prej alumini të prodhuar mijëravjet më parë.9. ETIOPIA E LASHTE DHE IZRAELINga disa tekste të lashtë si Bibla dhe libri etiopian, Kebra Negast, ne kemi rrëfime përteknologjinë e lartë të Etiopisë së lashtë dhe Izraelit. Tempulli në Jeruzalem thuhet seështë ngritur mbi tre blloqe gjigande prej guri ndërtimi të ngjashme me ato në Ba‟albek,Liban. Sot, në këtë vend ekzistojnë Tempulli i Salomonit dhe Kubeja e Xhamisë së gurit,themelet e të cilit me sa duket arrijnë deri tek qytetërimi Osirian. Ashtu si shumë ndërtimetë mëvonshme fenikase, ndërtimi i tempullit që mban Arkën e Ujdisë dhe tempujt nëEtiopi janë të fundmit tempuj, që janë ndërtuar prej guri megalitic. Tempulli i Madh,ndërtuar nga mbreti Salomon mbi rrënojat e tempullit të mëhershëm megalitic, ishte bërëpër të mbajtur relike antike të njohur si Arka e Ujdisë.Arka e Ujdisë thuhet se ka qenë një kuti gjeneratori elektrik që strehonte shumë objekte tëshenjtë, duke përfshirë një statujë ari nga kultura të mëparshme që është quajtur E shenjtae të shenjtave. Kjo kuti dhe statujë ari thuhet se janë hequr nga Dhoma e Mbretit nëPiramidën e Madhe në Egjipt nga Moisiu, gjatë periudhës së Eksodit. Shumë studiuesbesojnë se, Arka e Ujdisë, si edhe objekte të tjera të lashta, ishin në të vërtetë pajisjeelektrike, disa prej të cilave adhuroheshin në tempuj si orakuj. Bibla tregon se si disapersona të paautorizuar do të preknin Arkën dhe do të elektrizoheshin në çast.10. MBRETERIA AROI SUN E PAQESORITE fundit e listës së qytetërimeve të lashta është ajo e kulturës së lashtë e të panjohur tëMbretërisë Aroi Sun të Paqësorit. Ndërsa, i ashtuquajturi kontinent i humbur i Mu u mbytrreth 24.000 vjet më parë në një ndryshim të poleve, Paqësori u ripopullua më vonë nganjë përzierje racore të të gjitha qytetërimeve, që vinin nga Rama, Kina, Afrika dheAmerikat. Një komb-ishull i përparuar, me sipërfaqe më të mëdha të tokës se sa janëaktualisht në Paqësor, u rrit rreth Polinezisë, Melanesias dhe Mikronezias. Legjenda elashtë në Polinezi ia atribuon këtë qytetërim të shquar Mbretërisë Aroi, që ka ekzistuarmijëra vjet para rizbulimit evropian të Paqësorit.Sumeret dhe historia e tyre
  7. 7. Sumer do te thote “Toka e Lordeve dhe e Diellit”… “Toka e Lordeve te Shkelqimit”Historia e sumereve perfshin periudhat prehistorike Ubaid dhe Uruk qe daton nga mijevjecarii 5-te deri ne mijevjecarin e 3-te para eres sone dhe perfundon me rrenimin e saj gjatedinastise se trete rreth vitit 2004 para eres sone.Me pas fillon nje periudhe tranzicioni ne shtetet Amorite, perpara lulezimit te Babilonise neshekullin e XVIII para eres sone. Sumeret ishin nje nga shoqerite urbane me te hershme nebote, ne Mesopotamine jugore, me shume se 5000 vjet me pare.Vendbanimi i pare ne Mesopotamine jugore ishte Eridu. Sumeret pretendonin se qyteterimi ityre u themelua dhe lulezoi ne qytetin Eridu nga Zoti i tyre Enki, ose nga keshilluesi i tyre.Sumeret u perhapen ne Mesopotamine jugore sepse ata kishin zhvilluar nje organizimshoqeror dhe teknologji qe i ndihmoi ata te perparonin ne kontrollin e ujit si