Luan van tien si kinh te quoc dan neu (17)

773 views

Published on

Published in: Education
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Dịch vụ làm luận văn tốt nghiệp, làm báo cáo thực tập tốt nghiệp, chuyên đề tốt nghiệp, tiểu luận, khóa luận, đề án môn học trung cấp, cao đẳng, tại chức, đại học và cao học Mọi thông tin về đề tài các bạn vui lòng liên hệ theo địa chỉ SĐT: 0973.764.894 ( Miss. Huyền ) Nick: dvluanvan ( Hãy add nick yahoo để đươc chúng tôi hỗ trợ ) Email: dvluanvan@gmail.com ( Bạn hãy gửi thông tin bài làm, yêu cầu giáo viên qua mail) Chúng tôi nhận làm các chuyên ngành thuộc khối kinh tế, giá cho mỗi bài khoảng từ 100.000 vnđ đến 500.000 vnđ
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
773
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Luan van tien si kinh te quoc dan neu (17)

  1. 1. i L I CAM OAN Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u cl p c a riêng tôi. Các s li u nêu trong lu n án là trungth c, có ngu n g c rõ ràng. Tác gi lu n án Nguy n c Tuyên
  2. 2. ii M CL CTRANG PH BÌAL I CAM OAN.......................................................................................................................iM C L C..................................................................................................................................iiDANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T..................................................................iiiDANH M C CÁC B NG, TH ......................................................................................ivM U ....................................................................................................................................1Chương 1: CƠ S LÝ LU N VÀ KINH NGHI M TH C TI N V PHÁT TRI N H T NG KINH T - XÃ H I NÔNG THÔN .............................................6 1.1. Cơ s lý lu n v phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ................................. 6 1.2. Kinh nghi m phát tri n h t ng KT - XH nông thôn c a m t s nư c và vùng lãnh th ..............................................................................................................46Chương 2: TH C TR NG PHÁT TRI N H T NG KINH T - XÃ H I NÔNG THÔN T NH B C NINH T 1997 N NAY, BÀI H C KINH NGHI M.................................................................................................60 2.1. Khái quát v i u ki n t nhiên, kinh t , xã h i t nh B c Ninh ..................................60 2.2. Th c tr ng phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh t 1997 n nay ...........................................................................................................70 2.3. M t s bài h c kinh nghi m v phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh ...................................................................................................................125Chương 3: GI I PHÁP THÚC Y PHÁT TRI N H T NG KINH T - XÃ H I NÔNG THÔN T NH B C NINH TRONG TH I GIAN T I....134 3.1. Phát tri n KT - XH và m c tiêu phát tri n cơ s h t ng KT - XH nông thôn c a t nh B c Ninh ..............................................................................................................134 3.2. M t s gi i pháp phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh th i gian t i .......................................................................................................................143 3.3. M t s ki n ngh .........................................................................................................184K T LU N............................................................................................................................193DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH C A TÁC GI Ã CÔNG B LIÊN QUAN N LU N ÁN.....................................................................................................................195DANH M C TÀI LI U THAM KH O............................................................................196PH L C...............................................................................................................................203
  3. 3. iiiDANH M C CÁC KÝ HI U, CÁC CH VI T T TADB Ngân hàng phát tri n Châu ÁASEAN Hi p h i các nư c ông nam ÁBOO Xây d ng- S h u- V n hànhBOT Xây d ng- V n hành- Chuy n giaoCCN C m công nghi pCNH, H H Công nghi p hoá, hi n i hoáEUR ng ti n chung Châu ÂuEU Liên minh Châu ÂuFDI u tư tr c ti p nư c ngoàiGDP T ng s n ph m qu c n iGNP T ng s n ph m qu c dânGTNT Giao thông nông thônH ND H i ng nhân dânHOST T ng ài chJBIC Ngân hàng h p tác qu c t Nh t B nKHHG K ho ch hoá gia ìnhKTQD Kinh t qu c dânKT - XH Kinh t - Xã h iKCN Khu công nghi pNDT Nhân dân tNGO T ch c phi chính phNXB Nhà xu t b nODA Vi n tr không hoàn l iTHCS Trung h c cơ sTHPT Trung h c ph thôngUBND U ban nhân dânUNDP Chương trình phát tri n c a Liên h p qu cUNICEF Qu nhi ng th gi iUSD ô la MWB Ngân hàng th gi iWHO T ch c y t th gi iWTO T ch c thương m i th gi iXDCB Xây d ng cơ b n
  4. 4. iv DANH M C CÁC B NG, THB NGB ng 2.1: Hi n tr ng s d ng t ai t nh B c ninh các năm 1997 - 2007....... 62B ng 2.2: Phân b dân cư khu v c thành th và nông thôn t nh B c Ninh........ 65B ng 2.3: Ngu n l c lao ng c a t nh B c Ninh qua các năm 1997 - 2007 ... 66B ng 2.4: T ng h p ngu n v n ngân sách các c p h tr phát tri n h t ng KT - XH nông thôn năm 1997 - 2007 ............................................. 86B ng 2.5: T ng h p ngu n v n dân óng góp và các ngu n khác phát tri n h t ng KT - XH nông thôn năm 1997 - 2007................................. 94B ng 2.6: K t q a phát tri n h t ng GTNT năm 1997 - 2007 ........................... 99B ng 2.7: K t q a phát tri n h t ng thu l i nông thôn năm 1997 - 2007 ....... 100B ng 2.8: K t q a phát tri n h t ng c p nư c sinh ho t và v sinh môi trư ng nông thôn năm 2001 -2007............................................... 102B ng 2.9: K t q a phát tri n h t ng thông tin- vi n thông nông thôn năm 2001 - 2007 ................................................................................. 104B ng 2.10: T ng h p các KCN, CCN làng ngh n 31/10/2008.................. 105B ng 2.11: K t q a phát tri n h t ng m ng lư i ch nông thôn năm 2003 - 2007. 107B ng 2.12: K t qu phát tri n h t ng ngành giáo d c- ào t o nông thôn năm 2001 - 2007......................................................................... 108B ng 2.13: K t q a phát tri n h t ng ngành y t nông thôn năm 2001 - 2007.... 109B ng 2.14: K t q a phát tri n h t ng ngành văn hoá nông thôn năm 2001 - 2007............................................................................... 110B ng 2.15: Giá tr s n xu t nông nghi p (giá c nh 1994) v cơ c u và t c tăng bình quân năm 1997 - 2007 .................................... 114B ng 2.16: Giá tr s n xu t công nghi p (giá c nh 1994) theo thành ph n kinh t năm 1997 - 2007 ............................................................. 117
  5. 5. vB ng 3.1: D báo m t s ch tiêu KT - XH ch y u c a t nh B c Ninh t năm 2010 n năm 2020 (giá c nh năm 1994) ......................... 135B ng 3.2: N i dung i u ch nh quy ho ch s d ng t dành cho h t ng KT - XH t nh B c Ninh n năm 2010 ............................................... 152B ng 3.3: K ho ch phân b di n tích t giai o n 2008 - 2010 .................. 153B ng 3.4: T ng h p di n tích t ph i thu h i............................................... 157B ng 3.5: K ho ch thu h i t giai o n 2008 - 2010 .................................. 158B ng 3.6: Nhu c u v n u tư phát tri n h t ng KT - XH nông thôn n năm 2010...................................................................................... 164B ng 3.7: V n ngân sách t nh c n h tr các d án h t ng KT - XH nông thôn n năm 2010 ....................................................................... 165 TH th 2.1: T c tăng GDP c a B c Ninh giai o n 1997 - 2007.................. 63 th 2.2: Giá tr s n xu t c a các ngành trong GDP t nh B c Ninh (tính theo giá hi n hành) năm 1997 - 2007.................................... 64 th 2.3: Cơ c u t ng s n ph m xã h i năm 1997 - 2007 ............................. 64 th 2.4: T l h nghèo trên a bàn t nh B c Ninh năm 1997 - 2007 ............ 119
  6. 6. 1 PH N M U1. Tính c p thi t c a tài nghiên c u Th c ti n hơn 20 năm i m i, s phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn ã góp ph n làm thay i di n m o KT - XH nông thôn, góp ph n vào sthành công c a công cu c xóa ói, gi m nghèo và thúc y CNH, H H nôngnghi p, nông thôn nư c ta. S phát tri n h t ng KT - XH nông thôn khôngch là v n kinh t - k thu t ơn thu n mà còn là v n xã h i quan tr ngnh m t o ti n cho nông thôn phát tri n nhanh và b n v ng. Do v y, trong ư ng l i và chính sách phát tri n KT - XH trên ph m vi c nư c cũng nhưt ng a phương nư c ta, vi c xây d ng và phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn luôn là m t trong nh ng v n ư c ng, Nhà nư c và các c p chínhquy n chú tr ng và luôn ư c g n v i các chương trình phát tri n nôngnghi p, nông thôn. Năm 1997, B c Ninh ư c tách ra t t nh Hà B c (cũ). Th i gian qua, sgia tăng u tư t ngân sách nhà nư c cùng v i vi c ban hành các chính sáchhuy ng các ngu n l c a d ng trong xã h i cho u tư phát tri n h t ng KT -XH nông thôn ã mang l i nh ng k t qu tích c c. i u ó ã góp ph n quantr ng thúc y tăng trư ng và chuy n d ch cơ c u kinh t , làm thay i tìnhhình kinh t , xã h i nông thôn t nh B c Ninh. Tuy nhiên, cũng như nhi u aphương khác trong c nư c, h t ng KT - XH nông thôn còn nhi u y u kém,b t c p và có nh hư ng nhi u n s phát tri n KT - XH nông thôn t nh B cNinh. Do v y, vi c nghiên c u, ánh giá th c tr ng phát tri n h t ng KT - XHnông thôn rút ra nh ng bài h c kinh nghi m và xu t nh ng gi i phápnh m phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh s có ý nghĩa th cti n quan tr ng, góp ph n th c hi n các m c tiêu phát tri n KT - XH c a t nh.
