Hoofdstuk 3De marketing-omgeving
Inhoud
Marketing binnen het bedrijf                                     Directie                         Staf    Inkoop          ...
DE INTERNE EN EXTERNE OMGEVING           MACRO                                        Cultuur                       Demogr...
Marketingomgeving Marketing: opbouw winstgevende relaties met klanten Omgeving waarbinnen dit gebeurt heeft hier invloed...
Marketingomgeving                    6
Bronnen     Statistische bureaus     Centrale banken        ECB, NBB, OECD, …     Ministeries     Wetenschappelijke o...
3.1 Micro-omgeving bedrijf Samenwerken met andere afdelingen bedrijf    Topmanagement    Financiële administratie    P...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.1 Afnemers Ontwikkelingen bij afnemers bepalen toekomstige vraag Soorten klantmarkten:    ...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.2 Bedrijfstak = alle aanbieders van bepaald product/ dienst    Bv. Distributiesector    bv...
Porter: 5-krachtenmodel                          11
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.2 Bedrijfstak Onderhandelingspositie leveranciers   Beperkt aantal leveranciers? Keuze uit ...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.3 Leveranciers Problemen met leveranciers kunnen ernstige gevolgen hebben:   Kwaliteit   V...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.4 Concurrenten Succesvol bedrijf = meer klantwaarde en tevredenheid dan  concurrenten     ...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.5 Intermediairs Helpen bedrijf bij promotie, verkoop en distributie  goederen    Wederverko...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.5 Intermediairs  Logistieke dienstverleners: opslag en transport van goederen       minder...
3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.6 Externe belangengroepen  Financiële groepen    banken, beleggers, aandeelhouders  Mediag...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenDemografie = studie menselijke bevolking omvang, dichtheid, plaats,...
http://www.china-europe-usa.com/level_4_data/hum/011_7b.htm   19
Demografische omgeving          Principes van marketing - Hoofdstuk 4   20
Demografische omgeving          Principes van marketing - Hoofdstuk 4   21
Demografische omgeving          Principes van marketing - Hoofdstuk 4   22
Demografische omgeving Trends in bevolkingsgrootte en -groei De veranderende leeftijdsopbouw van de  bevolking Verander...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenBelangrijke demografische trends voor toerisme: vergrijzing   Baby...
25
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenBelangrijke demografische trends voor toerisme: nieuwe familiestruc...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenBelangrijke demografische trends voor toerisme: meer diversiteit   ...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren= factoren die koopkracht en bestedinspatroon van  consumenten beïnvlo...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren= factoren die koopkracht en bestedingspatroon van  consumenten beïnvl...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren                             30
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren= factoren die koopkracht en bestedingspatroon van  consumenten beïnvl...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren cultuur: waarden en normen in maatschappij, visie op de  werel...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factorenEen paar belangrijke sociaal-culturele trends: Toenemende indiv...
trendwatchers trendwolves (zie filmpje) Herman Konings, Nathalie Bex, Kurt Ostyn, …. Belgische trendwatchers         ...
nxt.be Herman Konings
enkele Vlaamse statistieken 45% van de vijftigers zo veel mogelijk of uitsluitend industriële verdelgingsproducten in  de...
enkele buitenlandse statistieken gecastreerde mannen gemiddeld ….. langer leven dan niet-gecastreerde mannen. een Duitse...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factorenEen paar belangrijke sociaal-culturele trends: Langs de andere ...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren   Toenemend gezondheidsbewustzijn      Goede gezondheid wordt...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren   Maar: mensen zullen op de duur vermoeid raken door deze    b...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren   “Vervrouwelijking”      Meer vrouwen hebben een inkomen en ...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.4 Technologische factoren   Technologische ontwikkelingen:       = kansen: nieuwe markten...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.5 Ecologische factoren   Belangrijke trends op ecologisch vlak:   Schaarste van grondstoff...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.5 Ecologische factoren   Belangrijke trends op ecologisch vlak:   Klimaatverandering     ...
producten afwas was reiniging verzorging sfeer
gebouw: groendak                   Zie ook Accent businesspark: video
awards
online actie
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.6 Politiek-juridische factoren   1) Wetgeving voor bedrijfsleven: overheid reguleert   Bed...
3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.6 Politiek-juridische factoren   2) Ethiek en sociale verantwoordelijkheid: bedrijven    re...
Technologische omgeving   De snelheid van technologische verandering   Toenemende regulering           Principes van mar...
