SlideShare a Scribd company logo
1 of 14
Download to read offline
Соёл түүний өөрчлөлт
Соѐл гэж юу вэ?
Соѐл гэдэг нь culture- боловсруулах гэсэн
утгатай латин үгнээс гаралтай.Соѐлын
асуудлыг судлаач эрдэмтдийн
тооцоолсоноор эдүгээ
соѐлынтодорхойлолт 500 гаруй
байна. Соѐлыг олон
тохиолдолд “хоѐр дахь байгал”хэмээн
тодорхойлсон байдаг. Хүн байгалийг
өөрийхөө уйгагүй хөдөлмөрийн
үрээрөөрчилж 2 дахь орон зай буюу
соѐлыг бүтээжээ. Энэ утгаараа соѐл бол
хүнийололт амжилтын цогцолбор юм.
Улс үндэстний соёл
Соѐл бол үр дүнд нь хүн болгон
төлөвшүүлдэг, хүнийг” дахин бүтээдэг”
байгаль юм. Хүн соѐлыг бүтээгч бөгөөд
өөрөө соѐлын бүтээл мөн. Эдгээрээс үзэхэд
соѐл нь хүний байнгын идэвхитэй чөлөөт
ажиллагааны үр дүнд бий
болж уламжлагдаж
байдаг, хэм хэмжээ, итгэл үнэмшил, билэг т
эмдэг, үнэт зүйлсийн цогц, хүнийхөгжсөн
түвшин хэмээн тодорхойлж болно.
Соѐлын үндсэн элементүүд:
Соѐлын анхдагч хамгийн чухал элемент нь
танин мэдэхүйн билэг тэмдэгийн
тогтолцоо юм.Нийгмийн бүлгийн гишүүдийн
хувьд бүх нийтээрээ хүлээн зөвшөөрсөн
объект, үйлдлээр нөгөөгийн утга санааг
илэрхийлэх үйлдэл объектийг билэг тэмдэг
гэнэ. Билэг тэмдэг нь тухайн зүйлийнхээ
утгыг илэрхийлэх код нь юм.
СОЁЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ
Соѐл нь үргэлж хөдөлгөөнгүй байдалд оршдоггүй ба
тэрээр хөгжиж, мөхөж, нэг улсаас нөгөө улсад
дэлгэрч, өнгөрсөн - одоо - ирээдүй гэсэн гурван
цагийн
хэлхээнд оршиж байдаг. Хувь хүн болон үе
үеийнхэн өөрийнхөө хувь хүнийхээ дотоод чанар
болон тухайн цаг үеийнхээ тал дээр
амьжиргааныхаа бүхий л зохион байгуулалтад
тохиргоо
хийдэг. Заримдаа энэ тохиргоо нь үндсэн тулгуур
тохиргоо байдаг бөгөөд өнгөрсөн үетэй
холбоотой олон холбоог тасалдаг. Дараачийн шинэ
үеийнхэн соѐлын шинэ хувилбарыг амархан
хүлээж авчихдаггүй, харин засварлаж хянасан
хувилбараар хүлээж авдаг.
Соёлын өөрчлөлт ба дэвшил
Соѐлын өөрчлөлтийн 3-н үндсэн эх үүсвэр
байдаг.
Нэг нь байгал орчны өөрчлөлт. Цаг уурын
өөрчлөлт, үр тариа, хий болон бусад
нөөцийн хомсдол, хүн амын гэнэтийн
өсөлт, бууралт зэрэг нь хүмүүсийг дасан
зохицох явдалд хүчээр хүргэдэг. Хүмүүс
өмнө нь амьдарч байсан шигээ амьдраад
явж чаддаг.
Байгаль орчины өөрчлөлт
Хоѐр дахь эс үүсвэр бол өөр хэм хэмжээ, үнэт зүйлс,
технологи бүхий бүлгүүдтэй холбоо тогтоох явдал
юм. Соѐлын холбоо нь нөхөрсөг, эсвэл дайсагнасан
байдаг.
Сайн дурын ба сайн дурын бус байдаг. Харилцан
үйлчлэлтэй буюу хоѐр талтай (худалдааны ба
оюутан солилцох хөтөлбөр гэх мэт) эсвэл нэг
талтай (цэргийн хүчээр довтлох, техникийн
зөвлөгч өөрийнхөө арга барилыг хүчээр тулгах),
зарим тохиолдолд өөрчлөлтийг засгийн газраас
хүчээр тулгах, эсвэл нийгэм доторхи тодорхой нэг
бүлэгт тулгах байдлаар илэрнэ.
Техникийн дэвшил ба түүний хор
хөнөөл.
Гурав дахь эх үүсвэр бол шинэ нээлт, бүтээл юм.
Нээлт нь шинэ мэдлэгийг нээх, урьд нь байсан
зүйлийг шинээр ашиглах явдал юм. Үүний тод
жишээ бол шинэ газар нутаг нээх зэрэг болно.
Нээлт нь өмнө нь мэдэгддэггүй байсан, одоо
мэдэгдэж байгаа баримт сэлтийг илэрхийлж байдаг.
Бүтээл бол мэдэгдэж буй соѐлын элемент болон
тогтолцооны шинэ хувилбар юм. Энэ нь эд зүйлс
тэр дундаа технологийг бий болгох шинэ
аргыг нэгтгэж байдаг. Бүтээл нь зөвхөн техникт
биш мөн шинжлэх ухаанд, социал хүрээнд ч
яригдах зүйл юм.
Хүмүүс саран дээр бууж шинэ
нээлт хийсэн.
Английн эрдэмтэн Жозеф Приестли 1770
онд цэвэр хүчилтөрөгч гарган авчээ.

