Oικιστική γεωγραφία του Δήμου Ζίτσας μέρος 3oν

2,167 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,167
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1,592
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Oικιστική γεωγραφία του Δήμου Ζίτσας μέρος 3oν

  1. 1. Η ΒΡΥΣΗ, Η ΣΤΕΡΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΗΓΑΔΙΤο νερό είναι απαραίτητο στο χώρο της κεντρικής πλατείας και αυξάνει το γόητροκαι την υπερηφάνεια της κοινότητας, προσδιορίζοντας το κοινωνικό, οικονομικό καιπολιτισμικό της επίπεδο.Phot ΕκκλησοχώριΤΟ "ΠΛΑΤΎ ΠΗΓΆΔΙ" ΣΤΟΝ ΠΟΛΎΛΟΦΟ ΙΩΑΝΝΊΝΩΝ1
  2. 2. Τα περισσότερα χωριά διαθέτουν στον οικιστικό τους ιστό περισσότερες από μιαβρύσες, στέρνες ή πηγάδια., τα οποία είναι χτισμένα από πέτρες λευκής ή φαιάς αποχρώσεως,λαξευμένες με βελόνι.Αγία Τριάδα (Εικονίσματα)Οι πιο πολλές διαθέτουν μια ξύλινη στέγη, επικαλυμμένη με σχιστές πέτρινες πλάκεςίδιας απόχρωσης με την τοιχοποιία τους. Πρόκειται για προστεγάσματα, οριζόντια ή θολωτά,τα οποία εξυπηρετούν πρακτικές ανάγκες, όπως η προστασία από τη βροχή ή τον ήλιο.Συνήθως, σε μια πέτρινη πλάκα με ανάγλυφα γράμματα, αναφέρεται η ημερομηνίακτήσεώς της2
  3. 3. ή μπορεί να υπάρχουν ανάγλυφες παραστάσεις με θέματα από τη γεωμετρία, τα έθιμαή την ενδημική χλωρίδα ή πανίδα.Τις περισσότερες φορές, η βρύση ή η στέρνα φέρει το όνομα του κτήτορά της, ή τηςεκκλησίας ή κάποιας οικογένειας και αποτελεί κοινωνικό τόπο συνάντησης . Βέβαια, από ταμισά του 20ουαιώνα κυρίως, μετά την κατασκευή εσωτερικού δικτύου ύδρευσης στα χωριά,η βρύση και η στέρνα έχασαν τελείως την αρχική της χρήση και λειτουργία όσο και τονκοινωνικό τους χαρακτήρα.Στο Δεσποτικό υπάρχουν πολλές βρύσες, καθώς οι κάτοικοι παλιότερα τιςχρησιμοποιούσαν, τόσο για τις ανάγκες για πόσιμο νερό στο σπίτι, όσο και σε μερικέςπεριπτώσεις για το πότισμα των ζώων τους.Βρύση στο ΚυπαρρίσιΗ παλαιότερη βρύση βρίσκεται στον συνοικισμό του Τζέφρου και είναι η βρύση τουΚαπετάν Κρεμμύδα, η οποία χτίστηκε το 1864.3
  4. 4. Βρύση Καπετάν ΚρεμμύδαΕπίσης υπάρχει η βρύση στο αλωνάκι που βρίσκεται στις πλαγιές του Κασιδιάρη,απ’ όπου το 1954 υδρεύτηκε για πρώτη φορά το χωριό.Βρύση στο ΑλωνάκιΛΟΤΖΙΑΓύρω από τον κορμό του πλατάνου της κεντρικής πλατειάς είναι συνήθως χτισμένη ηλότζια. Πρόκειται για μια πέτρινη κατασκευή, χτισμένη από πέτρες πελεκημένες με βελόνι.Η προέλευση των λίθων είναι τοπική και η απόχρωσή τους, λευκή ή φαιά. Η λότζια έχεικυκλική, τετράγωνη ή εξαγωνική μορφή και υπερέχει από το επίπεδο της πλατείας κατάσαράντα εκατοστά. Χρησιμοποιείται για κάθισμα και φέρει στην άνω επιφάνειά τηςτοιχοποιίας της, ξύλινες χονδρές σανίδες, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους με σιδερένιαελάσματα. Κατασκευάζεται και σε άλλα σημεία της πλατείας και η θέση της εξυπηρετεί τη4
  5. 5. θέα και όχι απαραίτητα την αισθητική φροντίδα του πλάτανου. Ο χαρακτήρας της είναισυμβολικός και η χρήση της, αρχικά, ήταν επιτρεπτή μόνο στους σεβάσμιους γέροντες καιστους έχοντες κοινωνική, οικονομική, πολιτική ή θρησκευτική θέση.Photo ΚούρενταΌπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Αράπογλου, η χρήση της κεντρικήςπλατείας, της λότζιας και της στοάς του ναού, ήταν μέχρι τη δεκαετία του ’50,επιλεκτική. Η κοινωνική διαστρωμάτωση απαγόρευε στις μη κυρίαρχες κοινωνικέςομάδες ή στους οικονομικά ασθενέστερους, την ελεύθερη πρόσβαση σ΄ αυτούς τουςχώρους και κυρίως τη χρήση της. Το πέρασμα από την κεντρική πλατεία ή την στοάτου ναού γι αυτά τα άτομα ή τις κοινωνικές ομάδες έπρεπε να είναι διακριτικό και να5
