Σχολείο και ενδοσχολική βία

33,160 views

Published on

Published in: Education

Σχολείο και ενδοσχολική βία

  1. 1. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΧΑΤΖΑΡΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας
  2. 2. ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ <ul><li>Τα προγράμματα αγωγής υγείας επιδιώκουν την ανάπτυξη στρατηγικών για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, την πρόληψη και τη φροντίδα, την ασφάλεια, την απουσία του φόβου και τη μάθηση μεθόδων αντιμετώπισης απειλητικών καταστάσεων. </li></ul><ul><li>Ενθαρρύνουν την ειρηνική διευθέτηση των συγκρούσεων, τις τεχνικές διαπραγμάτευσης, τονίζοντας τη σημασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της αλληλεγγύης και της ισότητας. Ένα αποτελεσματικό πρόγραμμα πρόληψης του εκφοβισμού είναι το Olweaus Bulling Prevention Program, (Olweaus, 1993). </li></ul>
  3. 3. <ul><li>το σχολείο μπορεί να γίνει ένα πεδίο διαλόγου και διαχείρισης της βίας, αρκεί να γεφυρώσει -και όχι να γκρεμίσει- τη σχέση «οικογενειακό - κοινωνικό περιβάλλον» και «σχολικό περιβάλλον» (με όσα πολιτισμικά στοιχεία το καθένα από αυτά φέρει και επιβάλλει). </li></ul><ul><li>Το σχολείο ως μέρος ή και πρόβλημα της γειτονιάς και το αντίστροφο, το σχολείο ως σπασμένος καθρέφτης διαλυμένων σχέσεων, αλλά και ο βαθμός ένταξης του σχολείου στην ευρύτερη κοινότητα, η παράδοση, η κουλτούρα στην τήρηση κανόνων του περιβάλλοντος επηρεάζουν πολύ τα τεκταινόμενα εντός των αιθουσών. </li></ul><ul><li>Τα σχολεία παίρνουν -θέλουν/ δεν θέλουν- το «χρώμα» της γειτονιάς ή της πόλης όπου λειτουργούν. </li></ul><ul><li>Η μεταφορά της κοινωνικής βίας στο σχολείο, στο μοναδικό ίσως χώρο όπου οι χαμένοι μπορούν να δείξουν τη δύναμή τους και οι ευάλωτοι την αντίστασή τους, δεν πρέπει να μας οδηγεί σε λαθεμένα ή γενικής εφαρμογής συμπεράσματα. </li></ul><ul><li>Η συσχέτιση της ενδοσχολικής βίας με τη βία στους δρόμους ή στην πόλη δεν είναι εύκολη υπόθεση, αφενός διότι ο σκοτεινός αριθμός της μικροεγκληματικότητας στο σχολείο είναι μεγάλος, αφετέρου διότι οι ευκαιρίες είναι διαφορετικές. </li></ul><ul><li>Παραταύτα η ποιότητα των «εγκλημάτων» είναι η ίδια. Διαπίστωση που ενισχύει την άποψη ότι «οι ίδιες αιτίες δημιουργούν τα ίδια αποτελέσματα». </li></ul>
  4. 4. <ul><li>Η βία στο σχολείο εμπεριέχει στοιχεία εξουσίας / πειθαναγκασμού, βαθιά ριζωμένης αντίφασης / αντίθεσης / σύγκρουσης αλλά και ανομίας. </li></ul><ul><li>Στην Ελλάδα δεν έχει εισβάλει η κουλτούρα του όπλου. Η σχολική βία δεν οπλοφορεί. </li></ul><ul><li>Ούτε οι ακραία βίαιοι μαθητές αποτελούν πρότυπα. </li></ul><ul><li>Μπορεί οι μαθητές να «τα σπάνε για πλάκα», </li></ul><ul><li>μπορεί η εικόνα του βίαιου μαθητή να τρομάζει και να «τρομοκρατεί», </li></ul><ul><li>μπορεί το κοινό στερητικό σύνδρομο (δασκάλων και μαθητών) να μετατρέπει το σχολείο σε πεδίο αντιπαράθεσης αλλά αυτό