De erfgoedkoffer

2,180 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,180
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
19
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

De erfgoedkoffer

  1. 1. De Erfgoedkoffer De productie en het gebruik van boeken in de middeleeuwen
  2. 2. De Erfgoedkoffer Deze voorstelling is gebaseerd op de Erfgoedkoffer, een workshop in de Openbare Bibliotheek Brugge rond de productie van middeleeuwse manuscripten. De Erfgoedkoffer is een initiatief van de OB Brugge in samenwerking met de Erfgoedcel Brugge en met de kunsthistoricus en artiest Brody Neuenschwander. Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 101, f. 3v
  3. 3. De Erfgoedkoffer De Openbare Bibliotheek Brugge bezit ongeveer 650 middeleeuwse handschriften. De meeste handschriften die in deze voorstelling zullen getoond worden, zijn afkomstig uit onze collectie. Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 101, f. 3v
  4. 4. Even opfrissen… De middeleeuwen: van de 5de eeuw tot de 15de eeuw Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 321, f. 5v
  5. 5. Even opfrissen… Vóór de middeleeuwen: de Oudheid eindigt met de invallen van de “barbaren”
  6. 6. Even opfrissen… Vóór de middeleeuwen: de Oudheid eindigt met de invallen van de “barbaren” Na de middeleeuwen: de Renaissance beginnend individualisme, secularisme, realisme, inspiratie in de Klassieke Oudheid
  7. 7. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: ca. 5de eeuw – 11de eeuw:
  8. 8. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: ca. 5de eeuw – 11de eeuw: Boeken bewaard en gekopieerd in kloosters
  9. 9. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: ca. 5de eeuw – 11de eeuw: Boeken bewaard en gekopieerd in kloosters Veilige haven voor boeken in woelige tijden (bv. Invallen Vikings 8ste-11de eeuw)
  10. 10. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: 11de eeuw:
  11. 11. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: 11de eeuw: Ontstaan van de universiteiten
  12. 12. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: 11de eeuw: Ontstaan van de universiteiten Ateliers in de universiteitssteden voor goedkope en snelle productie van teksten Afb.: Heidelberg, Cod. Pal. Germ. 848, f. 292v
  13. 13. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: 14de – 15de eeuw:
  14. 14. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: 14de – 15de eeuw: Rijke burgerij in de steden
  15. 15. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: 14de – 15de eeuw: Rijke burgerij in de steden Zeer luxueuze boeken voor prestige Afb.: Diptiek van Maarten van Nieuwenhove (rechterpaneel), 1487, Hospitaalmuseum Brugge
  16. 16. Boeken in de middeleeuwen Enkele belangrijke evoluties: Even herhalen… - ca. 5de eeuw – 11de eeuw: Kloosters - 11de eeuw: Universiteiten - 14de – 15de eeuw: Rijke burgerij
  17. 17. Boeken in de middeleeuwen Kwisje: Welke cisterciënzerabdijen werden in de 12de eeuw opgericht in Koksijde en Lissewege? Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 251, f. 191r
  18. 18. Boeken in de middeleeuwen Kwisje: Welke cisterciënzerabdijen werden in de 12de eeuw opgericht in Koksijde en Lissewege? Ten Duinen en Ter Doest Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 251, f. 191r
  19. 19. Boeken in de middeleeuwen Kwisje: Waar ontstonden de eerste universiteiten in Europa? (Hint: steden in Engeland, Frankrijk, Italië) Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 251, f. 191r
  20. 20. Boeken in de middeleeuwen Kwisje: Waar ontstonden de eerste universiteiten in Europa? (Hint: steden in Engeland, Frankrijk, Italië) Oxford, Parijs, Bologna Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 251, f. 191r
  21. 21. Boeken in de middeleeuwen Ken jij de twee grote fysieke verschillen tussen middeleeuwse en hedendaagse boeken?
