50806201 sociologija-i-deo

6,124 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
6,124
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
33
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

50806201 sociologija-i-deo

  1. 1. BESPLATNI GOTOVI SEMINARSKI, DIPLOMSKI I MATURSKI RAD. RADOVI IZ SVIH OBLASTI, POWERPOINT PREZENTACIJE I DRUGI EDUKATIVNI MATERIJALI. WWW.SEMINARSKIRAD.ORG WWW.MAGISTARSKI.COM WWW.MATURSKIRADOVI.NET WWW.MATURSKI.NET WWW.SEMINARSKIRAD.INFO WWW.MATURSKI.ORG WWW.ESSAYSX.COM WWW.FACEBOOK.COM/DIPLOMSKIRADOVI NA NAŠIM SAJTOVIMA MOŽETE PRONAĆI SVE, BILO DA JE TO SEMINARSKI, DIPLOMSKI ILI MATURSKI RAD, POWERPOINT PREZENTACIJA I DRUGI EDUKATIVNI MATERIJAL. ZA RAZLIKU OD OSTALIH MI VAM PRUŽAMO DA POGLEDATE SVAKI RAD, NjEGOV SADRŽAJ I PRVE TRI STRANE TAKO DA MOŽETE TAČNO DA ODABERETE ONO ŠTO VAM U POTPUNOSTI ODGOVARA. U BAZI SE NALAZE GOTOVI SEMINARSKI, DIPLOMSKI I MATURSKI RADOVI KOJE MOŽETE SKINUTI I UZ NJIHOVU POMOĆ NAPRAVITI JEDINSTVEN I UNIKATAN RAD. AKO U BAZI NE NAĐETE RAD KOJI VAM JE POTREBAN, U SVAKOM MOMENTUMOŽETE NARUČITI DA VAM SE IZRADI NOVI, UNIKATAN SEMINARSKI ILI NEKI DRUGIRAD RAD NA LINKU IZRADA RADOVA. PITANjA I ODGOVORE MOŽETE DOBITI NA NAŠEM FORUMU ILI NA MATURSKIRADOVI.NET@GMAIL.COM SOCIOLOGIJAI DEO – PREDMET I METOD SOCIOLOGIJE
  2. 2. 1.PREDMET SOCIOLOGIJE Sociologija je nauka o najopštijim zakonitostima nastanka i razvitka ljudskog društva.Opšta sociologija proučava društvo u celini, dok posebne sociologije proučavaju pojedine društvenepojave, od fenomena rada do fenomena rata. Naziv sociologija sastavljen od dve reči latinske socius-drug, pratilac,učesnik odnosno societas-udruženje,zajednica,društvo i gčke reči logos-reč,govor nauka. Doslovno sociologija znači „nauka odruštvu“. Sociologija se pojavila u modernom građanskom društvu sredinom 19. veka kao pokušajpreovladavanja moderne krize. Sociologija je teorijska nauka koja kroz iskustvo dolazi do objektivnog, sistematskog i preciznogsaznanja o stvarnosti, formuliše opšte zakone društvenog života i objašnjava globalni društveni oblik iuslove pod kojima se menja i nastaje uloga i mesto čoveka u njemu.Sociologija se ujedno bavi proučavanjem pojedinačnih društvenih pojava na osnovu kojih se možegovoriti o posebnim sociološkim disciplinama i o odnosu sociologije prema filozofiji, istoriji,antropologiji, politici, socijalnoj psihologiji, religiji i dr.Sen Simon je bio uveren da se preobražaj društva može izvršiti pomoću reorganizacije naučnog sistemakao posebna nauka o čoveku i društvu. Po njemu nauka bi se izgradila po uzoru na prirodne nauke i zvalabi se socijalna filozofija i proučavala bi društvo u celini. Mnogi naučnici su smatrali da sociologija nemaposeban predmet proučavanja već to rade druge nauke.Tako je Ogist Kont (osnivač sociologije) smatraoda bi sociologija mogla biti enciklopedija ili skup znanja koju već izuče ostale nauke. Nasuprot njemudrugi osnivač sociologije Herbert Spenser smatra da je predmet izučavanja sociologije rašćenje, razvoj,struktura i funkcije društvene skupine kao proizvoda uzajamne akcije ljudi osobenih po zajednčkimosobinama i osobinama svojstvenih određenoj rasi ili individui. „Formalna sociologija“ koja se upoređujesa geometrijom, (Tenis, Zimel fon Vize) proučava društvene oblike ili forme, a tek potom njihov sadržaj.Po Emilu Dirkemu sociologija je nauka o društvenim institucijama, njihovoj genezi i njihovomfunkcionisanju.2.SOCIOLOŠKI PRISTUP PROUČAVANJU DRUŠTVA Pristupi se mogu izdvojiti i pratiti na više osnova: • opseg i ugao posmatranja (npr. Makrosociološki i mikrosociološki) • odnos između pojedinca i društva (npr. Nominalizam i realizam) • priroda društvenog determinizma (npr. Monizam i pluralizam) • teorijsko-metodološke osnove nauke (npr. Pozitivizam i istorizam) • uzroci, oblici i pravci promene (npr. Evolucionizam,ciklizam, difuzionizam) • shvatanje vertikalne strukture društva (npr. Stratifikacijski, konfliktni i elitistički)U sociologiji se izdvajaju nekoliko teorija i pristupa u proučavanju društva: marksizam, funkcionalizam,strukturalizam, bihejviorizam, simbolički interakcionizam, fenomenalizam, teorija sistema, kritičkateorija društva i dr. Marks Veber nemački sociolog smatrao je da sociologija treba da razume socijalnipostupak i da ga objasni kroz tok i posledice njegovog uzroka (socioligija razumevanja). Neki autorisociologiju shvataju kao nauku o društvenim grupama, a drugi kao nauku o međuljudskim odnosima.Predstavnici biheviorističke orjentacije, koji određuju sociologiju kao nauku o društvenom ponašanjuljudi, težili su iščezavanju razlike između sociologije i drugih društvenih nauka i njihovo spajanje u naukuo ljudskom ponašanju. Filozof Đuro Šušnjić klasifikuje različite definicije sociologije u sedam podgrupa: 1. Nominalne 2. Nauka o osnovnoj strukturi društva. 3. Nauka o opštim zakonima društvenog života. 4. Nauka o socijalnim formama tj.oblicima međuljudskih odnosa 5. Nauka o društvenim ustanovama. 6. Nauka o ponašanju ljudi individualno ili kolektivno. 7. Nauka o grupama,Najpribližnije teorijsko određenje sociologije je dao Mihailo Popović koji smatra da je predmetizučavanja sociologije prvenstveno svojstvo međuljudskih odnosa u grupama, institucijama i u globalnomdruštvenom sistemu. Sociologija je najopštija nauka o ljudskom društvu, njegovoj strukturi, istorijskimoblicima kretanja i zakonima promene i razvitka.
