İÇERİK TÜRLERİNE DAYALI ÖĞRETİMMODELLERİ
Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
KAVRAM ÖĞRETĠMĠKavram öğretimi, öğrenme süreçlerinde üzerinde sıkça durulmasıgereken konuların başında yer almaktadır. Her...
Bir konu alanına ilişkin kavramların bilinmesi ile bukavramlar arasındaki ilişkiler yeni öğrenilecek ya daöğretilecek konu...
KAVRAM ÖĞRETĠMĠKavram öğretimi, öğrenmede oldukça önemli bir yer tutmaktadır.Çünkü okul öncesinden başlayarak, doktora eği...
Kavram Nedir?ġimĢek (2006)’a göre, kavram;benzeri özellikleri paylaĢannesne, görüĢ ve olaylaraverilen ortak isimdir. BaĢka...
Kavram Nedir?Kavramlar eĢyayı, olayları, insanları ve düĢünceleri benzerliklerine göresınıflandırdığımızda bu sınıflara ve...
Kavram Nedir?Her kavram bir grup içerisinde yer alır. Bu grubu oluĢturanöğelerin ortak ve değiĢken özellikleri bulunur. Bu...
Kavram TürleriMerrill ve Tennyson, (1977)’ a göre kavramlar, ardıĢık(successive) kavramlar ve bağlantılı (Coordinate) kavr...
ArdıĢık kavramlarda, kavramların sahip oldukları ortaközellikler açısından kavramlar arası üstten alta doğru ya daalttan ü...
Kavram TürleriBağlantılı (Coordinate) kavramlar da ise ardıĢık bir yapıiçerisinde yer almayan ancak birbiriyle iliĢkili ol...
1) Soyut Kavramlar – Somut Kavramlar,2) Nesnesel Kavramlar – ĠliĢkisel Kavramlar,3) Üst Kavramlar – Alt Kavramlar – Bağlan...
Kavram TürleriGözlemlenebilen ya da fiziksel olarak beĢ duyu organlarıyoluyla algılanabilen özellikleri nedeniyle aynı sın...
Kavram TürleriNesnesel kavramlar insanların kendi çevrelerinde bulabileceklerifiziksel varlıkları ya da nesneleri sınıflam...
Kavram Türleri3) Üst Kavramlar – Alt Kavramlar – Bağlantılı Kavramlar:ġimĢek (2006)’e göre, kavramlar arasında genellikle ...
Kavram TürleriAynı aĢamalı yapı içinde yer almayan ama gösterdiği koĢutluknedeniyle belirli bir kavramla bir biçimde iliĢk...
Kavram Türleri4) Kendiliğinden Kavramlar – Kendiliğinden Olmayan Kavramlar:Piaget (1964)’ ye göre, kavramların oluĢumunu i...
Kavram Türleri5) Günlük Kavramlar – Bilimsel Kavramlar:Kavramların oluşumunu doğal ve eğitsel çevre bağlamında ele alanVyg...
Kavram ÖğretimiKavramların öğretimi ile ilgili bilimsel tartışmalar uzun sürediryapılagelmektedir. Özellikle psikoloji tem...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarRagan ve Smith (1999)’ e göre, kavram öğretiminde izleneniki temel yaklaĢımdan söz edilmekte...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAraştırmacı yaklaşım, sorgulayıcı ya da keşfedici yaklaşım olarak datanımlanmaktadır. Öğrene...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAçıklayıcı yaklaşım, öğreten merkezli bir yaklaşım türüdür. Kavramaait tanım, özellikler, ör...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarHamilton ve Ghatala (1994)’ya göre üç belirgin yaklaĢım türüvardır. Bunlar; klasik, prototip...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKlasik yaklaĢımda, bir kavramın tüm örneklerinin ortak özellikleresahip olduğu düĢünülmekted...
Prototipçi yaklaşımda, bir kavramın bütün özelliklerinin eşitdeğerde ya da işlevsellikte olmadığını ve bazı örneklerin öte...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarÖrnekleyici yaklaşım, prototipçi yaklaşımda olduğu gibi bir kavramınortak özelliklerini içer...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKlasik ve prototipçi görüĢlerde bireylerin önceki deneyimlerindensoyutlamalar yaptığı varsay...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarŞimşek (2006), kavramlarla ilgili farklı deneyimlerin kazandırılmasıamacıyla ve kavrama iliş...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarTümevarımcılık yaklaşımında, gözlem ve tartışmaya dayalı süreçleryoluyla öğrencilerin kavram...
Tümdengelimcilik yaklaşımına göre öğrencilere kavramlarınkuramsal olarak tanıtılması ve ardından örneklerle desteklenmesih...
Kavram Öğretim Sürecinde Kullanılan StratejilerSmith ve Ragan (1999)’na göre, kavram öğretimine yardımcı olan stratejiler...
Kavram HaritalarıBeyerbach ve Smith (1990)’e göre, kavram haritası kavramların ve bukavramlar arasındaki ilişkilerin grafi...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram HaritalarıKavram haritaları dinamiktir. Çocuk yeni deneyimkazandıkça, haritaya yeni k...
Martin vd. (1994), kavram haritalarının yapımında izlenmesiönerilen genel kuralları aşağıdaki gibi sıralamıştır;Kavram Öğr...
Kavram Öğretiminde YaklaĢımlarKavram Haritaları1. Öğretilecek konunun kavramları listelenir. Kavramlarla ilgili açıklamage...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram Haritaları3. Kavramlar haritadaki diğer sözcüklerden kolayca ayırtedilebilmelidir; bu...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram Haritaları5. Kavram haritasında iki kavram arasındaki ilişkiyi göstermek üzere iki ku...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnalojiler (Analogies)Reigeluth’a (1983) göre analojiler, öğretilecek yeni bilgiyi öğrencini...
Simith ve Ragan (1999)’na göre, analojiler soyut içerikli olan kavramlarıöğrencinin zihninde somutlaştırır ve daha kolay a...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Simith ve Ragan (1999)’na göre anımsatıcılar, bir kavramın öğrenimi...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Akrostiş metotta, cümlelerin ilk harfleri kullanarak anlamlı veyaka...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Bağlama metodunda, hafızaya alınmak istenen bilgiler görselolarak ö...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Yerleşim metodu, en eski hatırlama tekniğidir. M.Ö. 500 yıla kadaru...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Asma Metodu (Rakam-Şekil Metodu), 17. yüzyılın ortalarındayerleşim ...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Fonetik Alfabe Metodu, bu teknik diğerlerine göre daha kullanışlıdı...
Kavram Öğretiminde Yaklaşımlarİmgeleme (Imagery)Smith ve Ragan (1999)’na göre, imgeleme bir ortamı, olayı, varlığı vekavra...
Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Düşünülen durum ya da olayın hayalinin yani görüntüsününzihinde can...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci AşamalarıSmith ve Ragan (1999)’na göre, her öğretim tasarım sürecindeoluşturulan içeriği...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Kavram öğretimine yönelik hazırlık aşamasıdır. İlgi çekme, ...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :İlgi Çekme: İlk aşamada, öğrencilerin dikkatinin öğretilecekk...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Motivasyon: Kavramın öğrenilmesine ilişkin güdülenme bu aşama...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Amaç: Bu aşamada kavramın öğretimsel amacı ortayakoyulmalıdır...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Uygun örnekler: Kavrama örnek olabilecek sözel bilgiler, resi...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :İçerik Özetleme: Öğretilecek kavramın içeriği bu aşamadaöğren...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Oluşturma aşamasında öğretimsel yaklaşım, kavramın türü...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Öğretimsel Yaklaşım: Kavram öğretiminde açıklayıcı (tümde...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Kavram Türleri: Kavram türlerinden önceki bölümlerdeayrın...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :BiliĢsel Süreç: Bir kavramın bilişsel süreçte algılanması...
Az genellemede, çok sayıda örnek olmayan durum gösterildiğinde,yeni durum kavrama örnek olduğu halde bu örnek ayırt edilem...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Öğretim Özellikleri: Kavramın tanımlandığı, kavrama ait e...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları3) Uygulama Aşaması :Uygulama aşaması, öğrenme-öğretme stratejisi, roller ve öğ...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları3) Uygulama Aşaması :Öğrenme-öğretme Stratejisi: Kavram haritaları, analojiler,...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları3) Uygulama Aşaması :Roller: Kavramın öğretimine iliĢkin öğrenen ve öğreteninro...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları4) Özetleme Aşaması :Öğreten merkezli ya da öğrenen merkezli olarak öğretilmesi...
Öğrenen merkezli: Öğrenenin kavramı tanımlaması, özelliklerinilistelemesi, tipik özelliklerini vermesi ve kavrama ait günl...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları4) Özetleme Aşaması :Öğreten merkezli: Öğreten kavramı tanımlar, kavramın özell...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :Bu aşamada; performans değerlendirme, geribildirim ...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :Performans Değerlendirme: Kavramı öğretme ve öğrenme ...
Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :Geribildirim değerlendirme: Öğrencilerin katkıları ya...
Transfer: Kavrama ilişkin öğrenmenin farklı bağlam ve durumlaratransfer edilmesi gerekir. Bu, hem kalıcılığı sağlayacak he...
Yukarıda aktarılan tasarım aşamalarından yararlanılarak bir kavramınöğretimine ilişkin süreç şekildeki gibi görselleştiril...
Genel Değerlendirme:Kavram Öğretimi Süreci (KÖS) ModeliKavram öğretimi ile ilgili alan yazın taramasına dayalı olarak, kav...
Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
Tutum nedir?Bireyin, belli durumlar sırasında, davranışşeklini önceden seçtiği zihinsel durum(Gagne,1985).Belli koşullar a...