  7. 7. 22. T ng quan các công trình nghiên c u có liên quan n lu n án nư c ta th i gian qua ã có m t s tài, công trình nghiên c u vCNH, H H nông thôn, nghiên c u v nông nghi p nông thôn trong ó cóc p nv n h t ng KT - XH nông thôn như: Công trình c a PGS.TS Hoài Nam, TS. Lê Cao oàn (2001): “Xâyd ng h t ng cơ s nông thôn trong quá trình CNH, H H Vi t Nam” [37], ã phân tích nh ng v n lý lu n cơ b n v h t ng, phát tri n h t ng nôngthôn và i sâu nghiên c u th c tr ng phát tri n h t ng cơ s t nh Thái Bình.Tác gi Tr n Ng c Bút (2002) có công trình: “Chính sách nông nghi p nôngthôn Vi t Nam n a th k cu i XX và m t s nh hư ng n năm 2010” [10], ã i sâu nghiên c u nh ng chính sách, cơ ch , gi i pháp cho phát tri n nôngnghi p, nông thôn… trong ó có c p n m t s chính sách phát tri n ht ng nông thôn. M t s công trình khác như lu n án ti n sĩ c a NCS Nguy nTi n Dĩnh (2003): “Hoàn thi n các chính sách phát tri n nông nghi p, nôngthôn ngo i thành Hà N i theo hư ng CNH, H H” [18]; công trình nghiênc u c a PGS. TS Vũ Năng Dũng (2004): “Cơ s khoa h c xây d ng tiêuchí, bư c i, cơ ch chính sách trong quá trình CNH, H H nông nghi p nôngthôn” [19]; công trình c a PGS. TS Ph m Thanh Khôi, PGS. TS Lương XuânHi n (2006) “M t s v n kinh t xã h i trong ti n trình CNH, H H vùng ng b ng sông H ng” [33]... ã nghiên c u nh ng v n v KT - XH, vcác chính sách phát tri n nông nghi p, nông thôn trong ó có c p nv n phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. Lu n án ti n sĩ kinh t c a NCSPh m Th Tuý (2006), “Thu hút và s d ng v n ODA vào phát tri n k t c uh t ng Vi t Nam” [60], ã t p trung nghiên c u v ngu n v n ODA chophát tri n k t c u h t ng c a Vi t Nam.
  8. 8. 3 Nghiên c u v B c Ninh có: Lu n án ti n sĩ kinh t c a Nguy nPhương B c (2001), “ nh hư ng và gi i pháp u tư phát tri n kinh t t nhB c Ninh” [4], lu n án i sâu v ho t ng u tư phát tri n, các gi i pháp cho u tư phát tri n kinh t trên a bàn. Lu n án ti n sĩ kinh t c a Nguy n S(2006), “Quá trình CNH, H H nông nghi p, nông thôn t nh B c Ninh - Th ctr ng, kinh nghi m và gi i pháp” [58], i sâu nghiên c u nh ng v n vCNH, H H nông nghi p nông thôn trên a bàn B c Ninh trong ó có c pt i h t ng KT - XH. Lu n án ti n sĩ kinh t c a Nguy n Lương Thành(2006), “Tăng cư ng huy ng v n u tư xây d ng các công trình k t c u ht ng KT - XH t nh B c Ninh trong th i kỳ i m i - Th c tr ng, kinh nghi mvà gi i pháp” [63], ã ưa ra nh ng cơ s lý lu n và nh ng gi i pháp huy ng v n phát tri n cơ s h t ng nói chung trên a bàn t nh B c Ninh. Hi n chưa có công trình nào nghiên c u m t cách toàn di n, có hth ng v phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh. Do v y,nghiên c u sinh ch n tài “Phát tri n h t ng kinh t - xã h i nông thônt nh B c Ninh, kinh nghi m và gi i pháp” s có ý nghĩa th c ti n quan tr nggóp ph n xu t các chính sách và gi i pháp ti p t c thúc y phát tri n ht ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh trong th i gian t i.3. M c ích nghiên c u c a lu n án - T nghiên c u nh ng v n lý lu n v phát tri n h t ng KT - XHnông thôn phân tích làm rõ th c tr ng phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn th i gian qua và nh ng tác ng c a nó n s phát tri n KT - XH nôngthôn t nh B c Ninh. ng th i, rút ra m t s bài h c kinh nghi m v pháttri n h t ng KT - XH nông thôn B c Ninh. - T m c tiêu và yêu c u phát tri n KT - XH nông thôn B c Ninh, lu nán xu t m t s gi i pháp và ki n ngh v i Nhà nư c, v i chính quy n t nh
  9. 9. 4nh m thúc y phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh trongth i gian t i.4. i tư ng và ph m vi nghiên c u c a lu n án - Lu n án l y quá trình phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nhB c Ninh làm i tư ng nghiên c u. - Ph m vi nghiên c u c a lu n án: + N i dung c a h t ng KT - XH nông thôn là ph m trù r t r ng,ph m vi nghiên c u c a lu n án ch gi i h n nh ng cơ s v t ch t làm i uki n cho các ho t ng kinh t , xã h i như: H th ng giao thông, h th ngcung c p i n, nư c s ch nông thôn, h th ng ch , h th ng giáo d c, y t … nông thôn. N i dung c a lu n án không c p n các t ch c, thi t ch xãh i i v i s phát tri n KT - XH nông thôn. + S phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ch u nh hư ng c a nhi unhóm nhân t , tuy nhiên trong nghiên c u lu n án ch y u t p trung phân tíchnhóm nhân t v cơ ch , chính sách c a Nhà nư c tác ng n s phát tri nh t ng KT - XH nông thôn. ó cũng là cơ s lu n án rút ra m t s bài h ccó ý nghĩa th c ti n cũng như xu t các gi i pháp và ki n ngh i v i pháttri n h t ng KT - XH trong ti n trình CNH, H H nông thôn t nh B c Ninhtrong th i gian t i. + Th i gian nghiên c u: T năm 1997, khi t nh B c Ninh ư c tái l p n năm 2007, trong ó ch y u t p trung vào giai o n 2000 - 2007.5. Phương pháp nghiên c u - Lu n án s d ng phương pháp lu n c a ch nghĩa duy v t bi n ch ngvà duy v t l ch s . Lu n án ã k t h p s d ng các phương pháp l ch s ,phương pháp lôgíc ti p c n nghiên c u t lý lu n n ánh giá th c tr ngc th c a t ng lo i h t ng kinh t - k thu t, h t ng xã h i trên a bàn trêncơ s ó nhìn nh n rõ tính hai m t c a v n ó là thành t u và h n ch .