  3. 3. Pitanja na koja svaki sociolog mora da odgovori su: • Šta je ljudsko društvo? • Iz kojih se elemenata ono sastoji? • Kakvi su njihovi odnosi? • Kroz koje su istorijske oblike prošla? • Koji su osnovni zakoni koji upravljaju promenom i razvitkom ljudskog društvaZa marksisitčke teoretičare poput dr Aleksandra Todorovića, postoje „nedostaci“ raznih odredbi predmetasociologije kod građanskih naučnika.Prema Ogistu Kontu sociologija se deli na dva dela: • Društvena statika-proučava sastav društva. • Društvena dinamika-proučava njegovo kretanje.Po njemu osnovna jedinica društva nije pojedinac nego porodica.Sokorin insistira da je socologija bila jeste i biće nauka o opštim svojstvima socijalnih pojava i odnosameđu ljudima ili je neće biti. Prema Gurviču predmet sociologije je dvostruko složen jer nastajeuzajamnim prožimanjem područja stvarnosti i metodom proučavanja te stvarnosti.3.MIKRO I MAKRO SOCIOLOGIJASociolog Ljubiša Mitrović definiše globalno duštvo kao složenu celinu koja se deli u tri pravca: • Prostorno socijalna područja (morfološka podela) • Posebne grupe i slojevi (stratifikaciona podela) • Različite oblasti društvene delatnosti (funkcionalna podela)Ova tri pravca se međusobno prepliću. Globalna društva su organizovana i u sebi sadrže više podsistema:socijalni, ekonomski, politički, kulturni.Makrosociologiju i mikrosociologiju je najbolje shvatiti kao nivoe analize, umesto kao konkretne oblikesociološkog objašnjenja.Makrosociologija: Nivo sociološke analize koja se u pogledu prostora, vremena ili broja akterausresređuje na krupne analitičke jedinice.Vezuje se najčešće za marksizam, funkcionalizam, sistemskuteoriju i suprostavlja mikrosociologiju.Mikrosociologija: obuhvata nivo sociološke analize koji se u pogledu prostora, vremena ili broja akteraodnosi na male analitičke jedinice. Proučava međuljudske odnose u sakodnevnom životu i ponašanje umalim grupama.4.SHVATANJE O PREDMETU SOCIOLOGIJE U SOCIOLOŠKOJ LITERATURIEnciklopedijsko određenje sociologije kao najopštije društvene nauke koja proučava ljudsko društvo kaocelinu kako smatra Radomir Lukić dao je O.Kont 1839. u delu TEČAJ POZITIVNE FILOZOFIJEizdvojivši je kao posebnu nauku i koji deli sociologiju na društvenu statiku (društvo se proučava u stanjumirovanja) i društvenu dinamiku (proučava kako se i zašto društvo kreće menja). Sociologija i drugenauke ne mogu jedna bez druge. Sociologija proučava društvene strukture, odnose i procese.Osnovnipojmovi sociologije obuhvataju: • Opšteistorijske(proizvodne snage i proizvodni odnosi) • Društvene grupe(klasa, nacija, država) • Kategorije koje su specifične za pojedine društveno-ekonomske formacijeSociolog Mihailo Popović smatra da je u prvom redu ispitivanje bitnih svojstava međuljudskih odnosakoji se stvaraju u grupama, institucujama i u okviru globalnog društvenog sistema. Po njemu sociologijaje teorijska i empirijska nauka. Sociologija proučava i strukturu globalnog društva i odnosa izmeđupojedinih užih strukturalnih celina, ona je nauka o društvenim grupama i o zakonostima njihovih primena.Marks Veber smatra da sociologija treba da znači jednu nauku koja razume i tumači ljudsko delanje i nataj način objasni njegov tok i njegove posledice. Pod delanjem podrazumeva ljudsko ponašanje.Vebersmatra da je društveno delanje orjentisano prema prošlom sadašnjem ili budućem stanju. On vrši njihovupodelu po tipovima na sledeći način: • Ciljno racionalno delanje • Vrednosno racionalno delanje • Afektivno delanje
  4. 4. • Tradicionalno delanjeVeber je predmet sociologije sveo na subjektivnu interpretaciju značenja. Individualni psihologističkielementi su kod njega osnovni za objašnjenje društvenih pojava. Drugu vrstu definicija predmetasocioligije nazivamo spiritualističkim.Treća vrstu socioloških definicija nazivamo formalističkom. Sociologiju možemo definisati kao osnovnu, opštu i teorijsku nauku o društvu kao celinidruštvenih delovanja i društvenih odnosa i raznolikim tvorevinama kroz koje se ispoljava društveni životljudi u određenim prirodnim i kulturno istorijskim uslovima. Po navedenim shvatanjima o sociologiji semože govoriti kao o naučnoj disciplini i kao o delatnosti. Nema delatnosti bez discipline niti disciplinebez delatnosti. Postoje nekoliko karakterističkih određenja sociologije: • Nauka o društvenim grupama • Nauka o društvenim pojavama • Nauka o duštvenim činjenicama ili ustanovama • Nauka koja proučava ljudsko ponašanjeSociologija nije vrednosno neutralna nauka.Ona u sebi sadrži tri problemske transferzale: • Individua i društvo • Stratifikacija i društvene klase • Socijalne promene.5.METOD SOCIOLOGIJEMetod kao put i način traženja je svrsishodan planski postupak koji se primenjuje radi postizanja nekogcilja, sadrži tri strukturna elementa 1. logičko teorijske 2. tehničke 3. naučno-strategijske elementeSociološki metod kao način istraživanja i metodologija kao naučna disciplina čine jednu celinu.Za sociološka istraživanja su značajni zbog toga što obuhvataju kompleksnost naučno istraživačkog radau pet faza • izrada projekta istraživanja • stvaranje plana istraživanja • prikupljanje podataka odnosno formiranje naučne ekspedicije • sređivanje i obrada podataka • naučno objašnjenje,interpretacija i proveravanjeLogika istraživanja omogućava da se putem konkretnih postupaka spozna predmet istraživanja: a) određivanje pojmovno-hipotetičkog istraživanja (teorijsko i operacionalno određenje predmeta istraživanja) b) prikupljanje podataka (metod posmatranja, anketa, analiza sadržaja, statistički metod, eksperiment i upoređivanje) c) naučno objašnjenje (provera postavljenog hipotetičkog okvira i postavljanje nove hipoteze i novih naučnih zakona)6.ODNOS OPŠTE I POSEBNIH SOCIOLOGIJAPored opšte sociologije postoje posebne (primenjene) sociologije: sociologija rada, ruralnasociologija(selo), urbana sociopatija(grad), sociologija religije, sociologija vaspitanja, sociometrija (maledruštvene grupe), socijalna patologija(kriminal), sociologija štampe, filma, televizije, sociologijasaznanja, kulture, porodice, medicine, organizacije idr. Posebne sociologije su naučno-empirijskosaznanje o odnosima između određenih posebnih društvenih pojava i ostalih socijalnih pojava. XX vek jevek afirmacije posebnih sociologija što je karakteristika savremene sociologije. Nastanak posebnihsociologija predstavlja deo procesa daljeg razvoja sociologije kao egzaktne nauke.7.SOCIOLOGIJA I FILOZOFIJA