  22. 22. Boeken in de middeleeuwen Antwoord: Middeleeuwen vs. Modern
  23. 23. Boeken in de middeleeuwen Antwoord: Middeleeuwen vs. Modern Geschreven Gedrukt Perkament Papier
  24. 24. Boeken in de middeleeuwen Antwoord: Middeleeuwen vs. Modern Geschreven Gedrukt Perkament Papier Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 319, f. 261r
  25. 25. Boeken in de middeleeuwen Antwoord: Middeleeuwen vs. Modern Geschreven Gedrukt Perkament Papier De boekdrukkunst werd ontwikkeld door Johannes Gutenberg rond 1450. Vóór die uitvinding werden alle boeken met de hand geschreven, daarom spreken we over handschriften of manuscripten. Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 319, f. 261r
  26. 26. Stap 1: Perkament Gemaakt van dierenhuiden, o.a.:
  27. 27. Stap 1: Perkament Gemaakt van dierenhuiden, o.a.: kalf schaap ongeboren kalf geit
  28. 28. Stap 1: Perkament Gemaakt van dierenhuiden, o.a.: Weetje: De huid van een jong kalf dier is soepeler en schaap bevat minder littekens ongeboren dan dat van een ouder kalf dier. Een kalf is jong, maar toch ook groot. geit Ideaal dus voor mooie, grote vellen. Dit noemen we dan velijn.
  29. 29. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt?
  30. 30. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? De huiden werden in een bad met een kalkoplossing gelegd. Dit maakte het haar los van de huid.
  31. 31. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? De huiden werden in een bad met een kalkoplossing gelegd. Dit maakte het haar los van de huid. De verschillende huidlagen werden gespleten en het vet werd van de huid geschraapt.
  32. 32. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? De huiden werden in een bad met een kalkoplossing gelegd. Dit maakte het haar los van de huid. De verschillende huidlagen werden gespleten en het vet werd van de huid geschraapt. De huid werd heel strak gespannen op een kader om te drogen.
  33. 33. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? De huiden werden in een bad met een kalkoplossing gelegd. Dit maakte het haar los van de huid. De verschillende huidlagen werden gespleten en het vet werd van de huid geschraapt. De huid werd heel strak gespannen op een kader om te drogen. De huid werd met een rond mes nog een laatste keer “geschoren” en egaal gemaakt.
  34. 34. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? Afb.: Een huidenverkoper biedt zijn goederen aan. Afb.: Kopenhagen, Det Kongelige Bibliotek, Gl. Kgl. Saml., f. 183r, 13de eeuw
  35. 35. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? Afb.: Een huidenverkoper biedt zijn goederen aan. Zie je het ronde mes waarmee hij de huid schoonschraapte? Afb.: Kopenhagen, Det Kongelige Bibliotek, Gl. Kgl. Saml., f. 183r, 13de eeuw
  36. 36. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? Afb.: Een huidenverkoper biedt zijn goederen aan. Zie je het ronde mes waarmee hij de huid schoonschraapte? Afb.: Kopenhagen, Det Kongelige Bibliotek, Gl. Kgl. Saml., f. 183r, 13de eeuw
  37. 37. Stap 1: Perkament Hoe werd perkament gemaakt? Afb.: Een huidenverkoper biedt zijn goederen aan. Zie je het ronde mes waarmee hij de huid schoonschraapte? Zie je hoe de huid in een mooi vierkant is gesneden? Afb.: Kopenhagen, Det Kongelige Bibliotek, Gl. Kgl. Saml., f. 183r, 13de eeuw
  38. 38. Stap 1: Perkament Dit vel wordt doormidden gevouwen tot het gewenste formaat (1).
  39. 39. Stap 1: Perkament Dit vel wordt doormidden gevouwen tot het gewenste formaat (1). Dit gevouwen vel maakt een katern (2).
  40. 40. Stap 1: Perkament Dit vel wordt doormidden gevouwen tot het gewenste formaat (1). Dit gevouwen vel maakt een katern (2). De bovenkant van deze katern wordt opengesneden, zodat er twee dubbele vellen in elkaar liggen (3).