  6. 6. δηλώνει σεβασμό Στην έναρξη της τρίτης χιλιετίας, η λότζια κατέχει και πάλισημαντική θέση στην κεντρική πλατεία του χωριού, αλλά η χρήση της επιτρέπεταιπλέον σ όλους τους κατοίκους μικρούς και μεγάλους καθώς και στους επισκέπτες.ΤΑ ΚΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣΤο σημαντικότερο κτήριο της κεντρικής πλατεία ενός πυρηνικού οικισμού στηνΉπειρο είναι ο ορθόδοξος χριστιανικός ναός. Συνήθως τα θρησκευτικά κτήρια του χωριού,είναι περισσότερα του ενός και βρίσκονται διάσπαρτα τόσο στον οικιστικό ιστό όσο και στηνκοινοτική έκταση. Αλλά η θέση του κεντρικού ναού, είναι ως επί το πλείστον, στην κεντρικήπλατεία και ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα, από τις διαστάσεις, τον όγκο και το ψηλόκαμπαναριό.Photo ΕκκλησοχώριΣυνήθως μια προσεγμένη αγιογράφηση και ένα λεπτά σκαλισμένο ξύλινο τέμπλοκοσμούν το εσωτερικό του. Ο κεντρικός ναός, η στοά του, το καμπαναριό, το πηγάδι ή η6
  7. 7. στέρνα του, η επιστρωμένη με σχιστές πέτρινες πλάκες αυλή του, καθώς και ο πέτρινοςπερίβολος αποτελούν το σημαντικότερο κτηριακό σύνολο του χωριού, το οποίο υποδηλώνειτην παρουσία αλλά και την σημασία της θρησκείας στην οικιστική συγκρότησή του. Τιςπερισσότερες φορές το καμπαναριό δεν είναι παρά σε επαφή με τον κεντρικό ναό ή άλλεςφορές βρίσκεται σε κάποια απόσταση απ αυτόν. Σπανίως όμως αποτελεί οργανικό τμήμα τηςκατασκευής του.Η κάτοψή του έχει σχήμα τετράγωνο, εξάγωνο ή οκτάγωνο. Οι γωνιαίοι λίθοι είναισυνήθως λαξευμένοι με βελόνι. Οι πλευρές του σχηματίζουν λεπτά τόξα, αφαιρώντας στηναίσθηση της συμπαγούς τοιχοποιίας. Τα τόξα, επιτρέποντας το πέρασμα των ανέμων μέσααπό το άνοιγμά τους, καθιστούν την κατασκευή ανθεκτικότερη αλλά και αναδεικνύουν τηλεπτή αρχιτεκτονική του.Μερικά από τα καμπαναριά διαθέτουν μια εσωτερική ξύλινη σκάλα, η οποίακαταλήγει στο δεύτερο όροφο τους και η πρόσβαση γίνεται από μια πόρτα στο ισόγειο τουκαμπαναριού. Η πόρτα κατασκευασμένη από φαρδιές και χονδρές σανίδες, είναι καρφωτή με7
  8. 8. χειροποίητα μεταλλικά καρφιά. Το καμπαναριό σηματοδοτεί το χριστιανικό χωριό καιυποδηλώνει τη σημασία της θρησκείας στην τοπική κοινότητα.Photo ΚούρενταΗ στοά αποτελεί το χαρακτηριστικότερο σημείο του κεντρικού ναού. Πρόκειται γιατοξωτή επιδρομή, η οποία διατάσσεται, κατά κανόνα, στη νότια πλευρά του. Μερικές φορέςκαταλαμβάνει δυο πλευρές του ναού, τη δυτική και τη νότια και άλλες φορές επεκτείνεται σε8
  9. 9. τρεις πλευρές, νότια, δυτική και βόρεια. Στην ανατολική πλευρά δεν υπάρχει στοά διότι εκείβρίσκεται το ιερό του.Αγιος Γεώριος ΚουρέντωνΚατά κανόνα, η στοά ενός ναού, σύμφωνα πάντα με τον Αράπογλου,συγκεντρώνει τα εξής χαρακτηριστικά.• Προστατεύει τους τοίχους του ναού από τους βροχερούς νοτιάδες.• Αποτελεί μεταβατικό ανοικτό χώρο από το εσωτερικό του ναού προς τηναυλή και αντιστρόφως.• Λειτουργεί ως αλεξήλιο, αλεξήνεμο και αλεξιβρόχιο για αυτούς πουκάθονται στο ειδικά κατασκευασμένο παγκάκι της.• Μειώνει, αισθητά, το ύψος της πλευρικής τοιχοποιίας, καθώς και τον όγκοτου ναού.• Δημιουργεί ένα στεγασμένο και σημαντικό σε επιφάνεια ελεύθερο χώρο καιελαφρύνει την αισθητική της αρχιτεκτονικής με τη λεπτή κατασκευή της.ΤΟ ΑΜΕΛΙΚΟ9