dhe per tembijetuar ne nje mjedis te veshtire. Per shkak te vendndodhjes se tyre ne lugine lumore, atakishin zhvilluar nje sistem ujitjeje perfekt.Shume artifakte por edhe koloni te ketij qyteterimi Uruk jane gjetur ne nje zone te gjere qenga pjesa perendimore e detit Mesdhe, ne malet Taurus ne Turqi dhe deri ne lindjen e mesmee ne Iranin qendror.Ata zhvilluan nje sistem shkrimi ne forme pyke i cili ndikoi ne stilin e shkrimeve ne te njejtenzone per me shume se 3000 vjet. Si rrjedhoje, te gjitha keto lloje shkrimesh te ndryshme qe
  8. 8. jane logofonetike, bashketingellore alfabetike dhe sisteme sillabe, u bene te njohura sishkrimi „kuneiform‟.Nje tjeter fakt interesant per sumeret po ashtu edhe per sistemin kuneiform eshte qe sisteminumerik eshte edhe dhjetor (me baze 10) edhe gjashte-dhjetor (me baze 60). Kjo do te thotese ka sisteme te vecanta per secilin nga bazat.Duke qene se shtriheshin pergjate lumit Eufrat, sumeret shquheshin edhe per bujqesi dhetregeti.Astronomia sumere ishte primitive ne krahasim me standartet e mevonshme babilonase.Pllakat argjilore babilonase qe ne kemi sot dhe na sherbejne si fakte historike, datojne qe ngaperiudha e qyteterimit te dikurshem ne Mesopotami. Ne to eshte regjistruar eklipsi diellor mei hershem i cili eshte pare ne Ugarit ne 3 maj 1375 para eres sone.Astronomet njihnin dhe regjistronin yjet me te shndritshem, te pershkruara si yjesia zodiakaledhe kishin vezhguar levizjet e pese planeteve te dukshem (Merkuri, Venus, Mars, Jupiter dheSaturn) si dhe te Diellit dhe te Henes.Kalendari Henor ishte i sinkronizuar me vitin diellor, me stinet, duke shtuar nje muaj tebrishte cdo kater vjet.Sumeret e Babilonise ishin ndoshta te paret qe ndertuan nje calendar. Ata perdoren fazat ehenes, duke numeruar 12 muaj henore te cilet perbenin nje vit. Per te bere diferencen midisvitit henor dhe vitin e stineve ata shtuan nje muaj tjeter ne kalendar, cdo kater vjet.Egjiptianet e hershem, greket dhe semitiket kopjuan kete kalendar. Me vone egjiptianetpershtaten nje kalendar qe korrespondon pothuaj saktesisht me stinet.QYTETERIMI FENIKASAty rreth vitit 1500 para erës së re, në viset e Libanit të sotëm, u zhvillua një qytetërim, ai ifenikasve që u shqua kryesisht për aftësitë e ndjeshme të shfaqura në fushën e detarisë dhe tëtregtisë. Ky popull me origjinë semite themeloi një sërë qytet-shtete (Tiron, Sidonën, Biblon),të cilat fillimisht qenë të dhëna pas bujqësisë dhe zejtarisë. Për rrjedhojë, të lehtësuar ngapozicioni gjeografik që favorizonte shkëmbimet midis Mesopotamisë dhe pellgut tëMesdheut, fenikasit u shtynë drejt detit, duke u bërë lundërtarë të zotë.Për të lehtësuar shkëmbimet tregtare dhe për të mbërritur në vende gjithnjë e më të largëta,ata zhvilluan një sistem kolonish në brigjet e Afrikës së Veriut, Italisë dhe Spanjës.Në njërën prej këtyre qyteteve porte që përdoreshin nga detarët fenikas si vende ankorimi dhedepozitimi të mallrave, Kartagjena (në Tunizinë e ditëve të sotme), do të lindte qytetërimi“punik”, i cili do t‟u bënte ballë për një kohë të gjatë synimeve ekspansioniste të Romës,
