Stress en hartresonantie vormingplus maart 2014 update

770 views

Published on

stress en hartresonantie vormingplus maart 2014

Published in: Education
0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
770
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4
Actions
Shares
0
Downloads
13
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Stress en hartresonantie vormingplus maart 2014 update

  1. 1. reeks van 4 avonden • stress en hartresonantie − Dirk Laverge • stress: neurologisch vlak − Philippe Vandevorst • stress en mindfulness − Kristel Van Maele • stress en TAO − Dominique Respens
  2. 2. je stress onder controle met je hartritme Dirk Laverge, 12 maart 2014
  3. 3. Doel
  4. 4. Aanleiding… • zelf stressgevoelig • eigen zoektocht − yoga − t‟ai chi − TM − PRH − NLP technieken − meditatie − cursussen (vormingplus) − mindfulness  − stapels boeken…
  5. 5. zeer interessant, maar…. • je moet tijd vrijmaken − yoga 20 min. − meditatie: 2x 20 min − mindfulness: body scan (30 min.) • als je alles optimaal wil doen…. zou je om 5 uur „s morgens opstaan…
  6. 6. daarom…* hart- resonantie
  7. 7. Inhoud
  8. 8. Stress triggers symptomen stress
  9. 9. Stress triggers aanleiding? wat gevoeld? (en waar?) hoe gereageerd? kritiek van collega ongemak in keel tanden op elkaar smile (maar inwendig koken) ruzie tussen kids druk in voorhoofd uitvliegen …
  10. 10. Symptomen • Aan welke symptomen herken je het optreden van stress? − adrenaline kolkt aders − …. • Laten we even kijken naar de onderliggende fysiologische processen.
  11. 11. Stress: coping externe boosters • snelle suikers − snacks − cola • ontsnappingsroute − week-end zee − citytrip • vitaminen • wellness − massage − sauna • joggen (runners high) • op je werk gooien interne bron • onuitputbare innerlijke energiebron = − focus op ademhaling − focus op hart
  12. 12. Stress: onderliggende fysiologische processen hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  13. 13. 1/3 Hersenen • grofweg 3 lagen van hersenen hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  14. 14. 1°hersenstam • of reptielenbrein • oudste deel: 300 000 000 • ook bij: reptielen, vissen • functies: … hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  15. 15. 2° emotionele brein • of: limbisch systeem, primitieve hersenen* • 200 000 000 jaar oud • ook bij zoogdieren ** • functies: …. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  16. 16. 3° verstandelijke brein • of neocortex, hersenschors, cerebrum • functies: … • razendsnel gegroeid, maar …  niet altijd in staat om controle uit te oefenen op andere delen  gevolg…. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  17. 17. cfr. evolutie hersenen • bottom-up circuits * − limbisch systeem  neocortex − sterker „bedraad‟ dan • top-down circuits − neocortex  limbisch systeem • rol amygdala!! − FFF respons • gevolg? hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  18. 18. gevolg……bij stress • limbisch systeem neemt de controle over (je merkt dat ook niet direct*) • gevolg − onlogica − impulsiviteit − emotionele instabiliteit …. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  19. 19. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  20. 20. Mr. Cortex • één en al verstand • onderdrukking van limbisch systeem • gevaar: emoties onderdrukken − tegen zin gaan werken − tegen beter weten in huwelijk in stand houden • gevolg − stress: emotionele en fysische klachten • hartritmestoornissen, bloeddruk , immuniteit  • dus: je verstand voorrang geven op je hart maakt ziek!* hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  21. 21. Mr. Dinosaur • één en al emotie • neo-cortex staat op non-actief • nadeel: impulsief, snel in paniek • vb. levensbedreigende situatie = nuttig − limbisch systeem (gericht op overleven) krijgt voorrang op cognitieve denken • maar: uitsluitend je emoties volgen maakt ook ziek… hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  22. 22. ideaal • hoog IQ • én hoog EQ = in harmonie = in flow