  10. 10. Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, πολλοί πυρηνικοί οικισμοί τηςΗπείρου, διαθέτουν ένα διώροφο κτήριο, το αμελικό, προορισμός του οποίου είναι η διαμονήτων ξένων. Το κτήριο ανήκει στην κοινότητα. Εκεί διανυκτερεύουν έμποροι,φοροεισπράκτορες, κτίστες, οργανοπαίχτες, ξυλουργοί και άλλοι επισκέπτες του χωριού. Οιυπόγειοι χώροι δεν είναι κατοικήσιμοι. Στο υπερυψωμένο ισόγειο του κτηρίου διατάσσονταιένας μικρός χώρος εισόδου και εκατέρωθεν δυο δωμάτια, που το ένα διαθέτει εστία. Ηαρχιτεκτονική του αμελικού δε διαφέρει από τα τυπικά κτίσματα του χωριού.Συνήθως το αμελικό είναι χτισμένο σε επαφή ή κοντά στον κεντρικό ιερό ναό καιμαζί με τη βρύση ή τη στέρνα αποτελούν ένα αρχιτεκτονικό σύνολο. Σ αυτές τις περιπτώσειςτο κτηριακό συγκρότημα αποτελεί ιδιοκτησία της εκκλησίας. Στο δεύτερο μισό του 20ουαι.τα περισσότερα αμελικά κατεδαφίζονται. Όσα διατηρήθηκαν, τυχαία, μετατρέπονται κατάτην δεκαετία του ’80, σε κοινοτικά καταστήματα, σε πολιτιστικά κέντρα ή ξενώνες.ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΕμπορικό, καφενείο, εστιατόριο και ταυτόχρονα όλα μαζί, δηλαδή παντοπωλείο μετην κυριολεξία της λέξης, εκφράζει, την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας αλλά και στιςαρχές του 21ουαι, για πολλές περιπτώσεις χωριών στην Ήπειρο, την οικονομική ζωή τηςκοινότητας.Το εμπορικό κατάστημα, αποκαλούμενο και μαγαζί, σηματοδοτεί την παρουσία τουεμπορίου στην κεντρική πλατεία και υποδεικνύει τον τόπο της κοινωνικής συνεύρεσης καιεπαφής καθώς και της νυχτερινής ψυχαγωγίας. Στη διάρκεια του 20ου αι, το εμπορικόκατάστημα λειτουργεί και ως πολιτικός χώρος.Κατά την περίοδο των προεπαναστατικών χρόνων είναι συνήθως ένα αρχιτεκτονικόκτήριο, που δε διαφέρει από εκείνο των άλλων σπιτιών του οικισμού. Στο ισόγειο10
  11. 11. διαμορφώνεται ένας ενιαίος χώρος. Η κατοικία του μαγαζάτορα είναι συνήθως δίπλα στοκατάστημα ή στον όροφό του όταν το κτήριο είναι διώροφο.Τα προϊόντα εκτίθενται αραδιασμένα πάνω σε ξύλινα ράφια. Μπροστά από τα ράφιαυπάρχει ένας ξύλινος πάγκος και πάνω σ αυτόν μια ζυγαριά.Στον ελεύθερο χώρο της αίθουσας του παντοπωλείου υπάρχουν τραπεζάκια, μετέσσερις καρέκλες το καθένα. Τόσο η πρέφα όσο και το τάβλι παίζονται κατά κανόνα μετέσσερα άτομα, δύο παίζουν και δύο βλέπουν. Πολλές φορές ο μεζές για το κρασί ή τοτσίπουρο λαμβάνεται κατευθείαν από την πηγή, δηλαδή το δοχείο, με τις ελιές, τις παστέςσαρδέλες ή το τουρσί.Μια θερμάστρα για καυσόξυλα ή μασσίνα βρίσκεται στο κέντρο της αίθουσας. Οιτοίχοι κιτρινισμένοι από τον καιρό ή τους καπνούς της θερμάστρας και των τσιγάρων,κοσμούνται με ασπρόμαυρες παλιές φωτογραφίες, με διαφημιστικές αφίσες προϊόντων, μεαφίσες πολιτικού περιεχομένου, με ταριχευμένα τρόπαια κυνηγιού π. χ. λαγοί, αλεπούδες,κουκουβάγιες, πέρδικες και διάφορα άλλα πουλιά, κέρατα από ζαρκάδια, δέρματα απόαγριογούρουνα ή και κεφάλια.Στις ξύλινες επιφάνειες όπως π χ. η οροφή, ο πάγκος, τα ράφια, τα παράθυρα,κυριαρχούν τα έντονα χρώματα, όπως βαθύ πράσινο, καφέ, βαθύ κόκκινο.Γαβρισιοί Ιωαννίνων Τo παλιό καφενείο του χωριούΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ11
  12. 12. Η θέση του σχολείου στην κεντρική πλατεία του πυρηνικού οικισμού δεν είναιτυχαία. Χωρίς αμφιβολία, το σχολείο και η εκπαίδευση γενικότερα είναι μια μορφή εξουσίας.Η παρουσία του σχολικού κτηρίου στην κεντρική πλατεία του χωριού, τόσο κατά την περίοδοτης Οθωμανικής κυριαρχίας όσο και μετά την απελευθέρωση και την προσάρτησης τηςΗπείρου στο ελληνικό κράτος, δεν εκφράζει παρά την εξουσία της εκπαίδευσης. Με άλλαλόγια τα γράμματα για την κοινότητα και η εκπαίδευση για το έθνος δεν είναι παράταυτόσημες έννοιες και πρακτικές, οι οποίες εκφράζονται με την ύπαρξη του σχολικούκτηρίου στην οργανική τάξη του διαμορφωμένου χώρου της κεντρικής πλατείας.Photo Κούρεντα Παλιό σχολείοΣύμφωνα με σχόλιο το Αράπογλου, τα περισσότερα από τα νέα κτήρια τωνδημοτικών σχολείων στα χωριά της Ηπείρου, χρονολογούνται την περίοδο της βασιλείας του12