  9. 9. derisa të mposhtej në fund të Luftës së Tretë Punike .Fenikasit e thamë edhe më lartë se ishin një popull i dhënë kryesisht pas tregtisë. Pikërishtpër shkak të kërkesave të një natyre praktike të lidhura me tregtinë, siç qenë përpunimi iregjistrave të llogarive, hartimi i listave me mallrat që hynin e dilnin dhe dokumentet earkivave, atyre iu duk jo fort i përshtatshëm përdorimi i hieroglifëve, domethënë i një shkrimitë tipit simbolik. Fenikasit përshtatën për nevojat e veta një tip shkrimi “fonetik”, i quajturkështu ngaqë çdo tingulli i përkon një shenjë ose një shkronjë. Pra, me gjasë, qenë pikërishtfenikasit të parët që përpunuan një sistem alfabeti të ngjashëm me tonin, i cili u rimor, mbasiiu bënë disa modifikime (për shembull, futja e zanoreve) nga grekët, etruskët dhe romakët.Alfabeti fenikas fillon me alef dhe bet , qe me pas nga greket u quajten alfa dhe beta.QYTETERIMI ETRUSKEtrusket ishin nje nga popullsite me te lashta dhe me te qyteteruara qe ka jetuar ndonjeherene Apenin . Ndonse, jetuan ne te njejtin gadishull etrukset nuk kane asgje te perbashket meromaket se ata u formuan shume vone. Etrusket ishin popullsi pellazge te cilet gjatemijevjecarit te pare para krishtit emigruan prej Epirit. Etrusket ishin besimtare te devotshemte fese pellazge pra te Zeusit. Dhe dihet se per Zeusin beheshin nderime me gjethe e medrure. Pra, etrusket kishin shume afinitet ndaj dushkut dhe drurit. Ata nga trysnia e fiseve teegra helene u detyruan ta lene Eoline, te dalin ne Dodone dhe prej Dodones ne Apenin. Emrietrusk rrjedh prej shqipes dushk qe dmth njerez qe merren me dush, pra per arsyejereligjioze. Etrusket permenden per bujqesi, blegtori, peshkim dhe tregti. Gjithashtupermenden per art dhe organizime shteterore.QYETERIMI KRETASKretasit prehistorikë kanë krijuar një nga qytetërimet më të vjetra të botës dhe sigurishtqytetërimin me të vjetër Evropian. Shkalla e nivelit kulturor të qytetërimit të Kretës ka qenë epërmasave të larta dhe paraqitet me cilësi origjinale Evropiane. Qyteterimi i Kretës i zhvilluarrreth 3000 deri në 1400 vjet p.k paraqet një nga shkallët më të larta të historisë së qytetërimitbotëror. Ai është quajtur ndryshe dhe si qytetërim pallator pasi jeta e qytetit organizohej rrethdisa pallatave madhështore dhe tepër Iuksoze edhe për kohën që jemi sot.Qytetërimit të Kretës, përsa i përket etnicitetit, nuk i është vëne emri se kujt i përket, pasi nëkëtë kohë nuk ekzistonte nocioni grek, pasi nëse do të kishte ndonjë shenjë edhe me të vogel,padyshim do ta kishin quajtur grek.Cila është etnia që ka ngritur këtë qytetërim ?Qyteterimi i Kretës ka qënë një qytetërim pellazg. Nga të gjitha burimet antike, Pellazgumbahet si njeriu autokton dhe që ka lindur nga dheu. Meqë kjo kulturë është kaq e lashtë nukka se si të mos jetë ndërtuar nga i vetmi popull i lashtë, që kanë njohur autorët antikë në atëdhé. Kreusi, sundimtari që i dha emrin Kretës ishte i biri i Tegetit nipit të Lykaonit. Pra meorigjine pellazgo-ilire, pasi Kaonët janë quajtur dhe pellazgë dhe ilirë.
