Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
KANT EN DE KATEGORISCHE
IMPERATIEF
WIE BEN IK?
VANDAAG…
• Een fietstocht door Kants Grundlegung
VANDAAG…
• Aan de hand van
Duitse
tekstfragmenten
VRAGEN?
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
KANT…
BRIEF AAN KANT VAN CHRISTIAN
SCHÜTZ, 1786
• "You can tell how diligently the students
here are studying your Critique of P...
ASSOCIATIES?
INLEIDING: VERLICHTING
• D’Alembert, Discours Préliminaire:
• “Toutes nos connaissances peuvent se réduire à
trois espèces...
INLEIDING: VERLICHTING
• Ook praktische kennis niet meer (enkel) uit
religie
Wel uit…
• Menselijke rede 
rationalisme
• P...
INLEIDING: RATIONALISME
• Redeneervermogen
=> moreel wezen
• Praktische rede
INLEIDING:
TRANSCENDENTAALFILOSOFIE
• Transcendentaalfilosofie als vraag naar
mogelijkheidsvoorwaarden.
•  kritische filo...
INLEIDING: 3 VRAGEN
• Wat kan ik weten?
• Wat moet ik doen?
• Waarop kan ik
hopen?
INLEIDING: THEORETISCHE Φ &
PRAKTISCHE Φ
INLEIDING: KATEGORISCHE
IMPERATIEF
• Onderzoek naar moraliteit = onderzoek
naar ‘gewone morele kennis’
 universele princi...
INLEIDING: AUTONOMIE
• De KI haalt zijn geldigheid niet uit ervaring
maar uit rede zelf
• Morele wet komt van rede => als ...
INLEIDING: VRIJHEID
De KI veronderstelt vrijheid
om wet na te leven
INLEIDING: PLICHT
• Mens als eindig, zintuiglijk wezen ervaart
de morele wet als plicht
• => ‘plichtsethiek’, ‘deontologis...
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
GRUNDLEGUNG ZUR METAPHYSIK
DER SITTEN
PROJECT GRUNDLEGUNG
• Aufsuchung und Festsetzung?
– Quaestio facti: wat is het belangrijkste
principe v.d. moraliteit?
– Q...
PROJECT GRUNDLEGUNG
• Welk deel doet wat?
– GMS I & II: Aufsuchung
cf. GMS II, 445: “Dieser Abschnitt war
also, ebenso wie...
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
HET GEWONE MENSENVERSTAND
• Verhouding tot ϕ ?
– “… daβ es also keiner Wissenschaft und
Philosophie bedürfe, um zu wissen,...
GEWONE MENSENVERSTAND
• Waarom dan toch ϕ nodig?
– Er is een conflict tussen:
1. “… die Vernunft gebietet unnachlaβlich,...
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
DE GOEDE WIL
“Es ist überall nichts in der Welt, … was ohne
Einschränkung für gut könnte gehalten
werden, als allein ein g...
DE GOEDE WIL
• Voorwaardelijk goed zijn:
– Talente: Verstand, Witz, Urteilskraft
– Temperament: Mut, Entschlossenheit,
Beh...
DE GOEDE WIL
In welk opzicht is goede wil goed?
• “Der gute Wille ist nicht durch das, was er
bewirkt oder ausrichtet, nic...
DE GOEDE WIL
“Wenngleich durch eine besondere Ungunst des
Schicksals oder durch kärgliche Ausstattung
einer stiefmütterlic...
DE GOEDE WIL
• => Waarde ligt in intentie, niet in resultaat
• Vgl. Bernard Williams, ‘moral luck’
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
PLICHT
• Kant: plichtsethiek
• Verheldering plicht = één van de langste
en vaakst misbegrepen delen van GMS
PLICHT
• Overgang goede wil -> plicht:
– Om de goede wil beter te begrijpen moeten
we het begrip ‘plicht’ invoeren:
“Um ab...
PLICHT
• Overgang goede wil -> plicht:
– Wat is plicht?
“enthält  der Begriff eines guten Willens, obzwar
unter gewiss...
PLICHT
• Hoe verheldert ‘plicht’ ‘goede wil’?