  23. 23. HR en impact op hersenen • emoties gestabiliseerd • frontale kwabben in cortex beter bevloeid* hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  24. 24. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  25. 25. Autonoom zenuwstelsel • bestaat uit 2 delen… hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  26. 26. sympathisch stelsel • GAS pedaal hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  27. 27. parasympathisch stelsel • REM hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  28. 28. Conclusie • beide systemen werken dus in tegenovergestelde richting • evenwicht tussen „rem‟ en „gaspedaal‟ is dus belangrijk, beide moeten in topconditie zijn. • zoogdieren: constant in evenwicht • stress zorgt voor onevenwicht − vb. stresserende werklunch…** − chronisch activeren sympaticus put je energie- reserves uit. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  29. 29. HR en impact op AZS • evenwicht tussen „rem‟ en „gaspedaal‟ • voordeel − optimale toegang tot kennis van cognitieve brein − én tot emotionele brein (intuïtie). hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  30. 30. hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  31. 31. 3/3 hormonen • bij stress • welk hormoon? • twee: − 1° reactie: adrenaline (snel en kort) − 2° anti-stress reactie (veel en lang) • cortisol • DHEA hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  32. 32. 1°stresshormoon: adrenaline • adrenaline = vlucht-of-vechthormoon • adrenalinerespons = snel − hartritme  − bloeddruk  − je verbruikt veel suikers − dopamine * − endorfines ** • vb. bijna botsing*** hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  33. 33. oermens vs. moderne mens • adrenaline respons = zeer nuttig • overlevingsreactie bij gevaar • zelden levensgevaar • maar adrenalinerespons zit wel ingebakken in ons lichaam • en treed op bij minste stress hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  34. 34. gevaar: • van adrenalinestoot naar adrenalinestoot hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  35. 35. • maar − antistressreactie (cortisol, DHEA) kan je niet eindeloos overeind houden * hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  36. 36. langdurige stress • bijnierschors = uitgeput (cortisol ) • je wordt moe, prikkelbaar, maar adrenaline houdt je nog overeind • stadium „opgejaagde konijnen‟, adrenalinejunkies hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  37. 37. • gevaar jarenlang op adrenalinestoten te leven = depressie − bijnier maken minder dopamine hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  38. 38. HR en hormonen • verbetering hormonaal evenwicht − DHEA  (+100%) −  cortisol (-23%) −  productie IgA* • effect gedurende 6 uur na 1 oefening hersenen autonoom zenuwstelsel hormonen
  39. 39. Deel 2
  40. 40. hart- ritme hart- ritme variabiliteit coherente hart- ritme variabiliteit
  41. 41. HART : indrukwekkende prestaties • werkt meestal zonder onderbreking − 70 tot 80 jaar − Liefst zonder „onderhoud‟ of „reservestukken‟… • hoe vaak slaat ons hart? − dag? − jaar? *
  42. 42. bron: http://relaxforhealthnow.com/images/C.gif hart – brein communicatie • neurologisch • biochemisch − hormonen − neurotransmitters • fysisch − bloeddruk golf
  43. 43. 1) neurologisch • hart > pomp • autonoom netwerk van neuronen − soort kleine hersenen* − 40 000 neuronen in en rond het hart
  44. 44. 2) biochemisch • hart: hormonenfabriekje − eigen voorraad adrenaline − hormoon ANF = regelt bloeddruk − hormoon oxytocyne = liefdeshormoon* − deze hormonen werken rechtstreeks in op de hersenen.
  45. 45. oxytocine Bron: DS 13/02/2010
  46. 46. 3) fysisch • 3° bij elke hartslag stuurt het hart elektromagnetische signalen naar gans het lichaam − dit kan aangetoond worden op op een afstand van enkele meters….*
  47. 47. Hartritme • iedereen kent wel z‟n hartslag − bij rust… − bij sport.. • zone training
  48. 48. oefening • word je bewust van je ademhaling • “teken” je ademhaling • vel papier • 1 min. • potlood gaat mee en  met in en uitademen (beweging borstkas) = golfbeweging
  49. 49. Conclusie? • tel de curves • hoeveel x / minuut?