  10. 10. Minosi, themeluesi i qytetërimit minoan, është i biri i Zeusit dhe i Evropës, motrës së Ilirit,pra ai është nipi i ilirëve.Të dhënat që japin autorët antikë, tregojnë se në Kretë kanë banuar disa fise të tjera ilire simesapët, japigët, daunët, peuketët.QYTETERIMI ILIROrigjina e IlireveGjate epokes se Bronzit dhe te hekurit ne territorin e Ballkanit kane banuar tre popuj temedhenj: greket ne jug, iliret ne perendim dhe traket ne lindje te gadishullit. Mbi bazen e tedhenave arkeologjike, gjuhesore, antropologjike dhe te burimeve te shkruara eshte arritr neperfundimin se kultura dhe etnosi ilir kane origjine autoktone (vendase). Ata linden dhe uformuan ne baze te nje procesi te gjate dhe te panderprer, gjate mijevjecarit te dyte dhe tepara para eres se re. Ne fund te epokes se hekurit si rezultat i konsolidimit te metejshem tekultures e te gjuhes u formua bashkesi fisnore te qendrueshme ilire te cilat permenden meemer ne burimet e autoreve te hershem antike.Trualli historik i IlireveTrualli historik i ilireve perfshin tere pjese perendimore te Ballkanit, Kufiri verior i tyre eshteveshtire te percaktohet. Ka mendime se si kufi natyror ishin deget e Danubit (Sava e Drava),kurse ne jug duke perfshire dhe Epirin, kufiri shkonte deri ne gjirin e Ambrakise (Preveza).Ne lindje si kufi natyror ishin lumenjte Morava e Vardar dhe ne perendim brigjet e Adriatikute te Jonit. Grupe te vecanta fisesh Ilire u vendose dhe ne Italine e Jugut (mesapet e japiget).Fiset me te rendesishme ilire ishin: taulantet, ardianet, dardanet, dalmatet, penestet, moloset,kaonet, tesprotet etj.Tesprotet ishin nje fis i madh qe shtriheshin ne zonen bregdetare qe nga Vjosa deri ne Mat.Ne shpine te tyre ishin parthine, desaretet, enkelejte. Pergjate brigjeve te Adriatikut te mesembanonin ardianet. Ne viset e Ballkanit Qendror ishin dy fise te medha e te rendesishme:paionet - ne luginen e mesme te Vardarit dhe dardanet qe banonin ne rrafshin e Kosoves.Siper ardianeve drejt veriperendimit ishin dalmatet dhe ne skajin veripendimor, liburnet.Ne zhvillimin ekonomik e shoqeror te ilireve dhe ne zhvillimin e marredhenieve nderfisnorendikoi dhe pozita e favorshme gjeografike. Krahinat ilire jugore u lidhen ngushte me Greqinee Egjeun, kurse krahinat veriore u lidhen ngushte me Evropen Qendrore.Burimet e shkruara dhe ato arkeologjike deshmojne se gjate kohes se hekurit iliret merreshinsi dhe me pare, kryesisht me bujqesi e blegtori/ Perparime te dukshme u bene ne nxjerrjendhe perpunimin e mineraleve qe u ndihmua edhe nga zonat e pasura me minerale si Mati dheMirdita.