– Het is niet zo dat subjectieve beperkingen en
hindernissen goede wil “vers...
PLICHT / VOORBEELD I
“es ist allerdings pflichtmäβig,
daβ der Krämer seinen
unerfahrenen Käufer nicht
überteure, und, wo v...
PLICHT / VOORBEELD II
• Voorbeeld van ‘aus Pflicht’?
Duidelijk voorbeeld van handeling uit plicht
moet neiging en plicht m...
PLICHT / VOORBEELD II
• “Dagegen sein Leben zu erhalten, ist
Pflicht, und überdem hat jedermann dazu
noch eine unmittelbar...
PLICHT / VOORBEELD II
• Dagegen, wenn Widerwärtigkeiten und
hoffnungsloser Gram den Geschmack am
Leben gänzlich weggenomme...
PLICHT / VOORBEELD B. HERMAN
– “Suppose I see someone
struggling, late at night,
with a heavy burden at the
back door of t...
PLICHT / VOORBEELD B. HERMAN
– We need not pursue the
example to see its point:
the class of actions that
follow from the
...
PLICHT / VOORBEELD B. HERMAN
“when we say that an action has
moral worth, we mean to
indicate (at the very least) that
the...
PLICHT
• Wat leren we uit voorbeelden?
– Eigenbelang, sympathie, liefde voor het leven,
etc. kunnen wel tot goede handelin...
PLICHT: DEFINITIEVE OMSCHRIJVING
-> “Pflicht ist die Notwendigkeit einer
Handlung aus Achtung fürs Gesetz”
– Noodzakelijkh...
PLICHT / RESPECT
Ontstaat hier een probleem?
– Denk aan voorbeelden: toevalligheid van
neigingen is problematisch
– Is res...
II. PLICHT / RESPECT
Oplossing probleem:
– “… wenn Achtung gleich ein Gefühl ist, so ist
es doch … ein durch einen Vernu...
PLICHT
• Respect is gevolg van bewustzijn van
morele wet
=> handeling uit plicht:
– Wil is objectief bepaald door wet
– Wil is subjectief bepaald door respect
• “Nun soll eine Han...
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
WAT IS EEN IMPERATIEF?
• Een imperatief is een formulering van een
objectieve wet
– “Die Vorstellung eines objektiven Prin...
WAT IS EEN IMPERATIEF?
• Verdere specificering:
– Een imperatief is een formulering van een
objectieve wet als een ‘moeten...
WAT IS EEN IMPERATIEF?
• Waarom ‘Sollen’?
– Ze zijn gericht op imperfect wezen:
• “Sie sagen, daβ etwas zu tun oder zu unt...
WAT IS EEN IMPERATIEF?
• Vgl. met heilige wil, voor wie
wet volgen vanzelf komt:
“Ein vollkommen guter Wille würde
… nicht...
HI & KI
Hypothetisch
• “stellen die praktische
Notwendigkeit einer
möglichen Handlung als
Mittel zu etwas anderem,
was man...
HI & KI
HI: schrijft voor wat goed is met oog op
doel.
!!: Het blijven imperatieven, normen
waaraan wil moet voldoen.
thv...
HI & KI
• KI:
– “Endlich gibt es einen Imperativ, der, ohne
irgend eine andere durch ein gewisses
Verhalten zu erreichende...
HI & KI
HIproblematisch = Doe X als je Y wil
HIassertorisch = Doe X als je geluk wil
KI = Doe X
(met X = handeling)
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
FORMULERINGEN VAN DE KI
• Formuleringen volgen uit het concept van
de KI:
– “… ob nicht vielleicht der bloβe Begriff eines...
FORMULERINGEN VAN DE KI
• “Denn da der Imperativ auβer dem
Gesetze nur die Notwendigkeit der
Maxime enthält, diesem Gesetz...
FORMULERINGEN/BASISFORMULERING
• “Der kategorische Imperativ ist also nur
ein einziger…”
– = basisformulering KI
UNIVERSALITEITSFORMULE/BASIS
“…und zwar dieser:
handle nur nach
derjenigen Maxime,
durch die du zugleich
wollen kanst, daβ...