  50. 50. • inademen − hartritme  • uitademen − hartritme  • conclusie : ademhaling heeft sterk impact op het hartritme!
  51. 51. hart- ritme hart- ritme variabiliteit coherente hart- ritme variabiliteit
  52. 52. Hartritmevariabiliteit (HRV) • Hartritme bv. 70 = is een wiskundig gemiddelde…. • maar in realiteit versnelt en vertraagt het hart voortdurend • die pauze tussen 2 hartslagen is nooit gelijk = sinusaritmie* • reeds veel studies (>10.000 wet. art.)**
  53. 53. 0 1 2 -0.5 0 0.5 1 1.5 2 mVolts Hartritme variabiliteit 2,5 seconden hartslag data .859 sec. .793 sec. .726 sec. 70 BPM 76 BPM 83 BPM © Copyright 1997 Institute of HeartMath
  54. 54. pubmed
  55. 55. Oorzaken:  HRV • naarmate we ouder worden vermindert die veranderlijkheid.
  56. 56. Naast ouder worden, andere oorzaak daling HRV • volwassenen bedienen zich voortdurend van het gaspedaal (sympaticus)
  57. 57. hart- ritme hart- ritme variabiliteit coherente hart- ritme variabiliteit
  58. 58. Hartresonantie • coherente hartritmevariabiliteit • een grote variatie kan − ofwel regelmatig − ofwel chaotisch zijn.
  59. 59. 60 70 80 90 HEARTRATE 1 50 100 150 200 60 70 80 90 HEARTRATE TIME (SECONDS) FRUSTRATION APPRECIATION © Copyright 1997 Institute of HeartMath emoties gereflecteerd in hartritme patroon*
  60. 60. • dus zekere resonantie tussen verschillende ritmes − ademhalingsritme − hartritme − bloeddruk − hersenritmes • hart = centrale ritmische kracht !
  61. 61. hartresonantie • door het hart te controleren, leren we ons emotionele brein te controleren, en omgekeerd.
  62. 62. Biofeedbackapparatuur • Je kunt direct op een scherm zien hoe jouw hartritme van moment tot moment varieert. • Spiegel van je emoties. • Veel mensen denken dat emoties je “overkomen”. De stressmeter laat zien dat je ze kunt sturen.
  63. 63. heart math app. bron: www.heartmath.com
  64. 64. bron: nuvtiaal.nu , video op: http://www.stresseraser.nu/stresseraser
  65. 65. iPhone applicatie • gewone hartritme
  66. 66. conclusie • -4000 BC 2013 • oude spirituele moderne techno kennis* (ECG, fmri scans, ..) leveren bewijs • dus: spirituele kennis en wetenschap komen samen = unieke aan hartresonantie
  67. 67. Ons hart…. in oude culturen in religie metaforen spreuken
  68. 68. India • 4000 BC • hart = verantwoordelijk voor emoties en gevoelens • Yoga: hart = innerlijke guru
  69. 69. China • hart = zetel van het verstand • symbool* • polsslag **
  70. 70. Japan • shinzen (orgaan) • kokoro (verstand v/h hart)
  71. 71. Egypte • hart = wezen van het menselijk bewustzijn *
  72. 72. Griekenland • hart = zetel van het verstand
  73. 73. Turkije • Het oog van het hart vergist zich niet.
  74. 74. Tibet • Wie rijkdommen opstapelt, kweekt ijzer in zijn hart.
