Fb/Rachanont
Adverse Drug Reaction
ภก.รชานนท์ หิรัญวงษ์ (พี่เติ้ล)
หัวหน้างานบริบาลเภ๤ัชกรรม
กลุ่มงานเภ๤ัชกรรม รพ.บางละมุง
๤ิ่งที่จําเป็นในการประเมิน ADR
DEFINITION
Drug Hypersensitivity Reaction, Side Effect, Pseudo allergy
MECHANISM
Urticaria,...
Definition
1
Adverse Drug Reaction (ADR)*
ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นโดยมิได้ตั้งใจและเป็นอันตรายต่อร่างกาย
มนุษย์ เกิดขึ้นเมื่อใ๡้ยาในขนาดปกต...
Side Effect (ADR type A)
ปฏิกิริยาทั้งเ๡ิงบวกและเ๡ิงลบที่เกิดขึ้นเนื่องจากฤทธิ์ทาง
เภ๤ัชวิทยา นอกเหนือจากคุณสมบัติหลักหรือ...
Drug Allergy (ADR type B)
ปฏิกิริยาที่ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยฤทธิ์ทาง
เภ๤ัชวิทยา เกิดจากปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันของร่างกายผู...
Pseudo Allergy
DHR ที่ไม่ได้เกิดจากปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันของ
ร่างกายผู้ป่วยต่อยานั้น
มักพบจากการใ๡้ยาในกลุ่ม Opioids, Cephalosporins, Vancomycin, และ
Radiocontrast media
กลไกเกิดจากยากระตุ้นให้มีการปล่อยสารก...
เปรียบเทียบการแพ้ยากลุ่ม NSAIDs แบบ True allergy กับ Pseudo allergy
TRUE ALLERGY PSEUDO ALLERGY
ปฏิกิริยาเกิดผ่านระบบภูมิค...
Mechanism
2
Type I : IgE-Mediated Drug Hypersensitivity
Type II : IgG-Mediated Cytotoxicity
Type III : Immune Complex Deposition
Type ...
Type I : IgE-Mediated Drug Hypersensitivity
ใ๡้เวลากระตุ้นครั้งแรก 7 – 14 วัน เมื่อได้รับยาอีก
ครั้งจะเกิดอาการภายใน 2 ๡ั่...
Urticaria
เป็นรอยนูนแดงขนาดเล็ก คัน
ผื่นค่อยๆ ขยายออก มีขอบยกนูน
รูปร่างเหมือนวงกลมแต่มักไม่ครบวง
บางครั้งดูคล้ายแผนที่มีข...
Urticaria
Angioedema
ผื่นลมพิษที่เกิดใน๡ั้นผิวหนัง๤่วนลึก
หรือ๡ั้นไขมันใต้ผิวหนัง
มักเกิดตามเยื่อบุ เ๡่นเปลือกตา ริม
ฝีปาก อวัยวะเพศ...
Anaphylactic Shock
ผู้ป่วยจะมีการลดลงของความดัน
โลหิตอย่างรวดเร็ว
ผลการตรวจร่างกายอาจวัด BP
และคลํา pulse ไม่ได้
ผู้ป่วยจะ...
Type II : IgG-Mediated Cytotoxicity
เกิดอาการภายใน 7 – 21 วันหลังเริ่มยา
• Hemolytic anemia: Penicillin, quinidine
• Neutr...
Type III : Immune Complex Deposition
เกิดอาการภายใน 5 – 21 วันหลังเริ่มยา
• Serum sickness: มีไข้, อ่อนเพลีย, ปวดข้อ, ผื่น...
Vasculitis
Erythema multiforme
EM minor มีผื่นตามผิวหนังร่วมกับผื่นตามเยื่อบุ
เ๡่น เยื่อบุตา เยื่อบุ๡่องปาก  จมูก ทวาร อวัยวะเพศ
อีก ...
Stevens Johnson Syndrome
EM major หรือที่เรียกว่า Stevens
Johnson syndrome จะมีผื่นตามเยื่อ
บุมากกว่า 1 แห่ง
มีอาการค่อนข้...
Stevens Johnson Syndrome
มักพบผื่นที่ฝ่ามือฝ่าเท้า แขนขา และ
เยื่อบุก่อน จากนั้นจะลามไปที่ลําตัว
บริเวณเยื่อบุต่างๆ จะมีอา...
Type IV : T-Cell-Mediated Drug Hypersensitivity
เกิดอาการภายใน 24 - 48 ๡ั่วโมง
• Maculopapular rash
• Contact dermatitis
•...
Maculo - papular rash
Macule ผื่นราบหรือนูนเล็กน้อย
Papule ตุ่มนูนที่ผิวหนัง
มีอาการคันร่วมด้วย
Maculo - papular rash
MP Rash Urticaria
Fixed drug eruption
รูปร่างกลม ขอบ๡ัด มี๤ีแดงคลํ้าหรือ๤ีม่วง
หรือพองเป็นตุ่มนํ้า
ผื่นมักจะมีอาการแสบร้อนเจ็บๆ คันๆ
พบบ่อยท...
Exfoliative dermatitis
ผิวหนังจะแดงทั่วๆไปคล้าย
MP rash แต่ไม่เกิดอย่างรวดเร็ว 
ไม่มีอาการแสบร้อน และไม่เกิดตุ่ม
นํ้าพอง
ผ...
Algorithm
3
Algorithm
WHO’s criteria
Naranjo’s algorithm
Thai Algorithm
WHO’s criteria
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย)
เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล...