  5. 5. Sociologija kao posebna nauka u korpusu društvenih nauka izdvaja se iz filozofije sredinom XIX veka.Nastaje kao izraz specifičnih potreba u uslovima zaoštrenih protivurečnosti građanskog društva i svesnažnijeg prodora pozitivnog naučnog duha. Sociologija je dugo bila u senci filozofije, a prvi sociolozi subili više filozofi. Postoje tri etape odvajanja sociologije od filozofije: • Sociologija je još uvek pod jakim uticajem filozofije (stvaranje velikih teorijskih sistema pod uticajem filozofije) • Raskid između sociologije i filozofije (razvoj primenjenih sociologija i prodor empirijskog pozitivizma) • Uz očuvanje samostalnosti obe nauke, teži se njihovoj integraciji i saradnji8.SOCIOLOGIJA I ANTROPOLOGIJAAntropologija je fundamentalna nauka koja proučava čoveka kao celovito biće. Ona proučava čoveka kaoprirodno i kulturno biće. Predstavnici kulturne antropologije su Lesli Vajt i Margareta Mid , a socijalneantropologije Frejzer, Tejlor, Malinovski i dr.9.SOCIOLOGIJA I ISTORIJAIstorija je jedna od najstarijih društvenih nauka.U literaturi se pokušavalo da se odredi odnos izmeđusociologije i istorije. Kreću se od potpunog suprotstavljanja do mišljenja da je to jedina nauka i pokušajagrađenja istorijske sociologije ili sociološke istorije(R.Aron iL.Goldman)10.SOCIOLOGIJA I EKONOMIJAEkonomija proučava zakoniosti proizvodnje, raspodele, razmene i potrošnje. Saznanje opštih i posebnihzakonitosti koje istražuje politička ekonomija (zakon društvene podele rada, viška vrednosti, fetišizmarobe i novca) od velikog je značaja za razumevanje dijalektike savremenog društva i karkatera odnosa idruštvenog života u njemu.11.SOCIOLOGIJA I SOCIJALNA PSIHOLOGIJAPsihologija je nauka koja proučava čoveka kao psihičko biće i njegov psihički život. Socijalna psihologijaproučava odnos pojedinca i grupe. Ona je jedna od najmlađih društvenih nauka. Socijalna psihologija sebavi socijalizacijom psihičkih funkcija, socijalno-psihološkim osobinama ljudske grupe i grupnomdinamikom kao i psihologijom velikih društvenih grupa.
  6. 6. II DEO-DRUŠTVO, DRUŠTVENE POJAVE, PROCESI I TVOREVINE1.DRUŠTVO Društvo (societas) je svaka skupina ljudi povezana svojim specifično ljudskim delovanjem,odnosno, dinamički, konkretno-istorijski totalitet delatnosti i odnosa tj društvenih pojava. Kao pojam usociologiji se upotrebljava u različitim značenjima, ali najčešće u smislu globalnog društvenog sistema.To je relativno nov pojam, nastao sa rađanjem građanskog društva. Globalno društvo se deli u tri pravca: 1. prostorno-socijalna(morfološka) 2. posebne grupe i slojevi (stratifikaciona) 3. različite oblasti društvenih delatnosti (funkcionalna)Globalno društvo čine zajedno društvene pojave, procesi, odnosi i tvorevine. To je zaokružena celina ukojoj postoje svi neophodni, potrebni i dovoljni uslovi za razvoj i opstanak ljudske zajednice. Globalnodruštvo se shvata na tri načina: • Globalne društvene grupe koje su u svom istorijskom razvoju postigle određeni stepen samodovoljnosti (autarkičnosti), ostvarile jedinstvo svih društvenih procesa i i odnosa, zaokružile se kao ljudske zajednice. To su horda, rod, pleme, narod, nacija po nekim autorima i čovečanstvo. • Skup zajedničkih karakteristika svih pojedinačnih društava u određenom istorijskom razdoblju. Dakle, polazi se od stava da je svako društvo složena celina sa vlastitom strukturom i zakonima razvoja, sa određenim karakteristikama svih društava u istorijskom razdoblju kao i u ranijim periodima. Na osnovu toga postoji nekoliko klasifikacija globalnog društva, prema Gurviču: 1. harizmatske teokratije (dominacija države i crkve) 2. Partrijahalna društva (porodične veze) 3. Feudalna društva (hijerarhija) 4. Gradovi države (gradovi imaju prevlast nad ekonomskom, religijskom i rodovskom strukturom) 5. Počeci kapitalizma i posvećeni apsolutizam (monarhijska država i buržoazija) 6. Demokratsko-liberalno društvo (razvijen kapitalizam) 7. Dirigističko društvo (država pomaže privatnom kapitalu) 8. Fašističko društvo sa tehnobirokratskom osnovom (spajanje kapitalističke organizacije i totalitarne države) 9. Plansko društvo.Marks deli društvo na društveno ekonomske formacije koje se zasnivaju na istorijskom razvoju ljudskogdruštva i to: Prvobitna zajednica, robovlasništvo, feudalizam, kapitalizam, socijalizam, kao prelazna faza ikomunizam kao najrazvijeniji oblik globalnog društva • U savremenoj sociologiji pod globalnim društvom sa jedne strane se podrazumeva opšte društvo,a sa druge pojedinačno društvo i neke opšte karakteristike.2.DRUŠTVENA POJAVAPredstavlja strukturni element društva. Društvena pojava ima dva osnovna elementa: ponašanje pojedincai povezanost tih ponašanja i njihovog delovanja na prirodu društvo i same pojedince čija su ponašanjapovezana. Društvene pojave se dele na materijalne i psihičke tj. društvene procese i društvene tvorevine.Društvene tvorevine, kao oblik društvene pojave, su nastale osnovnim društvenim procesima i dele se na: • Složene društvene procese (npr.proces materijalne proizvodnje, društvena kultura i dr.) • Društvene skupine (mase, društvene grupe, društvene zajednice) Totalna društvena pojava je sintetički pojam najvišeg reda u sociologiji sinonim za društvenucelinu. Prema Marksu i Mosu, totalna društvena pojava se odnosi na određenje „čoveka kao totaliteta“dok prema Sen Simonu i Klod-Anriju, podrazumeva „društvo na delu“. Prema Gurviču: sve društvenopredstavlja učešće ljudskog u neprestanoj promeni.