3.4 Reageren op marketing-omgeving2 benaderingen: reactief   Marketingomgeving = onbeheersbaar  aanpassen   Bedreiging...
Hoofdstuk 3 Marketing Omgeving
Hoofdstuk 3 Marketing Omgeving
Hoofdstuk 3 Marketing Omgeving
Hoofdstuk 3 Marketing Omgeving
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Hoofdstuk 3 Marketing Omgeving

2,325 views

Published on

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,325
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
13
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Hoofdstuk 3 Marketing Omgeving

  1. 1. Hoofdstuk 3De marketing-omgeving
  2. 2. Inhoud
  3. 3. Marketing binnen het bedrijf Directie Staf Inkoop Productie Marketing HRM & Admin Alles buiten de afdeling marketing wordt gerekend tot de marketingomgeving. Principes van marketing - Hoofdstuk 4 3
  4. 4. DE INTERNE EN EXTERNE OMGEVING MACRO Cultuur Demografie Technologie Economie Politiek BEDRIJF 100 M Lokale Ecologisch 0 overheid MARKETING Shareholders MESO Toeleveranciers MICRO Publieksgr.MESO Vakbonden Afnemers Financial world Concurrenten Principes van marketing - Hoofdstuk 4 4
  5. 5. Marketingomgeving Marketing: opbouw winstgevende relaties met klanten Omgeving waarbinnen dit gebeurt heeft hier invloed op:  Kansen  Bedreigingen 5
  6. 6. Marketingomgeving 6
  7. 7. Bronnen  Statistische bureaus  Centrale banken  ECB, NBB, OECD, …  Ministeries  Wetenschappelijke onderzoeksinstituten  economische ontwikkelingen  technologische ontwikkelingen  Branche-organisaties  Banken  Trendwatchers (mode, smaak)  Welke ken je? ….  (Kranten, tijdschriften, blogs, etc.) Principes van marketing - Hoofdstuk 4 7
  8. 8. 3.1 Micro-omgeving bedrijf Samenwerken met andere afdelingen bedrijf  Topmanagement  Financiële administratie  Productontwikkeling  Inkoop  Productie  Logistiek 8
  9. 9. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.1 Afnemers Ontwikkelingen bij afnemers bepalen toekomstige vraag Soorten klantmarkten:  Consumentenmarkten (B2C)  Vakantiegangers  Business-to-businessmarkten (B2B)  Individuele zakenreizigers  Meetings, incentives, congressen, events (Mice)  Overheidsmarkten  Klant = overheidsinstelling  Internationale markten  C2C markten: consumer to consumer  Bijv Ebay  Bijv. Couchsurfing, Particuliere appartementenverhuur 9
  10. 10. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.2 Bedrijfstak = alle aanbieders van bepaald product/ dienst  Bv. Distributiesector  bv. interimsector Aantrekkelijkheid bedrijfstak:  grootte,  winstgevendheid,  groei Vijkrachtenmodel Porter:  5 krachten bepalen winstgevendheid bedrijfstak 10
  11. 11. Porter: 5-krachtenmodel 11
  12. 12. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.2 Bedrijfstak Onderhandelingspositie leveranciers  Beperkt aantal leveranciers? Keuze uit veel leveranciers? Onderhandelingspositie kopers  Hebben kopers keuze uit veel bedrijven?  Veel kleine kopers of enkele grote kopers? Dreiging subsitutie: ander product bevredigt zelfde behoefte  vb. koffie  gewone koffie versus senseo versus expresso machine… Dreiging nieuwe toetreders: afhankelijk van toegangsbarrières 12
  13. 13. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.3 Leveranciers Problemen met leveranciers kunnen ernstige gevolgen hebben:  Kwaliteit  Voldoende en tijdige aanvoer, voldoende capaciteit  Inkoopprijs 13
  14. 14. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.4 Concurrenten Succesvol bedrijf = meer klantwaarde en tevredenheid dan concurrenten   klant tevreden stellen is niet voldoende   sterke positionering nodig tav concurrentie Marketingstrategie: afhankelijk van omvang en positie in sector  Bv grote keten hotels:  kan nationale advertentieruimte aankopen en kosten spreiden over vestigingen  Kleine individuele hotels:  kunnen zich heel flexibel aanpassen aan lokale trends 14
  15. 15. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.5 Intermediairs Helpen bedrijf bij promotie, verkoop en distributie goederen  Wederverkopers: helpen klanten vinden/ producten te verkopen  Groothandelaars  Tour operators  Detailhandelaars  Reisagenten  Grote organisaties van wederverkopers: meer macht dan kleine onafhankelijke wederverkopers  Grote invloed van internet in reisindustrie:  Online reisbureaus  Rechtstreekse verkoop hotels, luchtvaartmaatschappijen 15