Naranjo’s algorithm
Thai Algorithm
การประเมิน ADR
การประเมิน ADR อย่างเป็นระบบ
แนวทางการป้องกันแพ้ยา๢ํ้า
กรณี๣ึกษา
การประเมิน ADR อย่างเป็นระบบ
4
ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
ต้องอา๣ัยความร่วมมือของ
แพทย์ในการวินิจฉัยผื่นแพ้ยา
ชนิดของผื่นที่ถูกต้อง
เพื่อทําให้การ๤ืบ...
ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
หาว่ายาชนิดใดบ้างที่
ระยะเวลาที่ได้รับยาเข้ากันได้
กับ onset ของการเกิดผื่น
แพ้ยาดังกล่าว
เขี...
ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
Litt's D.E.R.M. Drug
Eruptions and
Reactions Manual
MEYLER’S Side
Effects of Drugs
ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
Litt's D.E.R.M. Drug
Eruptions and
Reactions Manual
รวบรวม ADR จากรายงาน
ของบริษัทยา และงานวิ...
MEYLER’S Side Effects
of Drugs
รวบรวม ADR จากรายงาน
แยกเป็นกลุ่มอาการ
มีข้อมูลปัจจัยที่๤่งเสริมให้เกิด
ADR
ขั้นตอนที่ 2 ค้...
ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
สรุปรายงานอาการไม่พึง
ประสงค์จากการใ๡้ยา โดย
ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัย
ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ
๤ํ...
ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
ยาชนิดอื่นที่ผู้ป่วยได้รับร่วมด้วย
โรคประจําตัวที่ผู้ป่วยเป็นอยู่ หรือ
โรคร่วมอื่นๆ
สาเหตุอื่...
ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
เคยแพ้ยาหรือไม่
แพ้ยา๡ื่อว่าอะไร
ทราบ๡ื่อยาได้อย่างไร
ใครเป็นผู้บอกว่าท่านแพ้ยา
เคยได้รับบัตร...
ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
อาการดีขึ้น หรือแย่ลง หรือคงที่
ภายหลังเกิดอาการ ได้หยุดยามั้ย
หยุดยามานานเท่าใด
รับประทานยาม...
ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
WHO’s criteria
Naranjo’s algorith
Thai Algorithm
ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน
แจ้งผลการประเมินแก่แพทย์
และบุคลากรที่เกี่ยวข้อง
บันทึกประวัติแพ้ยาในระบบ
คอมพิวเตอร์โรงพยาบ...
บัตรแพ้ยาข้อมูลครบ
๡ื่อสามัญของยาไทยและอังกฤษ
อาการที่เกิดขึ้น
ผลการประเมิน
หน่วยงาน และ๡ื่อผู้ประเมิน
วันที่ทําการประเมิน...
๡ื่อยาจําให้แม่น
ให้ผู้ป่วยจดจํา๡ื่อสามัญของยา และอาการที่เกิดขึ้น
ทวนสอบผู้ป่วยว่าจํา๡ื่อยาได้
ควรบอกให้ญาติสนิท คนใกล้๡ิ...
ยืดอกพกบัตร
แนะนําให้ผู้ป่วยพกบัตรแพ้ยาติดตัวไว้
ตลอด เมื่อไปโรงพยาบาล ไปคลินิก หรือไป
ร้านยา ให้แสดงบัตรแก่แพทย์ ทันตแพทย...
เจ็บป่วยต้องหาหมอหรือเภ๤ัชกร
หลีกเลี่ยงการ๢ื้อยามาใ๡้เอง
โดยเฉพาะยาชุด ยาที่ไม่ทราบ๡ื่อ
และยาของผู้อื่น
เมื่อเจ็บป่วยควรไป...
รักบัตรยิ่ง๡ีพ
บัตรแพ้ยาเป็นเอกสารทางการแพทย์ที่๡่วยให้แพทย์สามารถเลือก
ใ๡้ยาเพื่อรักษาผู้ป่วยได้อย่างปลอดภัย และป้องกันกา...
แพ้ยาทําอย่างไรดี
หลังรับประทานยาที่ไม่เคยใ๡้มาก่อน ให้๤ังเกตอาการหลังรับ
ประทานยา 1/2 – 1 ๡ั่วโมง
ถ้ามีผื่นคันตามตัว หรือ...
แนวทางการป้องกันแพ้ยา๢ํ้า
5
แพ้ยาซ้ำ
เหตุการณ์ที่ผู้ป่วยได้รับยา (ทั้งจากตนเอง ผู้ดูแล หรือจาก
บุคลากรทางการแพทย์) แล้วเกิดอาการแพ้ โดยที่เคยเกิดอาการ...
แนวทางการป้องกัน
เภ๤ัชกรบันทึกข้อมูลในบัตรแพ้ยาให้ครบถ้วน และให้คําแนะนํากับผู้ป่วย
และญาติทุกครั้งที่๤่งมอบบัตรแพ้ยา
ทําใ...
กรณี๣ึกษา
6
กรณี๣ึกษาที่ 1
ผู้ป่วยหญิงเดี่ยวมาที่
ห้องฉุกเฉินมีอาการ
บวมนูนที่เปลือกตาทั้ง
สองข้าง และมีอาการ
คันร่วม
กรณี๣ึกษาที่ 1
A.MP Rash
B.Urticaria
C.Angioedema
D.Exfoliative Rash
ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
กรณี๣ึกษาที่ 1
3 วันก่อน กินยา Paracetamol (500) ไป 2 เม็ด
2 ๡ั่วโมงก่อนพึ่งกินยา Ibuprofen (400) ไป 1 เม็ด
ประวัติเคยทาน ...
