Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Ayçiçeği Islahı

2,297 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Ayçiçeği Islahı

  1. 1. AYÇİÇEĞİ ISLAHI Ayçiçeği yabancı döllenen bir bitkidir. Bu nedenle, yabancı döllenen bitkilerde uygulanan ıslah yöntemleri veya modifiye olmuş şekilleri, ayçiçeği ıslahında başarıyla uygulanabilmektedir. (Dedio ve Putt,1980;Fick,1978). Ayçiçeği, yabancı döllenen bir bitki olduğu için, diğer kendine döllenen yağ bitkilerine göre, ıslahı oldukça zordur. Ayçiçeğinde ortaya çıkan erkek kısırlık nedeniyle, özellikle hibrit çeşitlerin ıslahında büyük başarılar elde edilmiştir. Islah Amaçları Ayçiçeği ıslahında başarılı sonuçlar alabilmek için öncelikle ıslah amacının çok iyi belirlenmesi gerekmektedir. Çünkü seçeceğimiz ıslah yönteminden, kullanacağımız ebeveyn materyale kadar, tamamı buna bağlıdır. Ayçiçeğinde üzerinde çalışılan ıslah amaçları; ülkenin ve bölgenin koşullarına ve ıslahçının özel isteklerine göre değişmektedir. Ayçiçeğinde başlıca ıslah amaçları: Tohum verimi Yağ içeriği ve verimi Yağ kalitesi Protein içeriği Tohum iriliği ve ağırlığı Kısa bitki boyu Yatmaya dayanıklılık Tabla şekli ve duruşu Erkencilik Hastalıklara dayanıklılık Orobanşa dayanıklılık Zararlara dayanıklılık Kuş zararına dayanıklılık Su ve sıcaklık stresine dayanıklılık Kabuk oranının düşük olması Tek tabla oluşum.
  2. 2. Uygulanan Islah Yöntemleri Seleksiyon: Karışık bir popülasyon içerisinden, üstün özelliklere sahip bitkilerin seçilerek denemeye alınması sonraki yıllarda üretilmesi esasına dayanan bir ıslah yöntemidir. Ayçiçeğinde seleksiyon ıslahı, toplu seleksiyon ve döl kontrollü tek tip seleksiyon olmak üzere iki şekilde uygulanır. Ayrıca bunlara ilave olarak tekrarlamalı seleksiyon yöntemi de uygulanmaktadır. Melezleme ve Heterosis Islahı: Ayçiçeği yabancı döllenen bir bitkidir. Bu nedenle, melezleme ıslah, kendilenmiş hatların heterosis etkisini ortaya koymak amacıyla yapılır. Bunun için öncelikle;kendilenmiş hatların elde edilmesi ve bunların uyuşma yeteneklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Kendilenmiş hatların elde edilmesi: Ayçiçeği yabancı döllenen bir bitki, olduğu için, heterosis ıslahında kullanılan hatların homozigot hale getirilmesi gerekmektedir. Bunun için 2-5 yıl süre ile ayçiçeği tablaları yabancı tozlanmaya karşı izole edilmek suretiyle kendileme yapılmaktadır (saflaştırılması istenen hatlar belirli aralıklarla tarlaya ekilirler. Çiçeklenme zamanı geldiğinde tablaların üzerine kağıt torbalar geçirilmek suretiyle yabancı tozlanmaya karşı korunmuş olurlar). Bu süre sonunda kendilenen hatlar, homozigot hale gelmektedir. Kendileme sonunda elde edilen saf hatlar; diallel melezlemeler veya topcross melezlemeler yapılarak birbiriyle uyuşma yetenekleri saptanır. Diallel veya topcross melezlemeler sonunda elde edilen tohumlar ekilerek, verim potansiyelleri incelenir. Elde edilen sonuçlara göre belirlenen saf hatlar daha sonra heterosis ıslahında ebeveyn olarak kullanılırlar. Melezleme tekniği: Ayçiçeği bitkisinin tablası üzerinde bulunan fertil çiçeklerde anterlerin oluşması ve toz verme yeteneğine ulaşması belirli bir sürede olmaktadır. 22-25 cm çapındaki bir tablada çiçeklenme 5-6 gün devam etmektedir. Ayçiçeğinde kendine uyuşmazlık veya erkek kısırlık yok ise melezlemede kullanılacak ana bitkinin çiçekleri emasküle edilmelidir. Erkek kısırlık ve ayçiçeği ıslahı: Ayçiçeği melezleme ıslahında ana olarak kullanılacak bitkinin erkek kısırlık özelliğine sahip olması halinde, emaskülasyona gerek duyulmamaktadır. Buda ıslahçıya hibrit tohum üretiminde, büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Ayçiçeğinde genetik ve stoplazmik olmak üzere iki tip erkek kısırlık mevcuttur. Her iki erkek kısırlık özelliğinden de ayçiçeği ıslahında yararlanılmaktadır. Genetik erkek kısırlığı; Ayçiçeğinde genetik erkek kısırlığı,1984 yılında Rusya’da GUNDAEV isimli ıslahçı tarafından belirlenmiştir. Genetik erkek kısırlığı resesif bir özellik olup tek gen tarafından idare edilmektedir. Genetik erkek kısırlıkta en önemli konu bu özelliğin ana bitkilerde devam ettirilmesidir. ANA X BABA Msms Msms ( Homozigot) (Hetorozigot)
  3. 3. msms 1:1 msms oranında steril ve fertil yavrular (tohum meydana gelir). Hibrit tohum üretiminde, msms bitkilerin çiçeklenme öncesi sökülüp atılması gerekmektedir. Ayçiçeğinde fide döneminde oluşan antosiyan rengi ile erkek kısık özelliği arasında lingage mevcut olduğundan, erkek kısır bitkiler fertil bitkilerden kolayca ayırt edilirler. Dolayısı ile antosiyan renk görülmeyen fidelerin çekilmesi ile tarlada yalnızca erkek kısır bitkiler kalacağında hibrit tohum üretimi kolaylaşmaktadır. Bu şekilde genetik erkek kısırlığı özelliğinden yararlanılarak hibrit tohum üretiminde fazla sayıda işçilik kullanılmaktadır. Buda maliyeti arttırmaktadır. Cms hatlar normal stoplazmaya sahip bireylerle melezlenir ve elde edilen F1 yeniden normal stoplazmaya sahip fertil bir hat ile geriye melezlenmek suretiyle (bc5), fertil hattın iyi özellikleri cms hatta aktarılır. Elde edilen cms hat restorer gene sahip bir diğer hat ile melezlenmek suretiyle fertil bitkiler oluşturan hibrit tohumlar üretilir. ANA X BABA (cms) (restorer) rf1,rf1 x Rf1,Rf1 F1 = Rf1Rf1 (Fertil) Mutasyon ıslahı: Ayçiçeğinde genetik varyabilite yaratabilmek için, sınırlıda olsa, değişik mutagenler kullanılmaktadır. Ayçiçeği ıslahında kullanılan mutagenler, X ışınları, kimyasal mutagenler ve Colchisindir. Ayçiçeği ıslahında mutasyon yoluyla, erkencilik, kısa boyluluk, yüksek yağ oranı ve ince kabukluluk gibi özelliklerde iyileştirme sağlanmıştır. Ayçiçeğinde kuru tohumlar 4kr, ıslatılmış tohumlar ise 1kr dozunda X ışını ile muamele edildiğinde, mutasyon meydana gelmektedir.

×