Tutumun temel özellikleri• Tutum gizli bir değişkendir.• Tutumların nesneleri vardır.• Tutumlar olumlu ya da olumsuz bir y...
Tutumun bileşenleriBilişsel bileşen(Araba kullanmayı bilmedengüvenli araba sürmeye ilişkintutum geliştiremeyiz.)Bilgi deği...
Planlı Davranış Modeli• “ Tutum bir niyet midir yoksa davranışsalolmalı mıdır ?”• “Niyetle ifade edilen düşünceler eylemen...
Planlı Davranış Modeli• Ajzen bu kuramda bireysel , sosyal vebilintiye dayalı ön bilgilerin davranışsal venorma dayalı ina...
Planlı Davranış Modeli• Ajzen niyetin davranışa dönüşebilmesi için“Gerçek Davranış Denetimi “ adını verdiği birmekanizmanı...
Planlı Davranış Modeli
Tutumun bileşenleriTutumların oluşmasında sözü edilen üçbileşen (bilişsel, davranışsal, duyuşsal) derol oynamaktadır. Anca...
Tutum değiştirmeTutum değişimi gerçekleştirilmekistendiğinde ilk olarak bakılan noktaduyuşsal bileşenlerdir. Halbuki bir t...
Tutum değiştirme ilkeleriİkna mesajlarıYüksek güvenirlikli kaynakKaynakların çekiciliği ve etkililiğiİkna mesajlarının ...
Tutum değiştirme ilkeleriModelModelin güvenirlik derecesiModellemenin etkililiğiModelin gözlemlenebilir olmasıTemsille...
Tutum değiştirme ilkeleriDengesizliğin yaratılmasıBireyin önemli bir adım atmaya ikna edilmesiBireyin ödül kazanmak ya d...
Tutum öğretme stratejisi• GirişDikkati toplamaNe öğrenecekleri hakkında bilgiler vermeDaha önceki bildikleri ile ilişki...
• Özet (Sonuç)ÖzetlemeYeni kazanılan tutumlar uygun ortamlardasergilemeleri teşvik edilir• DeğerlendirmeBiçimlendirmeye...
Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
İLKE NEDİR ?• Öğretim programında yer alan hedefleri incelediğimizdebazı hedeflerin doğrudan ilkelere yönelik olduğunugörü...
• Örneğin , Boyle Kanununu incelediğimizde “bir gazın ısısısabitlenirse , basınç artarsa miktarı azalır – yada tersi sözko...
• Ancak, bir ilkeyi bilmek ile uygulamanın da aynıolmadığı unutulmamalıdır.İlkelerin bilinmesi veuygun ortamlarda kullanıl...
İlkelerin Öğretiminde Bilişsel Süreçler• İlkelerin öğretiminde bazı bilişsel süreçler önemtaşır.Bunlar;
Kavramların önceden bilinmesiKavramların ve aralarındaki ilişkilerin uygunortamlara göre belirlenmesi:Tanımak ve seçmek...
İlke öğretimi• İlke öğretimini de giriş,kurgu,uygulama,özet vedeğerlendirme basamaklarında incelenmektedir.
Giriş• Giriş basamağının ilk adımında görsel ,işitselmateryaller ile öğrenenlerin ilgi,ihtiyaç vebeklentileri çerçevesinde...
ilke öğretiminin giriş basamağı
Kurgu• Bu basamağın ilk adımında öğretilecek ilkeifadesinde geçen kavramlarla ilgili ön bilgileriyoklanarak süreç devam et...
ÖzetÖzet basamağında atılacak ilk adım özeti kiminyapacağını belirlenmesidir.Öğrenenin özetiyapması durumunda , ilkenin ta...
DeğerlendirmeBir öğretim sürecinde yürütülen ilkelerin öğretiminideğerlendirilmesi için şu kriterleri kullanabilirsiniz.• ...
Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
Hedefe ulaĢabilmek için kullanılacak en kestirme yoldur diyebiliriz.AnlaĢılacağı üzere hedefe göre strateji seçilir ya da ...
BiliĢsel stratejiler birbiri ile iliĢkili birçok konuyu kapsayan birkavramdır. BiliĢsel stratejiler, genellikle bilginin e...
Öğrenciler her öğrenme görevi için farklı stratejiler kullanabilirler.Uygunstratejiye karar verebilmekte stratejik düşüneb...
En yalın biçimiyle bilişsel strateji, bir sorunu çözmek ya da görevitamamlamak için aklın etkin biçimde kullanımıdır. Bili...
Bilişsel stratejiler, belirli bir görev, bir dizi adımlarıizleyerek tamamlandığında işe koşulan genel biröğrenme yapısı sa...
Bilişsel stratejilerin etkili kullanılması, öğrencilerinakademik anlamdaki öğrenme çabalarınınverimliliğini arttırır. Bili...
Öğrenciler stratejik düĢünmeye baĢladıklarındaiĢlevsel stratejileri baĢarıyla kullanabildiklerindegenelde Ģu kazanımları e...
Bu amaçlara hizmet etmek üzere öğrenme süreçlerindehangi stratejilerin kullanılması gerektiği, etkili ve verimlibiçimde ça...
Strateji öğretimindeki yavaşlığın ya da yetersizliğin birçoknedeni vardır. Öncelikle, öğretmen merkezli öğretimyaklaşımlar...
Öğrencilerin eğitim yaşamlarında başarılı olabilmeleri için hem derstekikonuları, hem de bunları nasıl öğrenileceğini bilm...
Etkili strateji öğretimi, içerik alanı ya da konu ne olursaolsun, sınıftaki eğitimin önemli bir parçasıdır, fakatbağımsız ...
Öğretilecek stratejiyi belirleyin. Öğrenciler üzerinde çalışılacak bilişsel stratejinin ne olduğuve hangi amaçlarla kullan...
Öğrenciye kendini izleme ve değerlendirme olanağı verin. Öğrenciler, uygulamasınıyaptıkları stratejinin işe yaradığını ya ...
Bilişsel strateji öğretiminin giriş basamağında öğrenenlerindikkatlerini toplamak için öğretilecek bilişsel strateji ile i...
Bu adımda tasarımıcının öncelikle birleştirici(embeded) ya daayrıştırıcı(detached) yaklaşımlarından birini belirlemesigere...
Bilişsel strateji öğretiminin uygulama aşamasında öğrenenlerin daha öncelerikullana geldikleri belli başlı stratejilerin o...
Bu basamakta yapılması gereken ilk şey hangi yaklaşımın benimseneceğine kararverilmesidir.seçeceğimiz yaklaşım birleştiric...
Bir öğretim sürecinde yürütülen bilişsel stratejiöğretiminin değerlendirilmesi için aşağıdakikriterleri kullanabiliriz: B...
OHH BEEBİTTİ….
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
öğRetim tasarımı2
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

öğRetim tasarımı2

987 views

Published on

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
987
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

öğRetim tasarımı2

  1. 1. İÇERİK TÜRLERİNE DAYALI ÖĞRETİMMODELLERİ
  2. 2. Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
  3. 3. KAVRAM ÖĞRETĠMĠKavram öğretimi, öğrenme süreçlerinde üzerinde sıkça durulmasıgereken konuların başında yer almaktadır. Her kavram bireye ya dakonuya özgü farklı anlamlar taşırsa bu durumda söylenen ilealgılanan anlamlar arasında farklılıklar oluşabileceği gibi, kavramyanılgılarına dek uzanan zincirleme bir takım öğrenme – öğretmesorunları da ortaya çıkabilir
  4. 4. Bir konu alanına ilişkin kavramların bilinmesi ile bukavramlar arasındaki ilişkiler yeni öğrenilecek ya daöğretilecek konulara temel oluşturmaktadır. Dolayısıyla, birkavramın yanlış ya da eksik öğrenilmesi, bundan sonrakiilişkileri de tetikleyeceğinden, sarmal biçimde kavramsaleksikliklere ya da yanılgılara yol açacak sonuçlar ortayaçıkartacaktır. Bu nedenle kavram öğretiminin üzerindedurulması ve belirli bir sistem içerisinde öğretim tasarımınaaktarılması gerekir.KAVRAM ÖĞRETĠMĠ
  5. 5. KAVRAM ÖĞRETĠMĠKavram öğretimi, öğrenmede oldukça önemli bir yer tutmaktadır.Çünkü okul öncesinden başlayarak, doktora eğitimine kadar yer alantüm seviyelerde, basitten karmaşığa çok çeşitli kavramlarıöğrenmekteyiz. Öğrendiğimiz bu kavramları ne kadar ustalıklakullanabildiğimiz uzmanlığımızın da önemli bir göstergesidir.
  6. 6. Kavram Nedir?ġimĢek (2006)’a göre, kavram;benzeri özellikleri paylaĢannesne, görüĢ ve olaylaraverilen ortak isimdir. BaĢkabir deyiĢle; paylaĢtıkları ortaközellikleri nedeniyle aynıküme, sınıf ya da kategoriiçinde yer alan örnekler birkavram oluĢturur.
  7. 7. Kavram Nedir?Kavramlar eĢyayı, olayları, insanları ve düĢünceleri benzerliklerine göresınıflandırdığımızda bu sınıflara verdiğimiz addır. Dolayısıyla kavramlarsomut eĢya, olaylar veya varlıklar olmaktan çok, belirli gruplar altındatopladığımızda ulaĢtığımız soyut düĢünce birimleridir. Gruplama ve/veyasınıflama benzerlik ve farklılıklara göre yapılır. “Ġnsan zihni benzerliklerive farklılıkları ayırt etme konusunda deneyimlidir”. Gruplama yapma vebu gruplara isim verme doğal bir süreç olmayıp deneyimlerle ilgilidir(Doğanay, 2003).