  7. 7. 3.DRUŠTVENI ODNOSIU širem smislu društveni odnos je povezano delovanje ljudi pri čemu se menja njihovo ponašanje, štodovodi do promene u svetu. U užem smislu, društveni odnos je oblik društvenog procesa koji se sastoji upoložaju učesnika u društvenom procesu jednih prema drugima. Društveni odnos kao oblik društvenogprocesa može biti: međuindividualni, unutargrupni, međugrupni, međudruštveni, zatim odnosi jednakostii saradnje ili odnosi nejednakosti, sukoba i borbe, formalni i neformalni, radni, profesionalni, porodični,kulturni, politički i dr.Za Maksa Vebera društveni odnos je ponašanje većeg broja osoba koje po svom smisaonom sadržajuuzajamno podešeno i time orjentisano. On takođe pažnju posvećuje problemu borbe, karakterudruštvenog odnosa s obzirom na tip delanja kao i pitanju zatvorenosti ili otvorenosti društvenog odnosa.Društveni odnos za učesnike može imati karakter solidarnosti (određena radnja svakog učesnika pripisujese svima) ili zastupanja (radnja pojedinih učesnika kao zastupnika pripisuje se ostalim učesnicima kaozastupnicima). Iz sociološkog ugla karakteristike društvenih odnosa su: • Oni su društveni, a ne prirodni- zasnovani su na sociokulturnim, a ne prirodnim pretpostavkama • Oni su više manje uzajamni i smisaoni • Institucionalizovani i formalizovani • Raznovrsni i promenljivi • Oblik ispoljavanja društvenog delovanja, ali se od njega razlikuje • Uvek su i individualno obojeni4.DRUŠTVENI PROCESPojam društvenog procesa potiče od reči proces koja ukazuje na tok dešavanja redosled zbivanja, kretanjauz menjanje položaja i razvoja neke pojave. Društveni odnos je dinamičko ispoljavanje društvene pojave,odnoso zbivanja koje je podstaknuto odnosom između unutrašnjih sastojaka društvene pojave i u manjojmeri širim spletom društvenih okolnosti. Društveni proces se sastoji od tri bitna činioca: • Ljudski rad • Uzajamno povezivanje i delovanje tih radnji. • Posledice tih povezivanja.Ljudske radnje su osnovni sastojak društvene pojave odnosno društvenog procesa. Mogu biti fizičke iliduhovne, svesne ili nesvesne, činjene ili nečinjene. Ljudske radnje nisu ciljno usmerene prema drugimradnjama već često svojim delovanjima izazivaju pojavu drugih radnji. Povezivanje radnji može da budedobrovoljno ili prinudno (sloboda volje odnosno tuđa volja). Povezivanje ljudskih radnji dovodi domeđudelovanja ili interakcije. Delovanje radnji može da bude jednostrano ili obostrano što dovodi dokretanja tj. do određenog rezultata, odnosno posledice (fizičke i duhovne, svesne ili nesvesne prirode).POvezivanje i uzajamnim delovanjem ljudskih radnji dolazi do stvaranja društvenih tvorevina. Društveniprocesi su mnogobrojni i dele se na razlčite načine i to po: • Uzroku (voljni i stihijski) • Prirodi (proste složene) • Sadržaju (materijalne i duhovne) • Načinu povezivanja (neposredno i posredno)Društvenom pojavom, procesom i odnosom kao društvenim formama u sociologiji su se bavili mnogiautori, a najviše pristalice tzv.formalne sociologije u Nemačkoj: Tenis, Zimel, Ffirkaut, fon Vize.5.VEBEROVO POIMANJE ZAJEDNICE I DRUŠTVAOdnos zajednice i društva Maks Veber označava kao društveni odnos i počiva na subjektivno afektivnomili tradicionalnom osećanju učesnika da pripadaju jedni drugima. Društveno delanje se u slučajuracionalnosti orijentiše na: • Vrednosno-racionalno • Ciljno-racionalno1. Na te razlike podseća F.Tenis u svojoj knjizi“Zajednica i društvo“ • Strogo racionalna, slobodno ugovorena razmena na tržištu
  8. 8. • Čisto, slobodno ugovorena udruženja, stvorena radi ostvarenja nekog cilja • Vrednosnoracionalno motivisano udruženje istomišljenika.2. Zajednica može da počiva na svakoj afektivnoj ili emocionalnoj, ali i tradicionalnoj osnovi.Najpogodniji tip je porodična zajednica3. Zajednica je po smernom značenju, najradikalnija suprotnost „borbi“4. Postojanje zajedničkih svojstava, zajedničke situacije ili ponašanja, ni u kom slučaju ne značipostojanje zajednice6.CIVILNO DRUŠTVOCivilno društvo označava skup društvenih komunikacija i socijalnih veza, socijalnih institucija idruštvenih vrednosti čija je polazna tačka i glavni akter ličnost kao građanin. Civilno društvo je društvograđana i njihovih asocijacija u kojima se građanin pojavljuje u dvostrukom svojstvu: kao osoba, ličnost,individua, ali i kao vlasnik. Najvažniji kolektivni akteri civlinog društva su građanska udruženja,građanske ustanove i društveni pokreti.Vrlo je značajna i kulturna dimenzija civlinog društva za formiranje osnovnih kulturnih vrednosti.Civilno društvo je okvir u kome se traga za sintezom privatnog i opšteg dobra; oblast zajedništva, ali islobodne individue; javne etike i individualnih interesa,....Principi na kojima počiva konflikt civilnog društva su: autonomija (u odnosu na politiku i državu),asocijativnost (nepolitičko udruživanje i organizovanje) i kontraaktualnost.