  13. 13. Παύλου και της Φρειδερίκης. Η θέση τους στην κεντρική πλατεία του χωριού και οιεντοιχισμένες μαρμάρινες πλάκες στις προσόψεις τους, μαρτυρούν, συν τοις άλλοις, τηνπαρουσία της εκπαιδευτικής ή πολιτικής ή κεντρικής ή βασιλικής εξουσίας.Μετά την πληθυσμιακή συρρίκνωση του αγροτικού χώρου και το κλείσιμο τωνπερισσότερων δημοτικών σχολείων, πολλά από τα κτήρια μετατράπηκαν σε κοινοτικάκαταστήματα, λαογραφικά μουσεία, πολιτιστικά κέντρα, καφενεία ή ξενώνες.ΤΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ13
  14. 14. Η θέση της πολιτικής εξουσίας στην οργανική τάξη του διαμορφωμένου χώρου είναιανάλογη της εποχής. Στη διάρκεια του 20 ου αι. αν και οι αρμοδιότητες της κοινότητας δενέχουν διαχωριστεί επακριβώς, η μεταφορά της εξουσίας από την ελληνική ορθόδοξηχριστιανική κοινότητα της Οθωμανικής κυριαρχίας στη διοίκηση του ελληνικού κράτουςείναι μια ιστορική πραγματικότητα. ¨Έτσι, το κτήριο του κοινοτικού γραφείου,εκδηλώνοντας μεταξύ των άλλων τη διοικητική και πολιτική εξουσία, καταλαμβάνει, όπωςκάθε διοικητικό και πολιτικό σύστημα, τη θέση του στην οργανική τάξη του διαμορφωμένουχώρου της κεντρικής πλατείας του χωριού.Στη διάρκεια του 20 ου αι, ελλείψει οικονομικών πόρων για την ανέγερση νέουκτηρίου, το κοινοτικό γραφείο στεγάζεται σε παλιά υφιστάμενα οικοδομήματα του χωριού.Συνήθως, το κτήριο του αμελικού, του οποίου η χρήση έχει ήδη εγκαταλειφθεί, στεγάζει τοκοινοτικό γραφείο. Πολλές φορές όμως συστεγάζεται με κάποιες άλλες υπηρεσίες, όπως τοαγροτικό ιατρείο, το ταχυδρομείο, το δασονομείο, η αγροφυλακή, η χωροφυλακή κ.α.ΟΙ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ14
  15. 15. Όλα τα προαναφερθέντα κτήρια, διαγράφουν μια νοητή περιφέρεια, η οποία ορίζειτον ελεύθερο χώρο της κεντρικής πλατείας ενός πυρηνικού οικισμού της Ηπείρου. Ουπόλοιπος οικιστικός ιστός συμπληρώνεται και ολοκληρώνεται από τις κατοικίες, οι οποίεςακολουθώντας ομόκεντρες περιφέρειες, συγκροτούνται τις περισσότερες φορές σε συνοικίες.Photo ΕκκλησοχώριΗ κατοικία της προβιομηχανικής εποχής, στον αγροτικό χώρο της Ηπείρου, είναιγεωμετρική. Η κάτοψή της σχηματίζει στο έδαφος ένα περίγραμμα τετράγωνο ήπαραλληλόγραμμο. Η στέγη, η οποία είναι επικλινής στις τέσσερις πλευρές, προεξέχει απότην τοιχοποιίας 15 έως 50 εκατοστά, ακολουθεί το περίγραμμα της κατοικίας.Photo ΠολύδωροΤις περισσότερες φορές, η κατοικία στον αγροτικό χώρο της Ηπείρου είναι ισόγειος.Λόγω της κλίσης του εδάφους δημιουργείται στην κατοικία ένας υπόγειος χώρος ο οποίος15
  16. 16. είναι ισόγειος από τη χαμηλή πλευρά της. Στο ισόγειο της κατοικίας διαμορφώνονται έναςχώρος εισόδου στο κέντρο της και δύο δωμάτια εκατέρωθεν.Τα κινητά έπιπλα της κατοικίας είναι μικρά και ελάχιστα. Κατά κανόνα κιβώτιαιματισμού κατασκευασμένα από ξύλο, είναι στερεωμένες στο δάπεδο, Το οποίο αποτελείταιαπό συμπιεσμένο χώμα. Σπανίως η στέγη διαθέτει ξύλινη οροφή. Οι καπνοί από την εστίαεξέρχονται μέσα από τα ζευκτά και τις σχιστές πλάκες της στέγης.Photo ΠολύδωροΠολλές όμως είναι και οι διώροφες κατοικίες στον αγροτικό χώρο. Σ αυτές τιςπεριπτώσεις, το ισόγειο έχει βοηθητικούς χώρους και ένα δωμάτιο με εστία, το οποίοχρησιμοποιείται για τα γεύματα.16