  8. 8. Kavram Nedir?Her kavram bir grup içerisinde yer alır. Bu grubu oluĢturanöğelerin ortak ve değiĢken özellikleri bulunur. Bu açıdan, herkavram baĢka kavramlarla bir Ģekilde iliĢkilidir diyebiliriz.Kavramların çok sayıda örneği bulunur. Ancak kavramlar, temsil ettiklerien iyi örneklerle (prototip) öğrenilir. Yani varlıklar ortak özelliklerine göregruplanmıĢ olmasaydı, birbirinden ayırt edilmemiĢ ve birbiriyle iliĢkilerikurulmamıĢ binlerce izlenim karĢısında kalınırdı. Bu durum zihinsel birkarmaĢa oluĢturur, sistemli bir bilgi olmazdı.
  9. 9. Kavram TürleriMerrill ve Tennyson, (1977)’ a göre kavramlar, ardıĢık(successive) kavramlar ve bağlantılı (Coordinate) kavramlarolmak üzere ikiye ayrılır.
  10. 10. ArdıĢık kavramlarda, kavramların sahip oldukları ortaközellikler açısından kavramlar arası üstten alta doğru ya daalttan üste doğru bir sınıflandırmadan (taksonomiden) sözedilmektedir.Örneğin; “çiçekli bitkiler” kavramı “bitkiler” kavramının,“bitkiler” kavramı da “canlılar” kavramının altında yer alırve bu kavramlar ortak özellikler açısından ardıĢıkkavramlardır.Kavram Türleri
  11. 11. Kavram TürleriBağlantılı (Coordinate) kavramlar da ise ardıĢık bir yapıiçerisinde yer almayan ancak birbiriyle iliĢkili olankavramlardır.Örneğin; “cep telefonu” kavramı “telefon” kavramı ilebirlikte düĢünüldüğünde ardıĢık bir kavram, “telsiz” kavramıile birlikte düĢünüldüğünde bağlantılı bir kavramdır.
  12. 12. 1) Soyut Kavramlar – Somut Kavramlar,2) Nesnesel Kavramlar – ĠliĢkisel Kavramlar,3) Üst Kavramlar – Alt Kavramlar – Bağlantılı Kavramlar,4) Kendiliğinden Kavramlar – Kendiliğinden Olmayan Kavramlar,5) Günlük Kavramlar – Bilimsel KavramlarKavram TürleriġimĢek (2006)’e göre, kavramlar ;olmak üzere beĢ ayrı Ģekilde gruplandırılabilir.
  13. 13. Kavram TürleriGözlemlenebilen ya da fiziksel olarak beĢ duyu organlarıyoluyla algılanabilen özellikleri nedeniyle aynı sınıf içerisinde yeralan kavramlar somut kavramlardır (ġimĢek, 2006).Örneğin; kitap, bilgisayar, araba birer somut kavramdır.Doğrudan gözlemlenemeyen ya da fiziksel olarak beĢ duyuorganı yoluyla algılanamayan daha çok düĢünsel ya da tanımsalnitelik gösteren kavramlar soyut kavramlardır (ġimĢek, 2006).Örneğin; sevgi, barıĢ, demokrasi birer soyut kavramdır.1) Soyut Kavramlar – Somut Kavramlar:
  14. 14. Kavram TürleriNesnesel kavramlar insanların kendi çevrelerinde bulabileceklerifiziksel varlıkları ya da nesneleri sınıflamak için kullanılankavramlardır.ĠliĢkisel kavramlar ise, nesnesel kavramlar arasındaki iliĢkileribelirtmek üzere kullanılan ve çoğunlukla sözel bilgilerden oluĢanönermelerdir.Örneğin; “su” bir nesnesel kavramdır, suyun ısınması sonucundaortaya çıkan “buharlaĢma” iliĢkisel bir kavramdır.2) Nesnesel Kavramlar – ĠliĢkisel Kavramlar:
  15. 15. Kavram Türleri3) Üst Kavramlar – Alt Kavramlar – Bağlantılı Kavramlar:ġimĢek (2006)’e göre, kavramlar arasında genellikle aĢamalı biryapıdan söz edilir. Kavramların yapılandırılması içinde en tepede yeralan ve diğer kavramları kapsayan kavramlar üst kavramlar olarakadlandırılır.Onların bir alt düzeyini, küçük bir bölümünü ya da özel birparçasını oluĢturan kavramlar ise alt kavramlar olaraktanımlanmaktadır.Örneğin; “ulaĢım araçları” bir üst kavram ise, bu kategorideki“hava, su, deniz taĢıtları” birer alt kavramdır.
  16. 16. Kavram TürleriAynı aĢamalı yapı içinde yer almayan ama gösterdiği koĢutluknedeniyle belirli bir kavramla bir biçimde iliĢkili olan kavramlarabağlantılı kavramlar denilmektedir.Örneğin; “telefon” kavramında, “telefon” üst kavram, “ceptelefonu” alt kavram ise “telefon” ile iliĢkili olduğu halde aynıkategoride yer almayan “telsiz” ise bağlantılı bir kavramdır.
  17. 17. Kavram Türleri4) Kendiliğinden Kavramlar – Kendiliğinden Olmayan Kavramlar:Piaget (1964)’ ye göre, kavramların oluĢumunu ikili bir sınıflama ileaçıklanır.a) Kendiliğinden kavramlar, çocuğun düĢünme özelliklerini doğrudanyansıtır. Çocuk dünyayı algılayabildiği kadarıyla yorumlar ve kendi mantığıylaaçıklamaya çalıĢır.Örneğin; küçük yaĢlardaki çocukların “köpek” yerine “hav hav”sözcüklerini kullanmasıdır.b) Kendiliğinden olmayan kavramlar ise, çocuğun genelde yetiĢkinlerinistediği doğrultuda sergilediği düĢünme biçimini gösterir.Örneğin, okul ortamında “dayak” denildiği zaman birçok öğrencinin buolumsuzluluğu yaramazlık yapan arkadaĢlarının cezalandırılmasına yönelikbir uygulama olarak görmesi ve farkında olmadan onaylaması aslındakendiliğinden öğrenilmiĢ bir tanımlama değildir.
  18. 18. Kavram Türleri5) Günlük Kavramlar – Bilimsel Kavramlar:Kavramların oluşumunu doğal ve eğitsel çevre bağlamında ele alanVygotsky (1994), iki tür kavramdan söz etmektedir: Günlük ve bilimselkavramlar.Günlük kavramlar, çocukların okul dışındaki etkileşimi ile ortayaçıkan ve günlük yaşam bağlamında gelişen kavramlardır.Bilimsel kavramlar ise, belirli bir bilim dalıyla ilgili olarak okuldaöğrenilen kavramlardır. Bu kavramlar tanımlanır, sistematik yöndenaşamalı bir yapıları vardır ve mantıksal bir düzenleme içinde sunulur.
  19. 19. Kavram ÖğretimiKavramların öğretimi ile ilgili bilimsel tartışmalar uzun sürediryapılagelmektedir. Özellikle psikoloji temelli araştırmacılar içinkavram öğretimi uzun süredir araştırma konuları arasındadır. Bununsonucu olarak da, alanyazın incelendiğinde kavramların öğretimi ileilgili çok sayıda kuram ve modelin öne sürüldüğü görülmüştür. Bukuram ve modellere dayalı olarak da, kavram öğretimindeyaklaşımlar ve stratejiler geliştirilmiştir.
  20. 20. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarRagan ve Smith (1999)’ e göre, kavram öğretiminde izleneniki temel yaklaĢımdan söz edilmektedir. Bunlar; araĢtırmacı(sorgulayıcı) yaklaĢım ve açıklayıcı yaklaĢımdır.
  21. 21. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAraştırmacı yaklaşım, sorgulayıcı ya da keşfedici yaklaşım olarak datanımlanmaktadır. Öğrenen merkezli bir yaklaşım türüdür. Doğrudankavramın tanımı verilmez, kavrama ait örnek olan ve örnek olmayandurumlar ortaya konulur, kavrama ait ipuçları verilir ve sonuç olaraköğrenen verilenleri birleştirerek kavramın tanımına kendi çabası ileulaşır.1. Araştırmacı yaklaşım
  22. 22. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAçıklayıcı yaklaşım, öğreten merkezli bir yaklaşım türüdür. Kavramaait tanım, özellikler, örnek olan ve örnek olmayan durumlar,öğrenene doğrudan verilir.2. Açıklayıcı yaklaşım
  23. 23. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarHamilton ve Ghatala (1994)’ya göre üç belirgin yaklaĢım türüvardır. Bunlar; klasik, prototipçi ve örnekleyici yaklaĢımlardır.