  9. 9. III DEO- SOCIOLOŠKE TEORIJE I RAZVOJ SOCIOLOGIJE1.ISTORIJSKI RAZVOJ SOCIOLOGIJEKako se razvijalo građansko društvo tako se razvijala i sociologija.Građansko društvo je imalomnogobrojne mene ili krize. Kao pokušaj prevladavanja krize nastala je sociologija. Razvoj socioligije sepovezuje sa periodom kretanja građanskog drštva. Prvi period se naziva“herojskim dobom“, a on se delina predistoriju sociologije ili vreme do njenog prvobitnog pojavljivanja oko sredine prošlog veka do1840. i pionorsku eru. Ova era se proteže do 1880. Drugi period je „klasično doba“ili“zlatni vek“. Trajeod1880-1920. Završio se Prvim svetskim ratom. Treći srednji period među doba 1920-1945.tj. krajDrugog svetskog rata. Poslednji period je „zreli period“od 1945. i traje i danas. Po M.Diverženunajstabilniji period je od 1880. do Prvog svetskog rata. Između dva rata sociologija se ukida i zabranjuje.2.SOCIOLOŠKE TEORIJESociolog Lj.Mitrović smatra da po vremenskom nastanku sociološke teorije možemo podeliti na: • Prednaučne(doXIXveka) • Klasične • SavremenePrema shvatanju prirode društva na: • Univerzalističke i individualističke • Holističke i atomističke • Sistemsku i konfliktnu paradigmu • Teorije strukture društva i Teorije socijalne dinamikePo sadržinskoj orjentaciji delimo na: • Pozitivističke • Naturalističke • Antropološke-bihejviorističke • Sociologističke • Funkcionalističke • DijalektičkePo nivoima sociološke analize delimo na: • Makrosociološke • Mezosociološke • Mikrosociološke teorijeGlobalna klasifikacija sociološke teorije: 1. idealističke 2. materijalistička 3. nenaučne 4. marksističke 5. naučne 6. građanske 7. predmoderne 8. moderne 9. posmoderne3.ANTIČKA MISAO O DRUŠTVUZa analizu društva u Grčkoj značajna su učenja sofista, Platona, Aristotela i postaristotelovskih škola –stoičke i epikurejske. Već od sofista nailazimo na razna gledišta o postanku države (društva) koje suzačetak poznatih teorija • teorija društvenog ugovora • prirodne teorije • teorije sile
  10. 10. Sofisti su za predmet filozfije pored prirode smatrali i čoveka i društvo i na tome uzasnovali antropološkufilozofiju. Predstavnici sofista su Protagora, Gorgija, Hipija i dr. Protagora je smatrao da je najgori čoveku civilizovanoj državi bolji od najboljeg divljaka. Smatrali su da svaka vlast donosi zakone koji su za njihkorisne • demokratija-demokratske • tiranija-tiranskePrivredno pravo je pravo jednakosti.Sofisti državu zamišljaju kao skup ravnopravnih građana kojiosiguravaju svoju bezbednost i ograničavaju prirodnu slobodu.Platon je odbacio sofističko učenje i tvrdio da je ljudsko društvo funkcionalna celina koja nastajeprirodnom težnjom ljudi da stvore sklad svojih interesa kako bi obezbedili ostvarivanje ideje pravednostiopšte sreće i moralnog savršenstva.Platon je živeo od 427-347.U želji da sačuva robovlasnički poredakkoncepirao je idealnu državu na idealističkoj osnovi.Počeo je od čovekove duše koja se satoji od tri dela: • Uma-razuma čija je vrlina mudrost • Volja čija je vrlina hrabrost • Požude-čula čija je vrlina umerenostAnalogno ovome državi odgovaraju tri staleža: 1. Umnom delu filozofi koji upravljaju državom kao um dušom 2. Voljnom delu stražari i vojska čuvaju državu od unutrašnjeg i spoljnog neprijatelja 3. Požudama zemljoradnici i zanatlije koji proizvode sve što je za život potrebnoPlaton je uticao na Aristotela(384-322)ali ih je Aristotel odbacio.Platon je bio objektivni idealista,aAristotel se kolebao između idealzma i materijalizma.Čovekovu političnost-društvenost Aristotel izvodiiz njegove prirode,a ne obrnuto,da čovekovu prirodu objašnjava njegovom delatošću u društvu.Platon jesmatrao porodicu praćelijom društva.Po Aristotelu postoje tri sloja društva: • Veoma bogati • Krajnje siromašni • SrednjniAristotel je posebno značajan jer je uočio ulogu ekonomskog faktora u društvenom životu građana.Prvi je govorio o razmeni kao ekonomskoj kategoriji.Za njega je novac merilo vrednosti.Po njemudruštvenu stvarnost je činilo organsko jedinstvo četiri elementa: • Filije(udruženje ljudi na osnovu prijateljstva,ljubavi,srodstva) • Kanonije(više udruženja filije) • Politeje(kanonije politike,politička grupa odnosno država) • Nanos(običaji,navike,moral,pravo idr.)Nanos utiče na karakter ljudi kao i geografski uslovi.4.SREDNJEVEKOVNA MISAO O DRUŠTVUKoncepcija društva u epohi propadanja robovlasništva i razvitka feudalizma došlo je do izražaja u dvavida:hrišćansko-religioznom i prirodno-istorijskom.Zastupnici prve koncepcije su crkveni oci svetiAugustin(354-430)i Toma Akvinski(1225-1274) a druge arapski mislilac Ibn Kldun(1332-1406).Uprocesu istorijskog zbivanja osnivaju se po Augustu dve države: • Svetovna država-oličenje zla greha i đavola • Božija-hrišćanska oličenja dobra.Toma Akvinski je jedan od najvećih skolostičara.Po njemu država je najviša,najsavršenija zajednicaizgrađena na ljudskom razumu koja služi kao ustanova za vođenje moralnog života.Država ima koren upodeli rada.Po koldunovim shvatanjima svojstvena je ideja da socijalna struktura ljudskih društava zavisiod stanovitih objektivnih okolnosti kao što su ekonomske.5.NOVOVEKOVNA MISAO O DRUŠTVUObično se uzima da novi vek počinje sa dva značajna događaja:otkriće Amerike(1492)i reformacija(1517-1525)pobuna protiv katoličke crkve i svega što je ona u to vreme štitila.U XIV veku prvenstveno uItaliji,a potom i u drugim gradovima Evrope dolazi do snažne obnove nauke filozofije i umetnosti premaantičkim uzorima.Novi vek je vekGalileja,Bekona,Šekspira,Dekarta,Njutna,Spinoze,Lajbnica,Hobsa...Svisu dali doprinos razvoju ljudske misli.Fransis Bekon(1561-1626)ističe da preterano obožavanje svega štoje antičko predstavlja prepreku duhovnom i društvenom napreku.Rene Dekorf(1596-1650)oslanjanjem narazum veruje u usavršavanje ljudskog duha i praktičnu primenu njegovog rezultata.Abede Sen Pjer(1658-