  10. 10. 5 - Quá trình nghiên c u ã s d ng phương pháp i ch ng so sánh vàcác phương pháp phân tích kinh t d a trên các ngu n s li u, tài li u thuth p, tài li u tham kh o c a các cơ quan qu n lý t i t nh B c Ninh có liênquan n phát tri n h t ng KT - XH như: S Nông nghi p và Phát tri n nôngthôn, S Giao thông v n t i, S Giáo d c - ào t o... làm rõ n i dungnghiên c u, úc rút ư c kinh nghi m t th c ti n. - ng th i trong nghiên c u lu n án, tác gi ã k th a có ch n l cnh ng k t qu nghiên c u c a m t s h c gi trong và ngoài nư c, kinhnghi m c a m t s nư c, vùng lãnh th trên th gi i v phát tri n h t ng KT- XH nông thôn trong CNH, H H.6. Nh ng óng góp c a lu n án - Làm rõ thêm cơ s lý lu n v phát tri n h t ng KT - XH và tác ngc a nó i v i s phát tri n KT - XH nông thôn. Lu n án ã làm rõ m t skinh nghi m c a m t s nư c trong phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. - Làm rõ ch trương, chính sách c a Nhà nư c ã ư c th c thi trong pháttri n h t ng KT - XH nông thôn. Lu n án rút ra m t s bài h c kinh nghi m. - xu t m t s gi i pháp nh m ti p t c thúc y phát tri n h t ng KT- XH nông thôn t nh B c Ninh th i gian t i và m t s ki n ngh nh m tăngthêm tính kh thi c a các gi i pháp ó.7. K t c u c a lu n án Ngoài l i m u, k t lu n, danh m c tài li u tham kh o, ph l c, lu nán ư c k t c u thành 3 chương: Chương 1: Cơ s lý lu n và kinh nghi m th c ti n v phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. Chương 2: Th c tr ng phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh t 1997 n nay và bài h c kinh nghi m. Chương 3: Phương hư ng và gi i pháp thúc y phát tri n h t ng KT - XH nông thôn t nh B c Ninh trong th i gian t i.
  11. 11. 6 Chương 1 CƠ S LÝ LU N VÀ KINH NGHI M TH C TI N V PHÁT TRI N H T NG KINH T - XÃ H I NÔNG THÔN1.1. CƠ S LÝ LU N V PHÁT TRI N H T NG KINH T - XÃ H I NÔNG THÔN1.1.1. Khái ni m h t ng KT - XH nông thôn1.1.1.1. Khái ni m v h t ng KT - XH xã h i Cho n nay, quan ni m v cơ s h t ng v n còn có nhi u ý ki n khácnhau. Theo PGS. TS Nguy n Ng c Nông thì: “Cơ s h t ng là t ng th cácngành kinh t , các ngành công ngh d ch v ” [39, tr.153]. C th cơ s ht ng bao g m: Vi c xây d ng ư ng xá, kênh ào tư i nư c, bãi c ng, c uc ng, sân bay, kho tàng, cơ s cung c p năng lư ng, cơ s kinh doanh, giaothông v n t i, bưu i n, c p thoát nư c, cơ s giáo d c, khoa h c, y t , b o vs c kho ... PGS. TS Lê Du Phong cho r ng k t c u h t ng là “t ng h p cácy u t và i u ki n v t ch t - k thu t ư c t o l p và t n t i trong m i qu cgia, là n n t ng và i u ki n chung cho các ho t ng KT - XH...” [42, tr.5].V i TS Mai Thanh Cúc quan ni m cơ s h t ng là: “h th ng các công trìnhlàm n n t ng cung c p nh ng y u t c n thi t cho phát tri n s n xu t và nângcao ch t lư ng cu c s ng” [15, tr.65]. Cơ s h t ng bao g m cung c p nư c,tư i tiêu và phòng ch ng bão l t, cung c p năng lư ng, giao thông, thông tinliên l c... Còn theo PGS. TS Hoài Nam thì cho r ng h t ng “là khái ni mdùng ch nh ng phương ti n làm cơ s nh ó các quá trình công ngh ,quá trình s n xu t và các d ch v ư c th c hi n” [37, tr.14]. Có quan ni mcho r ng h t ng KT - XH ư c s d ng ch : “nh ng h t ng a năng ph cv cho c kinh t và xã h i; ho c trong trư ng h p ch nh ng h t ngchuyên dùng ph c v trong ho t ng kinh t và văn hoá, xã h i khi cùngc p n c hai lo i h t ng phát tri n KT - XH nói chung” [64, tr.158]. Quá
  12. 12. 7trình s n xu t c n có ngư i lao ng, tư li u s n xu t và công ngh . Trong tưli u s n xu t có m t b ph n tham gia vào quá trình s n xu t v i tư cách lành ng cơ s phương ti n chung nh ó mà quá trình công ngh , s n xu t vàd ch v ư c th c hi n. B ph n này chính là cơ s h t ng, k t c u h t nghay h t ng. Như v y m c dù còn có nh ng quan i m khác nhau, c m tkhác nhau nhưng các quan i m, ý ki n này u cho r ng: Cơ s h t ng ho ck t c u h t ng hay h t ng u là nh ng y u t v t ch t làm n n t ng cho cácquá trình s n xu t và i s ng xã h i hình thành và phát tri n. V i quan ni m v h t ng như v y, cùng v i s phát tri n c a cu ccách m ng khoa h c công ngh làm cho h t ng không nh ng có vai trò quantr ng trong lĩnh v c kinh t mà nó còn có vai trò c bi t quan tr ng trongphát tri n xã h i. Tương ng v i m i lĩnh v c ho t ng c a xã h i có m tlo i h t ng tương ng chuyên dùng. H t ng trong kinh t ph c v cho ho t ng kinh t , h t ng trong quân s ph c v cho ho t ng quân s , h t ngtrong lĩnh v c giáo d c, y t ph c v cho ho t ng giáo d c, y t … Trongth c t cũng có nh ng lo i h t ng a năng có t m ho t ng r ng l n, có tác ng nhi u m t như: H t ng giao thông v n t i, i n năng, thu l i… ó lành ng h th ng h t ng trong khi t n t i và v n hành không ch ph c v chom t ho t ng ví d như ho t ng kinh t mà còn ph c v cho nhi u ho t ng khác. Do ó khái ni m h t ng KT - XH ư c s d ng ch nh ng ht ng có tính a năng ph c v cho lĩnh v c kinh t và lĩnh v c xã h i ho cch cho nh ng h t ng chuyên dùng ph c v cho lĩnh v c kinh t và lĩnh v cxã h i khi cùng c p n. Trong i u ki n kinh t th trư ng, h th ng ngân hàng - tài chính gi vaitrò là n n t ng cho các ho t ng kinh t . Nó là cơ quan v n hành và cung ngv n cho n n kinh t v n hành và phát tri n. Do v y, ho t ng c a h th ng tàichính, ngân hàng gi vai trò h t s c quan tr ng trong v n hành c a toàn b n n
  13. 13. 8kinh t . V i vai trò là n n t ng, h th ng tài chính, ngân hàng cũng ư c coi làm t lo i h t ng mang tính thi t ch c a n n kinh t th trư ng hi n i. Trong i u ki n hi n t i c a s phát tri n và trong n n kinh t th trư ng hi n i, tôith ng nh t v i PGS. TS Hoài Nam cho r ng: “H t ng KT - XH c a xã h ihi n i là khái ni m dùng ch t ng th nh ng phương ti n và thi t ch , tch c làm n n t ng cho KT - XH phát tri n” [37, tr.16]. Th c t cho th y, h t ng KT - XH ngày càng óng v trí quan tr ngtrong s phát tri n KT - XH c a các qu c gia và vùng lãnh th trên th gi i.H t ng KT - XH là m t trong nh ng ch tiêu t ng h p ánh giá m c pháttri n c a m t qu c gia. B t c m t xã h i nào, m t qu c gia nào mu n pháttri n thì u c n có m t h th ng cơ s h t ng hoàn ch nh và ng b , i u ó cũng có nghĩa là ph i u tư phát tri n cơ s h t ng, ph i xem nó là n nt ng, là i u ki n ti n v t ch t thúc y các ho t ng KT - XH phát tri n. H t ng KT - XH có nh ng c trưng sau: - Tính h th ng: H t ng KT - XH c a m t qu c gia, m t vùng hay m t a phương là m t h th ng c u trúc ph c t p bao trùm và có ph m vi nhhư ng m c cao th p khác nhau lên m i ho t ng kinh t , xã h i trên abàn. Dư i h th ng ó l i có nh ng phân h v i m c và ph m vi nh hư ngth p hơn, nhưng t t c u liên quan g n bó v i nhau, mà s tr c tr c khâu nàys liên quan, nh hư ng n khâu khác. Do ó vi c quy ho ch t ng th phát tri nh t ng KT - XH ph i k t h p, ph i h p các lo i h t ng trong m t h th ng ng b gi m chi phí và tăng hi u qu s d ng c a các công trình h t ng.Tính ng b h p lý trong ph i k t h p các b ph n c u thành h t ng KT - XHcó ý nghĩa quan tr ng c v m t kinh t và còn có ý nghĩa c v xã h i. Côngtrình h p lý không ch là òn b y tác ng vào lĩnh v c kinh t mà còn tác ngl n n n p s ng, môi trư ng, sinh ho t c a dân cư trên a bàn, t o s thay ic nh quan trong không gian c a khu v c.