  24. 24. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKlasik yaklaĢımda, bir kavramın tüm örneklerinin ortak özellikleresahip olduğu düĢünülmektedir. Ortak özellikler, bir kavramı tanımlayanve örnek olan durumları örnek olmayan durumlardan ayırt edenözelliklerdir.Örneğin; “masa” kavramını ele aldığımızda tüm masaların sahipolduğu ortak özelliklerden söz edilebilir. Bunlar; tüm masaörneklerinde ayakların ve üzerine bir Ģeyler koyulabilecek bir tablanınolmasıdır. Sonuç olarak, ortak özellikler kavramı algılamada ve diğerkavramlardan ayırt etmekte önemli bir rol oynamaktadır.Klasik yaklaşım
  25. 25. Prototipçi yaklaşımda, bir kavramın bütün özelliklerinin eşitdeğerde ya da işlevsellikte olmadığını ve bazı örneklerin ötekilerdendaha merkezi bir özellik taşıdığı düşünülmektedir.Örneğin; “kuş” kavramında “uçmak” kuşlar için ortak bir özelliktir.Tavuk ve penguen de bir kuştur ancak “uçma” özelliğine sahipdeğildirler. Çoğu insanın kafasında kuş denildiğinde; güvercin, serçegibi uçan kuşlar canlanırken, bir Eskimo için “kuş” denilince kafasında“penguen” canlanabilir. Kişi soyutlama yoluyla herhangi bir kavramınprototipini (örneğini) zihninde canlandırabilir.Kavram Öğretiminde YaklaşımlarPrototipçi yaklaşım
  26. 26. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarÖrnekleyici yaklaşım, prototipçi yaklaşımda olduğu gibi bir kavramınortak özelliklerini içeren listeden önce belirli bir örneğini kafamızdaoluşturduğumuzu ileri sürmektedir. Bununla birlikte, bireylerin herhangibir kavramın çoğu zaman tipik örnek niteliği taşımayan ayırt edici veanımsanabilir bir örnek aracılığıyla temsil edildiği düşünülür.Örneğin; “çiçek” kavramının tüm örneklerini bazı insanlar daha öncegördükleri “limon ağacının çiçeği” örneği ile karşılaştırabilirler. “Limonağacının çiçeği” tipik bir çiçek örneği değildir. Fakat limon ağacının çokfazla olduğu bir bölgede yaşayan insanlar için en kolay anımsanan çiçekörneği olabilir.Örnekleyici yaklaşım
  27. 27. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKlasik ve prototipçi görüĢlerde bireylerin önceki deneyimlerindensoyutlamalar yaptığı varsayılır. Örnekleyici yaklaĢımda bireylerinbelirgin örnekleri ayrıntılı sayılabilecek betimlemelerle belleklerindesakladıkları ve bunları gelecekteki yeni örnekleri ayırt ederkenkullandıkları varsayılır.
  28. 28. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarŞimşek (2006), kavramlarla ilgili farklı deneyimlerin kazandırılmasıamacıyla ve kavrama ilişkin özelliklerin sunum sırasına göre kavramöğretimindeki yaklaşımları iki grupta değerlendirmiştir. Bunlar;tümevarımcılık ve tümdengelimciliktir.
  29. 29. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarTümevarımcılık yaklaşımında, gözlem ve tartışmaya dayalı süreçleryoluyla öğrencilerin kavramı tanımaları hedeflenmektedir. Buamaçla; öğrencilere örnekler sunulur, gördükleri ve saptadıkları ortaközelliklere göre kavrama ait bir tanım geliştirmeleri öğrencilerdenbeklenir. Bu yönüyle yukarıda söz edilen “araştırmacı yaklaşım” ilebenzerlik gösterir.Tümevarımcılık yaklaşımı :
  30. 30. Tümdengelimcilik yaklaşımına göre öğrencilere kavramlarınkuramsal olarak tanıtılması ve ardından örneklerle desteklenmesihedeflenmektedir. Bu amaçla öğrencilere kavramın tanımı, temelve ortak özellikleri verilir, ardından gerçek yaşamdan örneklerlebunları ilişkilendirmeleri istenir. Bu yönüyle yukarıda söz edilen“açıklayıcı yaklaşım” ile benzerlik göstermektedir.Kavram Öğretiminde YaklaşımlarTümdengelimcilik yaklaşımı :
  31. 31. Kavram Öğretim Sürecinde Kullanılan StratejilerSmith ve Ragan (1999)’na göre, kavram öğretimine yardımcı olan stratejiler kavram haritaları, benzerlikler, anımsatıcılar ve imgelemeolmak üzere dört başlık altında toplanmaktadır.
  32. 32. Kavram HaritalarıBeyerbach ve Smith (1990)’e göre, kavram haritası kavramların ve bukavramlar arasındaki ilişkilerin grafiksel bir teknikle sunulmasıdır. Bir başkadeyişle kavram haritası, bir kavramın alt kavramları ve kavramlar arasındakiilişkileri hiyerarşik bir şekilde görmeye yardım eden bir şemadır.Kavram Öğretim Sürecinde Kullanılan Stratejiler
  33. 33. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram HaritalarıKavram haritaları dinamiktir. Çocuk yeni deneyimkazandıkça, haritaya yeni kavram ve ilişkiler eklenebilir.Haritadaki ilişkiler daha derinliğine incelendikçeyeni kavramlar ve ilişkiler ortayaçıkarılabilir.
  34. 34. Martin vd. (1994), kavram haritalarının yapımında izlenmesiönerilen genel kuralları aşağıdaki gibi sıralamıştır;Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram Haritaları
  35. 35. Kavram Öğretiminde YaklaĢımlarKavram Haritaları1. Öğretilecek konunun kavramları listelenir. Kavramlarla ilgili açıklamagerekmez. Eşya ve olayların tekil örnekleri, özel adlar kavram olmadıkları için bulisteye alınmaz. İlkeler ve kavramlar arası ilişkiler de bu listeye dahil değildir.2. Kavramlar listesinden en genel veya en üst düzeyde olan sözcük ayrı birsayfanın başına yazılır. Bu bir kavram olabileceği gibi bir tema da olabilir. Bundansonra öğretilmek istenen ilişkili kavramlar aşamalı bir düzende sayfayayerleştirilir. Düşey düzenlemede en genel kavram en üstte, eşit genelliktekikavramlar aynı satırda, diğerleri genellik derecelerine göre azalan sırada sayfanınaltına doğru sıralanır.
  36. 36. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram Haritaları3. Kavramlar haritadaki diğer sözcüklerden kolayca ayırtedilebilmelidir; bunun için kavramlar “kutu” veya “yuvarlak” içinealınır.4. Öğretilmek istenilen kavramlar arası ilişkiler, genelleme ve ilkelerayrıca listelenir.
  37. 37. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarKavram Haritaları5. Kavram haritasında iki kavram arasındaki ilişkiyi göstermek üzere iki kutu birçizgi ile bağlanır. İlişki bu çizginin üzerine birkaç kelimelik bir ibareyle yazılır. Builişki haritadaki kavramlardan en az birini ilgilendiren bir önermedir. İlişkiler veilkeler kutulanmaz. Bazı hallerde ilişkinin yönü önemli olduğu için belirtilecekilişki yönü ok ile gösterilir. İlişkileri içermeyen bir kavram haritası daha ziyade birakış diyagramına benzer; öğretimde yeterince etkili olmaz.6. Kavram haritası gereğinden fazla şişirilmemelidir. Harita başlangıçta basittutulmalıdır. Harita çok sayıda kavramı, ilişkiyi ve ilkeyi içeriyorsa önce en önemlielemanları topluca gösteren bir genel harita, sonra genel haritanın bölümleriniayrı ayrı gösteren ayrıntılı haritalar yapılmalıdır.
  38. 38. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnalojiler (Analogies)Reigeluth’a (1983) göre analojiler, öğretilecek yeni bilgiyi öğrencinindaha önceden bildiği bilgilerle ilişkilendirerek öğrenmeyi kolaylaştıranyapılardır. Analojiler doğrudan bir şeyi başka bir şeye benzetmeşeklinde, hikaye şeklinde veya şekiller ya da deneyler şeklindeolabilmektedirÖrnek 3 :
  39. 39. Simith ve Ragan (1999)’na göre, analojiler soyut içerikli olan kavramlarıöğrencinin zihninde somutlaştırır ve daha kolay anlaşılmasını sağlar. Ayrıca,öğrencinin derse olan ilgisini ve katılımını artırır. Fakat unutmamak gerekir ki,analojilerde kaynak ve hedef asla yüzde yüz benzerlik göstermez ve daimabirbirinden ayrılan noktaları vardır. Bu nedenle, benzetme yüzeysel kalırsa veseçilen analojiler sunulan yeni kavramı kapsayıcı özellikte olmazsa, öğrenenleriyanıltacağı gibi kavram yanılgılarına bile yol açabilir. Bu nedenle, analoji ileyapılan kavram öğretiminde, bilinenler ile bilinmeyenler arasında karşılaştırmayapılırken, benzerliklerin nasıl ve hangi amaçla oluşturulduğunun ortaya konmasıçok önemlidir.Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnalojiler (Analogies)
  40. 40. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Simith ve Ragan (1999)’na göre anımsatıcılar, bir kavramın öğrenimi ile ilgilisözel bilgilerin birer hatırlatıcı olarak kullanılması tekniğidir. Çoğunlukla sözselbelleğe yardımcı olur. Çeşitli anımsatıcı metotları kullanılmaktadır. Bunlar;
  41. 41. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Akrostiş metotta, cümlelerin ilk harfleri kullanarak anlamlı veyakafiyeli, hafızada daha kalıcı olan başka bir kelime veya cümleoluşturulabilir.Örneğin; Dil bilgisi dersinde sıfat fiiller konusu vardır. Başlıca sıfatfiller şunlardır; an (en), ası (esi), maz (mez), ar (er), dık (dik), acak(ecek), mış (miş). Bunları öğrenci hafızasına "Anası mezar dikecekmiş."cümlesi ile kaydedebilir. Daha sonra öğretmen sıfat fiilleri yazılıdasorduğunda öğrenci kolayca cevabı hatırlayabilecektir.
  42. 42. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Bağlama metodunda, hafızaya alınmak istenen bilgiler görselolarak öyküleştirilir.