  11. 11. Roma e lashtëRoma e lashte ishte një qytetërim që u zhvillua prej një komuniteti te vogël bujqësor tëthemeluar në Gadishullin Italik që në shekullin e 10-të para Krishtit. I vendosurpërgjatë detit Mesdhe, ajo u bë një nga perandoritë më të mëdha në botën e lashtë.Në shekujt e ekzistencës së saj, qytetërimi romak nga një monarki adoptoinjë republikë oligarkike dhe më vonë një perandori autokratike. Romakët arritën tëdominojnë Evropën jugperëndimore,Evropën juglindore (Ballkanin) dhe tërë rajoninmesdhetar me anë të asimilimit kulturor dhe pushtimit. Qytetërimi romak shpesh grupohetnë periudhën e antikitetit klasik bashkë me Greqinë e lashtë, një qytetërim që frymëzoishumë në kulturën e Romës së lashtë. Roma e lashtë kontribuoi jashtëzakonisht shumë nëzhvillimine ligjeve, luftërave, artit,letërsisë, arkitekturës, teknologjisë dhe gjuhës dhe historia e sajvazhdon të ketë një ndikim të madh në botë sot.Legjenda dhe historiaSipas legjendës,Roma u themelua në vitin 753 para Krishtit nga Romuli dhe Remi, që urritën nga një ujkonjë.Sipas një legjende,Roma u themelua më 21 Prill, 753 para lindjes së Krishtit ngavëllezërit binjakë që e kishin origjinën nga princi Trojan Enea. Romuli dheRemi ishinnipa të mbretit latin, Numitorit të Alba Longës. Mbreti u rrëzua nga froni nga vëllai i tijmizor Amuliusi ndërsa vajza e Numitorit, Rea Silva, lindi Remin dhe Romulin. Mbreti i riishte i frikësuar prej Romulit dhe Remit se mos ata ia merrnin fronin, kështu që ai vendosit‟i mbysë. Një ujkonjë i shpëtoi dhe i rriti ata dhe kur ata arritën moshën e pjekurisë.Binjakët themeluan qytetin e tyre, por Romulusi e vrau Remin gjatë një grindjeje përsundimin si mbret i Romës, megjithëse disa burime thonë se grindja ishte për arsyen seemri i kujt do t‟i vendosej qytetit. Romulusi ishte burimi i emrit të qytetit.Romakët gradualisht mposhtën popujt e tjerë në gadishullin Italik, duke përfshirëEtruskët.Kërcënimi i fundit i hegjemonisë romake erdhi nga Taranto, një koloni e madhegreke, që kërkoi ndihmën e Pirros së Epirit në vitin 281 p.e.s, por kjo përpjekje dështoi.Romakët siguruan kolonitë e tyre duke themeluar koloni romake në zonat strategjike,duke vendosur një kontroll të stabilizuar mbi rajonin. Në gjysmën e dytë të shekullit të 3-të p.e.s, Romakët u përleshën me Kartagjenën në të parën nga tre Luftërat Punike. Këtoluftëra rezultuan në pushtimet e para romake përtej detit, duke pushtuar Sicilinë dheHispanjën dhe në rritjen e Romës si fuqi e rëndësishme. Pasi mundën Maqedoninë dhePerandorinë Seleucide në shekullin e 2-të p.e.s, romakët u bënë fuqia dominuese në detinMesdhe.
  12. 12. Perandoria Romake ngacmohej vazhdimisht nga dyndjet e barbarëve dhe rënia graduale ePerandorisë Perëndimore vazhdoi me kalimin e shekujve. Në shekullin e 4-të, migrimet nëperëndim të Hunëve ishin shkaku që Vizigotët kërkuan strehim në kufijtë e PerandorisëRomake. Në vitin 410, Vizigotët, nën sundimin e Alarikut të I, plaçkitën qytetin eRomës. Vandalët pushtuan provincat romake të Galisë, Hispanjës dhe Afrikës Veriore dhe nëvitin 455 plaçkitën Romën. Pasi kishte zgjatur për afërsisht 1200 vjet, sundimi i Romës mbiPerëndimin i erdhi fundi.Perandoria Lindore do pësonte një fat të ngjashëm, megjithëse jo kaq drastik. Justinianimundi të ripushtojë Afrikën