  41. 41. Stap 2: Overschrijven Dit is de taak van de kopiist. Afb.: Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. français 9198; 1456
  42. 42. Stap 2: Overschrijven Dit is de taak van de kopiist. Hij schrijft op losse vellen, waarop eerst een liniëring wordt aangebracht. Afb.: Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. français 9198; 1456
  43. 43. Stap 2: Overschrijven Dit is de taak van de kopiist. Hij schrijft op losse vellen, waarop eerst een liniëring wordt aangebracht. Missen is menselijk. Hij maakt soms fauten bij het overschreiven. Hij past de tekst soms ook bewust aan (bv. aan zijn eigen dialect). Afb.: Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. français 9198; 1456
  44. 44. Stap 2: Overschrijven Dit is de taak van de kopiist. Hij schrijft op losse vellen, waarop eerst een liniëring wordt aangebracht. Missen is menselijk. Hij maakt soms fauten bij het overschreiven. Hij past de tekst soms ook bewust aan (bv. aan zijn eigen dialect). → Deze verschillen maken elke handgeschreven kopie uniek! Afb.: Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. français 9198; 1456
  45. 45. Stap 2: Overschrijven Dit is de taak van de kopiist. Vind je het brilletje op de afbeelding ? Hij schrijft op losse vellen, waarop eerst een liniëring wordt aangebracht. Missen is menselijk. Hij maakt soms fauten bij het overschreiven. Hij past de tekst soms ook bewust aan (bv. aan zijn eigen dialect). → Deze verschillen maken elke handgeschreven kopie uniek! Afb.: Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. français 9198; 1456
  46. 46. Stap 2: Overschrijven Dit is de taak van de kopiist. Vind je het brilletje op de afbeelding ? Hij schrijft op losse vellen, waarop eerst een liniëring wordt aangebracht. Missen is menselijk. Hij maakt soms fauten bij het overschreiven. Hij past de tekst soms ook bewust aan (bv. aan zijn eigen dialect). → Deze verschillen maken elke handgeschreven kopie uniek! Afb.: Paris, Bibliothèque nationale de France, Ms. français 9198; 1456
  47. 47. Stap 2: Overschrijven De kopiist schrijft met een veer. De punt wordt op een speciale manier gesneden.
  48. 48. Stap 2: Overschrijven Pigmenten voor zwarte inkt:
  49. 49. Stap 2: Overschrijven Pigmenten voor zwarte inkt: - Houtskool - Roet - Galappeltjes
  50. 50. Stap 2: Overschrijven Pigmenten voor zwarte inkt: - Houtskool - Roet - Galappeltjes →
  51. 51. Stap 2: Overschrijven Pigmenten voor zwarte inkt: - Houtskool - Roet - Galappeltjes → De galwesp legt haar eitjes in bladeren van bomen. De boom maakt een cocon of gezwel rond deze eitjes. Dit zijn galappeltjes.
  52. 52. Stap 2: Overschrijven Pigmenten voor zwarte inkt: - Houtskool - Roet - Galappeltjes → De galwesp legt haar eitjes in bladeren van bomen. De boom maakt een cocon of gezwel rond deze eitjes. Dit zijn galappeltjes. Een extract van de galappeltjes wordt vermengd met ijzersulfaat. Deze mengeling heet ijzergallusinkt en is zeer populair in de middeleeuwen.