  43. 43. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Yerleşim metodu, en eski hatırlama tekniğidir. M.Ö. 500 yıla kadaruzanan bir hikâyesi vardır. Bu metotta iyi bilinen sabit yerler ilehatırlanmak istenen bilgiler birbirine bağlanır. Daha sonra bu sabityerlerde dolaşılır.Örnek 5 :
  44. 44. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Asma Metodu (Rakam-Şekil Metodu), 17. yüzyılın ortalarındayerleşim sisteminin devamı olarak ortaya çıkmıştır. Bu metotlahafızaya alınmak istenen bilgiler somut olan nesnelere zihinsel olarakasılır. Bu metotta rakamlar benzediği bazı nesneler ile temsil edilir.Örnek 6 :
  45. 45. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Fonetik Alfabe Metodu, bu teknik diğerlerine göre daha kullanışlıdır.Bu metotla hafızaya bilgiler çok kolay ve rahat bir şekilde alınabilir. Buyöntem hafıza uzmanları tarafından da en çok kullanılan yöntemdir. Bumetodun temeli isminden de anlaşılabileceği gibi yeni bir alfabeoluşturmaya dayanır.Örnek 7 :
  46. 46. Kavram Öğretiminde Yaklaşımlarİmgeleme (Imagery)Smith ve Ragan (1999)’na göre, imgeleme bir ortamı, olayı, varlığı vekavramı özel niteliklerini canlandıracak biçimde yazı ya da sözleanlatmaktır. Varlıkları en belirgin özellikleriyle tanıtma, göz önündecanlandırma işidir. Başka bir deyişle, varlıkların sözcüklerle resminiyapmaktır.
  47. 47. Kavram Öğretiminde YaklaşımlarAnımsatıcılar (Mnemonics)Düşünülen durum ya da olayın hayalinin yani görüntüsününzihinde canlandırılmasıdır.Örneğin; çalışma odasını düzenlemeyi düşünen bir öğrenciçalışma masasının ve kitaplığın önce nerede daha iyi duracağınıgözünün önüne getirir sonra yerlerini değiştirir. Bazı kişiler isegördükleri durum ve nesneleri olduğu gibi tüm ayrıntılarıylazihinlerinde canlandırabilirler. Buna fotoğrafsı imgeleme denir.İmgeleme, kavramlardan oluşan önermelerden farklı olarak somut birnesneyi zihinde canlandırmaktır. Yani köpekleri değil “Karabaş” ızihinde canlandırmaktır.
  48. 48. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci AşamalarıSmith ve Ragan (1999)’na göre, her öğretim tasarım sürecindeoluşturulan içeriğin bir stratejisi olmalıdır ve öğretim sürecininsistematik yapılandırılmasına dayalı olarak, kavram öğretimsürecinde içeriğin örgütlenmesinde beş aşama önermektedirler. Buaşamalar; giriş, oluşturma, uygulama, özetleme ve değerlendirmebasamaklarıdır.Bu aşamalar kavram öğretimi sürecine aktarılması açıklanmıştır;
  49. 49. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Kavram öğretimine yönelik hazırlık aşamasıdır. İlgi çekme, motivasyon, amaç, uygun örnekler ve içerik özetlemekısımlarından oluşur.
  50. 50. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :İlgi Çekme: İlk aşamada, öğrencilerin dikkatinin öğretilecekkavrama yoğunlaşması sağlanmalıdır. Bu aşamada, ilgi çekicibir giriş yapılabilir.Örneğin; öğretilecek kavrama ilişkin çarpıcı bir sorucümlesi sınıfa yöneltilerek ya da bu kavrama yönelik dikkatçekici bir video izletilerek öğrencilerin ilgisi çekilebilir.
  51. 51. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Motivasyon: Kavramın öğrenilmesine ilişkin güdülenme bu aşamadaharekete geçirilmelidir. Güdülenme (motivasyon) bir kavramınöğrenilmesi için gerekli ön şartlardan biridir. Yeterince güdülenmemişbir öğrenci, kavramı öğrenmeye hazır hale gelmemiş demektir.Öğrencinin öğretilecek kavrama merak duymasını, ilgi çekici bulmasınıve günlük hayatıyla ilişkilendirmesini sağlayarak motivasyon hareketegeçirilebilir.
  52. 52. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Amaç: Bu aşamada kavramın öğretimsel amacı ortayakoyulmalıdır. Öğrenciler sürecin sonunda hangikavramı ne amaçla öğrenecekleri ile ilgili öncedenbilgilendirilmelidirler. Dersin başından itibarenöğrenciler dersin amacından haberdar olmalıdırlar.
  53. 53. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :Uygun örnekler: Kavrama örnek olabilecek sözel bilgiler, resim,video, animasyon gibi çoklu ortam materyalleri ile kavramınöğrencilerin zihninde uygun örneklerle canlandırıldığı aşamadır.Kavrama ilişkin daha çok somut ve uygun örnekler seçilmelidir.
  54. 54. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları1) Giriş Aşaması :İçerik Özetleme: Öğretilecek kavramın içeriği bu aşamadaöğrencilere özetlenmelidir. Kavramın öz bir tanımı yapılabilir,kavrama örnek olan ve olmayan durumlar özetlenebilir vekavrama ait tipik özellikler sıralanabilir.
  55. 55. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Oluşturma aşamasında öğretimsel yaklaşım, kavramın türü, bilişsel süreç ve öğretim özellikleribelirlenmelidir.
  56. 56. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Öğretimsel Yaklaşım: Kavram öğretiminde açıklayıcı (tümdengelimcilik)ve sorgulayıcı (tümevarımcılık) olmak üzere iki tür yaklaşımdan sözedilir.Açıklayıcı yaklaşımda; öğrencilere kavram tanımlanır, temel/ortaközellikleri verilir ve ardından gerçek yaşamdan örneklerle bunlarıilişkilendirmeleri istenir.Sorgulayıcı yaklaşımda ise; önce kavrama ilişkin örnekler sunulur,gördükleri ve saptadıkları ortak niteliklere göre öğrencilerden bir tanımoluşturmaları istenir.
  57. 57. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Kavram Türleri: Kavram türlerinden önceki bölümlerdeayrıntılı olarak söz edilmiştir. Bir kavramın öğretilmesinde, okavramın hangi türe ait bir kavram olduğunun belirlenmesigereklidir.
  58. 58. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :BiliĢsel Süreç: Bir kavramın bilişsel süreçte algılanması sırasında genelleme,aşırı genelleme, az genelleme ve ayırt edebilmeden söz edilir.Genellemede, kavrama örnek olan ve örnek olmayan durumlar açıkçabelirtilmelidir.Aşırı genellemede, az sayıda ve birbirine benzeyen örneklerden kaçınmak veaşırı genelleme hatasına düşmemek için örnek olmayan durumlarda ortayakonulmalıdır.
  59. 59. Az genellemede, çok sayıda örnek olmayan durum gösterildiğinde,yeni durum kavrama örnek olduğu halde bu örnek ayırt edilemeyebilir.Ayırt edebilme ise, kavramın özellikleri ile örnek olan ve olmayanlararasında bağlantının zamanında kurulamadığı durumlardır. Bu bilişselsüreçlerin birer sınıflama hatasına neden olmaması için kavrama örnekolan ve olmayan durumların dengeli bir şekilde öğrenenlere sunulmasıgerekmektedir.Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :
  60. 60. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları2) Oluşturma Aşaması :Öğretim Özellikleri: Kavramın tanımlandığı, kavrama ait esasözelliklerin ve değişken özelliklerin verildiği aşamadır. Bu aşamadaöncelikle öğrenilmesi gereken kavramın belirgin ve anlaşılır bir tanımıverilmelidir ya da öğrencilerle birlikte doğru bir tanım geliştirilmelidir.Daha sonra kavramın tüm örneklerinde bulunan temel özellikleri yaniesas özellikleri verilmelidir. Son aşamada, esas özellik ile çelişmeyenancak kavramın bazı örneklerinin sahip olduğu işlevsel ya da ilişkiselolan değişken özellikleri belirtilmelidir.
  61. 61. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları3) Uygulama Aşaması :Uygulama aşaması, öğrenme-öğretme stratejisi, roller ve öğrenme özelliğinintanımlandığı aşamadır.
  62. 62. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları3) Uygulama Aşaması :Öğrenme-öğretme Stratejisi: Kavram haritaları, analojiler, anımsatıcılarve imgeleme gibi öğrenme stratejileri kullanılarak kavramın öğretilmesikolaylaşır. Kavram haritalarında, kavram, hangi diğer kavramlar ile ilişkiliolduğu ve o derse ait kavram haritasında nerede yer aldığı belirtilir.Analojilerde, günlük yaşamdan ve önceden bilinen bir örnek ile benzerlikkurularak kavramın anlaşılabilirliği artırılabilir. Anımsatıcılar ilebilinmeyen kavramlar ile çok iyi bilinen sözcük, fikir ya da imajlarbirleştirilerek kavramın daha kolay hatırlanması sağlanır. İmgelemedeise, kavram özel niteliklerini canlandıracak biçimde yazı ya da sözleanlatılarak öğrencilerin zihinlerinde uygun bir yere yerleştirilir.
  63. 63. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları3) Uygulama Aşaması :Roller: Kavramın öğretimine iliĢkin öğrenen ve öğreteninrollerinin tanımlandığı aĢamadır. Kavramın öğretimindeöğreten merkezli mi yoksa öğrenen merkezli mi bir süreçizleneceği bu aĢamada belirlenir. Önceden belirlenenöğretimsel yaklaĢıma göre roller de Ģekillenir. ġöyle ki;açıklayıcı yaklaĢımda öğreten merkezli bir süreç izlenirken,sorgulayıcı yaklaĢımda öğrenen merkezli bir süreç izlenir.
  64. 64. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları4) Özetleme Aşaması :Öğreten merkezli ya da öğrenen merkezli olarak öğretilmesiamaçlanan bir kavram için iki farklı özetleme aşamasından sözedilmektedir.