More Related Content

What's hot

What's hot (20)

Ус чандмань эрдэнэ
Ус чандмань эрдэнэУс чандмань эрдэнэ
Ус чандмань эрдэнэ
 
Leg8
Leg8Leg8
Leg8
 
9 р анги цахим
9 р анги цахим9 р анги цахим
9 р анги цахим
 
Харилцаа гэж юу вэ?
Харилцаа гэж юу вэ?Харилцаа гэж юу вэ?
Харилцаа гэж юу вэ?
 
нийгмийн институт
нийгмийн институт нийгмийн институт
нийгмийн институт
 
сэтгэхүй ба хэл яриа
сэтгэхүй ба хэл яриасэтгэхүй ба хэл яриа
сэтгэхүй ба хэл яриа
 
Манлайлал
МанлайлалМанлайлал
Манлайлал
 
ажилгүйдэл
ажилгүйдэл ажилгүйдэл
ажилгүйдэл
 
темперамент
темпераменттемперамент
темперамент
 
Философи гэж юу вэ
Философи гэж юу вэФилософи гэж юу вэ
Философи гэж юу вэ
 
биет ба биет бус өв
биет ба биет бус өвбиет ба биет бус өв
биет ба биет бус өв
 
Leg14
Leg14Leg14
Leg14
 
Copy of кейстэй ажиллах
Copy of кейстэй ажиллахCopy of кейстэй ажиллах
Copy of кейстэй ажиллах
 
соёлын бүтэц бүр
соёлын бүтэц бүрсоёлын бүтэц бүр
соёлын бүтэц бүр
 
монгол ардын дуу
монгол ардын дуумонгол ардын дуу
монгол ардын дуу
 
монголчуудын угсаа гарвал, тархац
монголчуудын угсаа гарвал, тархацмонголчуудын угсаа гарвал, тархац
монголчуудын угсаа гарвал, тархац
 
лабугайн нулимс
лабугайн нулимслабугайн нулимс
лабугайн нулимс
 
мэндчилгээ
мэндчилгээмэндчилгээ
мэндчилгээ
 
Лекц 2
Лекц  2Лекц  2
Лекц 2
 
11 анги соёл.pptx
11 анги соёл.pptx11 анги соёл.pptx
11 анги соёл.pptx
 

Similar to соёл түүний өөрчлөлт (Нийгэм 10 )