  75. 75. yoga • hart is de zetel van het bewustzijn*
  76. 76. Wijsheid van oude spreuken • Recht uit het hart spreken • Volg je hart • Iemand in je hart sluiten • Iets doen met hart en ziel • Je hart uitstorten • Laat het niet aan je hart komen • Uit het oog, uit het …. • Play from your heart
  77. 77. een hart van goud hebben
  78. 78. iemand een riem onder het hart steken
  79. 79. volg je hart
  80. 80. iemands hart winnen iemand in zijn hart sluiten vraag: waar voel je de liefde en, verliefdheid?
  81. 81. iets doen met hart en ziel
  82. 82. het hart op de tong hebben recht uit het hart spreken
  83. 83. iemands hart is gebroken (*) …cardiomypathie
  84. 84. uit het oog, uit het hart
  85. 85. van zijn hart een steen maken
  86. 86. Happinez nr 2 , 2011
  87. 87. Conclusie • gemeenschappelijke noemer? • hart = centrum van − intuïtie * − verbondenheid met anderen
  88. 88. Oefening • wijs jezelf even aan?* • wat is het meest betrouwbaar?
  89. 89. Conclusie Hart = innerlijk kompas
  90. 90. volg je hart… • makkelijker gezegd dan gedaan…. • we leren ook niet hoe we dit kunnen doen • nu wél met hartresonantie
  91. 91. demo
  92. 92. gewoon bezig op pc oproepen hartcoherentie telefoon rinkelt…
  93. 93. pro contra • levert overtuigend bewijs • overstijgt daarmee „zweverige new age‟ • duur* • afhankelijk apparatuur • na enkele keren: niet echt meer nodig…
  94. 94. Wie past het reeds toe? • managers bedrijven − Londen: Shell, BP, HP, Unilever, …. − US: Motorolla, video BBC • ziekenhuizen − daling uitstroom verpleegkundigen (Chicago) • Leger − NATO piloten • onderwijs: − betere examenresultaten • Hogent : start to breath (DS, dec. 2010, vrt nieuws) • US: lager onderwijs video: http://www.youtube.com/watch?v=-VrNJxJLVnc&NR=1 • UK: universiteiten (Harvard). − zie filmpje
  95. 95. sporters • concentratiesporten − golf − boogschieten • Link met huisdieren − kind speelt met hond = spontaan in coherentie* − oude mensen met huisdier leven langer, is geen toeval
  96. 96. ABC news: Stanford univ.
  97. 97. Video NATO piloten
  98. 98. Hogent: start to breathe • vtm journaal: − Hogent − studentenpsycholoog: Vincent Willemyns*
  99. 99. Howest
  100. 100. HC: wat is het niet? • géén ontspanningstechniek zoals yoga, mindfulness, zen…
  101. 101. • wel een actietechniek − kan zowel met een harstslag van 150 als van 60
  102. 102. + effecten HC: psychologisch • enquêtes bij managers na 1 maand training: − minder stress − minder slapeloosheid − efficiënter vergaderen − helderder van geest
  103. 103. + effecten HC: lichamelijk • hersenen evenwicht • AZS evenwicht • hormonaal evenwicht • daling bloeddruk *
  104. 104. Wat hebben we geleerd? ademhaling •synchroniseert hartritme •synchroniseert hersenritme •synchroniseert hormonale ritmes •impact gedrag
  105. 105. Deel 3
  106. 106. DEEL 3: OEFENINGEN • 3.1 intro: ademoefening • 3.2 hartfocus • 3.3 snelle coherentie
  107. 107. 3.1 Intro: ademfocus adem- focus hart- focus snelle coherentie
  108. 108. oefening • word je bewust van je ademhaling • zie eerder: aandachtsoefening: − teken je ademhaling* • vel papier • 1 min. • potlood gaat mee en  met in en uitademen (beweging borstkas) = golfbeweging adem- focus hart- focus snelle coherentie
  109. 109. Goede ademhygiëne • buikademhaling − handen op buik • let ook op je houding: − rug recht, − voeten plat op grond* − benen niet gekruist adem- focus hart- focus snelle coherentie
  110. 110. • inademing − stimuleert sympaticus − versnelt hartritme • uitademing − stimuleert parasympaticus − vertraagt hartritme • dus rustige ademhaling brengt zenuwstelsel in balans adem- focus hart- focus snelle coherentie