  65. 65. Öğrenen merkezli: Öğrenenin kavramı tanımlaması, özelliklerinilistelemesi, tipik özelliklerini vermesi ve kavrama ait günlükyaşamdan örnekler vermesi istenir.Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları4) Özetleme Aşaması :
  66. 66. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları4) Özetleme Aşaması :Öğreten merkezli: Öğreten kavramı tanımlar, kavramın özelliklerinitekrarlar, kavrama ait tipik örnekleri hatırlatır ve günlük yaşamdanörnekler verir.
  67. 67. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :Bu aşamada; performans değerlendirme, geribildirim değerlendirme, transferolmak üzere 3 tür değerlendirmeden söz edilir.
  68. 68. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :Performans Değerlendirme: Kavramı öğretme ve öğrenme sürecindeöğrencilerin katkıları hem nicel hem de nitel açılardandeğerlendirilmelidir. Bu aşamada kavramın öğrenilip öğrenilmediğinideğerlendirmek için sadece kavramı tanımlayınız demek uygundeğildir. Daha ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir.
  69. 69. Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :Geribildirim değerlendirme: Öğrencilerin katkıları ya da çalışmalarıkapsamlı bir şekilde değerlendirildikten sonra onlara açıklayıcıgeribildirimler verilmelidir. Sonuçların doğruluyla ilgili bilgilendiricigeribildirimlerle yetinilmemeli ve güdüleyici geribildirimler desağlanmalıdır.
  70. 70. Transfer: Kavrama ilişkin öğrenmenin farklı bağlam ve durumlaratransfer edilmesi gerekir. Bu, hem kalıcılığı sağlayacak hem de yenikavramsal gelişmeleri ya da ilişkileri öğrencilerin yakındanizlemelerinde olanak sağlayacaktır. Bu aşamada kavramın öğrencilertarafından farklı durumlarda kullanılması istenir.Kavram Öğretiminde Tasarım Süreci Aşamaları5) Değerlendirme Aşaması :
  71. 71. Yukarıda aktarılan tasarım aşamalarından yararlanılarak bir kavramınöğretimine ilişkin süreç şekildeki gibi görselleştirilebilir.
  72. 72. Genel Değerlendirme:Kavram Öğretimi Süreci (KÖS) ModeliKavram öğretimi ile ilgili alan yazın taramasına dayalı olarak, kavramöğretim süreci Şekildeki gibi modellenebilir.
  73. 73. Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
  74. 74. Tutum nedir?Bireyin, belli durumlar sırasında, davranışşeklini önceden seçtiği zihinsel durum(Gagne,1985).Belli koşullar altında özel tercih ve kararlarıseçme eğilimi (Şimşek, 2000).
  75. 75. Tutumun temel özellikleri• Tutum gizli bir değişkendir.• Tutumların nesneleri vardır.• Tutumlar olumlu ya da olumsuz bir yönalabilir.• Tutumların duyuşsal, bilişsel ve davranışsalöğeleri vardır.• Tutumlar görece durağan ve süreklidir.Ancak değiştirilebilir.
  76. 76. Tutumun bileşenleriBilişsel bileşen(Araba kullanmayı bilmedengüvenli araba sürmeye ilişkintutum geliştiremeyiz.)Bilgi değiştiğinde tutum da değişebilir.Davranışsal bileşen(Güvenli araba kullanmaya karşıolumlu tutum geliştirmiş birkişinin güvenli araba kullanmasıbeklenir.)Tutumların gözlenmesi davranışlarayansımaları ile gerçekleşir.Duyuşsal bileşen(Güvenli araba kullanmayıisteme.)Duyuşsal tepkiler davranış için güdüoluşturan içsel tepki yaratır.
  77. 77. Planlı Davranış Modeli• “ Tutum bir niyet midir yoksa davranışsalolmalı mıdır ?”• “Niyetle ifade edilen düşünceler eylemenasıl dönüştürülmektedir ? “gibi iki soruya cevap arayan Ajzen planlıdavranış modeli adında bir kuramgeliştirmiştir.
  78. 78. Planlı Davranış Modeli• Ajzen bu kuramda bireysel , sosyal vebilintiye dayalı ön bilgilerin davranışsal venorma dayalı inançları kabul ederek ,bunların yanı sıra bireylerin kendi denetiminançları olduğunu göstermiştir .
  79. 79. Planlı Davranış Modeli• Ajzen niyetin davranışa dönüşebilmesi için“Gerçek Davranış Denetimi “ adını verdiği birmekanizmanın devreye girdiğini, bununyönünün ve şiddetinin de davranışın oluşupoluşmadığını açıklayacağını göstermiştir.
  80. 80. Planlı Davranış Modeli
  81. 81. Tutumun bileşenleriTutumların oluşmasında sözü edilen üçbileşen (bilişsel, davranışsal, duyuşsal) derol oynamaktadır. Ancak bunların ağırlıklarıkişiden kişiye değişebilmektedir.
  82. 82. Tutum değiştirmeTutum değişimi gerçekleştirilmekistendiğinde ilk olarak bakılan noktaduyuşsal bileşenlerdir. Halbuki bir tutumunyapısındaki bilişsel bileşenler duyuşsalbileşenlerden daha ağır basmaktadır.Örneğin bir öğrenci ders çalışmaya isteksizgöründüğünde ilk olarak ders çalışmayaisteksiz olmakla suçlanmaktadır. Oysaöğrencinin nasıl ders çalışması gerektiği ileilgili bilgisinin var olup olmadığı ilksorgulanması gereken sorudur.
  83. 83. Tutum değiştirme ilkeleriİkna mesajlarıYüksek güvenirlikli kaynakKaynakların çekiciliği ve etkililiğiİkna mesajlarının kalitesi ve yapısıUzman tarafından bilgilendirmeİletişimcinin çekiciliğiArgümanların alıcının ihtiyaçlarına yönelikolmasıArgümanların çift taraflı olmasıSonuç çıkarmanın alıcılara bırakılmamasıTekrarlama (2’den fazlası işe yaramayabilir)Yüz yüze görüşme
  84. 84. Tutum değiştirme ilkeleriModelModelin güvenirlik derecesiModellemenin etkililiğiModelin gözlemlenebilir olmasıTemsillerin (role-playing) işe koşulmasıAktif katılım
  85. 85. Tutum değiştirme ilkeleriDengesizliğin yaratılmasıBireyin önemli bir adım atmaya ikna edilmesiBireyin ödül kazanmak ya da cezadan kaçmakiçin kendiyle çelişen bir adım atmaya iknaedilmesiSosyal olarak kabullenilme isteğiBilişsel, davranışsal ve duyuşsal dengesizlikyaratılmasıİstenen duruma adım adım yaklaşılması
  86. 86. Tutum öğretme stratejisi• GirişDikkati toplamaNe öğrenecekleri hakkında bilgiler vermeDaha önceki bildikleri ile ilişki kurmaÖğretsel amacı açıklama• KurguRol model belirlemeRol model istenilen eylemi gerçekleştirirken görülmeliÖğrencilerin rol modelin davranışlarından sonuçlarçıkarmalı• UygulamaÖğrenilen tutumun sergilenebileceği durumlar sunmaÖğrencilerin durumlar karşısında nasıl bir tutumsergileyeceklerinin belirlenmesiTutumları belirlerken neye dayandıklarınınaçıklanmasıDönütleri değerlendirme
  87. 87. • Özet (Sonuç)ÖzetlemeYeni kazanılan tutumlar uygun ortamlardasergilemeleri teşvik edilir• DeğerlendirmeBiçimlendirmeye dönükBütüne DönükAkran değerlendirmeÖz değerlendirmeTutum öğretme stratejisi
  88. 88. Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
  89. 89. İLKE NEDİR ?• Öğretim programında yer alan hedefleri incelediğimizdebazı hedeflerin doğrudan ilkelere yönelik olduğunugörürüz.bir öğrenme alanında yer alan kanunlar ve kurallarbu ilkeler üzerine inşa edilmiştir.kurallar ve kavramlariçerisinde ilkelere birlikte bu ilişkilerin gerçekleşmesırası(prosedür) da yer alır.Bu durumda , her ilke kavramlararasındaki ilişkiyi gösterir ve kavramlar arasındaki ilişkilerde değişkenlerde ifade edilir.
  90. 90. • Örneğin , Boyle Kanununu incelediğimizde “bir gazın ısısısabitlenirse , basınç artarsa miktarı azalır – yada tersi sözkonusudur.” Önermesinde yer alan basınç ve ısı gibikavramların bilinmesi gereklidir.Benzer şekilde , burada yeralan “ artmak-azalmak” ve “sabit” kavramı birdeğişkendir.Bunları değiştirdiğimizde , yani basıncınartması yerine basıncın azalması dersek , miktardeğişecektir.
  91. 91. • Ancak, bir ilkeyi bilmek ile uygulamanın da aynıolmadığı unutulmamalıdır.İlkelerin bilinmesi veuygun ortamlarda kullanılabiliyor olması problemçözme sürecinde oldukça etkilidir.İlkelerinöğrenilmesi , prosedürlerin uygulamayakoşulmasından farklıdır.Prosedürlerin uygulamayakoşulmasından farklıdır.Prosedürler, bir amacıgerçekleştirmek için belli durumlarda genelyapılması gerekenleri işe koşmaktır.İlkeler isedeğişkenler ve aralarındaki ilişkileri görebilmektir.
  92. 92. İlkelerin Öğretiminde Bilişsel Süreçler• İlkelerin öğretiminde bazı bilişsel süreçler önemtaşır.Bunlar;
  93. 93. Kavramların önceden bilinmesiKavramların ve aralarındaki ilişkilerin uygunortamlara göre belirlenmesi:Tanımak ve seçmekİlişkilerin gösterebilinmesiDeğişkenlerin ve bunların değişimi ile diğerkavramların nasıl değişeceğinin belirlenebilinmesi.Bu ilişkilerin ve değişimlerin sembollerle ifadeedilebilmesiŞeklinde sıralanabilir.