กรณี๣ึกษาที่ 1
ผู้ป่วยปฏิเสธโรคประจําตัว และการใ๡้ยาอื่นร่วม
ไม่มีประวัติแพ้ยา สารเคมี หรืออาหารใดๆ
๡่วงนี้ไม่มีการเปลี่ยน...
กรณี๣ึกษาที่ 1
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (...
กรณี๣ึกษาที่ 1
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (...
กรณี๣ึกษาที่ 1ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
กรณี๣ึกษาที่ 1ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
1
2
1
1
0
2
0
0
7
Probable
กรณี๣ึกษาที่ 1
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
กรณี๣ึกษาที่ 1
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Probable
กรณี๣ึกษาที่ 1ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน
ผู้ป่วยแพ้ยา Ibuprofen แบบ Angioedema
โดยผู้ป่วยไม่ทราบว่าเคยทานยากลุ่ม NSAIDs...
กรณี๣ึกษาที่ 2
ผู้ป่วยชายไทยคู่
ขณะนอนโรงพยาบาล
มีผื่นขึ้นคันหลัง ลาม
ขึ้นแขน ต้นขาทั้ง 2
ข้าง และมีผื่นขึ้นที่
หน้าผาก แล...
กรณี๣ึกษาที่ 2
A.MP Rash
B.Urticaria
C.Angioedema
D.Exfoliative Rash
ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
กรณี๣ึกษาที่ 2
ไม่มีประวัติแพ้ยา สารเคมี หรืออาหารใดๆ
๡่วงนี้ไม่มีการเปลี่ยนเครื่อง ๤ําอางค์ สบู่ และแชมพูที่ใ๡้
ไม่เคยเกิ...
กรณี๣ึกษาที่ 2
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (...
กรณี๣ึกษาที่ 2
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (...
กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
1
2
1
1
0
2
0
0
7
Probable
กรณี๣ึกษาที่ 2
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
กรณี๣ึกษาที่ 2
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Probable
กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน
ผู้ป่วยแพ้ยา Ceftazidime แบบ Urticaria
ควรหลีกเลี่ยงการใ๡้ยานี้อีก และระมัดระว...
กรณี๣ึกษาที่ 3
ผู้ป่วยหญิงเดี่ยวอายุ 19 ปี มีไข้ร่วมกับผื่นแดงขึ้นตาม
ร่างกายมา 10 วัน วันนี้มีตัวเหลือง ตาเหลือง หน้าบวมต...
กรณี๣ึกษาที่ 3
แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นผื่น MP Rash
ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
กรณี๣ึกษาที่ 3
ผู้ป่วยมีผื่นแบบ MP rash หลังจากได้รับยา Phenytoin, Methimazole,
Propanolol ครั้งแรกนาน 17 วัน หลังหยุดยา 4...
กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
กรณี๣ึกษาที่ 3
ผู้ป่วยเป็น Hyperthyroidism และ seizure
ไม่มีประวัติแพ้ยา สารเคมี หรืออาหารใดๆ
๡่วงนี้ไม่มีการเปลี่ยนเครื่อ...
กรณี๣ึกษาที่ 3
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (...
กรณี๣ึกษาที่ 3
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (...
กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
1
2
1
1
0
2
0
0
7
Probable
กรณี๣ึกษาที่ 3
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
กรณี๣ึกษาที่ 3
ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
Probable
กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน
ผู้ป่วยแพ้ยา Phenytoin เกิด DRESS แนะนํา
ให้หยุดใ๡้ยา และใ๡้ยากัน๡ักตัวอื่นที่...
Thank You!
แนะนําอ่านเพิ่มเติม
ตรงประเด็น… เรื่อง Adverse Drug Reaction เล่ม 1 และ 2
ถอดบทเรียนจากการประชุมวิชาการ (Quality Conferenc...
เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑) หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction
เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑) หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction
เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑) หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction
เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑) หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑) หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction

430 views

Published on

เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑)
หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction
สำหรับนิสิตเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ชั้นปีที่ ๕ ภาคเรียนที่ ๑/๒๕๕๙
บรรยายและปฏิบัติการ: วันศุกร์ที่ ๑๖ กันยายน ๒๕๕๙ เวลา ๐๙.๐๐-๑๒.๐๐ น.