  14. 14. 9 - Tính ki n trúc: Phát tri n h t ng KT - XH không ch là v n kinh t- k thu t ơn thu n mà các b ph n c u thành h th ng cơ s h t ng ph i cóc u trúc phù h p v i nh ng t l cân i, k t h p v i nhau thành m t t ng thhài hòa, ng b . S kh p khi ng trong k t c u h t ng có th làm cho hth ng công trình m t tác d ng, không phát huy ư c hi u qu , th m chí làm têli t c h th ng hay t ng phân h c a c u trúc. - Tính tiên phong nh hư ng: Cơ s h t ng c a m t nư c, m t qu cgia, m t vùng ph i hình thành và phát tri n i trư c m t bư c so v i các ho t ng kinh t , xã h i khác. Tính tiên phong c a h th ng cơ s h t ng còn thhi n ch nó luôn i trư c, m ư ng cho các ho t ng kinh t , xã h i pháttri n ti p theo và thu n l i. Chi n lư c u tư phát tri n h t ng úng là l ach n ư c nh ng h t ng tr ng i m làm n n t ng cho m t ti n trình phát tri n ó là chi n lư c “ưu tiên”, công trình h t ng “tr ng i m”. S phát tri n v cơs h t ng v quy mô, ch t lư ng, trình k thu t là nh ng tín hi u cho th y nh hư ng phát tri n KT - XH c a m t nư c hay c a vùng ó. - Tính tương h : Các b ph n trong cơ s h t ng có tác ng qua l iv i nhau. S phát tri n c a b ph n này có th t o thu n l i cho b ph n kiavà ngư c l i. Ví d như vi c xây d ng m t con ư ng giao thông thì khôngnh ng ph c v tr c ti p cho ho t ng giao thông i l i, v n chuy n hànghoá… c a vùng ó ư c thu n ti n, d dàng mà nó còn t o i u ki n nâng caohi u qu s n xu t kinh doanh c a các cơ s trong vùng nh gi m ư c chi phív n chuy n, qua ó gi m giá thành s n ph m… Nguyên t c cơ b n là g nquy n l i và nghĩa v , tuy nhiên trong m t s trư ng h p khi xây d ng côngtrình làm thi t h i cho i tư ng này nhưng l i làm l i cho i tư ng khác. - Tính công c ng: Các ngành s n xu t và d ch v thu c k t c u h t ngt o ra nh ng s n ph m hàng hoá công c ng như: ư ng giao thông, c u c ng,m ng lư i i n, cung c p nư c… i u ó ư c th hi n c trong xây d ng vàtrong s d ng. B i v y, hi u qu u tư phát tri n cơ s h t ng không th chxét n l i ích c a doanh nghi p u tư mà còn ph i xét n ý nghĩa phúc l ic a nó i v i toàn xã h i. Ngoài ra còn ph i th c hi n t t vi c phân c p xâyd ng và qu n lý s d ng cho t ng c p chính quy n và t ng i tư ng c th .
  15. 15. 10 - Tính vùng ( a lý): Các ngành s n xu t và d ch v thu c k t c u ht ng thư ng g n v i m t vùng, a phương c th . Nó ch u nh hư ng c a cácy u t t nhiên (tài nguyên, môi trư ng, a hình, t ai…) và các y u tkinh t , xã h i c a t ng vùng, t ng khu v c. K t c u h t ng c a các vùng cóv trí a lý khác nhau thì cũng s khác nhau. - Là lĩnh v c u tư kinh doanh, lĩnh v c u tư òi h i v n l n: Côngtrình h t ng KT - XH thư ng là nh ng công trình l n có quy mô l n, òi h iv n l n, không th ho c khó có kh năng thu h i v n. Ngu n v n u tư xâyd ng công trình h t ng KT - XH thư ng ư c a d ng hoá, xã h i hoá: V nngân sách Nhà nư c, v n óng góp c a dân (s c lao ng, ti n v n), v n cácdoanh nghi p, v n nư c ngoài (ch y u là v n ODA)…và ngu n v n khác(như h o tâm, công c). Ngoài ra phát tri n h t ng KT - XH còn là gi ipháp xoá b s cách bi t v a lý, v xã h i gi a các vùng, khơi thông skhép kín truy n th ng c a nông thôn, t o l p s công b ng và nâng cao m cs ng cho cư dân nông thôn.1.1.1.2. Khái ni m h t ng KT - XH nông thôn Hi n nay v n chưa có nh nghĩa, khái ni m th ng nh t v nông thônnhưng v cơ b n khái ni m nông thôn thư ng ư c t trong m i quan h sosánh v i khái ni m ô th . Căn c vào i u ki n th c t và xét dư i giácqu n lý thì PGS. TS Nguy n Ng c Nông cho r ng “Nông thôn là vùng khácv i thành th , ó m t c ng ng ch y u là nông dân s ng và làm vi c, cóm t dân cư th p, có k t c u h t ng kém phát tri n, có trình dân trí,trình ti p c n th trư ng và s n xu t hàng hoá th p hơn” [39, tr.62]. Xéttrên giác nông nghi p là ngành s n xu t v t ch t c thù thì PGS. TSHoài Nam cho r ng “Nông thôn là khái ni m dùng ch nh ng khu v c dâncư sinh ho t có ho t ng nông nghi p, d a trên ho t ng nông nghi p” [37,tr.16]. Các quan i m này u kh ng nh r ng các cư dân s ng nông thôn
  16. 16. 11ch y u là nông dân và làm ngh nông, ây là ho t ng ch y u c a các ngànhs n xu t v t ch t nông, lâm, ngư nghi p, các ngành ngh s n xu t kinh doanhvà d ch v phi nông nghi p và dân cư c a xã h i nông thôn là dân cư c a xã h ich m phát tri n. Tuy nhiên khái ni m nông thôn ch có tính tương i, m tvùng nông thôn có th thay i theo th i gian và theo ti n trình phát tri n KT -XH c a qu c gia cũng như t ng a phương. T s phân tích v h t ng KT - XH, v nông thôn như v y, tôi ngtình ý ki n c a mình v i PGS. TS Hoài Nam v khái ni m h t ng KT -XH nông thôn. H t ng KT - XH nông thôn là “H t ng KT - XH thu cquy n s h u chung c a làng, xã do làng, xã s d ng chung vì m c íchphát tri n KT - XH c a làng” [37, tr.19]. Như v y h t ng KT - XH nôngthôn là nh ng cơ s v t ch t và thi t ch cung c p d ch v cho sinh ho tkinh t , xã h i, dân sinh trong c ng ng làng xã và do làng xã qu n lý, sh u và s d ng, làm n n t ng cho s phát tri n KT - XH nông thôn. Ht ng KT - XH nông thôn bao g m h t ng KT - XH cho toàn ngành nôngnghi p và nông thôn c a vùng, c a làng, xã và nó ư c hình thành, s d ngvì m c ích phát tri n KT - XH c a làng, xã. Th c t , h t ng KT - XH nông thôn cũng mang nh ng tính ch t, ctrưng c a h t ng KT - XH nói chung và là n n t ng v t ch t, cung c p d chv cho ho t ng KT - XH c a toàn ngành nông nghi p và nông thôn, c avùng và c a làng, xã. Hi n nay, h t ng KT - XH nông thôn thư ng ư cphân chia thành h t ng kinh t - k thu t như: H th ng thu l i, h th nggiao thông, h th ng cung c p i n, h th ng thông tin liên l c, c p thoátnư c… và h t ng văn hóa - xã h i như: Các cơ s giáo d c - ào t o, cơ s yt , các công trình văn hoá và phúc l i xã h i khác. Khi xem xét v k t c u h t ng KT - XH nông thôn cũng c n th yr ng, s phát tri n c a m i làng, xã không th ch xem xét trên ph m vi h pv i nh ng k t c u h t ng KT - XH g n v i nó, xét theo a lý và lĩnh v c:
  17. 17. 12 ư ng xá giao thông, công trình thu l i, các công trình văn hoá, y t , giáod c… , vì trong CNH, H H nông nghi p nông thôn, s g n k t và nh hư nglan to gi a các làng xã, gi a các huy n, gi a thành th và nông thôn khá rõnét k c trong phát tri n và giao lưu kinh t . Do v y s có m t s công trìnhtrong k t c u h t ng KT - XH như các tuy n ư ng liên xã, liên huy n, cách th ng thu nông, tr m bơm, tr m i n… tuy không thu c quy n s h uc a m t làng xã nh t nh, nhưng l i ph c v cho ho t ng KT - XH c anhi u xã ho c c vùng thì nh ng h t ng này cũng thu c ph m vi c a k t c uh t ng KT – XH nông thôn. Nh ng k t c u h t ng KT - XH ó thư ng n mtrong ph m vi qu n lý c a các ban ngành thu c b máy chính quy n c phuy n ho c ngành d c c p S (như h th ng thu nông thu c quy n qu n lýc a S NN&PTNT). Th c t , c ng ng dân cư c a các xã v a ư c hư ngl i t khai thác t s d ng, v a có nghĩa v tham gia vào qu n lý, b o v vàduy tu b o dư ng các k t c u h t ng này. Nhìn chung, nư c ta trong su t chi u dài l ch s phát tri n các vùngnông thôn ã hình thành m t h th ng cơ s h t ng KT - XH ph c v chos n xu t nông nghi p và kinh t nông thôn, như: H th ng ư ng giao thông,h th ng thu l i, ch ... H th ng này ph c v cho nhi u ho t ng kinh t ,xã h i khác nhau. Vi c thi u nh ng cơ s này có th gây ra nhi u tác ngtiêu c c n s phát tri n KT - XH c a c vùng nông thôn. N u không có ư ng xá thì không th có ho t ng v n t i hàng hoá và hành khách; khôngcó ch , c a hàng, kho tàng thì không th t ch c các ho t ng mua bán vàtrao i hàng hoá… i u ó càng kh ng nh t m quan tr ng c bi t c a hth ng h t ng KT - XH nông thôn trong ti n trình CNH, H H nông nghi pnông thôn hi n nay. Chính s phát tri n c a h t ng KT - XH s góp ph n t obư c phát tri n t phá thúc y KT - XH nông thôn, g n k t kinh t gi a cácvùng, mi n và t ó phát huy ư c th m nh kinh t c a m i a phương phùh p v i quy lu t chung c a kinh t th trư ng.