D. FORMULERINGEN/BASISFORMULERING
• Daarna: nog 3 formuleringen
• Deze kunnen afgeleid worden uit
basisformulering
– “Wenn...
D. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 2
• Waarde van gevolg van handeling is altijd
relatief, waarde van willen is absoluut
• Ab...
MENS ALS DOEL OP ZICH-FORMULERING
“Handle so, daβ du die
Menschheit, sowohl in
deiner Person als in der
Person eines jeden...
FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3
• Formulering 1:
natuurwet/universaliseerbaarheid
• Formulering 2: anderen als doel
behande...
RIJK DER DOELEN-FORMULERING
• “Das vernünftige
Wesen muβ sich
jederzeit als
gesetzgebend in
einem durch Freiheit
des Wille...
FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3
-> Rijk der doelen als staat?
-> Nee, bij Kant recht nodig,
RdZ moreel.
FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3
• Wat is rijk der doelen?
– “freilich nur ein Ideal”
– maar bereikbaar
FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3
• “Im Reiche der Zwecke hat alles entweder
einen Preis oder eine Würde.”
FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3
• “Was sich auf die allgemeinen menschlichen
Neigungen und Bedürfnisse bezieht, hat
einen M...
PROGRAMMA
1. Inleiding: Kant
2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
3. Het gewone mensenverstand
4. De goede wil
5. De p...
BEDANKT VOOR DE AANDACHT
NOG VRAGEN?
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Kant - de categorische imperatief / fundering voor de metafysica der zeden

937 views

Published on

dr. Lisbeth Vanhaute, docent faculteit wijsbegeerte, UA

Tekst en uitleg: Inleiding

Een nieuwe reeks filosofie die maandelijks plaatsvindt. De focus ligt op boeken en teksten. De deelnemers worden deskundig begeleid bij de kennismaking met min of meer befaamde leerstukken uit oude of meer recente klassiekers van de filosofie en dit aan de hand van de bronteksten (in het Nederlands). Velen zullen ooit gehoord hebben van de 'onbewogen beweger' van Aristoteles, van Descartes' befaamde 'Ik denk, dus ik ben' of de strenge eisen van Kants 'categorisch imperatief'. Maar wie heeft de teksten gelezen?

Tekst en Uitleg is een uitnodiging om – soms moeilijke – bronteksten beter te begrijpen. De gekozen tekstfragmenten worden tijdens de bijeenkomsten ter beschikking gesteld. Alle delen van deze reeks kunnen onafhankelijk van elkaar gevolgd worden.

Kant - de categorische imperatief / fundering voor de metafysica der zeden

"Denk eens na. Wat als iedereen dat zou doen?" Welke ouder heeft z’n kind nog nooit op deze manier toegesproken? Volgens de Duitse filosoof Immanuel Kant is dat geen toeval. Moraliteit heeft volgens hem alles te maken met gedrag dat 'universaliseerbaar' is, daden waarvan we willen dat iedereen ze zou stellen. Kant wou deze populaire wijsheid filosofisch expliciteren. Het resultaat van zijn onderneming zijn de drie formuleringen van de 'categorische imperatief', die centraal zullen staan in deze lezing.

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Kant - de categorische imperatief / fundering voor de metafysica der zeden

  1. 1. KANT EN DE KATEGORISCHE IMPERATIEF
  2. 2. WIE BEN IK?
  3. 3. VANDAAG… • Een fietstocht door Kants Grundlegung
  4. 4. VANDAAG… • Aan de hand van Duitse tekstfragmenten
  5. 5. VRAGEN?
  6. 6. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  7. 7. KANT…
  8. 8. BRIEF AAN KANT VAN CHRISTIAN SCHÜTZ, 1786 • "You can tell how diligently the students here are studying your Critique of Pure Reason from the fact that, a few weeks ago, two students fought a duel because one of them had said to the other that he didn't understand your book …." (Ak. 10: 431.)
  9. 9. ASSOCIATIES?