экологийн антропологийн удиртгал
экологийн антропологийн удиртгалэкологийн антропологийн удиртгал
экологийн антропологийн удиртгалByambabaatar
 
далайсүрэн неоэволюцизм 2
далайсүрэн неоэволюцизм   2далайсүрэн неоэволюцизм   2
далайсүрэн неоэволюцизм 2А. Aku
 
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1Nergui Oyunchinmeg
 
аккультураци ба инкульт ураци нь соёлын дасан зо хицлын онол
аккультураци ба инкульт  ураци нь соёлын дасан зо хицлын онолаккультураци ба инкульт  ураци нь соёлын дасан зо хицлын онол
аккультураци ба инкульт ураци нь соёлын дасан зо хицлын онолА. Aku
 
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжилХүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжилAnkhbileg Luvsan
 
ариунтунгалаг Alvin toffler futu re shock
ариунтунгалаг Alvin toffler futu re shockариунтунгалаг Alvin toffler futu re shock
ариунтунгалаг Alvin toffler futu re shockА. Aku
 
хүний тухай гүн ухаан
хүний тухай гүн ухаанхүний тухай гүн ухаан
хүний тухай гүн ухаанАлексей Бат
 
Soyol hoorondin hariltsaani asuudal
Soyol hoorondin hariltsaani asuudalSoyol hoorondin hariltsaani asuudal
Soyol hoorondin hariltsaani asuudalMijiddorj Ganjargal
 
Боловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгаа
Боловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгааБоловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгаа
Боловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгааХишигтөгс А.
 

Similar to соёл түүний өөрчлөлт (Нийгэм 10 ) (20)

экологийн антропологийн удиртгал
экологийн антропологийн удиртгалэкологийн антропологийн удиртгал
экологийн антропологийн удиртгал
 
далайсүрэн неоэволюцизм 2
далайсүрэн неоэволюцизм   2далайсүрэн неоэволюцизм   2
далайсүрэн неоэволюцизм 2
 
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
 
аккультураци ба инкульт ураци нь соёлын дасан зо хицлын онол
аккультураци ба инкульт  ураци нь соёлын дасан зо хицлын онолаккультураци ба инкульт  ураци нь соёлын дасан зо хицлын онол
аккультураци ба инкульт ураци нь соёлын дасан зо хицлын онол
 
лекц 1
лекц 1лекц 1
лекц 1
 
suvdmaa_ethics_final.pdf
suvdmaa_ethics_final.pdfsuvdmaa_ethics_final.pdf
suvdmaa_ethics_final.pdf
 
хөтөлбөр
хөтөлбөрхөтөлбөр
хөтөлбөр
 
хөтөлбөр
хөтөлбөрхөтөлбөр
хөтөлбөр
 
хөтөлбөр
хөтөлбөрхөтөлбөр
хөтөлбөр
 
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжилХүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
 
Sem
SemSem
Sem
 
ариунтунгалаг Alvin toffler futu re shock
ариунтунгалаг Alvin toffler futu re shockариунтунгалаг Alvin toffler futu re shock
ариунтунгалаг Alvin toffler futu re shock
 
хүний эрхийн-боловсрол-гэж-юу-вэ
хүний эрхийн-боловсрол-гэж-юу-вэхүний эрхийн-боловсрол-гэж-юу-вэ
хүний эрхийн-боловсрол-гэж-юу-вэ
 
Culture
CultureCulture
Culture
 
Culture
CultureCulture
Culture
 
хүний тухай гүн ухаан
хүний тухай гүн ухаанхүний тухай гүн ухаан
хүний тухай гүн ухаан
 
Lects8
Lects8Lects8
Lects8
 
Soyol hoorondin hariltsaani asuudal
Soyol hoorondin hariltsaani asuudalSoyol hoorondin hariltsaani asuudal
Soyol hoorondin hariltsaani asuudal
 
Боловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгаа
Боловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгааБоловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгаа
Боловсролд нөлөөлөх агентуудын социологийн судалгаа
 
S.ss702 l 15. human development
S.ss702 l 15. human developmentS.ss702 l 15. human development
S.ss702 l 15. human development
 

More from Maa Enkh

Московский государственный университет
Московский государственный университетМосковский государственный университет
Московский государственный университетMaa Enkh
 
удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?Maa Enkh
 
Чему и как учат в школе
 Чему и как учат в школе Чему и как учат в школе
Чему и как учат в школеMaa Enkh
 
проблeмы города
проблeмы городапроблeмы города
проблeмы городаMaa Enkh
 
Русские рестораны и ресторанное меню
Русские рестораны и ресторанное менюРусские рестораны и ресторанное меню
Русские рестораны и ресторанное менюMaa Enkh
 
Булочные и продовольственые магазины
Булочные и продовольственые магазиныБулочные и продовольственые магазины
Булочные и продовольственые магазиныMaa Enkh
 
Как купить продукты
Как купить продуктыКак купить продукты
Как купить продуктыMaa Enkh
 
Хлеб- всему голова
Хлеб- всему головаХлеб- всему голова
Хлеб- всему головаMaa Enkh
 
Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)
Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)
Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)Maa Enkh
 

More from Maa Enkh (9)

Московский государственный университет
Московский государственный университетМосковский государственный университет
Московский государственный университет
 
удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?удамшил гэж юу вэ?
удамшил гэж юу вэ?
 
Чему и как учат в школе
 Чему и как учат в школе Чему и как учат в школе
Чему и как учат в школе
 
проблeмы города
проблeмы городапроблeмы города
проблeмы города
 
Русские рестораны и ресторанное меню
Русские рестораны и ресторанное менюРусские рестораны и ресторанное меню
Русские рестораны и ресторанное меню
 
Булочные и продовольственые магазины
Булочные и продовольственые магазиныБулочные и продовольственые магазины
Булочные и продовольственые магазины
 
Как купить продукты
Как купить продуктыКак купить продукты
Как купить продукты
 
Хлеб- всему голова
Хлеб- всему головаХлеб- всему голова
Хлеб- всему голова
 
Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)
Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)
Гадаргын ус,гол мөрд ( Газарзүй 10)
 

соёл түүний өөрчлөлт (Нийгэм 10 )