  17. 17. Photo EκκλησοχώριΟ όροφος διαθέτει ανάλογα με το μέγεθος του σπιτιού, ένα χώρο υποδοχής και δύο ήτέσσερα δωμάτια εξοπλισμένα με εστία. Ο χώρος υποδοχής του ορόφου δεν έχει εστία καιχρησιμοποιείται κυρίως το καλοκαίρι. Τα δωμάτια διακρίνονται ανάλογα με τον εξοπλισμόκαι τη χρήση τους, σε θερινά και χειμερινά.Στο χώρο υποδοχής διαμορφώνεται ένας κλειστός εξώστης, στη νότια συνήθωςπρόσοψη του σπιτιού. Ο κλειστός εξώστης, είναι κατασκευασμένος από ξύλινο σκελετό,επιχρισμένος με λάσπη από χώμα και άχυρα και βαμμένος στις αποχρώσεις του λευκού, τηςώχρας ή του βαθύ κυανού. Η επικοινωνία ανάμεσα στο ισόγειο και τον όροφο,πραγματοποιείται με μια ξύλινη σκάλα, που τα πρώτα σκαλιά της, είναι πολλές φορέςπέτρινα.17
  18. 18. Photo Πολύδωρο. Εξώστης (κρεβάτα) (τέλη 19ουαρχές 20ουαι)Την κατοικία στον αγροτικό χώρο της Ηπείρου, περικλείει ένας ψηλός πέτρινοςπερίβολος και συμπληρώνεται και ολοκληρώνεται από την παρουσία της αυλής, στην οποίαυπάρχουν πολλά και διάφορα βοηθητικά κτίσματα.18
  19. 19. Ένα τμήμα της αυλής, συνήθως από την αυλόθυρα μέχρι την κεντρική θύρα, είναιεπιστρωμένο με σχιστές πέτρινες πλάκες, τετραγωνισμένες ή ακανόνιστες.Σ ένα άλλο τμήμα, διαμορφώνεται ο λαχανόκηπος, με μερικά οπωροφόρα δέντρα.Επίσης υπάρχει το μαγειρείο, που είναι ισόγειο, διατάσσεται δίπλα στην κατοικία καιεπικοινωνεί μ αυτή μέσω εσωτερικής πόρτας.19
  20. 20. Πολλές φορές στην αυλή υπάρχει ένας σταύλος με χορταποθήκη, που προορίζεταιγια τα φορτηγά ή τα οικόσιτα ζώα της οικογένειας.Επίσης υπάρχει και μια στέρνα, στην οποία συλλέγονται τα όμβρια ύδατα. Ηκατοικία του αγροτικού χώρου δε διαθέτει πολλά και μεγάλα ανοίγματα. Τόσο ο αριθμός τωνπαραθύρων όσο και οι διαστάσεις τους, ικανοποιούν τις απαραίτητες ανάγκες εξαερισμού καιφωτισμού της κατοικίας. Η απώλεια της θέρμανσης είναι επίσης ένας σημαντικόςπαράγοντας που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα ανοίγματα της κατοικίας.Εξάλλου η οικογένεια περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στην αυλή και τούπαιθρο παρά μέσα στο σπίτι.Photo Εκκλησοχώρι20
  21. 21. Η αυλόθυρα και οι εξώθυρες είναι κατασκευασμένες από ξύλινες χονδρές σανίδες,καρφωμένες με χειροποίητα σιδερένια καρφιά. Μόνο οι νεότεροι τύποι των παραθύρωνδιαθέτουν τζάμι. Στη θέση τους οι παλιότεροι τύποι είχαν ένα χονδρό υφαντό ύφασμα. Και ταπαλιά και τα καινούργια έχουν στην εσωτερική τους πλευρά εξώφυλλα από συμπαγή ξυλεία.Τέλος όλα τα ανοίγματα στον όροφο και στο ισόγειο διαθέτουν σιδεριές από σφυρήλατοσίδερο, οι οποίες διαμορφώνουν τετράγωνα σχήματα.Photo Εκκλησοχώρι21
  22. 22. Όσο η απουσία του ξύλου γίνεται αισθητή στην εξωτερική όψη, τόσο είναι έντονηστο εσωτερικό του σπιτιού. Ο σκελετός των εσωτερικών διαχωριστικών τοίχων, οιεσωτερικές πόρτες, οι δοκοί και τα σανίδια, το πλαίσιο των ορόφων, τα ράφια και οι πόρτεςμε τις κρεμάστρες, τα κρεβάτια και γενικά όλα τα έπιπλα είναι κατασκευασμένα από ξύλο.Οι χώροι κύριας χρήσεως είναι επιχρισμένοι. Τα επιχρίσματα γίνονται από χώμα καιενισχύονται από άχυρο ή μαλλί. Τα χρώματα τόσο στις ξύλινες επιφάνειες όσο και σταεπιχρίσματα είναι χωμάτινα.Οι τοίχοι του χειμερινού δωματίου έχουν αναπαραστάσεις με θέματα από τη φύση ήτις περιοχές της ξενιτιάς, της φαντασίας ή του εκάστοτε ζωγράφου.Σύμφωνα με σχόλιο του Αράπογλου, οι κατοικίες με τοιχογραφίες χρονολογούνταιστα τέλη του 19ου αι. Προφανώς το στυλ του μπαρόκ ή το κίνημα του ρομαντισμού, ταοποία μεσουρανούσαν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, μεταφέρονται στην Ήπειρο από τουςξενιτεμένους Ηπειρώτες και εφαρμόζονται στις κατοικίες τους αλλά με τοπικέςιδιαιτερότητες.22