  53. 53. Stap 3: Boekverluchting Functie van boekverluchting Weetje: een synoniem voor beginletter is initiaal = Versiering = Indeling van de tekst Bv: De eerste letter van een nieuw hoofdstuk wordt versierd = Verduidelijking of illustratie bij de tekst
  54. 54. Stap 3: Boekverluchting Functie van boekverluchting Weetje: een synoniem voor beginletter is initiaal = Versiering = Indeling van de tekst Bv: De eerste letter van een nieuw hoofdstuk wordt versierd = Verduidelijking of illustratie bij de tekst
  55. 55. Stap 3: Boekverluchting Functie van boekverluchting Weetje: een synoniem voor beginletter is initiaal = Versiering = Indeling van de tekst Bv: De eerste letter van een nieuw hoofdstuk wordt versierd = Verduidelijking of illustratie bij de tekst
  56. 56. Stap 3: Boekverluchting Functie van boekverluchting Weetje: een synoniem voor beginletter is initiaal = Versiering = Indeling van de tekst Bv: De eerste letter van een nieuw hoofdstuk wordt versierd = Verduidelijking of illustratie bij de tekst
  57. 57. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 1. Gedecoreerde initialen: - Fantasiefiguurtjes rond initiaal - Geen band met de inhoud van de tekst
  58. 58. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 1. Gedecoreerde initialen: - Fantasiefiguurtjes rond initiaal - Geen band met de inhoud van de tekst
  59. 59. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 1. Gedecoreerde initialen: - Fantasiefiguurtjes rond initiaal - Geen band met de inhoud van de tekst Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 141, f. 1v (initiaal Q); Ms. 358, f. 52r (D); Ms. 314, 7r (A); Ms. 113, 39r (S)
  60. 60. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 1. Gedecoreerde initialen: - Fantasiefiguurtjes rond initiaal - Geen band met de inhoud van de tekst Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 141, f. 1v (initiaal Q); Ms. 358, f. 52r (D); Ms. 314, 7r (A); Ms. 113, 39r (S)
  61. 61. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 1. Gedecoreerde initialen: - Fantasiefiguurtjes rond initiaal - Geen band met de inhoud van de tekst Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 141, f. 1v (initiaal Q); Ms. 358, f. 52r (D); Ms. 314, 7r (A); Ms. 113, 39r (S)
  62. 62. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 1. Gedecoreerde initialen: - Fantasiefiguurtjes rond initiaal - Geen band met de inhoud van de tekst Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 141, f. 1v (initiaal Q); Ms. 358, f. 52r (D); Ms. 314, 7r (A); Ms. 113, 39r (S)
  63. 63. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 2. Gehistorieerde initialen: - Tafereeltje in initiaal - Wel band met de inhoud van de tekst → In de initiaal D(omine) staat David afgebeeld terwijl hij Psalmen componeert.
  64. 64. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 2. Gehistorieerde initialen: - Tafereeltje in initiaal - Wel band met de inhoud van de tekst → In de initiaal D(omine) staat David afgebeeld terwijl hij Psalmen componeert.
  65. 65. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 2. Gehistorieerde initialen: - Tafereeltje in initiaal - Wel band met de inhoud van de tekst → In de initiaal D(omine) staat David afgebeeld terwijl hij Psalmen componeert. Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 333, f. 25r; 15de eeuw
  66. 66. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 3. Miniaturen: Illustraties bij de tekst → Gregorius de Grote met leerling
  67. 67. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 3. Miniaturen: Illustraties bij de tekst → Gregorius de Grote met leerling
  68. 68. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 3. Miniaturen: Illustraties bij de tekst → Gregorius de Grote met leerling Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 141, f. 2v; 12de eeuw
  69. 69. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 3. Miniaturen: Illustraties bij de tekst → Augustinus, De civitate Dei Afb.: De wereldse staat (links) en de staat van God (rechts) Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 108, f.1v; 15de eeuw
  70. 70. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 3. Miniaturen: Illustraties bij de tekst → Augustinus, De civitate Dei Afb.: De wereldse staat (links) en de staat van God (rechts) Afb.: Brugge, Openbare Bibliotheek, Ms. 108, f.1v; 15de eeuw
  71. 71. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 4. Randdecoratie:
  72. 72. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 4. Randdecoratie:
  73. 73. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 4. Randdecoratie:
  74. 74. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 4. Randdecoratie:
  75. 75. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 4. Randdecoratie:
  76. 76. Stap 3: Boekverluchting Types decoratie 4. Randdecoratie:
  77. 77. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten om verf te maken