ณ ห้อง PH402 อาคารปฏิบัติการเภสัชกรรมชุมชนและห้องปฏิบัติการผลิตยา

Published in: Health & Medicine
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
430
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
25
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

เอกสารประกอบการสอนวิชาเภสัชบำบัด ๓ (๗๙๑๕๕๑) หัวข้อ Assessment of Adverse drug reaction

  1. 1. Fb/Rachanont Adverse Drug Reaction ภก.รชานนท์ หิรัญวงษ์ (พี่เติ้ล) หัวหน้างานบริบาลเภ๤ัชกรรม กลุ่มงานเภ๤ัชกรรม รพ.บางละมุง
  2. 2. ๤ิ่งที่จําเป็นในการประเมิน ADR DEFINITION Drug Hypersensitivity Reaction, Side Effect, Pseudo allergy MECHANISM Urticaria, Angioedema, SJS/TEN, DRESS ALGORITHM WHO’s criteria, Naranjo’s algorithm, Thai algorithm
  3. 3. Definition 1
  4. 4. Adverse Drug Reaction (ADR)* ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นโดยมิได้ตั้งใจและเป็นอันตรายต่อร่างกาย มนุษย์ เกิดขึ้นเมื่อใ๡้ยาในขนาดปกติเพื่อการป้องกัน วินิจฉัย บําบัดรักษาโรค หรือเปลี่ยนแปลง แก้ไขการ ทํางานของร่างกาย โดยไม่รวมปฏิกิริยาที่เกิดจากการใ๡้ยา เกินขนาดโดยอุบัติเหตุหรือตั้งใจ ตลอดจนการใ๡้ยาในทาง ที่ผิด อุบัติเหตุ หรือการจงใจใ๡้ยาเกินขนาดและผิดวิธี *คำจำกัดความจากแนวทางการรายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
  5. 5. Side Effect (ADR type A) ปฏิกิริยาทั้งเ๡ิงบวกและเ๡ิงลบที่เกิดขึ้นเนื่องจากฤทธิ์ทาง เภ๤ัชวิทยา นอกเหนือจากคุณสมบัติหลักหรือข้อบ่งใ๡้ของ ยานั้น เกิดขึ้นในขนาดที่ใ๡้รักษา สามารถคาดการณ์ได้ว่า จะเกิด และระดับความรุนแรงจะขึ้นกับขนาดของยา
  6. 6. Drug Allergy (ADR type B) ปฏิกิริยาที่ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยฤทธิ์ทาง เภ๤ัชวิทยา เกิดจากปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันของร่างกายผู้ ป่วยต่อยานั้นโดยไม่ขึ้นกับขนาดของยา ๤่วนใหญ่อาการ มักเกิดขึ้นภายหลังจากที่เคยได้รับยาชนิดนี้มาก่อน แล้วไป กระตุ้นให้ร่างกายสร้างแอนติบอดี้ จึงทําให้เกิดอาการแพ้ หลังจากได้รับยาเดิมในครั้งต่อมา Drug hypersensitivity reaction(DHR)
  7. 7. Pseudo Allergy DHR ที่ไม่ได้เกิดจากปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันของ ร่างกายผู้ป่วยต่อยานั้น
  8. 8. มักพบจากการใ๡้ยาในกลุ่ม Opioids, Cephalosporins, Vancomycin, และ Radiocontrast media กลไกเกิดจากยากระตุ้นให้มีการปล่อยสารก่อการแพ้โดยตรง อาจทําให้เกิดผื่นคัน, แน่น หน้าอก, หายใจลําบาก เป็นต้น เกิดอาการได้ตั้งแต่ครั้งแรกที่รับยา อาการที่เกิดขึ้นจะ๤ัมพันธ์กับขนาดยาหรืออัตราเร็วในการให้ยา แก้ไขโดยการลดขนาดยา หรือลดอัตราเร็วในการให้ยา หรือให้ยาเพื่อป้องกันอาการ Pseudo Allergy
  9. 9. เปรียบเทียบการแพ้ยากลุ่ม NSAIDs แบบ True allergy กับ Pseudo allergy TRUE ALLERGY PSEUDO ALLERGY ปฏิกิริยาเกิดผ่านระบบภูมิคุ้มกัน (IgE) ปฏิกิริยาเกิดผ่านการยับยั้งการสร้าง PGE2 แพ้ข้ามกันในกลุ่มโครงสร้าง แพ้ข้ามกันในกลุ่มที่ยับยั้ง COX-1 ได้มาก หลีกเลี่ยงการใ๡้ยาในกลุ่มโครงสร้างเดียวกัน หลีกเลี่ยงการใ๡้ยา ในกลุ่มที่ยับยั้ง COX-1 ได้มาก
  10. 10. Mechanism 2
  11. 11. Type I : IgE-Mediated Drug Hypersensitivity Type II : IgG-Mediated Cytotoxicity Type III : Immune Complex Deposition Type IV : T-Cell-Mediated Drug Hypersensitivity กลไกการแพ้ยา
  12. 12. Type I : IgE-Mediated Drug Hypersensitivity ใ๡้เวลากระตุ้นครั้งแรก 7 – 14 วัน เมื่อได้รับยาอีก ครั้งจะเกิดอาการภายใน 2 ๡ั่วโมง นานสุดไม่เกิน 48 ๡ั่วโมง • Anaphylaxis • Urticaria • Angioedema • Bronchospasm • Abdominal cramping • Respiratory arrest • Arrhythmias • Eosinophilia
  13. 13. Urticaria เป็นรอยนูนแดงขนาดเล็ก คัน ผื่นค่อยๆ ขยายออก มีขอบยกนูน รูปร่างเหมือนวงกลมแต่มักไม่ครบวง บางครั้งดูคล้ายแผนที่มีขอบหยักไป หยักมา  ผื่นกระจายทั่วร่างกาย
  14. 14. Urticaria
  15. 15. Angioedema ผื่นลมพิษที่เกิดใน๡ั้นผิวหนัง๤่วนลึก หรือ๡ั้นไขมันใต้ผิวหนัง มักเกิดตามเยื่อบุ เ๡่นเปลือกตา ริม ฝีปาก อวัยวะเพศ ๢ึ่งจะบวมนูนไม่มี ขอบเขต๡ัดเจน ดีขึ้นภายใน 2 - 5 วัน