Veriore dhe Italinë, por zotërimet bizantine në perëndim ureduktuan në Italinë jugore dhe Sicilinë disa vjet pas vdekjes së Justinianit.Në lindje,pjesërisht si rezultat i Murtajës së Justinianit, bizantinët u kërcënuan nga ngritja e Islamit,ndjekësit e të cilit pushtuan territoret e Sirisë dhe Egjiptit dhe së shpejti u bënë një kërcënimdirekt për Kostandinopojën. Prapë se prapë, bizantinët, mundën të ndalin ekspansioninislamik në tokat e tyre gjatë fundit të shekullit të 8-të dhe gjatë fillimit të shekullit të 9-tërimorën tokat e pushtuara. Në vitin 1000 Perandoria Lindore ishte në kulmin e saj: Basili IIripushtoi Bullgarinë dhe Armeninë, kultura dhe tregtia lulëzonin.Qyteti perandorak i Romës ishte qendra urbane më e madhe e kohës, me një popullsi rreth 1milion persona (sa madhësia e Londrës në shekullin e 19-të, kur Londra ishte qyteti më imadh në botë. Hapësirat publike në Romë zhurmonin kudo nga tingëllima e rrotave tëhekurta të karrocave. Madje Jul Çezari dikur propozoi ndalimin e trafikut të karrocave gjatëditës.Shoqëria romake shihet gjerësisht si hierarkike me skllevërit (servi) në fund, të liruarit(liberti, ish skllevër që janë të lirë) sipër tyre dhe qytetarë të lindur të lirë (cives) në krye.Qytetarët e lirë ndaheshin më tej në klasa. Ndarja më e madhe dhe më e hershme ishtendërmjet patricëve, që mund të gjurmonin origjinën e tyre te një nga 100 patriarkët nëthemelimin e qytetit dhe plebenjtë, që nuk kishin paraardhës njërin prej 100 patriarkëve. Kjondarje u bë më pak e rëndësishme gjatë pjesës së fundit të Republikës, sepse disa familjeplebeje ishin shumë të pasura dhe kishin hyrë në politikë dhe disa familje patrice patën kohëtë vështira.Një ndarje klasash e bazuar në shërbimin ushtarak u bë më e rëndësishme.
  13. 13. GREKET E LASHTEHellada ose Greqia e lashte perbehej nga Greqia Gadishullore, Greqia e ishujve ( Lebos,Samo, Kilkavet, Rodos etj.) dhe zona e ngushte bregdetare e Azise se vogel.Faktori qe ka ndikuar ne qyteterimin Helen eshte ai gjeografik ,pasi eshte nje vend me ishujdhe gadishuj. Kjo ka sjelle zhvillimin e lundrimit dhe te bujqesise.Faktori i dyte ka te beje me territorin me male dhe lugina qe Greqia ka ,cka ka veshtiresuarlidhjet midis qytetet-shteteve dhe cdo qytet-shtet krijoi kulturen e vet dhe te vecante.Tiparet e qyteterimit Helenik :1. Shekulli XII-VIII quhet periudha homerike.2. Shtresat shoqerore helene ishin bazilenjt, tetet dhe njerezit e lire.3. Jeta politike ishte e perqendruar ne polis, i cili vendosej ne koder ku ndertohej dheakropoli qe sherben si tempull.4. Forma e qeverisjes ishte oligarkia ku sundonte grupi I parise i zgjedhur nga kuvendi Iqyetetareve dhe gerondet ose keshilli I pleqve.5. Helenet kane krijuar dhe koloni ne Mesdhe per shkak te egzistences se perendive.
  14. 14. Vecorite e qyteterimeve te lashta1. U vendosen prane lumenjve2. Zhvilluan deget e ekonomise3. U ndane ne rajone4. Kishin sistemin e shkrimit dhe numerimit5. Merreshin me ndertime si tempujt6. Zhvilluan sistemin e Irigacionit7. Qyteterimet ndikuan tek njeri – tjetri8. Kishte qyteterime unike (Kina dhe India)9. Ndodhen ne kohe te ndryshme10. Organizimi i qeverisjeveKlasa : XBShkolla : Leonik Tomeo
  15. 15. ProjektTema : Vecorite e qyteterimeve telashtaPunoi : Elisa SheraPranoi : Dhurata Muca

×