  18. 18. 131.1.2. Các b ph n c u thành c a h th ng h t ng KT - XH nông thôn1.1.2.1. H th ng h t ng kinh t - k thu t * H th ng h t ng giao thông nông thôn M ng lư i ư ng GTNT là h th ng các tuy n ư ng n m trên a bànnông thôn ph c v cho vi c giao lưu trong a bàn và v i bên ngoài. H th ngnày bao g m các tuy n ư ng liên huy n, liên xã, liên thôn, liên b n... Hth ng này ư c ví như h th ng như "m ch máu" trong cơ th con ngư i, nók t n i các qu c l , t nh l cùng v i các tuy n ư ng liên huy n, liên xã, liênthôn t o ra. Hi n nay ư ng GTNT chi m kho ng trên 80% t ng chi u dàim ng lư i ư ng giao thông toàn qu c [10, tr.126], m c dù ã có nh ng c ithi n l n nhưng ch t lư ng m ng lư i ư ng huy n, xã nhi u a phươngcòn th p, i l i, lưu thông hàng hoá còn nhi u khó khăn, chưa áp ng ư cyêu c u c a CNH, H H nông thôn. Phát tri n giao thông là phát tri n y u t c n thi t và c bi t quantr ng trong i s ng kinh t , xã h i nông thôn. M ng lư i giao thông là huy tm ch c a n n kinh t . H th ng GTNT phát tri n s g n k t gi a các vùngnông thôn, gi a nông thôn v i thành th . Nó t o các m i liên k t không gianvà giao lưu gi a các lu ng hàng hoá gi a thành th và nông thôn. Khi s n xu thàng hoá phát tri n thì giao thông v n t i có ý nghĩa vô cùng to l n trong vi ct o i u ki n thu n l i cho lưu thông hàng hoá t ơn v , cơ s cung c p nnơi ch bi n, n th trư ng tiêu th s n ph m. ư ng giao thông vươn t i âu thì các KCN, CCN, cơ s s n xu t, trư ng h c, b nh vi n…th trư nghàng hoá, th trư ng thương m i và d ch v phát tri n n y. H th ng giaothông thu n l i s góp ph n gi m chi phí v n chuy n do ó gi m ư c chi phís n xu t, làm cho giá c các s n ph m hàng hoá, d ch v n tay ngư i tiêudùng gi m i nhi u, nâng cao tính c nh tranh, m r ng th trư ng. ng th i,nó t o cơ h i giao lưu gi a các vùng mi n, t o i u ki n thu n ti n cho vi c il i c a các t ng l p dân cư có th d dàng ti p c n v i các d ch v giáo d c - ào t o, y t … Th c t cho th y, h th ng giao thông y u kém là m t khókhăn tr ng i to l n i v i phát tri n nông thôn.
  19. 19. 14 * H th ng h t ng thu l i nông thôn H th ng thu l i nông thôn bao g m toàn b h th ng công trình ph c vcho vi c khai thác, s d ng h p lý ngu n nư c (nư c m t và nư c ng m) và chovi c h n ch nh ng tác h i do nư c gây ra i v i s n xu t, i s ng và môitrư ng sinh thái. Các công trình ch y u thu c h th ng thu l i bao g m: Hth ng các h p gi nư c; h th ng các tr m bơm tư i, tiêu; h th ng ê sông, ê bi n; h th ng kênh mương [64, tr.168]. Nông nghi p là ngành s n xu t có i tư ng là các th c th s ng (câytr ng, v t nuôi) nên ngu n nư c óng vai trò vô cùng quan tr ng. V inh ng nư c thư ng xuyên ch u nh hư ng c a thiên tai, c bi t là mưabão, l t l i, h n hán… thì s phát tri n c a nông nghi p, nông thôn luông n bó m t thi t v i s phát tri n c a h th ng thu l i. Vi c hình thànhcác h th ng thu nông nó có ý nghĩa h t s c to l n i v i s phát tri nc a nông nghi p, nông thôn. Nó ã góp ph n quan tr ng vào vi c trongvi c kh c ph c tình tr ng hoang hoá, m r ng di n tích canh tác; mb ocung c p nư c tư i t o i u ki n cho vi c thâm canh, tăng v và c bi t ã t o s chuy n i cơ c u cây tr ng; góp ph n cung c p ngu n nư c chocác ho t ng s n xu t và sinh ho t c a dân cư; h n ch và k p th i kh cph c nh ng h u qu c a thiên tai như bão, l t... c bi t, s phát tri n c ah th ng thu l i thư ng i kèm v i s phát tri n c a h th ng giao thông.Trên m i tuy n ê qua các vùng nông thôn, các c m dân cư ã hình thànhtuy n giao thông c a các làng, xã (m ng lư i GTNT). Ngoài ra, s pháttri n c a h th ng thu l i còn tác ng tr c ti p n công tác c i t o, b ov môi trư ng… Do v y, vi c xây d ng, phát tri n h th ng th y l i nh m m b o tư i tiêu ph c v cho s n xu t nông nghi p cũng như nh m h nch và k p th i kh c ph c nh ng h u qu c a thiên tai là m t yêu c u b cthi t v i các vùng nông thôn hi n nay.