  10. 10. INLEIDING: VERLICHTING • D’Alembert, Discours Préliminaire: • “Toutes nos connaissances peuvent se réduire à trois espèces; l’Histoire, les Arts tant libéraux que mécaniques, et les Sciences proprement dites, qui ont pour objet les matières de pur raisonnement…”
  11. 11. INLEIDING: VERLICHTING • Ook praktische kennis niet meer (enkel) uit religie Wel uit… • Menselijke rede  rationalisme • Passies  sentimentalisme
  12. 12. INLEIDING: RATIONALISME • Redeneervermogen => moreel wezen • Praktische rede
  13. 13. INLEIDING: TRANSCENDENTAALFILOSOFIE • Transcendentaalfilosofie als vraag naar mogelijkheidsvoorwaarden. •  kritische filosofie: grenzen v.d. rede • Toegepast op moraliteit: hoe is menselijke moraliteit mogelijk? • = project van KPV & GMS
  14. 14. INLEIDING: 3 VRAGEN • Wat kan ik weten? • Wat moet ik doen? • Waarop kan ik hopen?
  15. 15. INLEIDING: THEORETISCHE Φ & PRAKTISCHE Φ
  16. 16. INLEIDING: KATEGORISCHE IMPERATIEF • Onderzoek naar moraliteit = onderzoek naar ‘gewone morele kennis’  universele principes = Kategorische imperatieven
  17. 17. INLEIDING: AUTONOMIE • De KI haalt zijn geldigheid niet uit ervaring maar uit rede zelf • Morele wet komt van rede => als redelijk wezen is mens aan eigen wet onderworpen • = autonomie
  18. 18. INLEIDING: VRIJHEID De KI veronderstelt vrijheid om wet na te leven
  19. 19. INLEIDING: PLICHT • Mens als eindig, zintuiglijk wezen ervaart de morele wet als plicht • => ‘plichtsethiek’, ‘deontologische ethiek’
  20. 20. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  21. 21. GRUNDLEGUNG ZUR METAPHYSIK DER SITTEN
  22. 22. PROJECT GRUNDLEGUNG • Aufsuchung und Festsetzung? – Quaestio facti: wat is het belangrijkste principe v.d. moraliteit? – Quaestio iuri: waarom is het geldig?
  23. 23. PROJECT GRUNDLEGUNG • Welk deel doet wat? – GMS I & II: Aufsuchung cf. GMS II, 445: “Dieser Abschnitt war also, ebenso wie der erste, bloβ analytisch” – GMS III: Deductie, vraag naar ‘sources of normativity’
  24. 24. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  25. 25. HET GEWONE MENSENVERSTAND • Verhouding tot ϕ ? – “… daβ es also keiner Wissenschaft und Philosophie bedürfe, um zu wissen, was man zu tun habe, um ehrlich und gut, ja sogar um weise und tugendhaft zu sein.”
  26. 26. GEWONE MENSENVERSTAND • Waarom dan toch ϕ nodig? – Er is een conflict tussen: 1. “… die Vernunft gebietet unnachlaβlich, mithin gleichsam mit Zurücksetzung und Nichtachtung jener so ungestümen und dabei so billig scheinenden Ansprüche …” 2. “ein mächtiges Gegengewicht”: “Bedürfnissen und Neigungen, deren ganze Befriedigung er unter dem Namen der Glückseligkeit vorstellt”
  27. 27. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  28. 28. DE GOEDE WIL “Es ist überall nichts in der Welt, … was ohne Einschränkung für gut könnte gehalten werden, als allein ein guter Wille.” Op zoek naar het absoluut goede Het relatief goede vs. het absoluut goede
  29. 29. DE GOEDE WIL • Voorwaardelijk goed zijn: – Talente: Verstand, Witz, Urteilskraft – Temperament: Mut, Entschlossenheit, Beharrlichkeit im Vorsatze – Glücksgaben: Macht, Reichtum, Ehre, Gesundheit – ‘erleichternde Eigenschaften’: Mäβigung, Selbstbeherrschung, nüchterne Überlegung
  30. 30. DE GOEDE WIL In welk opzicht is goede wil goed? • “Der gute Wille ist nicht durch das, was er bewirkt oder ausrichtet, nicht durch seine Tauglichkeit zur Erreichung irgend eines vorgesetzten Zweckes … sondern allein durch das Wollen, d.i. an sich, gut …”