δεν αλλάζει το επίπεδο και το πλαίσιο της ήπιας σύγκρουσης. </li></ul><ul><li>Η ικανότητα των δασκάλων να διαχειρίζονται την ετερογένεια της τάξης και να προλαβαίνουν τις κρίσεις σχετίζεται με την αίσθηση για το κατώφλι του ανεκτού και του παραδεκτού. </li></ul><ul><li>Ολα είναι ζήτημα ορίων. </li></ul><ul><li>Το αντίδοτο στη βία είναι η δικαιοσύνη και ο σεβασμός (ακόμη κι όταν χρειάζεται να επιβληθούν δίκαιες κυρώσεις -αλλά όχι εκδικητικές ποινές). </li></ul><ul><li>Η επανορθωτική δικαιοσύνη (restorative justice) όπου ο «βίαιος» μαθητής αναλαμβάνει την αποκατάσταση των ζημιών που προξένησε, μπορεί να λειτουργήσει αν όλοι πιστεύουν στη διαμεσολάβηση. </li></ul>
  5. 5. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΤΑΔΙΑ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ <ul><li>Πρόκειται για ένα σύνθετο πρόγραμμα που εφαρμόζεται στο χώρο του σχολείου και περιλαμβάνει τρία στάδια: </li></ul><ul><li>Το στάδιο της γενικής διαμεσολάβησης, κατά το οποίο υπογράφεται ένα γενικό συμβόλαιο μη βίας από τους μαθητές, δημιουργείται μία συντονιστική επιτροπή παρακολούθησης του σχολικού πλαισίου και εκπαιδεύεται το διδακτικό προσωπικό. Με βάση τα παραπάνω θεσπίζονται γενικοί κανόνες για την πρόληψη του εκφοβισμού και ενεργοποιείται ένα σύστημα επίβλεψης κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων </li></ul>
  6. 6. ΣΤΑΔΙΑ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ <ul><li>Το στάδιο διαμεσολάβησης σε επίπεδο τάξης, κατά το οποίο, μέσα από την ανάπτυξη διαλεκτικής σχέσης, τη διεξαγωγή διαλόγου με γονείς και μαθητές, θεσπίζονται κανόνες κατά του εκφοβισμού, και </li></ul>
  7. 7. ΣΤΑΔΙΑ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ <ul><li>Το στάδιο διαμεσολάβησης σε ατομικό επίπεδο, κατά το οποίο αναλύονται προσωπικά βιώματα και εμπειρίες βίας από τους μαθητές θύτες/θύματα. </li></ul>
  8. 8. Γενικές κατευθύνσεις <ul><li>Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στο σχολείο ως μέτρο πολιτικής για την πρόληψη της βίας </li></ul><ul><li>Η προαγωγή της υγείας αναφέρεται στον έλεγχο που ασκεί ο άνθρωπος για τη βελτίωση της προσωπικής του υγείας και αυτής του περιβάλλοντός του. </li></ul><ul><li>Κύρια συστατικά της είναι: η ενδυνάμωση της κοινοτικής δράσης με την ανάπτυξη μέτρων και στρατηγικών που ανταποκρίνονται στις νέες κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες και ανάγκες. </li></ul><ul><li>Η δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος για όλους όσους ζούν στην κοινότητα. </li></ul><ul><li>Η προώθηση νόμων και διατάξεων που συμβάλουν στη διατομεακή αναμόρφωση μιας υγιούς δημόσιας πολιτικής υγείας. </li></ul><ul><li>Η ενδυνάμωση του πολίτη και η ενίσχυση της αυτονομίας και των προσωπικών του δεξιοτήτων επικοινωνίας και αυτοελέγχου. Η αναμόρφωση των υπηρεσιών υγείας για την κάλυψη των αναγκών κοινωνικής και ψυχικής υγείας και άλλων </li></ul>