  20. 20. 15 * H th ng h t ng cung c p nư c s ch và v sinh môi trư ng khu v cnông thôn H th ng này bao g m các công trình cung c p nư c s ch, h th ngthoát nư c và h th ng x lý nư c th i, ch t th i… - V h th ng c p nư c s ch nông thôn Nư c s ch r t c n thi t không ch cho khu v c thành th và c cho khuv c nông thôn, nh t là iv i i s ng sinh ho t hàng ngày c a dân cư. Bênc nh ó, nhi u ho t ng s n xu t kinh doanh a bàn nông thôn cũng c n n ngu n nư c s ch. Vi c m b o cung c p y nư c s ch cho nhu c usinh ho t hàng ngày c a dân cư ang là m c tiêu ph n u c a nhi u vùngnông thôn. ây là m t trong nh ng nhân t quan tr ng góp ph n vào vi c b ov s c kho , phòng ch ng d ch b nh qua ó nâng cao ch t lư ng cu c s ngcư dân nông thôn. Hi n nay, vi c cung c p nư c s ch nông thôn có th th c hi n thôngqua h th ng cung c p nư c t p trung, khai thác t các ngu n qua h th ngphân ph i chuy n n nơi s d ng ho c có th do các h dân, cơ s s n xu tt gi i quy t b ng cách khoan gi ng, tr nư c mưa. Th c t cho th y, vi cxây d ng và ưa vào v n hành nh ng h th ng cung c p nư c s ch t p trungcho các vùng nông thôn là gi i pháp h u hi u nh t trong b i c nh môi trư ngngày càng có xu hư ng b ô nhi m do tác ng c a quá trình CNH nôngnghi p, nông thôn, nh t là s phát tri n các ho t ng công nghi p. Nó v a m b o ch t lư ng ngu n nư c ã qua x lý v a m b o cung c p nư ccho nhu c u s d ng c a dân cư. - V h th ng thoát nư c và x lý ch t th i, nư c th i nông thôn Cùng v i s phát tri n KT - XH, môi trư ng nông thôn cũng t ng bư c ư c c i thi n. H th ng ư ng làng ngõ xóm ã ư c c i t o t t hơn, t lnhà khang trang h p v sinh có xu hư ng gia tăng. Nhi u vùng nông thôn
  21. 21. 16 ã căn b n c i t o ư c tình tr ng ao tù, nư c ng, chu ng tr i chăn nuôi ãxây d ng xa nhà … Tuy nhiên, môi trư ng nông thôn v n ang còn nhi u v n c n gi iquy t. Nh t là tình tr ng ch t th i, nư c th i ư c x th ng ra môi trư ng màkhông qua x lý. Th c t cho th y, nhi u vùng nông thôn, v n ô nhi mmôi trư ng t, nư c và không khí nông thôn, nh t là các làng ngh nôngthôn ngày càng tr nên nghiêm tr ng. Các ch t th i d ng r n, l ng, có mùi vàkhói th i ra môi trư ng ã làm thay i thành ph n lý, hoá, sinh h c c a t,nư c và không khí gây ô nhi m n ng môi trư ng nông thôn. i u ó ã nhhư ng tr c ti p cũng như gián ti p n i s ng sinh ho t và c bi t là v n s c kho c a c ng ng dân cư nông thôn nói riêng. nhi u vùng nôngthôn, do nh hư ng c a ô nhi m môi trư ng, dân cư ã m c các lo i b nhngoài da, b nh ph i… i u ó có nguyên nhân t tình tr ng thi u ho c chưahoàn ch nh c a h th ng x lý ch t th i, nư c th i và h th ng thoát nư cnông thôn. Do v y, vi c u tư xây d ng h th ng thoát nư c, h th ng x lý nư cth i, ch t th i nông thôn là v n mang tính c p bách. i u ó s góp ph ngi i quy t nh ng v n v nư c th i, tình tr ng ng ng p l t c a nh ngvùng trũng, h n ch và ti n t i ch m d t vi c x nư c th i chưa ư c x lývào các ao, h , dòng ch y, thu gom rác th i, x lý ch t th i r n... Th c hi n i u này s góp ph n m b o môi trư ng xanh, s ch góp ph n b o v s ckh e và nâng cao ch t lư ng cu c s ng cho cư dân nông thôn. * H th ng h t ng cung c p i n nông thôn H th ng i n nông thôn là toàn b các y u t cơ s v t ch t làm n nt ng cho vi c cung c p i n s d ng vào các ho t ng s n xu t và ph c vsinh ho t nông thôn. H th ng này bao g m m ng lư i ư ng dây t i i n t
  22. 22. 17ngu n cung c p, h th ng các tr m h th , m ng lư i phân ph i và d n i nt i các d ng c s d ng i n. các vùng sâu, vùng xa còn bao g m tr m thu i n nh ... Ngu n năng lư ng i n có vai trò r t quan tr ng trong quá trìnhphát tri n c a các vùng nông thôn. i n là ngu n năng lư ng ph c v chosinh ho t hàng ngày c a các h gia ình, trư c h t là th p sáng cho t ng gia ình cũng như c c ng ng. i n còn ư c dùng cho công tác thu l i, tư itiêu ph c v s n xu t nông nghi p. i n góp ph n thúc y các ngành s nxu t trong n n kinh t , ó là các ngành công nghi p ch bi n, các ho t ngs n xu t các s n ph m ti u th công nghi p, thương m i. Nói chung, có i ns gi i quy t nhi u v n mà quan tr ng nh t là góp ph n c i thi n m i m t i s ng c a ngư i dân. Có i n s mang l i văn minh cho khu v c nôngthôn, t o ti n cho hình thành và xây d ng n p sinh ho t văn hoá m i chocư dân nông thôn, góp ph n xoá b s cách bi t gi a nông thôn và thành th . Hi n nay, m ng lư i i n qu c gia ã ư c ph kh p t nư c. Tuynhiên, nhi u vùng nông thôn v n chưa có i n, c bi t là nh ng vùng xa xôi,khó khăn, ch t lư ng ngu n i n cung c p chưa cao, t l tiêu hao i n khuv c nông thôn còn m c cao, ph n óng góp c a ngư i dân vào vi c xâyd ng h th ng i n còn l n, giá i n nông thôn thư ng cao hơn so v ithành th . Do v y, vi c quy ho ch và phát tri n ng b h th ng i n nh m mb o i n cho s n xu t và sinh ho t, gi m m c t n th t i n năng làyêu c u b c thi t v i nông thôn hi n nay. * H th ng h t ng thông tin - vi n thông nông thôn H th ng thông tin bao g m m ng lư i cơ s v t ch t, các phương ti nph c v cho vi c cung c p thông tin, trao i thông tin áp ng nhu c u s nxu t và i s ng nông thôn. H th ng thông tin và vi n thôn bao g m: M nglư i bưu i n; i n tho i; internet; m ng lư i truy n thanh... Hi n nay, theo xuth phát tri n c a xã h i loài ngư i h th ng thông tin liên l c ngày càng pháttri n cùng v i s phát tri n c a n n kinh t th trư ng và khoa h c k thu t -
  23. 23. 18công ngh . Cơ s h t ng thông tin liên l c hi n i bao g m các m ng vi nthông cơ b n, các tiêu chu n v trao i d li u và m t s ph n m m mb o s v n hành liên t c c a toàn b h th ng thông tin trong và ngoài nư c. i v i nông thôn, nh t là trong i u ki n phát tri n n n kinh t thtrư ng, thông tin óng vai trò ngày càng quan tr ng, không nh ng v i pháttri n kinh t mà c v n văn hoá, xã h i khác. Th c t cho th y, thông tinngày càng có ý nghĩa quy t nh i v i các ho t ng s n xu t kinh doanh.Các h gia ình nông dân, các doanh nghi p và các ch th kinh t khác c nbi t nhi u thông tin, v th i ti t, v ch trương, chính sách c a nhà nư c, vtình hình bi n ng c a th trư ng, giá c , v nhu c u th trư ng… m t cáchnhanh chóng, k p th i ra quy t nh s n xu t kinh doanh, mua hàng hoá vàtiêu th nông s n. Nói cách khác, thông tin óng vai trò là m t ch báo chocác quy t nh c a các ch th kinh doanh. Do v y, vi c cung c p thông tincho khu v c nông thôn là r t c n thi t và có t m quan tr ng c bi t trong b ic nh tình hình KT - XH trong nư c cũng như qu c t y bi n ng như hi nnay. th c hi n i u ó c n ph i có m t h th ng h t ng thông tin liên l c y , hoàn ch nh, hi n i và ng b . Ngày nay, v i s phát tri n m nh m c a khoa h c - công ngh , cbi t là lĩnh v c i n t - tin h c và vi n thông làm cho h t ng cơ s thôngtin phát tri n c c kỳ nhanh chóng và hi n i, luôn luôn ư c i m i vàhoàn thi n ã m ra kh năng vô cùng to l n có th áp ng y , kpth i, chính xác nhu c u thông tin ph c v ho t ng s n xu t kinh doanhtrong khu v c nông thôn. Tuy nhiên, i u áng chú ý là vi c u tư xâyd ng, phát tri n h th ng h t ng thông tin liên l c òi h i ph i có ngu nv n l n cùng các i u ki n v t ch t cũng như ngu n l c con ngư i. V inông thôn, khi các ngu n l c, nh t là ngu n v n còn h n ch thì có ư ch th ng h t ng thông tin liên l c áp ng ư c các yêu c u phát tri n thì