  31. 31. DE GOEDE WIL “Wenngleich durch eine besondere Ungunst des Schicksals oder durch kärgliche Ausstattung einer stiefmütterlichen Nature es diesem Willen gänzlich an Vermöge fehle seien Absicht durchzusetzen … und nur der gute Wille (freilich nicht etwa als ein bloβer Wunsch sondern als die Aufbietung aller Mittel … in unserer Gewalt) übrich bliebe: so würde er wie ein Juwel doch für sich selbst glänzen”
  32. 32. DE GOEDE WIL • => Waarde ligt in intentie, niet in resultaat • Vgl. Bernard Williams, ‘moral luck’
  33. 33. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  34. 34. PLICHT • Kant: plichtsethiek • Verheldering plicht = één van de langste en vaakst misbegrepen delen van GMS
  35. 35. PLICHT • Overgang goede wil -> plicht: – Om de goede wil beter te begrijpen moeten we het begrip ‘plicht’ invoeren: “Um aber den Begriff eines an sich selbst hochzuschätzenden … guten Willens … zu entwickeln wollen wir den Begriff der Pflicht vor uns nehmen”
  36. 36. PLICHT • Overgang goede wil -> plicht: – Wat is plicht? “enthält  der Begriff eines guten Willens, obzwar unter gewissen subjektiven Einschränkungen und Hindernissen” => Plicht is idee van goede wil, gecombineerd met hindernissen & beperkingen
  37. 37. PLICHT • Hoe verheldert ‘plicht’ ‘goede wil’? – Het is niet zo dat subjectieve beperkingen en hindernissen goede wil “verstecken und unkenntlich machen” – Eerder sterker uit laten komen door contrast: “… ihn durch Abstechung heben und desto heller hervorscheinen lassen”
  38. 38. PLICHT / VOORBEELD I “es ist allerdings pflichtmäβig, daβ der Krämer seinen unerfahrenen Käufer nicht überteure, und, wo viel Verkehr ist, tut dieses auch der kluge Kaufmann nicht, sondern hält ein festgesetzten allgemeinen Preis für jedermann, so daβ ein Kind ebenso gut bei ihm kauft als jeder andere. Man wird also ehrlich bedient; allein das ist lange nicht genug, um deswegen zu glauben, der Kaufmann habe aus Pflicht und Grundsätze der Ehrlichkeit zu verfahren; sein Vorteil erforderte es …”
  39. 39. PLICHT / VOORBEELD II • Voorbeeld van ‘aus Pflicht’? Duidelijk voorbeeld van handeling uit plicht moet neiging en plicht met elkaar in contrast stellen. => Wood & Schönecker: “Es handelt sich bei den beschriebenen Handlungssituationen nicht um gewöhnliche, sondern um auergewöhnlichen ja extreme Fälle moralischen Handelns”
  40. 40. PLICHT / VOORBEELD II • “Dagegen sein Leben zu erhalten, ist Pflicht, und überdem hat jedermann dazu noch eine unmittelbare Neigung. • => Leven behouden gebeurt meestal niet uit plicht
  41. 41. PLICHT / VOORBEELD II • Dagegen, wenn Widerwärtigkeiten und hoffnungsloser Gram den Geschmack am Leben gänzlich weggenommen haben, wenn der Unglückliche … den Tod wünscht und sein Leben doch erhält, ohne es zu lieben, nicht aus Neigung oder Furcht, sondern aus Pflicht: alsdann hat seine Maxime einen moralischen Gehalt.”
  42. 42. PLICHT / VOORBEELD B. HERMAN – “Suppose I see someone struggling, late at night, with a heavy burden at the back door of the Museum of Fine Arts. – Because of my sympathetic temper I feel the immediate inclination to help him out …
  43. 43. PLICHT / VOORBEELD B. HERMAN – We need not pursue the example to see its point: the class of actions that follow from the inclination to help others is not a subset of the class of right or dutiful actions.