  111. 111. • adem = anker* adem geestlichaam adem- focus hart- focus snelle coherentie
  112. 112. raakvlak • vroeger − kind: boos, verdrietig, … − wat zei oma? …* • trainer − midden basket match…. adem- focus hart- focus snelle coherentie
  113. 113. conclusie • probleem: doorgaans ademen we te snel • oplossing: bewust vertragen • principe − 5 seconden in , 5 seconden uit* − 5+5 = 10 sec. − dus 6 x ademen in 1 minuut • zo vertraag je de frequentie van ademen • en verdiep je de ademhaling adem- focus hart- focus snelle coherentie
  114. 114. • Als je ademt in die frequentie − dus 6 ademhalingen / minuut − 6 trillingen / 60 seconden − dus ademen in 0,1 Hz • zo kom je spontaan in hartresonantie* • doe nu de oef. een 2° keer − tel pas achteraf!! adem- focus hart- focus snelle coherentie
  115. 115. • in software van heartmath institute wordt hier ook rekening mee gehouden − in de trainingsfase − ademen in F6 (5 sec. in, 5 sec. uit) adem- focus hart- focus snelle coherentie
  116. 116. http://www.spiritueelmagazine.nl/goede-ademhaling.html adem- focus hart- focus snelle coherentie
  117. 117. http://www.spiritueelmagazine.nl/goede-ademhaling-2.html
  118. 118. http://www.spiritueelmagazine.nl/goede-ademhaling-2.html
  119. 119. oefening • stress triggers in kaart brengen
  120. 120. Enkele situaties trigger • kids = rommel in huis • partner = weer te laat eten • baas = weer overuren reactie
  121. 121. 3.2 hartfocus adem- focus hart- focus snelle coherentie
  122. 122. a) waarom? • emoties neutraliseren* • Stress respons doorbreken adem- focus hart- focus snelle coherentie
  123. 123. • niet de situatie is de oorzaak van stress • maar wél onze perceptie − in moment: hartfocus − achteraf: herkaderen • Probleem van vorige week: • is het volgend jaar nog zo belangrijk? adem- focus hart- focus snelle coherentie
  124. 124. b) hoe? • stap 1: focus op je hart − (HF = heartfocus) • stap 2: adem in je hart − (HB = heartbreathing) • stap 3: roep een warm gevoel op − (HF = heart feeling) adem- focus hart- focus snelle coherentie
  125. 125. stap 1: HF : heart focus • ga met je aandacht naar je hart of hartstreek adem- focus hart- focus snelle coherentie
  126. 126. stap 2: HB: heart breathing • In F6 (5 sec. in, 5 sec. uit) • beeld je in dat je door je hart (of borststreek) ademt − niet letterlijk … − is bij wijze van spreken • tip: leg je hand op je hart (begin) • helpt om je energie te focussen op deze regio adem- focus hart- focus snelle coherentie
  127. 127. stap 3: HF: heart feeling • roep een gevoel van warmte op in je hart of borstkas − roep een leuke herinnering op (levendig) − denk aan een kind waarvan je houdt − of een huisdier (*) − afdaling met ski − zeilboot, …  indien spontane glimlach = OK adem- focus hart- focus snelle coherentie
  128. 128. oefening • 2 minuutjes • zoek even een beeld dat een warm gevoel oproept (zie foto‟s) • probeer het zo helder en scherp mogelijk voor ogen te brengen • en gebruik dit bij de oef. straks adem- focus hart- focus snelle coherentie
  129. 129. • niet aan dat beeld denken • maar dat beeld voelen, herbeleven • idee: met warme gevoelens kan je je HRV sturen!! • metafoor* adem- focus hart- focus snelle coherentie
  130. 130. • aan dat beeld denken is één ding • maar dat beeld voelen, herbeleven is veel krachtiger! • idee: met warme gevoelens kan je je HRV sturen!! adem- focus hart- focus snelle coherentie
  131. 131. variant • glimlach en breng die smile naar je hart adem- focus hart- focus snelle coherentie
  132. 132. metafoor adem- focus hart- focus snelle coherentie
  133. 133. dus 3 stappen adem- focus hart- focus snelle coherentie