  11. 11. 1753)smatra da je čovekova sudbina u sopstvenim rukama i da su rat,religiozno praznoverje i političkidespotizam prepreke progresu.6.INDIVIDUALNE I KOLEKTIVNO-PSIHOLOŠKE TEORIJEČovekova psiha predstavlja osnov za razumevanje i objašnjenje društvenih pojava.Kao odgovor šta jeljudska psiho-psihologistička sociologija se može podeliti u tri struje:istruktivizam,bihejviorizam ihimanizam.Početak instruktivističke teorije(latinska reč insinquere-podstaknut,nagon,nagnut)povezan sadelom Čarlsa Darvina(1809-1882).Dao je teoriju evolucije o razvoju živog bića(prirodnomselekcijom)Piter Sorokin razlikuje psihološku školu i psihologističke teorije.Psihološku školu deli na: • Instiktivističku(nagon) • Bihejvioristički(ponašanje individue i grupa) • Introspektivni(ideja verovanja,osećanja)A.Kurviner razlikuje dva pravca: • Individualno psihološki • Kolektivno psihološkiPrema Frojdu polni nagon ili libido igra veliku ulogu u životu.Po dugalu društvene pojave nastajukombinacijom raznih instikata.Individualno psihološka varijanta se deli na: • Instiktivističku(Frojd,Dugal)nagon • Introspektivni(zasniva se na shvatanju da su društvene pojave i procesi po svojoj prirodi psihičke naravi i da su nastale uzajamnim dodirom individualnih svesti.Bitni psihički elementi su ideje,misli,težnje i osećanja pojedinca.Predstavnici su francuski sociolog Gabrijel Tard(1843-1904) i američki sociolog Lester Vord(1841-1913).Tardeova teorija oponašanja se zasniva na dve psihološke pojave:invencije i imitacije.Manjeznačenje od predhodnih dveju teorija u sociologiji ima bihejvioristička,individualno psihološki pravac čijije glavni predstavnik u psihologiji Ivan Pavlov.Poseban pravac u okviru individualno psihološkogobjašnjenja društva i društvenih pojava po Danilu Z Markoviću predstavlja sociometrija čiji je osnivačJakob Moreno(1892-1973)7.KOLEKTIVNO-PSIHOLOŠKE TEORIJE O DRUŠTVUPsihološke teorije u sociologiji su brojne.Njihovo zajedničko obeležje sastoji se u nastojanju da društvenepojave i njihov razvitak objasne psihičkim činiocima tj.psihičkim odnosima izmeđupojedinaca.Kategorije psihologije predstavljaju pojmovno-teorijski aparat za objašnjenje društva.DžonStjuart Mil(1806-1873)ukazivao na potrebu da se društvo objasni individualnom psihom.Na osnovuuticaja na društvene pojave i društvo,psihološke teorije delimo na: • Individualno psihološke • Kolektivno psihološke • Socijalno psihološkeNastaju kao reakcija na neuspeh bioloških teorija.8.EMIL DIRKEM I SOCIOLOGISTIČKE TEORIJE DRUŠTVAOsnivač sociologističke teorije,francuski sociolog Emil Dirkem(1858-1917)ostaće upamćen po tome štodruštvo ima primat nad pojedincem,pojedinim društvenim pojavama i društvenim grupama.Po njemudruštvo je sastavljeno iz dva dela:idejnog jezgra i morfološke stukture.Prvi element sačinjava kolektivnasvest dok morfološku strukturu sačinjavanju:demografski,tehnološki,politički,ekonomski i etičko kulturnifaktori.Dirkom ima poglede o dva tipa društva:primitivno društvo utemeljno na mehaničkojsolidarnosti,civilizovanog društva koje se zasniva na organskoj solidarnosti.Osnovne karakteristikeDirkomovog sociološkog sistema obuhvataju: • Društvene pojave i društvo kao celina • Društveni razvoj • Kriterijume za razlikovanje normalnih i patoloških društvenih pojava i stanja • Osnovne metedološke poglede.9.FUNKCIONALIZAMFunkcionalistički pravac polazi od činjenice da je funkcija svaki odnos zavisnosti između dve ili višedruštvenih pojava.Đ Šušnjić piše da reč funkcija služi da bi njome označili ulogu koju jedan elemenatsocijalne strukture ima u odnosu na ceo društveni sistem.Funkcionalisti polaze od nekoliko osnovnihpredpostavki:
  12. 12. 1. da je društvo stabilan sistem 2. da su delovi tog sistema dobro itegrisani 3. da svaki deo sistema ima određenu funkciju-doprinos održavanju,jačanju i razvijanju sistema 4. da se glatko funkcionisanje sistema zasniva na saglasnosti o osnovnim vrednostima sistema 5. da je društveni rad osnovna predpostavka za uspešno funkcionisanje sistema 6. da je svako odstupanje od takvog reda disfunkcionalno,devijantno i patološko 7. čovek je biće koje se prilagođava sistemu.Istorijski razvoj koji govori o uticaju na funkcionalni metedološki pristup,obuhvata tri izvora: • delovanje neposredno iz svakodnevnog iskustva • metodološko istraživačka praksa bioloških nauka • filozofsko nasleđe relativno za ovu problematikuPo Dirkemu cilj funkcionalne analize je da se istražuje veza između proučavanih pojava i opštih potrbadruštvenog organizma.Suštinu društvene pojave,onovnu specifičnost društva kojom se ono razlikuje odprirode na jednoj i individualnih ponašanja na drugoj strani,predstavlja društvena svest.Začetnicistrukturalnog funkcionalizma su engleski antropolozi Branislav Milinivski(1898-1967)i RetklifBraun(1881-1953)Za sociologiju je značajno Parsonovo razlikovanje četiri elementa društva • uloga • koliktivitet • norma • vrednostNa osnovu ovih elemenata Parson je utemeljio četiri funkcionalna principa 1. Imperativ održavanja osnovnog vladajućeg obrasca 2. imperativ unutrašnje intergracije sistema 3. imperativna na postizavanju cilja s obzirom na njegova spoljašnja okruženja 4. imperativ prilagođenosti sistema opštim uslovima.Za Parsonsa društveni sistem se sastoji od četiri podsistema • kulturnog poretka • pravnog poretka • političkog poretka • privrednog poretkaNastavljač funkcionalizma savremeni sociolog Robert Merton bavio se kategorijama funkcije idisfunkcije.Na osnovu toga izvodi zaključak da su se totalni sociološki sistemi pokazali neodgovarajući uobjašnjenju društva.10.STRUKTURALIZAMJe teorijski pravac nastao posle niza godina dominacije filozofskih tema o egzistenciji,slobodi i smisluljudskog postojanja.Zasniva se na nekoloko teorijsko