  44. 44. PLICHT / VOORBEELD B. HERMAN “when we say that an action has moral worth, we mean to indicate (at the very least) that the agent acted dutifully from an interest in the rightness of his action: an interest that therefore makes its being a right action the nonaccidental effect of the agent’s concern.”
  45. 45. PLICHT • Wat leren we uit voorbeelden? – Eigenbelang, sympathie, liefde voor het leven, etc. kunnen wel tot goede handelingen leiden. – Maar niet noodzakelijk; niet op betrouwbare manier – Opdat willen absolute waarde zou hebben, is er naast neigingen nog iets anders nodig dat de wil stuurt, nl. een moreel principe; een wet.
  46. 46. PLICHT: DEFINITIEVE OMSCHRIJVING -> “Pflicht ist die Notwendigkeit einer Handlung aus Achtung fürs Gesetz” – Noodzakelijkheid van daad – Omwille van respect voor wet
  47. 47. PLICHT / RESPECT Ontstaat hier een probleem? – Denk aan voorbeelden: toevalligheid van neigingen is problematisch – Is respect ook zo grillig?
  48. 48. II. PLICHT / RESPECT Oplossing probleem: – “… wenn Achtung gleich ein Gefühl ist, so ist es doch … ein durch einen Vernunftbegriff selbstgewirktes Gefühl und daher von allen Gefühlen … die sich auf Neigung oder Furcht bringen lassen, spezifisch unterschieden”
  49. 49. PLICHT • Respect is gevolg van bewustzijn van morele wet
  50. 50. => handeling uit plicht: – Wil is objectief bepaald door wet – Wil is subjectief bepaald door respect • “Nun soll eine Handlung aus Pflicht den Einfluβ der Neigung, und mit ihr jeden Gegenstand des Willens ganz absondern, also bleibt nichts für den Willen übrig, was ihn bestimmen können, als objektiv das Gesetz und subjektiv reine Achtung” PLICHT / CONCLUSIE
  51. 51. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  52. 52. WAT IS EEN IMPERATIEF? • Een imperatief is een formulering van een objectieve wet – “Die Vorstellung eines objektiven Prinzips, sofern es für einen Willen nötigend ist, heiβt ein Gebot … und die Formel des Gebots heiβt Imperativ.”
  53. 53. WAT IS EEN IMPERATIEF? • Verdere specificering: – Een imperatief is een formulering van een objectieve wet als een ‘moeten’ • “Alle Imperative werden durch ein Sollen ausgedrückt”
  54. 54. WAT IS EEN IMPERATIEF? • Waarom ‘Sollen’? – Ze zijn gericht op imperfect wezen: • “Sie sagen, daβ etwas zu tun oder zu unterlassen gut sein würde, allein sie sagen es einem Willen, der nicht immer darum etwas tut, weil ihm vorgestellt word, daβ es zu tun gut sei.”
  55. 55. WAT IS EEN IMPERATIEF? • Vgl. met heilige wil, voor wie wet volgen vanzelf komt: “Ein vollkommen guter Wille würde … nicht … als … genötigt vorgestellt werden können, weil er von selbst … nur durch die Vorstellung des Guten bestimmt werden kann” “Daher gelten … für einen heiligen Willen keine Imperative”
  56. 56. HI & KI Hypothetisch • “stellen die praktische Notwendigkeit einer möglichen Handlung als Mittel zu etwas anderem, was man will, zu gelangen vor.” • “Wenn die Handlung bloβ wozu anderes, als Mittel, gut sein würde” Kategorisch • “der, welcher eine Handlung als für sich selbst, ohne Beziehung auf einen anderen Zweck, als objektiv-notwendig vorstellte” • “die Handlung als notwendig in einem an sich der Vernunft gemäβen willen”
  57. 57. HI & KI HI: schrijft voor wat goed is met oog op doel. !!: Het blijven imperatieven, normen waaraan wil moet voldoen. thv randnr 418: redelijk willen = “wer den Zweck will, will auch … die einzigen Mittel, die datzu in seiner Gewalt sind.”