  24. 24. 19nhà nư c c n óng vai trò hàng u trong u tư phát tri n h th ng cơ sv t ch t k thu t thông tin và phát tri n m ng lư i thu th p, theo dõi, nghiênc u và cung c p thông tin. * H th ng h t ng các KCN, CCN làng ngh và ô th nông thôn Hi n nay, ngoài nh ng h t ng như ã nêu trên còn xu t hi n m t lo ih t ng óng vai trò quan tr ng i v i s phát tri n KT - XH c a khu v cnông thôn. ó là các KCN, CCN làng ngh và ô th nông thôn. Th c t cho th y, các vùng nông thôn, bên c nh ho t ng s n xu tnông nghi p còn t n t i nhi u ho t ng s n xu t công nghi p và d ch vkhác. B i nông nghi p thư ng là ngành em l i giá tr gia tăng th p nên xuth phát tri n c a khu v c nông thôn là gia tăng các ho t ng công nghi p vàd ch v qua ó gia tăng giá tr c a n n kinh t . Chính nhu c u phát tri n c acác ngành công nghi p òi h i ph i có không gian, lãnh th tương i riêngbi t v i nh ng i u ki n c thù v k t c u h t ng s n xu t và c bi t là yêuc u phát tri n theo hư ng t i ưu hoá c a s n xu t công nghi p. S hình thànhcác KCN, CCN làng ngh chính là nh m th c hi n m c tiêu ó. Nó cũng bi uhi n c a trình t p trung s n xu t cao hơn, xu t phát t yêu c u m i iv iphát tri n công nghi p c a vùng. KCN thư ng ư c coi là khu chuyên s n xu t hàng công nghi p vàth c hi n các d ch v cho s n xu t công nghi p, còn CCN là khu v c óm t s cơ s s n xu t công nghi p b trí g n nhau trên m t m t b ng th ngnh t. Các KCN thư ng ư c xây d ng h th ng k t c u h t ng hoàn ch nhph c v cho các doanh nghi p ho t ng trong ó. Các cơ s s n xu t kinhdoanh trong KCN quan h v i nhau v m t h p tác xây d ng và s d ngchung các công trình ph tr k thu t, các công trình và m ng lư i h t ng kthu t v i m c ích nâng cao hi u qu s d ng v n u tư và gi m các chi phíqu n lý khai thác. M c dù có nh ng i m khác bi t nhưng chung quy l i KCN
  25. 25. 20và CCN là c u trúc kinh t ph c t p th hi n s t p trung c a các ho t ngs n xu t công nghi p và các d ch v i kèm c a các ch th kinh t khác nhautrong m t không gian lãnh th v i nh ng i u ki n chung v k t c u h t ng. Th c t , s ra i và phát tri n c a các KCN, CCN v a và nh , CCNlàng ngh ã góp ph n quan tr ng vào s phát tri n KT - XH nông thôn.Trư c h t, nó t o ra nh ng i u ki n thu n l i cho ho t ng s n xu t côngnghi p như m t b ng s n xu t, k t c u h t ng thu n ti n, cơ h i ti p c n cácd ch v khác v tư v n, pháp lý… S hình thành các KCN, CCN làng nghcũng góp ph n thúc y hi n i hoá h th ng k t c u h t ng, gi i quy t vi clàm, thu nh p, nâng cao ch t lư ng ngu n lao ng và b o v môi trư ng sinhthái c a vùng. Các KCN, CCN làng ngh còn t o i u ki n cho các aphương phát huy th m nh c thù c a mình, ng th i hình thành m i liênk t, h tr phát tri n s n xu t trong vùng. S ra i c a các KCN, CCN cùngcác ho t ng u tư s n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p trong cácKCN, CCN ã t o ti n thúc y s phát tri n c a các ngành cung c pnguyên li u u vào t i ch cho các ngành công nghi p nh , công nghi p chbi n và xu t kh u trong khu công nghi p. Nhìn chung, s phát tri n c a cácKCN, CCN s có tác ng “lan to ”, tích c c n các ho t ng kinh t , xãh i và môi trư ng c a t ng a phương, khu v c. ó là tác ng tích c ctrong vi c phát tri n cơ s h t ng kinh t - k thu t cho khu v c có KCN,CCN như: Gi m thi u các nh hư ng tiêu c c n các v n xã h i; gi iquy t vi c làm và nâng cao thu nh p cho dân cư; gi m thi u tác ng tiêu c cc a ô nhi m môi trư ng… Ngoài ra, quá trình hình thành các KCN, CCNthư ng g n v i vi c xây d ng k t c u h t ng văn hoá- xã h i (nhà , y t ,giáo d c, văn hóa, th thao...), các ô th m i, khu tái nh cư, khu dân cưxung quanh v i h th ng d ch v m i như h th ng các c a hàng, các d ch văn u ng, s a ch a phương ti n giao thông…
  26. 26. 21 Quá trình CNH t t y u d n n s hình thành h th ng ô th và quátrình ô th hoá không th tách r i và i ngư c l i quá trình CNH. ô th là nơit p trung ông dân cư, v i m t dân s cao và a s là nh ng ngư i lao ngphi nông nghi p, cư dân s ng và làm vi c theo thành th . ô th hình thành t ora s phân công lao ng xã h i m i theo hư ng hi n i trên cơ s c a pháttri n công nghi p, d ch v , khoa h c k thu t, giao thông v n t i… và nhu c uc a xã h i và c a con ngư i. Khái ni m ô th ư c xây d ng m c nh tính,vi c xác nh h th ng các tiêu chí và tiêu chu n sàn c a ô th ph thu c vàoth c tr ng và chi n lư c phát tri n KT - XH trong m i giai o n phát tri n. Cơs h t ng k thu t và các công trình công c ng ph c v dân cư ô th là m ttrong nh ng tiêu chí quan tr ng xem xét và phân lo i ô th . Vi c ô th hoá,hình thành ô th nông thôn là s thay i tr t t s p x p vùng nông thôn theocác i u ki n c a thành ph mà i m cơ b n c a nó là ng b , hoàn ch nh ht ng KT – XH và chính h t ng KT – XH này tr thành h t nhân thúc y quátrình chuy n d ch cơ c u kinh t c a vùng ó theo hư ng CNH, H H. Do v y, vi c xây d ng và hình thành các KCN, CCN v a và nh ,CCN làng ngh cùng các khu ô th nh các vùng nông thôn là m t trongnh ng gi i pháp r t phù h p hi n nay nh m cung c p h t ng cơ s t t, gi mb t các chi phí và nâng cao hi u qu s n xu t kinh doanh cho các doanhnghi p trong các KCN, CCN góp ph n thúc y tăng trư ng kinh t , chuy nd ch cơ c u kinh t , gi i quy t các v n xã h i. th c hi n m c tiêu này,vi c xây d ng các KCN, CCN c n ư c t trong m i liên h ch t ch v iquá trình phát tri n KT - XH nông thôn, g n k t quá trình ô th hoá v ikinh t khu v c h tr nhau cùng phát tri n. Trên cơ s ó, các KCN,CCN và khu ô th nh xung quanh s phát huy ư c vai trò trung tâm, là ng l c phát tri n kinh t c a vùng. Nó v a t o i u ki n phát tri n cácngành công nghi p nh hư ng c a a phương, v a áp ng yêu c u c a snghi p CNH, H H nông nghi p, nông thôn.