metodoloških predpostavki: • ispod ili iza svake stvari,bića,individualnog ili kolektivnog ponašanja • čovek je biće u svetu drugih bića bez ikakvog ontološkog privilegija • čovek je biće koje iza sebe ostavlja tragove ili informacije • nauka o čoveku bavi se strukturama kao celinama. • Svako konkretno društvo obično se zasniva na jednom prilično jednostavnom principu organizacije njegovih osnovnih delovaNajizrazitiji predstavnik ove škole Klod Levi Štraus postavio je nekoliko principa strukturalističkesociologije.Jezik ima središnje mesto među drušvenim pojavama.Naučno saznanje o društvenimpojavama treba da bude usmereno na otkrivanje nesvesnih stihijnih nizova njihovog odvijanja i odnosameđu njima.Istorijske promene društvenih pojava nisu suštinskog karaktera jer se sve društven pojave isva društvena zasnivaju na nekoliko osnovnih i jednostavnih pravilnosti,zakonitosti.Osnovni odnosi međupojavama izražavaju se kao strukure koje su trajne,koje nastaju stihijno,nezavisno od volje i svesnogdelovanja ljudi.11.ELITISTIČKE TEORIJEElita se može označavati i kao manjina za koju se predpostavlja da ili najviše vredi ili najviše doprinosidruštvu i otuda polaže pravo na najviši uticaj ili najviši položaj i moć u njemu.Elitistička kultura je
  13. 13. suprotna narodnoj ili masovnoj kulturi.U sociološkom smislu elita se povezuje za pojavu društvenestratifikacije to su viši društveni slojevi koji pripadaju jednoj ili većem broju društvenih klasa.Sociološkakoncepcija najčešće kao kriterijum određivanja elite uzimaju institucijalne pozicije pripadnika.Elementiove socio-političke teorije delimično se nalaze u učenjima Platona,Aristotela kao i Sorela iNičea.Italijanski teoretičar Gaetano Moska(1858-1941)polazio je od činjenice da u svakom društvupostoje dve klase:oni koji upravljaju i oni kojima se upravlja.O problemu elite pisao je i sociolog iekonomista Viljem Pareta(1848-1923).On smatra da ljudsko društvo nije homogeno.U njemu se vršistalno obnavljanje elite tako što oni koji prelaze iz jedne grupe u drugu donose sa sobom sve što jepozitivno i negativno.Akumulacijama elemenata superiornosti u jednoj i inferiornosti u drugoj uslov jepostizanja ravnoteže u društvu.Društvenu dinamiku po Paretu čine dvojstvo društvene strukture ivarijabili koji determinišu navedenu strukturu.Statični deo društva naziva se rezidija,varijabilniderivacija.Pareto razlikuje i tri vrste derivacija kojima pojedinac objašnjava pravu suštinu svojih dela • Afirmacija • Autoriteta • Verbalnih dokaza12.FORMALNO SOCIOLOŠKE TEORIJENastale su kao posledica istraživačke orjentacije da se prouče oblici društvenog života,u nastojanju da sepreciznije odredi predmet sociologije.Prema shvatanjima predstavnika ove teorijske orjentacije predmetopšte sociologije može se preciznije odrediti ako se njen interes odvoji od sadržine društvenih pojava iusmeri na proučavanje njihovih formi,pošto su sadržina i forma odvojivi.Nastojanja ovih teorija imali suuglavnom kako će mo pokazati značaj za preciznije određivanje predmeta sociologija,ali ne i zaobjašnjenje društvenih pojava.Nastale su i razvile se uglavnom u Nemačkoj i Americi.Najpoznatijipredstavnici u Nemačkoj su Ferdinand Tenis(1855-1936)Georg Ziml(1858-1918)i Leopold FonVize(1876-1971).U Americi su Edvard Ros(1861-1951)Robert Park(1864-1944)i ErnestaBerdžers(1886-)Ferdinand Tenis u početku svog rada pripadao je psihološkoj sociologiji ipak se smatraosnivačem formalne sociologije ne samo u Nemačkoj već začetnikom uopšte.Tenis je zajednicu i društvoshvatao kao čiste oblike od kojih društvo potiskuje zajednicu.Georg Ziml nemac smatra se pravimosnivačem formalne sociologije.On je smatrao da u društvenim pojavama treba razlikovati njihovoblik(formu) od njihove sadržine.Društveni oblici nastaju međusobnim uticajem pojedinaca.Po shvatanjuZimla najvažnija forma društvenih odnosa bez kojih nije moguć društveni život,jeste odnos izmeđuneodređenih i podređenih vođa i sledbenika.Ovaj odnos je sociološki izraz psihičkih razlika koje suurođene pojedincima i on predstavlja osnovu jedinstva društvenih grupa i omogućava njihovopstanak.Leopold Fon Vize najznačajniji predstavnik Nemačke i uopšte formalne sociologije nastojao jeda dokaže potrebu za postojanjem sociologije kao posebne nauke i razgraniči je od posebnih društvenihnauka.Smatrao je da sociologija može pružiti saznanje o društvu,ako se ugleda na predhodne nauke tj akose uzdržava od vrednosnih sudova o problemima koje proučava i raskine sa spekulativnom socijalnomfilozofijom tj oslobodi se težnje za reformom društva.Vize je celokupnu ljudsku stvarnost podelio u tripodručja:telesno(proučavaju prirodne nauke,medicina)psihičko(psihologija)i područje društvenih procesau koje ljudi stupaju(sociologija)Društvenim procesima se reguliše društvena udaljenost međuljudima.Društvene procese Vize deli na: 1. procese udruživanja 2. proces razdruživanjaTakođe razlikuje tri glavne vrste društvenih tvorevina • gomilu(najbliža pojedincu) • grupe • apstraktni kolektivi(pojedincu najudaljenije)Formalno-sociološke teorije kako one koje su se razvijale u Evropi(u Nemačkoj)tako i Americi dole suznačajan doprinos nastojanjima da se preciznije odredi predmet sociologije i prouče oblici društvenogživota.13.OGIST KONT(1798-1857)Ogis Kont (1798 – 1851) i teorija društva