  94. 94. İlke öğretimi• İlke öğretimini de giriş,kurgu,uygulama,özet vedeğerlendirme basamaklarında incelenmektedir.
  95. 95. Giriş• Giriş basamağının ilk adımında görsel ,işitselmateryaller ile öğrenenlerin ilgi,ihtiyaç vebeklentileri çerçevesinde dikkatlerini çekebilecek birdurum , soru , vb. yardımıyla derse karşı ilgiuyandırılır.Öğrenenlere dersin içeriği hakkında bilgiverildikten sonra ön-öğrenmeler ile yeni konuarasında bağlantılar kurulur.Derse ilginin sürmesi içinöğrenecekleri konu ile ilgili bir sorgu geliştirilereköğrenenlerin bu sorgunun peşine düşmeleri sağlanır.
  96. 96. ilke öğretiminin giriş basamağı
  97. 97. Kurgu• Bu basamağın ilk adımında öğretilecek ilkeifadesinde geçen kavramlarla ilgili ön bilgileriyoklanarak süreç devam ettirilir.Hatırlatılankavramlarını ardından sorgulayıcı yada açığa çıkartıcıstratejilerden hangisinin kullanılacağına karar verilir.• Eğer sorgulayıcı strateji seçilmiş ise ilke ile ilgilikavramlar arasındaki ilişkileri gösteren şaşırtıcıörnekler görsel ve işitsel medyalar kullanılaraksunulur.Daha sonra öğrenenlerin örnekler ve ilke ileilgili sorular sormalarına izin verilir.Soruların,
  98. 98. ÖzetÖzet basamağında atılacak ilk adım özeti kiminyapacağını belirlenmesidir.Öğrenenin özetiyapması durumunda , ilkenin tanımınıöğrenenlerin kendi ifadeleriyle yazılması ilebaşlanır.Daha sonra ilkenin içerdiği kavramlar vearalarındaki ilişkiler öğrenenler tarafındanaçıklanır.Bu adımdan sonra ilkenin günlükhayatta kullanımında dönük örnekler verilerekilkenin başka bağlamlara transferi sağlanmayaçalışılır.
  99. 99. DeğerlendirmeBir öğretim sürecinde yürütülen ilkelerin öğretiminideğerlendirilmesi için şu kriterleri kullanabilirsiniz.• İlkenin ifade edilmesi• İlkenin uygulanabileceği ortamların seçilebilmesiÖrn:Duruma aykırı olan değişkeni buldurma.• İlkelerin uygulanmasıÖrn:Hangisin uygun olduğunu buldurma• İlgili eylemler:Tahmin etme,açıklama(Sebep-sonuçilişkisi),değişkenler arasındaki ilişkileri göstertme• Uygun sonuçların elde edilip edilmediğinindenenmesi
  100. 100. Ġçindekiler :Kavram ÖğretimiTutum Öğretimiİlke ÖğretimiBilişsel Strateji Öğretimi
  101. 101. Hedefe ulaĢabilmek için kullanılacak en kestirme yoldur diyebiliriz.AnlaĢılacağı üzere hedefe göre strateji seçilir ya da geliĢtirilir. Bir hedefigerçekleĢtirmeye yönelik kullanılan bir plan ya da yöntem de diyebiliriz.Aslında her öğrenme stratejik düĢünmeyi ve davranmayı gerektirir.BaĢarılı bir strateji kullanımında her strateji amaca uygun olarak seçilir,bilinçli olarak uygulanır, dikkatlice takip edilir ve sonuçları değerlendirilir.Eğer strateji amaçlı biçimde iĢe koĢulmazsa ne kadar kapsamlı olursaolsun davranıĢın stratejik olduğunu söyleyemeyiz. Örneğin, baĢarısızöğrenciler bazen arkadaĢlarının stratejilerini uygular ama sonuçalamayınca ĢaĢırırlar. Oysa ki arkadaĢı o stratejiyle yüksek notlar almayıbaĢarırken, kendi alamamıĢtır. Aslında yapması gereken hedefini ve kendidurumunu iyi analiz edip değerlendirerek daha uygun stratejileri seçmesigerekir.
  102. 102. BiliĢsel stratejiler birbiri ile iliĢkili birçok konuyu kapsayan birkavramdır. BiliĢsel stratejiler, genellikle bilginin edinilmesi vekullanılmasıyla ilgili zihinsel süreçlere dayanır. Bundan dolayı, birçokinsanın öğrenme stratejisi olarak isimlendirdiği kavramı, bazı yazarlarbiliĢsel strateji kavramı olarak kullanmaktadırlar. Bir noktaya kadardoğrudur ama yeterli değildir. Çünkü öğrenme stratejilerinin bazılarınınduyuĢsal, devinimsel boyutları da vardır.
  103. 103. Öğrenciler her öğrenme görevi için farklı stratejiler kullanabilirler.Uygunstratejiye karar verebilmekte stratejik düşünebilmeyi gerektirir. Çoğu zamanöğrenciler duruma bağlı olarak birden çok stratejiyi işe koşarlar. Zatenaraştırmalar da, başarılı öğrencilerin çok sayıda stratejiden yararlandığınıgöstermektedir.Öğrenme stratejileri kabaca “öğrenmeyi gerçekleştirmek için öğrencilerinyaptıkları” olarak görülmektedir. Weintein ve Mayer, başarılı bir öğretimin,öğrencilere öğrenmeyi öğrenme, anımsama, düşünme ve kendi kendilerinigüdülemeyi öğretmesi gerektiğini belirtmektedir. Tüm bireylerin uyarıcılarıdikkatli biçimde seçmesi, algılaması, düşünmesi, bilgiyi işlemesi, düzenlemesi,saklaması, bütünleştirmesi, anlamlandırması ve kullanması konularındayetkinlik kazanması gerekmektedir.
  104. 104. En yalın biçimiyle bilişsel strateji, bir sorunu çözmek ya da görevitamamlamak için aklın etkin biçimde kullanımıdır. Bilişsel stratejiler içinişlemsel kolaylaştırıcılar (Bereiter ve Scardamalia, 1987) ya da işlemsel ipuçları(Rosenshine, 1997) da denilmektedir. Bir diğer ilişkilendirilen kavram da“metabiliş”tir.Bu kavram bir öğrencinin başarılı bir şekilde öğrenebilmesiiçin kendini yansıtması ya da kendi düşünmesi hakkındadüşünmesi anlamına gelmektedir (Flavell, 1987).
  105. 105. Bilişsel stratejiler, belirli bir görev, bir dizi adımlarıizleyerek tamamlandığında işe koşulan genel biröğrenme yapısı sağlar. Ayrıca, bilişsel bir strateji,öğrencilerin zorlu bir görevin üstesinden gelebilmesiiçin içsel süreçler geliştirmelerini destekler. Örneğin,okuduğunu anlama, bilişsel stratejilerin gerçektenönemli olduğu bir alandır. Kendi kendine sorgulamastratejisi, öğrencilerin ne okuduklarını anlamalarınayardımcı olabilir.
  106. 106. Bilişsel stratejilerin etkili kullanılması, öğrencilerinakademik anlamdaki öğrenme çabalarınınverimliliğini arttırır. Bilişsel stratejilerin kullanıldığıbir sınıfta öğretmenin rolü hayati bir önemtaşımaktadır çünkü öğrenecek öğrenci veöğrenilecek içerik arasındaki açığı öğretmen görmelive kapatılmasını sağlamak için önlem almakzorundadır.
  107. 107. Öğrenciler stratejik düĢünmeye baĢladıklarındaiĢlevsel stratejileri baĢarıyla kullanabildiklerindegenelde Ģu kazanımları elde ederler: · Kendi akıllarına güvenirler. · Bir Ģeyi yapmanın birden çok yoluolduğunu görürler. · Hatalarını anlar ve düzeltmeye çalıĢırlar. · Kendi ürün ve davranıĢlarınıdeğerlendirirler. · Bellekleri zenginleĢir. · Öğrenme düzeyleri yükselir. · Öz saygıları artar. · Kendilerini güçlü hissederler. · Sorumluluk duyguları geliĢir. · ĠĢi tamamlama ve doğru yapma oranındaartıĢ olur. · Çaba göstermeyi öğrenirler.
  108. 108. Bu amaçlara hizmet etmek üzere öğrenme süreçlerindehangi stratejilerin kullanılması gerektiği, etkili ve verimlibiçimde çalışan öğrencilerin ne yaptıklarında gizlidir.Başarılı öğrenciler, hangi stratejilerin ne tür amaçlaraulaşmada başarı sağlayacağını bilirler. Bundan dolayı,her öğrenci ya da ders için “en uygun strateji” diye birşey yoktur. Uygun stratejinin seçimi, hem programıngereklerine hem de öğrencilerin gereksinimlerinebağlıdır. Yeri geldiğinde bazı stratejilerin kullanımı,ötekilere oranla, çoğu zaman daha başarılı sonuçlar veyüksek öğrenci performansı sağlamaktadır.
  109. 109. Strateji öğretimindeki yavaşlığın ya da yetersizliğin birçoknedeni vardır. Öncelikle, öğretmen merkezli öğretimyaklaşımlarında öğrencilerin nasıl öğrendikleri yerine, nekadar öğrendikleri üzerinde durulmaktadır. İkincisi, öğrencimerkezli yaklaşımlar henüz yaygınlaşabilmiş değildir.Üçüncüsü, öğretmenler, öğretim programlarını yetiştirebilmeve öğrencileri sınava hazırlama konusunda baskı altındaoldukları için strateji öğretimine zaman ayırmakta güçlükçekmektedirler.