  16. 16. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.5 Intermediairs  Logistieke dienstverleners: opslag en transport van goederen   minder dan toepassing op toeristische sector  Dienstverlenende organisaties marketing  Marktonderzoeksbureaus  Reclamebureaus  Mediabedrijven  Marketingadviesbureaus  Financiële intermediairs  Kredietverleners  Verzekeringsmaatschappijen  Intermediairs = onderdeel systeem om klantwaarde te leveren 16
  17. 17. 3.2 Meso-omgeving bedrijf3.2.6 Externe belangengroepen  Financiële groepen  banken, beleggers, aandeelhouders  Mediagroepen  kranten, tijdschriften, radio- en tv-stations...  Overheidsgroepen  Verenigingen en actiegroepen  Test-aankoop, Volt, milieugroepen, actiegroepen...  Lokale groepen  buurten, wijken  Interne groepen  werknemers, managers, vrijwilligers, rvb (Raad van Bestuur) 17
  18. 18. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenDemografie = studie menselijke bevolking omvang, dichtheid, plaats, leeftijdsverdeling, geslacht, opleidingsniveau, ras, beroep, gezinssamenstelling...Belangrijke demografische trends voor toerisme: vergrijzing 18
  19. 19. http://www.china-europe-usa.com/level_4_data/hum/011_7b.htm 19
  20. 20. Demografische omgeving Principes van marketing - Hoofdstuk 4 20
  21. 21. Demografische omgeving Principes van marketing - Hoofdstuk 4 21
  22. 22. Demografische omgeving Principes van marketing - Hoofdstuk 4 22
  23. 23. Demografische omgeving Trends in bevolkingsgrootte en -groei De veranderende leeftijdsopbouw van de bevolking Verandering in de gezinsopbouw Aandrang tot migratie Toenemende culturele verscheidenheid Principes van marketing - Hoofdstuk 4 23
  24. 24. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenBelangrijke demografische trends voor toerisme: vergrijzing  Baby boomers:  geboren tussen 1946 – 1964  jongsten zijn nu in de 40, oudsten in de 60   gaan in de komende jaren massaal met pensioen  voelen zich nog jong, zijn nog gezond  hebben tijd, geld en zin om te reizen   ‘medioren’ en ‘senioren’: nu belangrijke doelgroep toerisme!  Dit zal niet noodzakelijk altijd zo blijven!   pensioenleeftijd staat onder druk   pensioenen staan onder druk   senioren/medioren van toekomst wellicht minder tijd/geld? 24
  25. 25. 25
  26. 26. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenBelangrijke demografische trends voor toerisme: nieuwe familiestructuren  traditioneel gezin (mama/papa/2 kindjes) niet langer dé norm:  Meer en meer singles  Meer één-oudergezinnen  Meer nieuw samengestelde gezinnen   hoe kan toeristische industrie rekening houden met deze evoluties? 26
  27. 27. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.1 Demografische factorenBelangrijke demografische trends voor toerisme: meer diversiteit  etnische diversiteit  mensen met een handicap  USA: 54 miljoen mensen – 1 miljard dollar koopkracht!  zal nog belangrijker worden als babyboomers ouder worden   toegankelijkheid wordt belangrijker  holebi’s: +/- 15 miljoen mensen in USA  interessante doelmarkt  vb campagne Britse Toeristisch dienst, British Airways, London Tourist Board 27
  28. 28. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren= factoren die koopkracht en bestedinspatroon van consumenten beïnvloeden besteedbaar inkomen, inflatie, consumentenvertrouwen, inkomensverdeling... olieprijzen 28
  29. 29. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren= factoren die koopkracht en bestedingspatroon van consumenten beïnvloeden besteedbaar inkomen, inflatie, consumentenvertrouwen, inkomensverdeling... olieprijzen conjunctuur! 29
  30. 30. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren 30
  31. 31. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.2 Economische factoren= factoren die koopkracht en bestedingspatroon van consumenten beïnvloeden besteedbaar inkomen, inflatie, consumentenvertrouwen, inkomensverdeling... conjunctuur! wisselkoersen!  $ 31