  23. 23. Το ελληνικό παραδοσιακό σπίτι χτίζεται κατά κανόνα με ΝΑ προσανατολισμό,προκειμένου να αξιοποιεί τον ήλιο. Έτσι, το καλοκαίρι παραμένει δροσερό και το χειμώνα,που ο ήλιος είναι χαμηλότερα, θερμαίνεται. Η διάταξη των επιμέρους όγκων του κτιρίουείναι τέτοια, ώστε να δημιουργεί σκιερές γωνιές (προστασία τους καλοκαιρινούς μήνες).Οι πέτρινοι τοίχοι έχουν πάχος 0.60 - 0.80μ., γεγονός το οποίο εξασφαλίζει τημόνωση του κτιρίου. Η πέτρινη τοιχοποιία κατασκευάζεται συνήθως από ξερολιθιά (πέτραχωρίς συνδετικό κονίαμα). Ωστόσο, οι λαϊκοί τεχνίτες επιμελούνται σε τέτοιο βαθμό τηνκατασκευή των αρμών ώστε το εσωτερικό του κτιρίου να προστατεύεται από τον άνεμο καιτη βροχή. Οι διαχωριστικοί τοίχοι των κτιρίων (και οι εξωτερικοί στον όροφο, όταν το23
  24. 24. ισόγειο είναι πέτρινο ή σε ολόκληρο το κτίριο) κατασκευάζονται με ξύλινα πηχάκια,επιχρισμένα με ασβεστογυψοσοβά (τσατμάς). Ο τρόπος αυτός κατασκευής εξασφαλίζειευλυγισία στο κτίριο και το κάνει ανθεκτικό στους σεισμούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις οιεξωτερικοί τοίχοι επενδύονται εσωτερικά με ξύλο, όπως ξύλινα είναι τα δάπεδα και οιοροφές. Αυτό συμβάλει στη γρήγορη θέρμανση του εσωτερικού χώρου - συνήθως δε,χρησιμοποιούνται σκουρόχρωμα σανίδια για τη μεγαλύτερη απορρόφηση της ηλιακήςακτινοβολίας.Η στέγαση των κτιρίων γίνεται είτε με επικλινείς στέγες . Οι κλίσεις των στεγώνείναι ήπιες ενώ περιμετρικά του κτιρίου καταλήγουν σε γείσο, το οποίο προστατεύει από τηβροχή και τον ήλιο. Επιπλέον, το γείσο προστατεύει την εξωτερική τοιχοποιία του κτιρίουαπό τη βροχή (αποφυγή υγρασίας). Επίσης, όταν αντικρινά γείσα βρίσκονται πολύ κοντά τοένα με το άλλο, προστατεύουν και το δρόμο από τη βροχή και από την έντονη ηλιακήακτινοβολία το καλοκαίρι. Τα επίπεδα δώματα χρησιμοποιούνται για τη συλλογή τουβρόχινου νερού (από το δώμα, το νερό οδηγείται στα λούκια και από εκεί στις στέρνες, όπουαποθηκεύεται).24
  25. 25. Τα μικρά παράθυρα τα οποία ανοίγονται στη βορινή πλευρά των κτιρίωνεξασφαλίζουν επαρκή φωτισμό και αερισμό, ενώ ταυτόχρονα λειτουργούν θερμομονωτικά.Στο παραδοσιακό σπίτι κατασκευάζονται χειμερινοί και θερινοί χώροι διαμονής, γιατην καλύτερη αντιμετώπιση των κλιματικών συνθηκών. Οι θερινοί χώροι κατασκευάζονταισυνήθως στον όροφο και η εξωτερική τους τοιχοποιία γίνεται από τσατμά. Σε αυτήτοποθετούνται μεγάλα ανοίγματα τα οποία εξασφαλίζουν επαρκή αερισμό (κυρίως τοκαλοκαίρι). Επιπλέον, στη βορινή πλευρά του κτιρίου τοποθετούνται χρήσεις όπως τομαγεριό και οι αποθήκες και μόνο ένα δωμάτιο ή μια αυλή στο οποίο διαμένουν κατά τηνκαλοκαιρινή περίοδο. Συνήθως στα αγροτικά σπίτια, στη βορινή πλευρά τοποθετείται ηαποθήκη ή ο στάβλος, έτσι ώστε να δημιουργείται ένας χώρος ανάσχεσης σε επαφή με τονκύριο χώρο κατοικίας.Στην πρόσοψη του κτιρίου τοποθετούνται κρεβατίνες, στεγάδια, πέργκολες, εξώστες,με τρόπο ώστε να εμποδίζουν την υπερθέρμανση των τοίχων. Το χαγιάτι είναι μία ακόμηκατασκευή η οποία συναντάται πολύ συχνά (στεγασμένος ημιυπαίθριος χώρος) ο οποίοςαποτελεί ένα δροσερό και πολύ ευχάριστο χώρο διαμονής, τους καλοκαιρινούς μήνες.Στον περιβάλλοντα χώρο του κτιρίου φυτεύονται δέντρα σε κατάλληλες θέσεις ταοποία προφυλάσσουν το κτίριο από τη ζέστη το καλοκαίρι με το φύλλωμά τους, ενώ τοχειμώνα χάνουν τα φύλλα τους και επιτρέπουν στις ακτίνες του ήλιου να θερμαίνουν τοκτίριο (φυλλοβόλα δέντρα).25