  16. 16. Anaphylactic Shock ผู้ป่วยจะมีการลดลงของความดัน โลหิตอย่างรวดเร็ว ผลการตรวจร่างกายอาจวัด BP และคลํา pulse ไม่ได้ ผู้ป่วยจะมีอาการหมดสติ ๡็อค หรือ เ๤ีย๡ีวิตได้ ถ้าไม่ได้รับการ๡่วยเหลือ อย่างทันท่วงที
  17. 17. Type II : IgG-Mediated Cytotoxicity เกิดอาการภายใน 7 – 21 วันหลังเริ่มยา • Hemolytic anemia: Penicillin, quinidine • Neutropenia: anti – convulsants, sulfonamides, Phenothiazines • Thrombocytopenia: Paracetamol, quinine, quinidine, sulfonamides
  18. 18. Type III : Immune Complex Deposition เกิดอาการภายใน 5 – 21 วันหลังเริ่มยา • Serum sickness: มีไข้, อ่อนเพลีย, ปวดข้อ, ผื่นคัน • Vasculitides (some) • Morbilliform or maculopapular rash • Urticaria (late onset) • Glomerulonephritis • Erythema multiforme • Stevens–Johnson syndrome
  19. 19. Vasculitis
  20. 20. Erythema multiforme EM minor มีผื่นตามผิวหนังร่วมกับผื่นตามเยื่อบุ เ๡่น เยื่อบุตา เยื่อบุ๡่องปาก  จมูก ทวาร อวัยวะเพศ อีก 1 แห่ง ลักษณะเหมือนเป้ายิงธนู (Target lesion)
  21. 21. Stevens Johnson Syndrome EM major หรือที่เรียกว่า Stevens Johnson syndrome จะมีผื่นตามเยื่อ บุมากกว่า 1 แห่ง มีอาการค่อนข้างรุนแรงกว่า อาการนํา ก่อนเกิดผื่น ผู้ป่วยจะมีอาการคล้ายไข้ หวัด คือมีไข้ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตาม เนื้อตัว ปวดข้อ 
  22. 22. Stevens Johnson Syndrome มักพบผื่นที่ฝ่ามือฝ่าเท้า แขนขา และ เยื่อบุก่อน จากนั้นจะลามไปที่ลําตัว บริเวณเยื่อบุต่างๆ จะมีอาการ มากกว่า โดยพบแผลที่เยื่อบุตา ๡่องปาก จมูก อวัยวะเพศ มักเกิดอาการภายใน 1 – 4 ๤ัปดาห์ หลังได้รับยา
  23. 23. Type IV : T-Cell-Mediated Drug Hypersensitivity เกิดอาการภายใน 24 - 48 ๡ั่วโมง • Maculopapular rash • Contact dermatitis • Pustular eruptions • SJS/TEN
  24. 24. Maculo - papular rash Macule ผื่นราบหรือนูนเล็กน้อย Papule ตุ่มนูนที่ผิวหนัง มีอาการคันร่วมด้วย
  25. 25. Maculo - papular rash MP Rash Urticaria
  26. 26. Fixed drug eruption รูปร่างกลม ขอบ๡ัด มี๤ีแดงคลํ้าหรือ๤ีม่วง หรือพองเป็นตุ่มนํ้า ผื่นมักจะมีอาการแสบร้อนเจ็บๆ คันๆ พบบ่อยที่บริเวณริมฝีปาก และเยื่อบุตาม ผิวหนังอื่นๆ เมื่อได้รับยาที่เป็นสาเหตุอีกในครั้งต่อมาจะ ปรากฏผื่นที่บริเวณเดิมทุกครั้ง 
  27. 27. Exfoliative dermatitis ผิวหนังจะแดงทั่วๆไปคล้าย MP rash แต่ไม่เกิดอย่างรวดเร็ว  ไม่มีอาการแสบร้อน และไม่เกิดตุ่ม นํ้าพอง ผิวหนังจะค่อยๆ ลอกเป็นขุยแห้งจน ทั่วร่างกาย ฝ่ามือฝ่าเท้าจะหนาเป็นแผ่น กว่าจะ หลุดใ๡้เวลานาน
  28. 28. Algorithm 3
  29. 29. Algorithm WHO’s criteria Naranjo’s algorithm Thai Algorithm
  30. 30. WHO’s criteria Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  31. 31. Naranjo’s algorithm
  32. 32. Thai Algorithm
  33. 33. การประเมิน ADR การประเมิน ADR อย่างเป็นระบบ แนวทางการป้องกันแพ้ยา๢ํ้า กรณี๣ึกษา
  34. 34. การประเมิน ADR อย่างเป็นระบบ 4
  35. 35. ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา ต้องอา๣ัยความร่วมมือของ แพทย์ในการวินิจฉัยผื่นแพ้ยา ชนิดของผื่นที่ถูกต้อง เพื่อทําให้การ๤ืบค้นข้อมูลเพื่อ หายาที่สง๤ัยเป็นไปได้ง่ายขึ้น
  36. 36. ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย หาว่ายาชนิดใดบ้างที่ ระยะเวลาที่ได้รับยาเข้ากันได้ กับ onset ของการเกิดผื่น แพ้ยาดังกล่าว เขียน Timeline ลําดับ การได้รับยา และการเกิด อาการ
  37. 37. ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย Litt's D.E.R.M. Drug Eruptions and Reactions Manual MEYLER’S Side Effects of Drugs
  38. 38. ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย Litt's D.E.R.M. Drug Eruptions and Reactions Manual รวบรวม ADR จากรายงาน ของบริษัทยา และงานวิจัย ต่างๆ หลังจากยาออกวาง ตลาด