  78. 78. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Sap van rijpe bessen van de wegedoorn Sap van de meekrap Sap van de zaden van Sap van de de zonnebloem drakenbloedplant Saffraan Brazilhout
  79. 79. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - …
  80. 80. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Sap van rijpe bessen van de wegedoorn
  81. 81. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Sap van de meekrap
  82. 82. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Sap van de zaden van de zonnebloem
  83. 83. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Sap van de drakenbloedplant
  84. 84. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Saffraan
  85. 85. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Plantaardige pigmenten - Sap van besjes - Sap van planten - Specerijen - Gemalen hout - … Brazilhout
  86. 86. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen - Vet - …
  87. 87. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen - Vet - …
  88. 88. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen - Vet - … Van schildluizen maakt men cochenille of karmijnrood
  89. 89. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen - Vet - … Van schildluizen maakt men cochenille of karmijnrood Dit pigment wordt nog steeds als kleurstof in eten gebruikt (E120)
  90. 90. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen De gal van vissen en koeien is geel - Vet - … Van schildluizen maakt men cochenille of karmijnrood Dit pigment wordt nog steeds als kleurstof in eten gebruikt (E120)
  91. 91. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen De gal van vissen en koeien is geel - Vet Verbrande beenderen zijn spierwit - … Van schildluizen maakt men cochenille of karmijnrood Dit pigment wordt nog steeds als kleurstof in eten gebruikt (E120)
  92. 92. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Dierlijke pigmenten - Beenderen - Organen De gal van vissen en koeien is geel - Vet Verbrande beenderen zijn spierwit - … Van schildluizen maakt men cochenille of karmijnrood Dit pigment wordt nog steeds als kleurstof in eten gebruikt (E120) Van de purperslak wordt purper of violet gemaakt
  93. 93. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Mineralen en gesteenten
  94. 94. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Mineralen en gesteenten Malachiet Azuriet Ultramarijn
  95. 95. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Mineralen en gesteenten Malachiet Azuriet Ultramarijn Ultramarijn wordt gemaakt van de Lapis Lazuli, een zeldzame en zeer dure steen (ca. 35 euro/ 30 gr).
  96. 96. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Mineralen en gesteenten Malachiet Azuriet Ultramarijn Ultramarijn wordt gemaakt van de Lapis Lazuli, een zeldzame en zeer dure steen (ca. 35 euro/ 30 gr). Ultramarijn was in kunst voorbehouden voor de belangrijkste figuren (bv. Jezus, Maria, de opdrachtgever…). Ook in het echt mochten enkel de notabelen deze kleur in hun kleren dragen.
  97. 97. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Mineralen en gesteenten Malachiet Azuriet Ultramarijn Ultramarijn wordt gemaakt van de Lapis Lazuli, een zeldzame en zeer dure steen (ca. 35 euro/ 30 gr). Ultramarijn was in kunst voorbehouden voor de belangrijkste figuren (bv. Jezus, Maria, de opdrachtgever…). Ook in het echt mochten enkel de notabelen deze kleur in hun kleren dragen. Afb.: Rogier van der Weyden en medewerkers, Triptiek van de zeven sacramenten KMSKA, inv. nr. 393-395
  98. 98. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Zuivere chemische elementen - Koolstof - Zilver - Goud - …
  99. 99. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Zuivere chemische elementen - Koolstof - Zilver - Goud - …
  100. 100. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Zuivere chemische elementen - Koolstof - Zilver Goudschilfers - Goud - … Bladgoud Goudpoeder Gesso
  101. 101. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Zuivere chemische elementen - Koolstof - Zilver Goudschilfers - Goud - … Bladgoud Gesso is een kalkverbinding. Het wordt als lijm gebruikt voor het bladgoud. Goudpoeder Gesso
  102. 102. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Artificiële pigmenten Uit een chemisch proces waarbij elementen samengebracht worden, ontstaat een nieuwe kleur. - Azijn + lood + opwarming = Wit lood - Geroosterd wit lood = Oranje lood of Minium - Azijn + koper + opwarming = Verdigris - Kwik + Sulfer = Vermiljoen Weetje: Weetje: Rijke woord miniatuur komt lood de kleurgezicht om witter te lijken. Het dameselementenwit vanwarmen minium (oranje lood): “afbeelding Om de smeerden op te op hun gebruikte men… Eenversehuid stond gelijk aan rijkdom, want arme boeren waren witte paarden- en koeienmest! in minium”. gebruinddie afbeeldingen altijd klein waren, betekent het woord miniatuur Omdat door de hele dag in de zon te werken. Maar lood is uiteraard giftig… de dames verloren tanden en haar! nu “klein”.