  9. 9. Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στο σχολείο ως μέτρο πολιτικής για την πρόληψη της βίας <ul><li>Η προαγωγή της ψυχικής και κοινωνικής υγείας μπορεί να αναπτυχθεί σε κάθε σχολική μονάδα, ως να ήταν μια ανεξάρτητη κοινότητα. Το σχολείο, λειτουργώντας ως ένας αυτόνομος οργανισμός, μπορεί να αναπτύξει και υιοθετήσει σχολικό ήθος που να ελέγχει κάθε έκφραση βίας, μέσα από το «κρυφό», το «σκιώδες» πρόγραμμα που διέπει ουσιαστικά κάθε του λειτουργία. Τα μέλη της σχολικής κοινότητας μπορούν να συμφωνήσουν σε ένα ευρύ ορισμό της σχολικής βίας και να αναπτύξουν από κοινού κανόνες για την προστασία όλων των μελών από κάθε μορφή βίας που απαξιώνει το άτομο και που δημιουργεί συνθήκες αποκλεισμού. Με ποικίλους τρόπους επικοινωνίας και αναγνώρισης το σχολείο αναπτύσσει τα στοιχεία που ενδυναμώνουν την προσωπικότητα και τη διάθεση συνεργασίας και συμμετοχής του κάθε μέλους της σχολικής κοινότητας: την καλή επικοινωνία και τις καλές σχέσεις ανάμεσα στα μέλη, την αυτοεκτίμηση, το σεβασμό, την ενθάρρυνση, την ψυχική και συναισθηματική υποστήριξη, τη δημιουργικότητα, την αυτονομία και τη διαφορετικότητα . </li></ul>
  10. 10. Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στο σχολείο ως μέτρο πολιτικής για την πρόληψη της βίας <ul><li>Τα μέλη της σχολικής κοινότητας μπορούν να συμφωνήσουν σε ένα ευρύ ορισμό της σχολικής βίας και να αναπτύξουν από κοινού κανόνες για την προστασία όλων των μελών από κάθε μορφή βίας που απαξιώνει το άτομο και που δημιουργεί συνθήκες αποκλεισμού. Με ποικίλους τρόπους επικοινωνίας και αναγνώρισης το σχολείο αναπτύσσει τα στοιχεία που ενδυναμώνουν την προσωπικότητα και τη διάθεση συνεργασίας και συμμετοχής του κάθε μέλους της σχολικής κοινότητας: την καλή επικοινωνία και τις καλές σχέσεις ανάμεσα στα μέλη, την αυτοεκτίμηση, το σεβασμό, την ενθάρρυνση, την ψυχική και συναισθηματική υποστήριξη, τη δημιουργικότητα, την αυτονομία και τη διαφορετικότητα . </li></ul>
  11. 11. Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στο σχολείο ως μέτρο πολιτικής για την πρόληψη της βίας <ul><li>Η κάθε σχολική κοινότητα, συνεργάζεται με εξειδικευμένο οργανισμό που είναι διατεθειμένος να μελετήσει από κοινού με το σχολείο τις συνθήκες που επικρατούν στη σχολική μονάδα αλλά και τον κοινωνικό περίγυρο, τη γειτονιά όπου εδρεύει το σχολείο. Μετά από την καταγραφή της υπάρχουσας κατάστασης, αναπτύσσονται οι στόχοι και τα βήματα για την επίτευξή τους. Το σχολείο ζητά τη συνεργασία της κοινότητας και των γονέων. </li></ul>