  134. 134. c) wanneer? • midden in stresssituatie − examen (schriftelijk/mondeling) − korte deadline: pak leerstof…. • af en toe „bijtanken‟ − pauze (werk) − onderweg (trein, bus, auto) • maar ook op regelmatige basis − bv. Tijdens korte koffiepauze adem- focus hart- focus snelle coherentie
  135. 135. d) Raakvlak 1 • basis: emotionele intelligentie − cfr. Daniel Goleman • anecdote (kids en snoep) − ABC van EQ*: • bewust worden van emoties en stemmingen • verwoorden van “ “ • verbanden zien tussen je gevoelens en gedachten • en die emoties en stemmingen controleren adem- focus hart- focus snelle coherentie
  136. 136. d) raakvlak 2 • pure mindfulness techniek − SAARA • stoppen, ademen, aandacht, ruimte, activiteit hervatten (D. Dewulf) • stoppen, landen, activiteit hervatten (B. Prins) adem- focus hart- focus snelle coherentie
  137. 137. 3.3 Snelle coherentie adem- focus hart- focus snelle coherentie
  138. 138. a) Waarom? • snel in „flow‟ geraken − endorfines  − oxytocines  adem- focus hart- focus snelle coherentie
  139. 139. flow = in de „zone‟ zijn bore-out burn-out in de zone adem- focus hart- focus snelle coherentie
  140. 140. adem- focus hart- focus snelle coherentie
  141. 141. b) Hoe? • idem als hartfocus • dit gevoel nu ankeren met een gebaar adem- focus hart- focus snelle coherentie
  142. 142. oefening • kies éérst een bepaald „anker‟ • voorwaarde: − onopvallend − iets wat je anders niet aanraakt • pas dit opnieuw toe − gedurende 2 minuten − ev. terug met potlood • wat voel je? adem- focus hart- focus snelle coherentie
  143. 143. c) wanneer? • éérst inoefenen − rustige omgeving − dus: „automatisme kweken‟ (conditioneren) adem- focus hart- focus snelle coherentie
  144. 144. c) wanneer? • éérst inoefenen − rustige omgeving − 3 x 3 minuten/dag* • „ s morgens na opstaan !! • middagpauze • „s avonds − dus: „automatisme kweken‟ (conditioneren) adem- focus hart- focus snelle coherentie
  145. 145. • eenmaal onder de knie: − vlak vóór meeting, onderhandeling, …. − toepasbaar midden in een onverwachte stress-situatie! − „ s morgens na opstaan !! adem- focus hart- focus snelle coherentie
  146. 146. automatisme kweken oefenen oefenen oefenen oefenen oefenen oefenen oefenen oefenen oefenen oefenen adem- focus hart- focus snelle coherentie
  147. 147. conditioneren • als je het dan écht nodig hebt, kan je er spontaan gebruik van maken adem- focus hart- focus snelle coherentie
  148. 148. verdieping 1 • focus op je hart én solar plexus − adem in je hart − en adem uit in je solar plexus adem- focus hart- focus snelle coherentie
  149. 149. verdieping 2 • ademhalingsritme − ipv 5 sec. IN en 5 sec. UIT − 4 sec. IN en 6 sec. UIT • nadruk op parasympaticus adem- focus hart- focus snelle coherentie
  150. 150. take home message “365” • 3 x oefenen per dag • 6 x ademen per minuut − 5 in , 5 uit • 5 minuten lang • 365 dagen / jaar !! adem- focus hart- focus snelle coherentie
  151. 151. Bijsluiter • HRV is ook bruikbaar in andere domeinen − concentratieproblemen − te hoge bloeddruk − sportprestaties adem- focus hart- focus snelle coherentie
  152. 152. 2 Extra oefeningen • knopen leren doorhakken • wég met oude ballast − terugkerende piekergedachtes − oude „rommel‟ die je in je rugzak meesleept leren loslaten
  153. 153. extra oef. 1: knopen doorhakken • tappen uit je diepste intuïtie • helderder nadenken • Knopen doorhakken
  154. 154. hoe? • 1+2+3 van daarnet • 4° stap: − vraag aan je hart wat een goede oplossing kan zijn in de gegeven situatie
  155. 155. • verwacht géén tekstballon met „de oplossing‟ of een ondertiteling • maar word je bewust van kleine signalen, een ander gevoel, of perceptie….