  32. 32. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren cultuur: waarden en normen in maatschappij, visie op de wereld Basisopvattingen en waarden: vrij constant Secundaire overtuigingen: meer in beweging In de gaten houden van socioculturele trends is voor sommige een fulltime job: trendwatchers  Vb Faith Popcorn : http://www.faithpopcorn.com/ 32
  33. 33. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factorenEen paar belangrijke sociaal-culturele trends: Toenemende individualisatie  Vrije tijd speelt een grotere rol in de individuele identiteit van mensen  Verlangen naar personalisatie: op maat gemaakte oplossing in plaats van massamarkt oplossingen (‘one size fits all’)   Vakanties worden minder georganiseerd en meer individueel  minder pakketten, meer à la carte  Vb Faith Popcorn: “Egonomics” 33
  34. 34. trendwatchers trendwolves (zie filmpje) Herman Konings, Nathalie Bex, Kurt Ostyn, …. Belgische trendwatchers • Faith Popcorn  Buitenlandse trendwatcher
  35. 35. nxt.be Herman Konings
  36. 36. enkele Vlaamse statistieken 45% van de vijftigers zo veel mogelijk of uitsluitend industriële verdelgingsproducten in de tuin gebruikt. Voor de dertigers is dat …. één op …. vijfjarigen in Vlaanderen een computer op de slaapkamer heeft. er van gemiddeld 20 autokilometers er 1 omrijdkilometer is. En dat er vorig jaar in België naar schatting 100.000 toevallige en doorgaans vriendelijke, verbale contacten tussen automobilisten en zachte weggebruikers minder zijn geweest als gevolg van een sterke toename van ……. voor personenwagens met bijna 30.000 stuks. .. % van alle Vlamingen tussen 15 en 20 jaar een eigen, unieke, niet-gedeelde webstek beheert. Nog eens 19% deelt een website met betekenisvolle anderen [familie-, school- of clubverband]. ….% van alle Vlamingen tussen 25 en 30 jaar nog of terug op het ouderlijke nest zit. Het fenomeen hebben we ‘nestklevers’ genoemd en staat in de internationale trendliteratuur te boek als kippers : kids in parent’s pockets eroding retirement savings. zich in 30% van de slaapkamers van 20- tot 70-jarigen in Vlaanderen een televisietoestel bevindt, een aanwas van ongeveer veertig procent ten opzichte van 2001.  Wat ooit een sacraal rust- en lustoord was, blijkt steeds meer een mediarijke ontspanningsruimte te zijn. 33% van de volwassen Vlamingen getuigt spijt te hebben niet méér oog en oor te hebben gehad voor het vak ……… tijdens de middelbare studies. …. van de Vlamingen tussen 25 en 35 jaar zich ouder voelt dan de werkelijke leeftijd. bron: wwwnxt.be
  37. 37. enkele buitenlandse statistieken gecastreerde mannen gemiddeld ….. langer leven dan niet-gecastreerde mannen. een Duitser gemiddeld 6 minuten per dag lacht. Een Italiaan lacht gemiddeld …. minuten per dag een gemiddelde tienjarige binnen ……. zijn of haar lichaamsgewicht aan frietjes heeft verorberd. een Westerling zonder het te beseffen gemiddeld …. spinnen in zijn leven opeet. de wereldwijde verhouding zelfmoorden: doden door oorlog 7 : 2 bedraagt. cholesterolverlagers, antidepressiva en maagzweermedicatie de nummers 1, 2 en 3 van de meest verkochte voorschriftmedicijnen ter wereld zijn. de eerstvolgende kwartaalcijfers van Mattel nà de aankondiging van de echtscheiding tussen ……… met 73% waren gedaald. 18% van de bezoekers aan Amerikaanse chatrooms op het Internet voor een andersgeslachtelijke identiteit kiest en dus virtueel transgender is. In 2015 wordt de omvang van de kolonie Chinese toeristen voor Europa op 20 miljoen geraamd. één op zes mannelijke dertigers in Europa kinderen op afstand opvoedt. Het fenomeen draagt het etiket remote parenting en verwijst naar het groeiend aantal mannelijke dertigers dat de relatie met de beoogde levenspartner ontbonden weet en – in bijna 90% van de gevallen – de kinderen aan de moeder toegewezen ziet. op dit ogenblik ongeveer 40 miljoen mensen dronken zijn. Europese vijftigers en zestigers verantwoordelijk zijn voor 75% van de particulier verkochte luxewagens. 22% van de Europeanen is ouder dan 50 en jonger dan 70!