  12. 12. Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στο σχολείο ως μέτρο πολιτικής για την πρόληψη της βίας <ul><li>Διαμορφώνει ιδιαίτερο πρόγραμμα, όταν χρειάζεται, που να απευθύνεται και να εμπλέκει τους γονείς ή και άλλα μέλη της ευρύτερης κοινότητας. Διοργανώνει σεμινάρια για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και προωθεί την ουσιαστική ανάπτυξη συνεργασίας με την κοινότητα, τους φορείς της και τους γονείς. Ενεργοποιεί τους μαθητές οι οποίοι σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς αποφασίζουν από κοινού για τον ορισμό της σχολικής βίας, τα μέτρα πρόληψης τέτοιων φαινομένων και τα στοιχεία που συμβάλλουν στην ανάπτυξη ενός υποστηρικτικού σχολικού κλίματος. Επεξεργάζονται τους παράγοντες που δημιουργούν καταστάσεις βίας. Ο εξειδικευμένος φορέας συνεργάζεται με το σχολείο για την δοκιμαστική ανάπτυξη του προγράμματος επανεξετάζοντας συχνά και αξιολογώντας τα ζητήματα που προκύπτουν στην πορεία. Με βιωματικές μεθόδους, πολιτιστικά δρώμενα, </li></ul>
  13. 13. Χρήση εκπαιδευτικών τεχνικών <ul><li>δραματοποίηση, </li></ul><ul><li>το θεατρικό παιχνίδι, </li></ul><ul><li>σχηματικές αναπαραστάσεις, </li></ul><ul><li>προσομοίωση ρόλων, </li></ul><ul><li>γνωστική ασυμφωνία, </li></ul><ul><li>επίλυση προβλημάτων </li></ul><ul><li>χρήση μεταφορών. </li></ul>
  14. 14. <ul><li>Το δραματικό παιχνίδι εμπεριέχει στοιχεία ελεύθερης έκφρασης, αυθορμητισμού, δημιουργίας, αλλά ταυτόχρονα πρόκειται για ένα παιχνίδι που πηγάζει από την πραγματική ζωή. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί μαθαίνει εύκολα, γρήγορα αλλά και ευχάριστα. </li></ul>
  15. 15. ΑΝΑΓΚΗ ΕΊΝΑΙ : <ul><li>η δημιουργία κοινωνικών, συμβουλευτικών και ψυχολογικών υπηρεσιών με σκοπό την πρόληψη της βίας. </li></ul><ul><li>Σημαντική είναι η συνεργασία με τους γονείς και την τοπική κοινότητα, για την οργάνωση ομάδων αυτοβοήθειας και τη διεξαγωγή ενημερωτικών συναντήσεων. </li></ul><ul><li>Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να ενημερωθούν στη διαχείριση συναισθηματικών, ψυχικών και κοινωνικών συγκρούσεων, που λαμβάνουν χώρα στη σχολική αίθουσα και στην ευρύτερη κοινωνία, ώστε να μπορούν να εφαρμόσουν προγράμματα για την κοινωνική ένταξη των μαθητών και την πρόληψη της σχολικής βίας (Σώκου, 2002). </li></ul><ul><li>Οι εκπαιδευτικές επισκέψεις, οι πολιτιστικές ανταλλαγές, οι συνεργασίες, αναπτύσσουν την επικοινωνία και την αυτοεκτίμηση. </li></ul>
  16. 16. Μέτρα κατά της σχολικής βίας <ul><li>α. Θεσμικά 1) Στο υπό ίδρυση Ινστιτούτο Αντεγκληματικής Πολιτικής να προβλεφθεί τμήμα μελέτης ενδοσχολικής βίας. 2) Σε κάθε δήμο να ορισθεί κοινοτικός διαμεσολαβητής, ο οποίος θα συνδέει το σχολείο με την κοινότητα. 3) Σε κάθε σχολείο να δημιουργηθεί Επιτροπή Ασύλου (η οποία θα διαχειρίζεται τις κρίσεις). 4) Να λειτουργήσει το ελληνικό Παρατηρητήριο για τη Σχολική Βία (ίσως ως δράση του Παρατηρητηρίου για τα Δικαιώματα του Παιδιού). β. Βραχυπρόθεσμα </li></ul>
  17. 17. Μέτρα κατά της σχολικής βίας . . Από τα ΜΜΕ 1) Προσαρμογή των προγραμμάτων TV στα ωράρια και τη ζωή των μαθητών. 2) Εκπαιδευτικά / μορφωτικά / ψυχαγωγικά προγράμματα. 3) Περιορισμός των έργων και σκηνών βίας. 4) Spots και σλόγκαν κατά της σχολικής βίας (μασκότ με σχολικό στιλ).