  39. 39. MEYLER’S Side Effects of Drugs รวบรวม ADR จากรายงาน แยกเป็นกลุ่มอาการ มีข้อมูลปัจจัยที่๤่งเสริมให้เกิด ADR ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  40. 40. ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย สรุปรายงานอาการไม่พึง ประสงค์จากการใ๡้ยา โดย ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัย ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ ๤ํานักงานคณะกรรมการ อาหารและยา http://goo.gl/7rKYJC
  41. 41. ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น ยาชนิดอื่นที่ผู้ป่วยได้รับร่วมด้วย โรคประจําตัวที่ผู้ป่วยเป็นอยู่ หรือ โรคร่วมอื่นๆ สาเหตุอื่นๆ เ๡่น การแพ้อากาศ อาหาร สารเคมีอื่นๆ DDx
  42. 42. ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น เคยแพ้ยาหรือไม่ แพ้ยา๡ื่อว่าอะไร ทราบ๡ื่อยาได้อย่างไร ใครเป็นผู้บอกว่าท่านแพ้ยา เคยได้รับบัตรแพ้ยาไหม ยาที่แพ้มีรูปร่างอย่างไร ใ๡้ยาดังกล่าวเพื่อรักษาโรคอะไร ตัวอย่างคําถามที่ใ๡้ในการ๤ัมภาษณ์ผู้ป่วยและญาติ ได้รับยามาจากที่ไหน กินวันละกี่มื้อ มื้อละกี่เม็ด ลักษณะอาการแพ้เป็นอย่างไร เกิดอาการหลังจากใ๡้ยาไปนานเท่าใด หรือรับประทานยาไปกี่มื้อก่อนเกิดอาการ มีอาการนานกี่๡ั่วโมงกี่วัน ตอนนี้ยังมีอาการอยู่หรือไม่
  43. 43. ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น อาการดีขึ้น หรือแย่ลง หรือคงที่ ภายหลังเกิดอาการ ได้หยุดยามั้ย หยุดยามานานเท่าใด รับประทานยามื้อสุดท้ายเมื่อใด เคยกินยา…มั้ย (ยาในกลุ่ม เดียวกันกับยาที่เราสง๤ัย) ตัวอย่างคําถามที่ใ๡้ในการ๤ัมภาษณ์ผู้ป่วยและญาติ เคยแพ้ยา อาหารหรือสารเคมีมั้ย มีโรคประจําตัวมั้ย มียาที่ใ๡้เป็นประจํา อะไรอยู่บ้าง ใ๡้มานานแค่ไหนแล้ว ปกติเวลาไม่สบาย ได้๢ื้อยา ใ๡้ยาหรือ รักษาที่โรงพยาบาลมั้ย รับยาประจําตัวที่โรงพยาบาลอะไร
  44. 44. ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
  45. 45. ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm WHO’s criteria Naranjo’s algorith Thai Algorithm
  46. 46. ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน แจ้งผลการประเมินแก่แพทย์ และบุคลากรที่เกี่ยวข้อง บันทึกประวัติแพ้ยาในระบบ คอมพิวเตอร์โรงพยาบาล ออกบัตรแพ้ยาและ๤่งมอบ ให้ผู้ป่วย/ญาติ พร้อมกับให้คํา แนะนํา
  47. 47. บัตรแพ้ยาข้อมูลครบ ๡ื่อสามัญของยาไทยและอังกฤษ อาการที่เกิดขึ้น ผลการประเมิน หน่วยงาน และ๡ื่อผู้ประเมิน วันที่ทําการประเมิน คําแนะนําเพิ่มเติมเพื่อป้องกันการแพ้ ยาในกลุ่มเดียวกัน
  48. 48. ๡ื่อยาจําให้แม่น ให้ผู้ป่วยจดจํา๡ื่อสามัญของยา และอาการที่เกิดขึ้น ทวนสอบผู้ป่วยว่าจํา๡ื่อยาได้ ควรบอกให้ญาติสนิท คนใกล้๡ิด หรือแฟนทราบ อา – ม็อก – ๢ี่ – ๢ิล - ลิน
  49. 49. ยืดอกพกบัตร แนะนําให้ผู้ป่วยพกบัตรแพ้ยาติดตัวไว้ ตลอด เมื่อไปโรงพยาบาล ไปคลินิก หรือไป ร้านยา ให้แสดงบัตรแก่แพทย์ ทันตแพทย์ เภ๤ัชกร หรือพยาบาล ทุกครั้ง
  50. 50. เจ็บป่วยต้องหาหมอหรือเภ๤ัชกร หลีกเลี่ยงการ๢ื้อยามาใ๡้เอง โดยเฉพาะยาชุด ยาที่ไม่ทราบ๡ื่อ และยาของผู้อื่น เมื่อเจ็บป่วยควรไปพบแพทย์หรือ เภ๤ัชกร
  51. 51. รักบัตรยิ่ง๡ีพ บัตรแพ้ยาเป็นเอกสารทางการแพทย์ที่๡่วยให้แพทย์สามารถเลือก ใ๡้ยาเพื่อรักษาผู้ป่วยได้อย่างปลอดภัย และป้องกันการแพ้ยา๢ํ้า เมื่อบัตรแพ้ยาหายให้ติดต่อสถานพยาบาลเดิม หรือติดต่อสถาน พยาบาลใกล้บ้านโดยเร็ว
  52. 52. แพ้ยาทําอย่างไรดี หลังรับประทานยาที่ไม่เคยใ๡้มาก่อน ให้๤ังเกตอาการหลังรับ ประทานยา 1/2 – 1 ๡ั่วโมง ถ้ามีผื่นคันตามตัว หรือมีอาการแน่นหน้าอก หายใจลําบาก หรือ คลื่นไ๤้ อาเจียนอย่างรุนแรง ให้รีบมาพบแพทย์โดยนํายาที่รับ ประทานไปมาด้วย (ถ้าไม่มียาเหลือ ให้นําฉลาก หรือซองยามาแทน) และอย่าลืมเอาบัตรแพ้ยาไปด้วย
  53. 53. แนวทางการป้องกันแพ้ยา๢ํ้า 5
  54. 54. แพ้ยาซ้ำ เหตุการณ์ที่ผู้ป่วยได้รับยา (ทั้งจากตนเอง ผู้ดูแล หรือจาก บุคลากรทางการแพทย์) แล้วเกิดอาการแพ้ โดยที่เคยเกิดอาการ แพ้ยาดังกล่าวจากยาที่มี๡ื่อสามัญทางยาเดียวกัน ทั้งที่เคยบันทึก ประวัติหรือไม่บันทึกประวัติในเอกสารหรือระบบของโรงพยาบาล ยกเว้น : การตั้งใจให้ยา๢ํ้า (RECHALLENGE) ของบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประโยชน์ใน การรักษาหรือมีข้อบ่ง๡ี้ทางการแพทย์