  38. 38. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factorenEen paar belangrijke sociaal-culturele trends: Langs de andere kant gaan veel mensen ook op zoek naar een groter gevoel van gemeenschap  Vb Faith Popcorn: “Clanning” “Modal Lives”: “meervoudige levens”  verwachtingen en kansen nemen toe  verschillende rollen combineren, met verschillende noden en verwachtingen  Vb Faith Popcorn: “99 Lives” 40
  39. 39. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren Toenemend gezondheidsbewustzijn  Goede gezondheid wordt gezien als absolute voorwaarde voor geluk  Vb Faith Popcorn: “Being alive” De belevingseconomie  Materiële noden zijn steeds meer vervuld  Consumenten vinden ervaringen meer en meer belangrijker dan bezittingen   voor het plezier   om de definiëren wie ze zijn  Ervaringen zoals reizen = nieuwe manier om status uit te drukken
  40. 40. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren Maar: mensen zullen op de duur vermoeid raken door deze belevingseconomie  Meerderheid van oudere Westerse mensen zullen vrijwel alles al beleefd hebben  In plaats van extatische kicks,zullen ze meer meditatieve rust en spirituele ervaringen zoeken  Relaxatie wordt belangrijker dan entertainment  ‘ervaringseconomie’  ‘existentiële’ maatschappij  Cfr Faith Popcorn: “Anchoring”
  41. 41. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.3 Sociaal-culturele factoren “Vervrouwelijking”  Meer vrouwen hebben een inkomen en een hoger niveau van onafhankelijkheid  Vrouwen worden belangrijker in aankoopbeslissingen  Cfr Faith Popcorn: “Evolution”
  42. 42. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.4 Technologische factoren Technologische ontwikkelingen:   = kansen: nieuwe markten   bedreigingen: wie niet mee evolueert, is gezien Belangrijkste recente evolutie voor toerisme:  Internet + mobiele technologie  nieuw distributiekanaal  online reisagenten, rechtreekse verkoop  nieuw informatiekanaal, sociale media  nieuwe producten:  vb stadswandelingen via smartphone
  43. 43. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.5 Ecologische factoren Belangrijke trends op ecologisch vlak: Schaarste van grondstoffen   constructie nieuwe hotels en attracties wordt duurder Water crisis De zon als gevaar (gat in ozonlaag) Mobiliteit: verkeersopstoppingen
  44. 44. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.5 Ecologische factoren Belangrijke trends op ecologisch vlak: Klimaatverandering  klimaatverandering zou kunnen leiden tot wijziging in voorkeur bestemmingen  Vb Noord-Europa als aantrekkelijke zomerbestemming voor Zuid-Europa  natuurlijke omgeving bepaalt aantrekkelijkheid van veel bestemmingen: bossen, propere stranden, zee, rivieren, koraalriffen, wilde dieren…  bepaalde bestemmingen dreigen gewoon te verdwijnen
  45. 45. producten afwas was reiniging verzorging sfeer
  46. 46. gebouw: groendak Zie ook Accent businesspark: video
  47. 47. awards
  48. 48. online actie
  49. 49. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.6 Politiek-juridische factoren 1) Wetgeving voor bedrijfsleven: overheid reguleert Bedrijven beschermen tegen elkaar   geen oneerlijke concurrentie Consumenten beschermen tegen oneerlijke praktijken   productnormen, aansprakelijkheid voor producten… Samenleving beschermen  Vb. wetten ivm afvalzuivering, CO2-uitstoot…
  50. 50. 3.3 Macro-omgeving bedrijf3.3.6 Politiek-juridische factoren 2) Ethiek en sociale verantwoordelijkheid: bedrijven reguleren zichzelf onder druk publieke opinie  Sociaal verantwoordelijk gedrag   duurzaam toerisme!  Goede doelen  Vb The Travel Foundation http://www.thetravelfoundation.org.uk/  Vb Tour Operators Initiative http://www.toinitiative.org/  Vb TUI Travel http://sd2009.tuitravelplc.com/tui-sd2009/en/home  Vb Thomas Cook http://sustainability2009.thomascookgroup.com/  Vb Accor http://www.accor.com/en/sustainable-development.html
  51. 51. Technologische omgeving  De snelheid van technologische verandering  Toenemende regulering Principes van marketing - Hoofdstuk 4 55
  52. 52. 3.4 Reageren op marketing-omgeving2 benaderingen: reactief  Marketingomgeving = onbeheersbaar  aanpassen  Bedreigingen omzeilen, kansen benutten proactief  Omgevingsmanagement: actief omgeving beïnvloeden  Lobbyen  PR, publiciteit  Processen concurrentie  Contractuele overeenkomsten distributie

×