  • 2. Соѐл гэж юу вэ? Соѐл гэдэг нь culture- боловсруулах гэсэн утгатай латин үгнээс гаралтай.Соѐлын асуудлыг судлаач эрдэмтдийн тооцоолсоноор эдүгээ соѐлынтодорхойлолт 500 гаруй байна. Соѐлыг олон тохиолдолд “хоѐр дахь байгал”хэмээн тодорхойлсон байдаг. Хүн байгалийг өөрийхөө уйгагүй хөдөлмөрийн үрээрөөрчилж 2 дахь орон зай буюу соѐлыг бүтээжээ. Энэ утгаараа соѐл бол хүнийололт амжилтын цогцолбор юм.
  • 4. Соѐл бол үр дүнд нь хүн болгон төлөвшүүлдэг, хүнийг” дахин бүтээдэг” байгаль юм. Хүн соѐлыг бүтээгч бөгөөд өөрөө соѐлын бүтээл мөн. Эдгээрээс үзэхэд соѐл нь хүний байнгын идэвхитэй чөлөөт ажиллагааны үр дүнд бий болж уламжлагдаж байдаг, хэм хэмжээ, итгэл үнэмшил, билэг т эмдэг, үнэт зүйлсийн цогц, хүнийхөгжсөн түвшин хэмээн тодорхойлж болно.
  • 5. Соѐлын үндсэн элементүүд: Соѐлын анхдагч хамгийн чухал элемент нь танин мэдэхүйн билэг тэмдэгийн тогтолцоо юм.Нийгмийн бүлгийн гишүүдийн хувьд бүх нийтээрээ хүлээн зөвшөөрсөн объект, үйлдлээр нөгөөгийн утга санааг илэрхийлэх үйлдэл объектийг билэг тэмдэг гэнэ. Билэг тэмдэг нь тухайн зүйлийнхээ утгыг илэрхийлэх код нь юм.
  • 6. СОЁЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТ Соѐл нь үргэлж хөдөлгөөнгүй байдалд оршдоггүй ба тэрээр хөгжиж, мөхөж, нэг улсаас нөгөө улсад дэлгэрч, өнгөрсөн - одоо - ирээдүй гэсэн гурван цагийн хэлхээнд оршиж байдаг. Хувь хүн болон үе үеийнхэн өөрийнхөө хувь хүнийхээ дотоод чанар болон тухайн цаг үеийнхээ тал дээр амьжиргааныхаа бүхий л зохион байгуулалтад тохиргоо хийдэг. Заримдаа энэ тохиргоо нь үндсэн тулгуур тохиргоо байдаг бөгөөд өнгөрсөн үетэй холбоотой олон холбоог тасалдаг. Дараачийн шинэ үеийнхэн соѐлын шинэ хувилбарыг амархан хүлээж авчихдаггүй, харин засварлаж хянасан хувилбараар хүлээж авдаг.
  • 8. Соѐлын өөрчлөлтийн 3-н үндсэн эх үүсвэр байдаг. Нэг нь байгал орчны өөрчлөлт. Цаг уурын өөрчлөлт, үр тариа, хий болон бусад нөөцийн хомсдол, хүн амын гэнэтийн өсөлт, бууралт зэрэг нь хүмүүсийг дасан зохицох явдалд хүчээр хүргэдэг. Хүмүүс өмнө нь амьдарч байсан шигээ амьдраад явж чаддаг.
  • 10. Хоѐр дахь эс үүсвэр бол өөр хэм хэмжээ, үнэт зүйлс, технологи бүхий бүлгүүдтэй холбоо тогтоох явдал юм. Соѐлын холбоо нь нөхөрсөг, эсвэл дайсагнасан байдаг. Сайн дурын ба сайн дурын бус байдаг. Харилцан үйлчлэлтэй буюу хоѐр талтай (худалдааны ба оюутан солилцох хөтөлбөр гэх мэт) эсвэл нэг талтай (цэргийн хүчээр довтлох, техникийн зөвлөгч өөрийнхөө арга барилыг хүчээр тулгах), зарим тохиолдолд өөрчлөлтийг засгийн газраас хүчээр тулгах, эсвэл нийгэм доторхи тодорхой нэг бүлэгт тулгах байдлаар илэрнэ.
  • 11. Техникийн дэвшил ба түүний хор хөнөөл.
  • 12. Гурав дахь эх үүсвэр бол шинэ нээлт, бүтээл юм. Нээлт нь шинэ мэдлэгийг нээх, урьд нь байсан зүйлийг шинээр ашиглах явдал юм. Үүний тод жишээ бол шинэ газар нутаг нээх зэрэг болно. Нээлт нь өмнө нь мэдэгддэггүй байсан, одоо мэдэгдэж байгаа баримт сэлтийг илэрхийлж байдаг. Бүтээл бол мэдэгдэж буй соѐлын элемент болон тогтолцооны шинэ хувилбар юм. Энэ нь эд зүйлс тэр дундаа технологийг бий болгох шинэ аргыг нэгтгэж байдаг. Бүтээл нь зөвхөн техникт биш мөн шинжлэх ухаанд, социал хүрээнд ч яригдах зүйл юм.
  • 13. Хүмүүс саран дээр бууж шинэ нээлт хийсэн.
  • 14. Английн эрдэмтэн Жозеф Приестли 1770 онд цэвэр хүчилтөрөгч гарган авчээ.