  55. 55. แนวทางการป้องกัน เภ๤ัชกรบันทึกข้อมูลในบัตรแพ้ยาให้ครบถ้วน และให้คําแนะนํากับผู้ป่วย และญาติทุกครั้งที่๤่งมอบบัตรแพ้ยา ทําให้ผู้ป่วยตระหนักถึงความ๤ําคัญของบัตรแพ้ยาและประวัติแพ้ยา ทําระบบเตือนทุกจุดที่มีการ๤ั่งใ๡้ยา จ่ายยา บริหารยา ทําให้สหวิชา๡ีพตระหนักถึงความ๤ําคัญ และร่วมมือกันป้องกันแพ้ยาซํ้า
  56. 56. กรณี๣ึกษา 6
  57. 57. กรณี๣ึกษาที่ 1 ผู้ป่วยหญิงเดี่ยวมาที่ ห้องฉุกเฉินมีอาการ บวมนูนที่เปลือกตาทั้ง สองข้าง และมีอาการ คันร่วม
  58. 58. กรณี๣ึกษาที่ 1 A.MP Rash B.Urticaria C.Angioedema D.Exfoliative Rash ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
  59. 59. กรณี๣ึกษาที่ 1 3 วันก่อน กินยา Paracetamol (500) ไป 2 เม็ด 2 ๡ั่วโมงก่อนพึ่งกินยา Ibuprofen (400) ไป 1 เม็ด ประวัติเคยทาน Paracetamol เป็นประจําโดยไม่มีอาการ ผิดปกติ ไม่ทราบว่าเคยใ๡้ยาในกลุ่ม NSAIDs มาก่อนหรือ เปล่า ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  60. 60. กรณี๣ึกษาที่ 1 ผู้ป่วยปฏิเสธโรคประจําตัว และการใ๡้ยาอื่นร่วม ไม่มีประวัติแพ้ยา สารเคมี หรืออาหารใดๆ ๡่วงนี้ไม่มีการเปลี่ยนเครื่อง๤ําอางค์ สบู่ และแชมพูที่ใ๡้ ไม่เคยเกิดการแพ้แบบนี้มาก่อน ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
  61. 61. กรณี๣ึกษาที่ 1 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  62. 62. กรณี๣ึกษาที่ 1 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  63. 63. กรณี๣ึกษาที่ 1ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
  64. 64. กรณี๣ึกษาที่ 1ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm 1 2 1 1 0 2 0 0 7 Probable
  65. 65. กรณี๣ึกษาที่ 1 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
  66. 66. กรณี๣ึกษาที่ 1 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Probable
  67. 67. กรณี๣ึกษาที่ 1ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน ผู้ป่วยแพ้ยา Ibuprofen แบบ Angioedema โดยผู้ป่วยไม่ทราบว่าเคยทานยากลุ่ม NSAIDs มา ก่อนหรือเปล่า จึงบอกไม่ได้ว่าจะแพ้ยาตัวอื่นในกลุ่ม ด้วยหรือไม่ แนะนําให้หลีกเลี่ยงยาในกลุ่ม NSAIDs ทั้งหมด ถ้าจําเป็นอาจใ๡้ยาในกลุ่ม COX-2 Specific
  68. 68. กรณี๣ึกษาที่ 2 ผู้ป่วยชายไทยคู่ ขณะนอนโรงพยาบาล มีผื่นขึ้นคันหลัง ลาม ขึ้นแขน ต้นขาทั้ง 2 ข้าง และมีผื่นขึ้นที่ หน้าผาก และบวมเล็ก น้อย
  69. 69. กรณี๣ึกษาที่ 2 A.MP Rash B.Urticaria C.Angioedema D.Exfoliative Rash ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
  70. 70. กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  71. 71. กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  72. 72. กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  73. 73. กรณี๣ึกษาที่ 2 ไม่มีประวัติแพ้ยา สารเคมี หรืออาหารใดๆ ๡่วงนี้ไม่มีการเปลี่ยนเครื่อง ๤ําอางค์ สบู่ และแชมพูที่ใ๡้ ไม่เคยเกิดการแพ้แบบนี้มาก่อน ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
  74. 74. กรณี๣ึกษาที่ 2 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  75. 75. กรณี๣ึกษาที่ 2 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  76. 76. กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
  77. 77. กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm 1 2 1 1 0 2 0 0 7 Probable
  78. 78. กรณี๣ึกษาที่ 2 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
  79. 79. กรณี๣ึกษาที่ 2 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Probable
  80. 80. กรณี๣ึกษาที่ 2ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน ผู้ป่วยแพ้ยา Ceftazidime แบบ Urticaria ควรหลีกเลี่ยงการใ๡้ยานี้อีก และระมัดระวัง การใ๡้ยาในกลุ่มเบต้าแลคแตม Ceftazidime เซฟต้า๢ิดีม Urticaria ผื่นที่หน้า หลัง แขนขา 2 ภญ.แสงระวี 24/4/58
  81. 81. กรณี๣ึกษาที่ 3 ผู้ป่วยหญิงเดี่ยวอายุ 19 ปี มีไข้ร่วมกับผื่นแดงขึ้นตาม ร่างกายมา 10 วัน วันนี้มีตัวเหลือง ตาเหลือง หน้าบวมตัวบวม ผื่นไม่ดีขึ้นจึงมาพบแพทย์
  82. 82. กรณี๣ึกษาที่ 3 แพทย์วินิจฉัยว่าเป็นผื่น MP Rash ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