  18. 18. Μέτρα κατά της σχολικής βίας <ul><li>Από τους φορείς (επιστημονικούς, κοινωνικούς, ΟΤΑ κ.λπ.) 1) Ουσιαστική σχέση / παρέμβαση στη σχολική ζωή (διαλέξεις, συζητήσεις). 2) Πρόσκληση των μαθητών στους χώρους επιστήμης, διοίκησης, έρευνας κ.λπ. 3) Συμβολή στην «εκκαθάριση» των χώρων γύρω από τα σχολεία από οποιαδήποτε «στέκια» που θα δημιουργούσαν προβλήματα </li></ul>
  19. 19. Μέτρα κατά της σχολικής βίας <ul><li>Από τους γονείς 1) Αποφυγή της ενδοοικογενειακής βίας (βία στο σπίτι). 2) Το δωμάτιο του μαθητή ως χώρος ελευθερίας και χαλάρωσης. 3) Η μελέτη στο σπίτι όχι ως καταναγκασμός αλλά ως αυτοπειθαρχία. </li></ul>
  20. 20. Μέτρα κατά της σχολικής βίας <ul><li>Από τους καθηγητές 1) Όχι βαθμολογικό άγχος, όχι σχέση εξουσιαστή / εξουσιαζόμενου (διακρίσεις, ταπείνωση). 2) Όχι τυπική διδασκαλία, αλλά μόρφωση, ζεστασιά, επικοινωνία. 3) Όχι ηθικολογία, αλλά στάση ζωής. </li></ul>
  21. 21. <ul><li>Από το υπουργείο Παιδείας 1) Χωροθέτηση σχολείων και αρχιτεκτονική ενταγμένες στον κοινωνικό ιστό της περιοχής. 2) Προγράμματα εκπαίδευσης με ανοικτό ορίζοντα, σύγχρονα κι ελκυστικά. 3) Φιλελευθεροποίηση της σχολικής ζωής. β. Από τη διεύθυνση του σχολείου 1) Αποφυγή στιγματισμού / περιθωριοποίησης, απομόνωσης μαθητών. 2) Ωρες ψυχαγωγίας, εκδηλώσεις δημιουργίας, ενθάρρυνσης πρωτοβουλιών. 3) Οχι στη γραφειοκρατία, όχι στη λογική των «εγκυκλίων». </li></ul>
  22. 22. <ul><li>Από τους πολιτιστικούς, πνευματικούς συλλόγους κ.λπ. 1) Έκδοση ενημερωτικών (για τη βία στην Ιστορία, στον κόσμο, στην τέχνη) βιβλίων. 2) Επαφές με ομάδες μαθητών και οργάνωση καλλιτεχνικών / ποιητικών βραδιών. 3) Στέκια νεολαίας, Ράδιο Teenagers, Cine Gym. ΠΗΓΗ: Γιάννης Πανούσης, Πανεπιστήμιο Αθηνών </li></ul>
  23. 24. <ul><li>Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στο σχολείο ως μέτρο πολιτικής για την πρόληψη της βίας </li></ul><ul><li>Η προαγωγή της υγείας αναφέρεται στον έλεγχο που ασκεί ο άνθρωπος για τη βελτίωση της προσωπικής του υγείας και αυτής του περιβάλλοντός του. Κύρια συστατικά της είναι: η ενδυνάμωση της κοινοτικής δράσης με την ανάπτυξη μέτρων και στρατηγικών που ανταποκρίνονται στις νέες κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες και ανάγκες. Η δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος για όλους όσους ζούν στην κοινότητα. Η προώθηση νόμων και διατάξεων που συμβάλουν στη διατομεακή αναμόρφωση μιας υγιούς δημόσιας πολιτικής υγείας. Η ενδυνάμωση του πολίτη και η ενίσχυση της αυτονομίας και των προσωπικών του δεξιοτήτων επικοινωνίας και αυτοελέγχου. Η αναμόρφωση των υπηρεσιών υγείας για την κάλυψη των αναγκών κοινωνικής και ψυχικής υγείας και άλλων (7). </li></ul>

×