  26. 26. Τα υλικά δόμησης στην ελληνική παραδοσιακή αρχιτεκτονική είναι τα υλικά τουίδιου του τόπου, στον οποίο δημιουργείται το κτίριο. Η πέτρα και το ξύλο αποτελούν ταβασικά δομικά υλικά, τα οποία ποικίλουν σε είδος και τρόπο χρήσης, ανάλογα με τιςσυνθήκες κάθε περιοχής..Ο τρόπος οργάνωσης των παραδοσιακών οικισμών, δηλαδή η δομή τους, ακολουθεί,στο σύνολο της λαϊκής αρχιτεκτονικής, ορισμένους βασικούς κανόνες. Η διάταξη τωνκτιρίων αλλά και των δρόμων και των μονοπατιών ακολουθεί τις φυσικές κλίσεις τουεδάφους. Με τον τρόπο αυτό αφενός τα κτίσματα και οι χαράξεις εντάσσονται ομαλά στοφυσικό τοπίο, αφετέρου γίνεται η βέλτιστη αξιοποίηση του χώρου ενώ επιτυγχάνεταιοικονομία κινήσεων.Η διάταξη των κτισμάτων είναι τέτοια που επιτρέπει την ανεμπόδιστη είσοδοτου αέρα και του φυσικού φωτός σε κάθε κτίριο. Ειδικά στις περιοχές όπου οι κλίσειςτου εδάφους είναι ιδιαίτερα έντονες, τα κτίσματα διατάσσονται στο χώρο, με τρόποώστε να εξασφαλίζεται η, σχεδόν, ανεμπόδιστη θέα σε κάθε ένα από αυτά. Το σύνολο26
  27. 27. του οικισμού χτίζεται με γνώμονα την όσο το δυνατό ισορροπημένη κατανομή στοχώρο, των πηγών νερού, για τη βέλτιστη εξυπηρέτηση όλων των επιμέρους γειτονιών,ενώ οι δημόσιες λειτουργίες (πλατεία, καφενείο, αγορά, σχολείο, εκκλησία, κ.λ.π.)βρίσκονται συγκεντρωμένες είτε σε ένα κέντρο είτε σε περισσότερα του ενός, σεκεντρικά σημεία του οικισμού, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση και ηεξυπηρέτηση όλων των κατοίκων.Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΗ σύγχρονη κατοικία εμφανίζεται ουσιαστικά στο χώρο της Ηπείρου μετά τηδεκαετία του 1960. Η διαφορά της από την προγενέστερη είναι στα δομικά υλικά και στοντρόπο κατασκευής της και δεν παύει να εκφράζει τη κοινωνία, την οικονομία και τονσύγχρονο τρόπο ζωή της εποχής. Το ενδιαφέρον της οικιστικής γεωγραφίας για την σύγχρονηκατοικία στον αγροτικό χώρο της Ηπείρου εστιάζεται στη σχέση της με το χώρο και τοντρόπο παραγωγής της.Στην συνέχεια θα δούμε τους τύπους με τους οποίους εμφανίζεται στον αγροτικόχώρο της Ηπείρου.• Είναι διώροφη και ένας πρόβολος πλάτους περίπου ενός μέτρου περιβάλειτην τελευταία πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα. Η έλλειψη επικλινούςστέγης με κεραμίδια δηλώνει την δυνατότητα προσθήκης δεύτερου ή τρίτουορόφου και την επιθυμία αποκατάστασης των απογόνων της οικογένειας. Ηκάτοψη είναι τετράγωνη ή παραλληλόγραμμη και το ισόγειο κατοικείταισπάνια. Οι κατοικήσιμοι χώροι είναι στον όροφο και η διάταξή τουςακολουθεί ένα συγκεκριμένο σχήμα. Η κουζίνα δίπλα στο χώρο υποδοχήςκαι το μπάνιο ανάμεσα από τα υπνοδωμάτια. Στο ισόγειο διαμορφώνεταιένας χώρος εισόδου, όπου υπάρχει η σκάλα για τον όροφο.27
  28. 28. • Ένα άλλο σχήμα διάταξης των χώρων, εμφανίζεται στα τέλη του 20ουμεαρχές 21ουαι. υποδηλώνοντας επιβολή ξένης αντίληψης. Η είσοδος, ηκουζίνα, ο χώρος υποδοχής με την εστία του και το μπάνιο για τουςεπισκέπτες, διατάσσονται πλέον στο ισόγειο. Μια εσωτερική σκάλα οδηγείστον όροφο όπου υπάρχουν τα υπνοδωμάτια και ο κατ εξοχήν χώροςυγιεινής. Είναι ο τύπος της μεζονέτας.28