  83. 83. กรณี๣ึกษาที่ 3 ผู้ป่วยมีผื่นแบบ MP rash หลังจากได้รับยา Phenytoin, Methimazole, Propanolol ครั้งแรกนาน 17 วัน หลังหยุดยา 4 วัน ผู้ป่วยมีอาการของ Systemic symptom คือมีไข้ 38.3 องศาเซลเ๢ียส มีอาการผื่นขึ้นร่วมกับมีไข้ และผื่นค่อยๆ เพิ่มขึ้น มีหน้าบวม แขนบวมร่วมด้วย ผลทางห้องตรวจปฏิบัติการพบว่า Atypical Lymphocyte เพิ่มขึ้นเป็น 9 และพบ Eosinophil เพิ่มขึ้นเป็น 35% WBC 28.65 x 103 uL มีลักษณะของภาวะ internal organ involvement AST 72 ALT 247 ALP 285 ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
  84. 84. กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 1 วินิจฉัยผื่นแพ้ยา
  85. 85. กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  86. 86. กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 2 ค้นหายาที่สง๤ัย
  87. 87. กรณี๣ึกษาที่ 3 ผู้ป่วยเป็น Hyperthyroidism และ seizure ไม่มีประวัติแพ้ยา สารเคมี หรืออาหารใดๆ ๡่วงนี้ไม่มีการเปลี่ยนเครื่อง ๤ําอางค์ สบู่ และแชมพูที่ใ๡้ ไม่เคยเกิดการแพ้แบบนี้มาก่อน ขั้นตอนที่ 3 ค้นหาสาเหตุอื่น
  88. 88. กรณี๣ึกษาที่ 3 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  89. 89. กรณี๣ึกษาที่ 3 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Certain (ใ๡่แน่นอน) Probable (น่าจะใ๡่) Possible (อาจจะใ๡่) Unlikely (สง๤ัย) เกิดขึ้นใน๡่วงระยะเวลาที่สอดคล้องกับการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ เกิดขึ้นใน๡่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับระยะ เวลาการใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) และ ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกับโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ ร่วม และ อาจสามารถอธิบายด้วยโรค ที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สาร เคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วม และ ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือ ยา หรือ สารเคมีอื่นๆ ที่ใ๡้ร่วมได้อย่าง ๡ัดเจน เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้ว อาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจาก อาการนั้นอย่างเห็นได้๡ัด และ เมื่อหยุดใ๡้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) แล้วอาการไม่พึงประสงค์ดีขึ้น หรือหายจากอาการนั้น แต่ ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใ๡้ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ (ยา) หรือ มีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ หากมีการใ๡้ยานั้น๢ํ้าอีกครั้ง จะต้องเกิด อาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถอธิบายได้ ด้วยฤทธิ์ทางเภ๤ัชวิทยาหรือเป็นอาการไม่ พึงประสงค์ที่ปรากฎเห็น๡ัด อาจไม่มีข้อมูลของการใ๡้ยา๢ํ้าอีก
  90. 90. กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
  91. 91. กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm 1 2 1 1 0 2 0 0 7 Probable
  92. 92. กรณี๣ึกษาที่ 3 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm
  93. 93. กรณี๣ึกษาที่ 3 ขั้นตอนที่ 4 ประเมินโดยใ๡้ Algorithm Probable
  94. 94. กรณี๣ึกษาที่ 3ขั้นตอนที่ 5 สรุปผลการประเมิน ผู้ป่วยแพ้ยา Phenytoin เกิด DRESS แนะนํา ให้หยุดใ๡้ยา และใ๡้ยากัน๡ักตัวอื่นที่ไม่อยู่ใน กลุ่ม aromatic anticonvulsants แทน Phenytoin ฟีนีโตอิน DRESS ผื่นทั่วตัวร่วมกับ ภาวะตับอักเสบ 2 ภก.รชานนท์ 3/11/57 ห้ามใ๡้ยากัน๡ักในกลุ่ม aromatic anticonvulsants
  95. 95. Thank You!
  96. 96. แนะนําอ่านเพิ่มเติม ตรงประเด็น… เรื่อง Adverse Drug Reaction เล่ม 1 และ 2 ถอดบทเรียนจากการประชุมวิชาการ (Quality Conference) ครั้งที่ 4/2556 เรื่อง “บ่อง ตง…แพ้แล้วอย่าแพ้อีก” http://www1.si.mahidol.ac.th/km/node/2403 Thai HP Practice Guidelines on Adverse Drug Reaction Monitoring (ADRM) International Consensus on drug allergy 2014 Drug-Induced Diseases: Prevention, Detection, and Management, 2nd Edition


×