  103. 103. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Artificiële pigmenten Uit een chemisch proces waarbij elementen samengebracht worden, ontstaat een nieuwe kleur. - Azijn + lood + opwarming = Wit lood - Geroosterd wit lood = Oranje lood of Minium - Azijn + koper + opwarming = Verdigris - Kwik + Sulfer = Vermiljoen Om de elementen op te warmen gebruikte men… verse paarden- en koeienmest!
  104. 104. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Artificiële pigmenten Uit een chemisch proces waarbij elementen samengebracht worden, ontstaat een nieuwe kleur. - Azijn + lood + opwarming = Wit lood - Geroosterd wit lood = Oranje lood of Minium - Azijn + koper + opwarming = Verdigris - Kwik + Sulfer = Vermiljoen Om de elementen op te warmen gebruikte men… verse paarden- en koeienmest!
  105. 105. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Artificiële pigmenten Uit een chemisch proces waarbij elementen samengebracht worden, ontstaat een nieuwe kleur. - Azijn + lood + opwarming = Wit lood - Geroosterd wit lood = Oranje lood of Minium - Azijn + koper + opwarming = Verdigris - Kwik + Sulfer = Vermiljoen Om de elementen op te warmen gebruikte men… verse paarden- en koeienmest!
  106. 106. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Artificiële pigmenten Uit een chemisch proces waarbij elementen samengebracht worden, ontstaat een nieuwe kleur. - Azijn + lood + opwarming = Wit lood - Geroosterd wit lood = Oranje lood of Minium - Azijn + koper + opwarming = Verdigris - Kwik + Sulfer = Vermiljoen Weetje: Het woord miniatuur komt vanwarmen minium (oranje lood): “afbeelding Om de elementen op te de kleur gebruikte men… in minium”. verse paarden- en koeienmest! Omdat die afbeeldingen altijd klein waren, betekent het woord miniatuur nu “klein”.
  107. 107. Stap 3: Boekverluchting Pigmenten: Artificiële pigmenten Uit een chemisch proces waarbij elementen samengebracht worden, ontstaat een nieuwe kleur. - Azijn + lood + opwarming = Wit lood - Geroosterd wit lood = Oranje lood of Minium - Azijn + koper + opwarming = Verdigris - Kwik + Sulfer = Vermiljoen Weetje: Rijke dameselementenwit lood op hun gezicht om witter te lijken. Om de smeerden op te warmen gebruikte men… Eenversehuid stond gelijk aan rijkdom, want arme boeren waren witte paarden- en koeienmest! gebruind door de hele dag in de zon te werken. Maar lood is uiteraard giftig… de dames verloren tanden en haar! Afb.: Queen Elizabeth I, Coronation portrait, National portrait galery 5175
  108. 108. Stap 3: Boekverluchting Bindmiddelen: Aan de verf wordt nog een bindmiddel toegevoegd, zodat ze niet uitloopt of afbladdert: - Olie - Eigeel - Eiwit - Gelatine (gemaakt van huid, botten, kraakbeen) - Arabische gom (hars van de acaciaboom; ook bindmiddel in inkt)
  109. 109. Stap 3: Boekverluchting Bindmiddelen: Aan de verf wordt nog een bindmiddel toegevoegd, zodat ze niet uitloopt of afbladdert: - Olie - Eigeel - Eiwit - Gelatine (gemaakt van huid, botten, kraakbeen) - Arabische gom (hars van de acaciaboom; ook bindmiddel in inkt)
  110. 110. Stap 3: Boekverluchting Bindmiddelen: Aan de verf wordt nog een bindmiddel toegevoegd, zodat ze niet uitloopt of afbladdert: - Olie - Eigeel - Eiwit - Gelatine (gemaakt van huid, botten, kraakbeen) - Arabische gom (hars van de acaciaboom; ook bindmiddel in inkt)
  111. 111. Stap 4: Boekband Nadat de tekst gekopieerd en gedecoreerd is, wordt het boek ingebonden. De losse dubbele vellen waarop de kopiist en de boekverluchter gewerkt hebben, worden nu weer in elkaar gelegd om een katern te vormen. Verschillende katernen worden naast elkaar gelegd. De katernen worden op bindingen (ribben) genaaid.