  156. 156. extra oef. 2: Mededogen van je hart
  157. 157. a) Waarom? • afgeraken van steeds terugkerende piekergedachtes • herprogrammeren van slechte gewoontes/herinneringen • deblokkeren van oude gekneldheden • let op: − trauma‟s = psychiater of psycholoog !
  158. 158. b) Hoe? • Stap 1 = bewust worden van een specifieke negatieve emotie, angst, spanning, gekweldheden (verleden) • Breng ze „in kaart‟
  159. 159. Zet ze op papier aanleiding? wat gevoeld? (en waar?) hoe gereageerd? kritiek van collega ongemak in keel tanden op elkaar smile (maar inwendig koken) ruzie tussen kids druk in voorhoofd boos roepen … • is een analyse tool • dan weet je waarmee je aan de slag kunt….
  160. 160. Stap 2 • focus op je hart − adem in je hart − en adem uit in je solar plexus (zorgt voor een verdieping)
  161. 161. Stap 3 • dompel het gevoel nu onder in de warmte van je hart − metafoor wasmachine • Kijk met „mededogen‟ naar die situatie − EHBO = erken probleem, herken het, benoem het, en omarm het
  162. 162. Stap 4 • vraag aan je hart om nieuwe inzichten en kracht om beter met het probleem om te gaan en je gedrag te veranderen
  163. 163. c) Wanneer? • „s avonds (vóór slapengaan) • na meditatie (verdiepen ervan)
  164. 164. DEEL 4: LITERATUUR
  165. 165. David Servan-Schreiber • uw brein als medicijn • www.guerir.org
  166. 166. Kees Blase • Slanker met je hartritme • David O‟ Hare en Kees blase • http://www.hartfocus.nl
  167. 167. Luc Swinnen • Stress is geen probleem • Luc Swinnen • www.stressmanagement.be
  168. 168. Peter Aelbrecht • Homo Energeticus • Oefenboek • receptenboek • http://www.homo- energeticus.be
  169. 169. Doc Childre • Transforming stress • Doc Childre • www.heartmath.com • www.heartmath.org
  170. 170. Engelstalig
  171. 171. tijdschrift
  172. 172. Qi gong: hartklank (hao) • de warmte van het hoofd en je hart, gaat in je buik. − http://www.happinez.nl/inspir atie/do-it- yourself/buikoefeningen/buiko efening/aflevering-1-de- onderbuik/
  173. 173. gratis e-books • op site van heartmath
  174. 174. http://endless-satsang.com/free-spiritual-ebooks.htm
  175. 175. websites • heartmath.com ….org • hartfocus.nnl • nu vitaal • wibo van gennip • universe of possibilities
  176. 176. http://www.heartmathbenelux.com/
  177. 177. http://www.heartmath.org/
  178. 178. http://www.hartfocus.nl/
  179. 179. http://www.nuvitaal.nu
  180. 180. http://www.wibovangennip.nl/
  181. 181. http://www.ca.uky.edu/HES/fcs/possibilities/index.htm
  182. 182. “take home message” • luisteren naar de stem van je hart is het meest betrouwbare kompas !!

×