  58. 58. HI & KI • KI: – “Endlich gibt es einen Imperativ, der, ohne irgend eine andere durch ein gewisses Verhalten zu erreichende Absicht als Bedingung zum Grunde zu legen, dieses Verhalten unmittelbar gebietet. Dieser Imperativ ist kategorisch”
  59. 59. HI & KI HIproblematisch = Doe X als je Y wil HIassertorisch = Doe X als je geluk wil KI = Doe X (met X = handeling)
  60. 60. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  61. 61. FORMULERINGEN VAN DE KI • Formuleringen volgen uit het concept van de KI: – “… ob nicht vielleicht der bloβe Begriff eines kategorischen Imperativs auch die Formel desselben and die Hand gebe” – “… Denke ich mir … einen kategorischen Imperativ, so weiβ ich sofort was er enthalte.”
  62. 62. FORMULERINGEN VAN DE KI • “Denn da der Imperativ auβer dem Gesetze nur die Notwendigkeit der Maxime enthält, diesem Gesetze gemäβ zu sein, das Gesetz aber keine Bedingung enthält, … so bleibt nichts als die Allgemeinheit eines Gesezes überhaupt übrig”
  63. 63. FORMULERINGEN/BASISFORMULERING • “Der kategorische Imperativ ist also nur ein einziger…” – = basisformulering KI
  64. 64. UNIVERSALITEITSFORMULE/BASIS “…und zwar dieser: handle nur nach derjenigen Maxime, durch die du zugleich wollen kanst, daβ sie ein allgemeines Gesetz werde.” -> Cf. universaliseerbaarheid GMS I
  65. 65. D. FORMULERINGEN/BASISFORMULERING • Daarna: nog 3 formuleringen • Deze kunnen afgeleid worden uit basisformulering – “Wenn nun aus diesem einigen Imperativ alle Imperative der Pflicht, als aus ihrem Prinzip, abgeleitet werden können, so werden wir … wenigstens anzeigen können, was … dieser Begriff sagen wolle.”
  66. 66. D. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 2 • Waarde van gevolg van handeling is altijd relatief, waarde van willen is absoluut • Absolute waarde -> kan KI funderen, wet die geldt zonder verder doel • Nieuwe formulering: nooit enkel als middel, ook als doel.
  67. 67. MENS ALS DOEL OP ZICH-FORMULERING “Handle so, daβ du die Menschheit, sowohl in deiner Person als in der Person eines jeden anderen, jederzeit zugleich als Zweck, niemals bloβ als Mittel brauchest.”
  68. 68. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3 • Formulering 1: natuurwet/universaliseerbaarheid • Formulering 2: anderen als doel behandelen • => Formulering 3: iedere wil beschouwen als wetgevend/autonoom, streven naar ‘rijk der doelen’
  69. 69. RIJK DER DOELEN-FORMULERING • “Das vernünftige Wesen muβ sich jederzeit als gesetzgebend in einem durch Freiheit des Willens möglichen Reiche der Zwecke betrachten…”
  70. 70. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3 -> Rijk der doelen als staat? -> Nee, bij Kant recht nodig, RdZ moreel.
  71. 71. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3 • Wat is rijk der doelen? – “freilich nur ein Ideal” – maar bereikbaar
  72. 72. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3 • “Im Reiche der Zwecke hat alles entweder einen Preis oder eine Würde.”
  73. 73. FORMULERINGEN/HERFORMULERING 3 • “Was sich auf die allgemeinen menschlichen Neigungen und Bedürfnisse bezieht, hat einen Marktpreis • … • Das aber, was die Bedingung ausmacht, unter der allein etwas Zweck an sich selfst sein kann hat nicht bloβ einen relativen Wert, d.i einen Preis sondern einen inneren Wert, d.i. Würde.”
  74. 74. PROGRAMMA 1. Inleiding: Kant 2. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten 3. Het gewone mensenverstand 4. De goede wil 5. De plicht 6. De morele wet als imperatief 7. Formuleringen van de kategorische imperatief
  75. 75. BEDANKT VOOR DE AANDACHT
  76. 76. NOG VRAGEN?

×