  112. 112. Stap 4: Boekband Nadat de tekst gekopieerd en gedecoreerd is, wordt het boek ingebonden. De losse dubbele vellen waarop de kopiist en de boekverluchter gewerkt hebben, worden nu weer in elkaar gelegd om een katern te vormen. Verschillende katernen worden naast elkaar gelegd. De katernen worden op bindingen (ribben) genaaid.
  113. 113. Stap 4: Boekband Nadat de tekst gekopieerd en gedecoreerd is, wordt het boek ingebonden. De losse dubbele vellen waarop de kopiist en de boekverluchter gewerkt hebben, worden nu weer in elkaar gelegd om een katern te vormen. Verschillende katernen worden naast elkaar gelegd. De katernen worden op bindingen (ribben) genaaid.
  114. 114. Stap 4: Boekband Nadat de tekst gekopieerd en gedecoreerd is, wordt het boek ingebonden. De losse dubbele vellen waarop de kopiist en de boekverluchter gewerkt hebben, worden nu weer in elkaar gelegd om een katern te vormen. Verschillende katernen worden naast elkaar gelegd. De katernen worden op bindingen (ribben) genaaid.
  115. 115. Stap 4: Boekband De houten covers of platten worden meestal overtrokken met leer. Het leer beschermt het boekblok tegen water. De band kan versierd worden, bijvoorbeeld met stempels (met of zonder kleurstof) die in het leer gebrand worden, met metaalbeslag (dat ondertussen ook de binding beschermt, vooral de randen), zelfs met edelstenen.
  116. 116. Stap 4: Boekband De houten covers of platten worden meestal overtrokken met leer. Het leer beschermt het boekblok tegen water. De band kan versierd worden, bijvoorbeeld met stempels (met of zonder kleurstof) die in het leer gebrand worden, met metaalbeslag (dat ondertussen ook de binding beschermt, vooral de randen), zelfs met edelstenen. Afb.: Londen, British Library, Davis721
  117. 117. Stap 4: Boekband De houten covers of platten worden meestal overtrokken met leer. Het leer beschermt het boekblok tegen water. De band kan versierd worden, bijvoorbeeld met stempels (met of zonder kleurstof) die in het leer gebrand worden, met metaalbeslag (dat ondertussen ook de binding beschermt, vooral de randen), zelfs met edelstenen. Afb.: Londen, British Library, Davis721 Londen, British Library, Davis683
  118. 118. Stap 4: Boekband De houten covers of platten worden meestal overtrokken met leer. Het leer beschermt het boekblok tegen water. De band kan versierd worden, bijvoorbeeld met stempels (met of zonder kleurstof) die in het leer gebrand worden, met metaalbeslag (dat ondertussen ook de binding beschermt, vooral de randen), zelfs met edelstenen. Afb.: Londen, British Library, Davis721 Londen, British Library, Davis683 NY, Pierpont Morgan Libr., Ms. M1 (Lindau gospels) NY, Pierpont Morgan Libr., Ms. M569
  119. 119. De Erfgoedkoffer Het einde. Evelien Hauwaerts me fecit anno Domini 2010 Openbare Bibliotheek Brugge Historisch Fonds Afdeling Middeleeuwse Manuscripten
  120. 120. De Erfgoedkoffer Het einde. Evelien Hauwaerts me fecit anno Domini 2010 Openbare Bibliotheek Brugge Historisch Fonds Afdeling Middeleeuwse Manuscripten Mail naar evelien.hauwaerts@brugge.be voor meer informatie over de Erfgoedkoffer of met vragen/opmerkingen over deze presentatie.

×