  29. 29. • Η αποκαλούμενη και εκτός σχεδίου σύγχρονη κατοικία στον αγροτικό χώροτης Ηπείρου διαφοροποιείται ως προς το ισόγειο, το οποίο στερείταιοποιασδήποτε τοιχοποιίας, εσωτερικής ή εξωτερικής. Στον στεγασμένοχώρο του ισογείου αποθηκεύονται οι ζωοτροφές, τα γεωργικά μηχανήματακαι εργαλεία και ότι άλλο είναι απαραίτητο στη γεωργική ζωή. Μιαεσωτερική σκάλα οδηγεί στον όροφο, στον οποίο αναπτύσσεται η κατοικία.Η διάταξη της κουζίνας, του χώρου υποδοχής, των υπνοδωματίων και τομπάνιο, στερείται τυπικού σχήματος.Πολλές φορές στην όψη της σύγχρονης κατοικίας εμφανίζονται δυοκλιμακοστάσια, τα οποία δηλώνουν συγγενική σχέση ανάμεσα στουςχρήστες. Παραπέμπουν στο καθεστώς ιδιοκτησίας της γης, στο εθιμικό καινομικό δίκαιο, αλλά και στην ανάγκη διατήρησης της οικονομικήςευρωστίας της οικογένειας. Η κατάτμηση ή η διανομή της έγγειαςιδιοκτησίας, καθιστά αδύναμη την οικογένεια και θέτει σε κίνδυνο τομέλλον της.29
  30. 30. • Δυο ακόμη τύποι σύγχρονης κατοικίας παρουσιάζονται στα τέλη του 20ουαι.στον αγροτικό ηπειρωτικό χώρο. Είναι οι κατοικίες τις οποίες οικοδομούν οιεπαναπατριζόμενοι στα χωριά τους, αγοράζοντας ένα οικόπεδο ή ένα παλιόσπίτι σε κάποιο χωριό. Η διαφορά τους εντοπίζεται στη χρήση τους καθώςχρησιμοποιούνται σαν δεύτερη κατοικία ή τόπος διακοπών οπότεικανοποιούν τελείως διαφορετικές ανάγκες. Οι χώροι τους οργανώνονταικατά τις συνήθειες ή τα πρότυπα των χωρών στις οποίες έζησαν οιεπαναπατριζόμενοι μετανάστες. Ο εξοπλισμός ακολουθεί τους ίδιουςκανόνες. Η κεντρική θέρμανση, ο κλιματισμός και σε μερικές περιπτώσεις ηπισίνα, δίνουν ένα χαρακτήρα ο οποίος δεν έχει καμιά σχέση με τονγεωγραφικό χώρο και την τοπική κοινωνία και τις συνήθειές της.Τα σύγχρονα δομικά υλικά έχουν βέβαια τη συμμετοχή τους στηδιαμόρφωση της εικόνας του οικιστικού και αρχιτεκτονικού τοπίου ιδίωςόταν πρόκειται για έναν ιστορικό οικισμό ή τον αγροτικό ορεινό χώρο.30
  31. 31. Παρ όλα αυτά ο τρόπος κατασκευής της κατοικίας, παλιάς ή νέας, στοναγροτικό χώρο της Ηπείρου είναι ο βασικός συντελεστής διαμόρφωσης τησύγχρονης οικιστικής και αρχιτεκτονικής εικόνας. Η πλαστικότητα μιαςνέας κατοικίας δεν εξαρτάται από τα δομικά υλικά όσο από τον τρόποκατασκευής της. ¨Όταν οι πέτρες δομούνται όπως οι κεραμικές πλάκες τότεασφαλώς η πλαστικότητα της νέας ή ανακατασκευασμένης τοιχοποιίας είναιδιαφορετική από τη παλιά. Επίσης όταν στη νέα ή ανακατασκευασμένηπέτρινη τοιχοποιία απουσιάζουν οι γωνιαίοι λίθοι, τότε η αισθητική τουςδιαφέρει τελείως από την παλιά.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ“Οικιστική Γεωγραφία της Ηπείρου” (2005) Μ. Αράπογλου ΤεχνικόΕπιμελητήριο της Ελλάδας Τμήμα Ηπείρου31
  32. 32. “Σύγχρονη Πολιτισμική Γεωγραφία” (1998) Β. Νιτσιάκος, Μ. Αράπογλου,Κ.Καρανάτσης. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση ΙωαννίνωνΔΙΚΤΥΑΚΟΙ ΤΟΠΟΙhttp://www.petrinagefiria.uoi.gr/listn.php?b=6&j=129&id=1http://www.epirushotels.gr/index.php/historic-bridgeshttp://www.monumenta.org/article.php?IssueID=3&lang=gr&CategoryID=6&ArticleID=152http://kalamas.blogspot.gr/2009_02_01_archive.htmlwww.zitsa.gov.gr/visit/pusiko-periballon-6/10-gepuri-brosinasphotoioannina.blogspot.gr/2012/12/blog-post_787.htmlhttp://www.ntua.gr/MIRC/db/epirus_db/ARXITEKTONIKH/Hpeiros.htm`http://www.geografi.nu/region.php?var1=grekland_28_2_253348_Sp%C3%BDlaion_0_20.6719444_39.6500000_0.05http://petrinagefiria.com/category/%CE%B3%CE%B5%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%83%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1/%CE%AE%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%82/%CE%B9%CF%89%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CE%BD%CF%89%CE%BD/%CE%B4%CE%AE%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CE%B6%CE%AF%CF%84%CF%83%CE%B1%CF%8232

×