  14. 14. Jedan od osnivača sociologije pored Lestera Vorda i Leonarda Hobhausa i organsko-racionalističketeorije, po kojoj, se društvo zahvaljujući ljudskom razumu razvija kao posebna deo stvarnosti koja delujepo zasebnim zakonima, osobenoj strukturi i odnosima.Kont je za osnovnu ćeliju označio porodicu, gradovi su bili neka vrsta organa, dok je sistem gradova činionarod. Društvene klase su bile identične sa tkivom u biološkom organizmu, koje se za razliku oddruštvenog, nije menjao a niti razvija. Iz porodičnih odnosa razvija se grad, a iz njega država.Kont je razlikova tri klase u društvu: spekulativnu, praktičnu i proizvođačku. Filozofi i naučnici su imalizadatak da naučno usmeravaju društvo, a bankari i trgovci (industrijalci) da upravljaju, organizuju iusmeravaju proizvodnu funckiju u društvu. Kont razliku je tri stepena razvoja ljudskog uma a na osnovutoga, tri istorijska doba: 1. teološko-obuhvata fetišizam, politeizam i monoteizam, 2.metafizičko, 3.pozitivno-naučno. Kont je podelio („Kurs pozitivne filozofije“) prirodne pojave na organska ineorganska tela. Prve pručavaju astronomija, matematika, fizika i hemija, a drugu biologija i socijalnafizika –koja se deli na drustvenu statiku i dinamiku.Dakle, Kont je utemeljio sociologiju kao pozitivnu nauku o društvu koja sadrži sistem, pozitivnognaučnog saznanja o svetu. Kont je utemeljivač sociologije ne samo kao naučne već i kao primenjenenaučne discipline.19.Emil Dirkem I socioloske teorije drustvaOsnivac ove teorije je sociolog Emil Dirkem, koji ce u istoriji sociologije ostati upamcen po tome stodrustvo ima primat nad pojedincem, pojedinim drustvenim pojavama I drustvenim grupama. Za njegadrustvo je sastavljeno iz 2 dela: idejnog jezgra I morfoloske structure. Prvi element sacinjava kolektivnasvest, dok morfolosku sacinjavaju demografski, tehnoloski, politicki, ekonomski faktori koji uticu nadrustvenu organizaciju.Interesantni su Dirkemovi pogledi o 2 istorijska tipa drustva: 1) tipu primitivnog drustva, utemeljenog na mehanickoj solidarnosti 2) civilizovanog drustva koje se zasniva na organskoj solidarnostiOsnovne karakteristike Dirkemovog socioloskog sistema obuhvataju: 1) drustvene pojave I drustva, kao celine 2) drustveni razvoj 3) kriterijume ra razlikovanje normalnih I patoloskoj drustvenih pojava I stanja 4) osnovne metodoloske pogledeDirkemovo teorijsko stanoviste predstavlja u istoriji socioloske misli jednu od najrazvijenijih varijantisociologizma, pravca koji u drustvenom zivotu presudnu I iskljucivu ulogu pripisuje drustvenimciniocima. Ovaj njegov stav ce biti jasniji ako se prethodno objasne: 1) njegove polazne filozofsko-antropoloske pretpostavke 2) glavni teoriski ciljevi 3) teznja da teoriski dokaze neophodnost sociologije kao osnovne nauke drustvaIako se borio protiv psiologistickih tumacenja drustva, Dirkem se sluzio psiholoskim izrazima, dajuci imkolektivno – psiholosko znacenje. Ako bi se htelo prevesti na savremeni naucni jezik njegove stavove okolektivnoj svesti uopste, najadekvatniji izraz bi bio ziva drustvena kultura.Glavni problemi koje Dirkem tretira u svojoj knjizi O podeli drustvenog rada, odnose se na prirodu Iuzrok drustvene evolucije. On se slozio da vazan aspekat promene od primitivnih oblika drustva docivilizovanih treba traziti u podeli rada. Kako on smatra osnovna razlika izmedju primitivnih Icivilizovanih drustava je u tipu morala I drustvene solidarnosti.Zakonski sistem zamisljen je da kaznjava one koji krse kolektivnu volju I vredjaju kolektivna osecanja. Ucivilizovanom drustvu gde je razvijena podela rada, pojedinci imaju razlicita iskustva I funkcije, I oni supovezani sa “organskom” solidarnoscu ciji su koreni u njihoj potrebi da se uzajamno pomazu.Cilj zakonskog sistema je da vrati pojedincu ono sto mu je nepravedno oduzeto. Jos ostrije je Dirkemovoneslaganja o uzroku evolucije drustva. Oni su tvrdili da su podela rada, dobim od ekonomskeproduktivnosti, kao I materilajna civilizacija proistekli iz zelje pojedinaca da steknu veca dobra Istandard. Ovo Dirkem koristi kao probni slucaj u svojoj borbi protiv objasnjenja drstvenih cinjenica uterminima motiva pojedinaca I tendencija ljudske prirode24.Sociologija Maksa Vebera
  15. 15. Veber istrazuje 4 osnovna tipa covekovog delovanja: 1. ciljno racionalno koje znaci da pojedinac racionalno predstavlja ciljeve I bira sredstva za njihovu realizaciju 2. vrednosno-racionalno pojedinac se opredeljuje I deluje prema vrednosnim kriterijumima 3. afektivno obuhvata dosta mogucih tipova delovanja od evomitivnih postupaka do oslobadjanja unutrsnjih tenzija 4. tradicionalnoDrustveni odnosi se dele na konfliktne I solidarne. Solidarni odnosi se dele na zajednicu I drustvo.Maks Veber definise klasu kao svaku zajednicu osoba koje zauzimaju isti klasni status. Razlikovao je sltipove:Svojinska klasa (klasni status primerno je ustanovljen diferenciacijom posedovanog vlasnistvaSticajna klasa (klasni polozaj odredjen prvenstveno mogucnoscu koriscenja usluga na trzistu)Veber je razlikovao 3 tipa vlasti:Racionalnu (utemeljena na preciznim pravnim pravilima, gde nosilac javnih, drzavnih I privrednihfunkcija radi po unapred utvrdjenim pravilima igre u trzisnom odnosno preduzetnickom drustvu.Tradicionalna se vrsi ma bazi koja podrazumeva utvrdjeni poredak I norme ponasanja I vrednosti.  a Harizmatska na misticnim, bozanskim I ostalim vrednostima vodje koji se bezpogovorno slusa Isledi. Veber je intenzivno proucavao konfucijazam, taoizam, hinduizam, budizam, a narocito hriscanstvobaveci se odnosom protestantizma I kalvinizma prema razvoju kapitalizma. U knjizi Protestantska etika Iduh kapitalizma pisao je da je razvoj preduzetnickog duha rezultat protestantskog ucenja o predestinaciji.Predestinacija omogucava da jedan mali broj ljudu postane predodredjen za spasenje zahvaljujucipojacanoj zivotnoj delatnosti I preduzimljivosti. Novo gradjanstvo, preduzetnicki nastrojeno, istice znacajrade u starom zavetu, ali I ideje demokratije, razvijanju kulta rada, stednje, odgovornosti…Veber isticepotrebu razumevanja zapadnog kapitalistickog poretka. On se bavio I proucavanjima sociologije kaosamostalne naucne discipline, oslobodjene od ideoloskih naslaga, pojmu I tipu autoriteta, organizacije, aposebno fenomenu birokratije.

×