  110. 110. Öğrencilerin eğitim yaşamlarında başarılı olabilmeleri için hem derstekikonuları, hem de bunları nasıl öğrenileceğini bilmeleri gerekir.Bilişsel stratejilerin öğretimi belirli yeterlikleri kapsamaktadır. Bilişselstrateji nedir? Ne tür stratejiler vardır? Hangisi ne zaman etkilidir? Hangistrateji nasıl uygulanır? Strateji seçmede nelere dikkat etmeliyiz?Strateji kullanımında karşılaşılan sorunlar nasıl giderilebilir? Öğrencilerbu sorulara cevap verebiliyorsa o yeterliklere sahip demektir.Strateji öğretiminde genel olarak iki temel yaklaşım vardır. Dolaylıöğretim ve doğrudan öğretimdir. Doğrudan öğretimde, bilişsel stratejilerbağımsız bir program ya da ders etkinliği olarak ele alınır. Dolaylıöğretimde ise, bilişsel stratejileri yeri geldikçe derslerdeki konularlabirlikte öğretilir. Burada öğretmen model işlevi görür ve derstekietkinlikleri tamamlayabilmek için izlenen yol ve yaklaşım olarak bilişselstratejiler öğretilir. Bunun için önce stratejiyi anlaşılır biçimde açıklar,sonra ne işe yarayacağı belirtir, ardından kendisi uygular ve son olaraköğretilen straetjiyi öğrencilerin kullanmasını sağlar.
  111. 111. Etkili strateji öğretimi, içerik alanı ya da konu ne olursaolsun, sınıftaki eğitimin önemli bir parçasıdır, fakatbağımsız bir ders ya da öğretim alanı değildir. Stratejiöğretimi ayrı bir ders ya da destekleyici program gibideğildir, yıl boyunca süren ve her dersin içinde geliştirilenbir yeterlik alanı olarak görülmelidir. Sınıftaki heröğrencinin yeni stratejiler geliştirmesi ve bunlarıarkadaşlarıyla paylaşması için yoğun bir çabagösterilmelidir.Uygulama ÖnerileriÖrgün eğitim programlarının özellikleri dikkatealındığında, etkili bir bilişsel strateji öğretiminin temelaşamalarını şöyle özetleyebiliriz.
  112. 112. Öğretilecek stratejiyi belirleyin. Öğrenciler üzerinde çalışılacak bilişsel stratejinin ne olduğuve hangi amaçlarla kullanıldığı konusunda uygun bir anlayış geliştirmelidirler. Bu kapsamdastratejinin nasıl tanımlandığı, temel varsayımların ne olduğu, ne tür üstünlük ve sınırlıklartaşıdığı, hangi etkinlikleri/çalışmaları öngördüğü, niçin önemli olduğu, nasıl kullanılacağı veöğrenme üzerinde ne tür etkiler yaratabileceği açıklanmalıdır.Stratejinin kullanımını modelleyin. Öğretmen önce stratejiyi modeller ve nasıl uygulanacağınıöğrencilere gösterir. Bunu yaparken, hem sözel açıklamalarda bulunmalı hem de stratejikullanımını en ideal biçimiyle örneklemelidir. Öğretmen, olası hatalara ve tuzaklara karşıöğrencileri uyarmalıdır. Bu aşamada, özellikle nelerin yapılmaması gerektiği, olası tümsonuçlarıyla birlikte açıklanmalıdır.Stratejinin uygulanması için yardım ve zaman ayarlayın. Açıklamalar ve gösterimden sonra,öğrencilere bir durum verilmeli ve betimlenen koşullar altında öğretilmeye çalışılan stratejiyikullanmaları istenmelidir. Bu aşamada öğretmen uygulamayı izler, gerekirse kayıtlar tutar,saptadığı ortak sorunların çözümüne yönelik açıklamalar yapar, ipuçları verir, herkesinkatılımını özendirir ve elde edilen sonuçlar hakkında işlevsel geribildirim sunar.
  113. 113. Öğrenciye kendini izleme ve değerlendirme olanağı verin. Öğrenciler, uygulamasınıyaptıkları stratejinin işe yaradığını ya da öğrenme sorunlarının çözdüğünü görürlersekullanma eğilimi sergileyecekler ve kullanılan her strateji onların öğrenme yapılarınınbir parçası olacaktır. Böylece hem bilişsel hem de metabilişsel yeterlikleri gelişecek vezengin kişisel strateji dağarcığı oluşturacaklardır.Öğrenilen stratejinin sürekli kullanımı özendirin. Öğrencilerin yetkinlik kazanmayabaşladıkları her bilişsel stratejiyi, öğrendikleri koşullardan farklı olarak başkaöğrenme durumlarında kullanmaları sağlanmalıdır. Bu yaklaşım, stratejilerinkullanımı alanlarını genişletecek, bir durumdan başka bir duruma transfer etmeyeolanak tanıyacak ve karşılaşılan her öğrenme görevi için öğrencinin elinde çoklustrateji seçenekleri bulunacaktır. Bunların arasından uygun stratejilerin seçiminiyapabilmek bile stratejik düşünmeye bir katkı olacaktır.Şimdide Bilişsel strateji öğretiminin tasarım sürecinde nasıl ele alınabileceğiniinceleleyelim.Diğer bölümlerde de olduğu gibi ,bilişsel strateji öğretimini degiriş,kurgu,uygulama,özet ve değerlendirme basamaklarında ele alacağız.
  114. 114. Bilişsel strateji öğretiminin giriş basamağında öğrenenlerindikkatlerini toplamak için öğretilecek bilişsel strateji ile ilgiliilginç bir durum,olay hikaye,fıkra anlatılıp,resim videogösterilebilir.Öğrenenlerin dikkatini sağladıktan sonra dersteanlatılacaklar ile ilgili bilgi verilerek bilişsel stratejikullanımının öneminden söz edilir.İlgili strateji ile ilgili önbilgiler hatırlatıldıktan sonra günlük hayatta söz konusu olanbilişsel stratejinin kullanımı konusunda bir sorguyaratılır.Böylece öğrenenlerin ilgi ve motivasyonlarınındevamının sağlanması amaçlanır.
  115. 115. Bu adımda tasarımıcının öncelikle birleştirici(embeded) ya daayrıştırıcı(detached) yaklaşımlarından birini belirlemesigerekmektedir.Eğer birleştirici yaklaşım belirlenirse bu kez de yöntemle ilgilikarar verilmesi gerekmektedir.Burada karşımıza rehberlikatılım,kitap ya da derslerdeki strateji öğretimi,öz öğretimselçalışma yöntemleri çıkmaktadır.
  116. 116. Bilişsel strateji öğretiminin uygulama aşamasında öğrenenlerin daha öncelerikullana geldikleri belli başlı stratejilerin olup olmadığını belirlemekle işebaşlıyabilirsiniz .Şayet önceki bilgilerinde bazı bilişsel stratejilerin kullanıldığıbiliniyorsa ,yeni sunacağınız stratejileri öncekiler ile karşılaştırılarak yenistrajelerin getirileri konusunda bilgilendirme yapabilirsiniz.Daha önceden bir strateji kullanımı söz konusu değil ise ,bu durum da sunulanve uygulaması yaptırılmak istenen stratejiye ilişkin örnek durumlarhazırlayarak işe başlayabilirsiniz .Sunulan örnek olaylar üzerinden,bireylerinstrateji tercihi yapmaları istenip ,bunlar hakkında “neden” sorusuyöneltilebilir.Bu cevapların öğrenenler tarafından tartışılması veya dahaönceden yapılan tartışmalar üzerinde konuşulması farkındalık yaratmakaçısından önemlidir.Bu durumda uygulamalara geçiş daha anlamlı halegelebilecektir.Uygulama sürecinde sık sık dönütler vermeyi de unutmayınız.
  117. 117. Bu basamakta yapılması gereken ilk şey hangi yaklaşımın benimseneceğine kararverilmesidir.seçeceğimiz yaklaşım birleştirici(embedded) ise stratejiyi konudanayırıp açıklamak ,kullanıldığı farklı yerler ile ilgili örnekler vererek bu stratejininavantajlarını açıklamak ,öğrencilerden öğrendikleri bu stratejininuygulanabileceği örnek durumlar istemek ,stratejileri farklı yaşantılardakullanabilecekleri durumları örneklendirmek ve bilişsel stratejilerin transferinisağlamak gerekmektedir.Seçilen yaklaşım ayrıştırıcı(detached) ise stratejinin bir dış konu ilekaynaştırılması,öğrencilere kullanımla ilgili soru sormaları için olanak verilmesi,soruların yanıtlanması,strateji kullanımını kolaylaştıracak materyallerhazırlanması,strateji kullanımını gerektirecek yaşantılarla ilişkilendirilmesi vetransferinin sağlanması gerekmektedir.Görüldüğü gibi,seçilen yaklaşım ne olursa olsun her ikisinde de ortak olanstratejinin günlük yaşamla ilişkilendirilmesi ve bilşsel stratejinin transferininsağlanmasıdır.
  118. 118. Bir öğretim sürecinde yürütülen bilişsel stratejiöğretiminin değerlendirilmesi için aşağıdakikriterleri kullanabiliriz: Bilişsel stratejinin ne olduğunun ifade edilmesi. Bilişsel stratejinin uygulanabileceği ortamlarınseçilebilmesi. Bilişsel stratejinin uygulanması Uygun sonuçların elde edilmediğinindenenmesi
  119. 119. OHH BEEBİTTİ….

×