  27. 27. 22 * H th ng h t ng m ng lư i ch , c a hàng, kho bãi nông thôn Trong n n kinh t th trư ng, h th ng ch , c a hàng, kho bãi có vai tròquan tr ng i v i các ho t ng trao i, buôn bán các m t hàng nông s n,v t tư nông nghi p, công c s n xu t và hàng tiêu dùng ph c v cho s n xu tvà i s ng sinh ho t c a cư dân. Th c t cho th y, nh ng khu v c nào kinht phát tri n thì h th ng ch , c a hàng buôn bán… cũng phát tri n theokhông ch gia tăng v quy mô mà c v m t phân b nh m t o i u ki nthu n l i cho các ho t ng giao d ch mua bán. V i a s các vùng nông thôn, ch ã hình thành khá s m trong l chs . ó không ch là nơi di n ra các ho t ng trao i buôn bán, nhi u khicòn là nơi di n ra các ho t ng văn hóa - xã h i khác. Ch nông thôn ra ivà phát tri n do nhu c u trao i hàng hóa. a i m xây d ng ch cũng ư cl a ch n t nh ng nơi thu n ti n cho vi c chuyên ch hàng hóa và i l ic a dân cư khi h p ch . Nhi u ch ã t n t i lâu i và n nay v n ư c n nh, duy trì. Tuy nhiên, v cơ b n ch nông thôn có quy mô nh , hàng hoácòn ơn i u, ch y u là nh ng s n v t trong vùng (nh t là nông s n) vành ng v t d ng c n cho s n xu t và sinh ho t thư ng ngày c a ngư i dân.Cùng v i s phát tri n KT - XH c a các vùng nông thôn, m ng lư i ch cũngphát tri n m r ng và a d ng v lo i hình, bao g m: Ch bán l , ch bánbuôn, ch u m i, ch v a bán buôn v a bán l , ch kinh doanh t ng h p,ch chuyên doanh... v i s k t h p các quy mô và phân b r ng kh p các abàn. Nhu c u phát tri n s n xu t và i s ng, nh t là v i s hình thành cácKCN, CCN, khu ô th m i, khu dân cư m i khu v c nông thôn ã cho ra i nh ng ch m i áp ng nhu c u mua bán tiêu th hàng hóa, s n ph mnông s n. Ngoài ch , còn có các lo i hình c a hàng bách hóa, siêu th nh và c bi t là m ng lư i c a hàng, i m bán hàng thư ng t p trung các c mdân cư, các tuy n giao thông có lưu lư ng hành khách qua l i ông úc.M ng lư i này cùng v i các ch óng vai trò h t s c quan tr ng i v i vi c
  28. 28. 23cung ng hàng hóa - d ch v trên a bàn nông thôn. Bên c nh ó, do nhu c uphát tri n c a s n xu t và lưu thông hàng hóa, trên a bàn nông thôn còn cóh th ng kho bãi có ch c năng lưu tr , b o qu n nông s n, hàng hóa. Th c t cho th y, xây d ng và phát tri n các lo i hình ch , c a hàngbuôn bán, h th ng kho tàng, b n bãi ngày càng óng vai trò quan tr ng iv i s phát tri n nông nghi p, nông thôn hi n nay. i u ó òi h i huy ngm nh m các ngu n l c c a c nhà nư c và c ng ng cư dân nông thôn.1.1.2.2. H th ng h t ng văn hóa - xã h i nông thôn * H th ng h t ng giáo d c - ào t o nông thôn nông thôn, cơ s h t ng cho giáo d c - ào t o bao g m h th ngcác trư ng m m non, ti u h c, THCS, THPT, các trư ng d y ngh và các cơs ào t o ngh cho ngư i lao ng. Phát tri n giáo d c - ào t o ngày càng kh ng nh vai trò quan tr ng iv i s phát tri n KT - XH c a m t qu c gia. Kinh nghi m nhi u nư c cho th y,trong ti n trình CNH, H H trư c s phát tri n nhanh chóng c a khoa h c - côngngh hi n i, ngu n l c con ngư i ã tr thành m t trong nh ng nhân t quy t nh s thành công hay th t b i c a s nghi p CNH, H H. ti n hành CNH,H H òi h i ph i có m t l c lư ng lao ng ư c ào t o, có k năng nghnghi p, có ý th c, trách nhi m, có kh năng tìm tòi sáng t o… v i công vi c mà ó chính là k t qu c a các ho t ng phát tri n h t ng ngành giáo d c - ào t o. i u này càng tr nên c bi t quan tr ng i v i các vùng nông thôn. Cùng v i xu th phát tri n c a n n kinh t , xã h i, m ng lư i các cơ sgiáo d c - ào t o ã và ang ư c m r ng, phát tri n kh p các a bàn, tthành th n nông thôn, n t n nh ng vùng khó khăn, xa xôi, h o lánh. Tuynhiên, i v i các vùng nông thôn, s thi u h t và th p kém v cơ s h t nggiáo d c v n ang là m t thách th c l n v i nhi u qu c gia nh m m c tiêuphát tri n ngu n nhân l c v s lư ng, t yêu c u v ch t lư ng.
  29. 29. 24 Do v y, phát tri n h t ng giáo d c - ào t o khu v c nông thôn làv n mang tính c p thi t hi n nay. S vi c m mang, phát tri n v s lư ng,nâng c p v cơ s v t ch t c a các cơ s giáo d c - ào t o s góp ph n quantr ng vào vi c nâng cao trình dân trí, ào t o và cung c p ngu n nhân l ccó trình văn hoá, k năng ngh nghi p ph c v cho nhu c u phát tri n KT -XH không ch cho khu v c nông thôn mà còn t o kh năng cung c p nhân l ccho các ô th và c n n kinh t . * H th ng h t ng y t và chăm sóc s c kho dân cư nông thôn H th ng h t ng y t , chăm sóc s c kho c ng ng dân cư nôngthôn bao g m các lo i hình b nh vi n (trung tâm huy n, liên xã), phòng khám a khoa, trung tâm y t d phòng, trung tâm KHHG , các phòng khámchuyên khoa, tr m y t xã, các cơ s khám ch a b nh y h c c truy n, các cơs cung c p, kinh doanh dư c ph m, thu c ch a b nh… Cùng v i s phát tri n KT - XH các vùng nông thôn, m ng lư i y t ,chăm sóc s c kh e nhân dân các vùng nông thôn ã t ng bư c ư c mr ng, nâng c p, góp ph n th c hi n và tri n khai các chương trình qu c gia, yt d phòng, khám ch a b nh ban u, i u tr , chăm sóc s c kho cho nhândân và phòng ch ng d ch b nh. Tuy nhiên, nhi u vùng nông thôn hi n nay,nh t là các vùng khó khăn, vùng sâu vùng xa, h i o h th ng h t ng y tcòn th p kém, h u h t là các tr m y t tuy n xã v i cơ s v t ch t nghèo nàn,trang thi t b y t thi u th n, l c h u, chưa áp ng ư c yêu c u khám ch ab nh ban u và chăm sóc s c kh e nhân dân. Trong s nghi p CNH, H H nông thôn, vi c chăm sóc, b o v s c khocho c ng ng cư dân nông thôn là yêu c u h t s c c p thi t, v a là m c tiêu,v a là yêu c u nh m nâng cao ch t lư ng cu c s ng nhân dân. Do v y, vi cxây d ng, c i t o nâng c p và phát tri n h th ng h t ng y t s óng vai trò lày ut m ư ng cho công tác b o v và chăm sóc s c kh e nhân dân.
  30. 30. 25 * H th ng h t ng văn hoá nông thôn Các cơ s v t ch t, trang thi t b c a ngành văn hoá nông thôn hi n naybao g m: Các trung tâm văn hoá huy n (các trung tâm này còn th c hi n ch cnăng khác như r p chi u phim, t ch c các h i ngh …); nhà văn hoá c p xã,thôn; ình và m t lo i hình khá ph bi n là các tr m bưu i n văn hóa xã. Nông thôn là nơi b o t n, lưu truy n và gi gìn b n s c văn hoá dân t c. nơi ó, nh ng truy n th ng, phong t c, t p quán cao p c a dân t c ã ư clưu truy n t i này sang i khác. Gi gìn và phát huy b n s c văn hoá dânt c là m t trong nh ng m c tiêu quan tr ng c a s nghi p CNH, H H trongb i c nh toàn c u hóa và h i nh p kinh t qu c t ngày nay. Th c t , cùng v i s phát tri n KT - XH, ngày càng nhi u các ho t ngvăn hóa, c bi t là các l h i truy n th ng ã ư c khôi ph c, duy trì và pháttri n góp ph n áng k vào xây d ng nông thôn văn hóa m i, tôn tr ng, gìn givà phát huy b n s c văn hoá c a dân t c trong c ng ng dân t c. Tuy nhiên,cũng có lúc văn hoá nông thôn trong th i gian chưa ư c chú ý u tư pháttri n tương x ng. nhi u vùng nông thôn, cơ s v t ch t k thu t c a hth ng thi t ch văn hoá t c p huy n n xã còn thi u th n, s huy n, xã cóthư vi n, r p chi u phim còn r t ít, nhà văn hoá còn thô sơ l ng ghép. Nhi uvùng nông thôn còn t n t i các h t c l c h u như mê tín d oan, t l ình ám, cư i h i, ma chay… không phù h p v i phong t c t p quán và truy nth ng c a dân t c, gây lãng phí l n. Do v y, vi c m mang, phát tri n h t ng văn hóa nông thôn như pháttri n các trung tâm văn hóa, trung tâm sinh ho t c ng ng, thư vi n… là h ts c c n thi t. M t m t, nó góp ph n quan tr ng vào vi c xây d ng n n vănhóa nông thôn m i, b o t n và phát huy b n s c văn hóa dân t c, m t khác nócòn góp ph n h n ch và ti n t i xóa b các ho t ng mê tín d oan, các ht c l c h u ã t n t i lâu dài nông thôn.
  31. 31. 261.1.3. Vai trò, c i m và nh ng yêu c u t ra trong phát tri n h t ngKT - XH nông thôn trong CNH, H H nông nghi p, nông thôn1.1.3.1. Vai trò c a h t ng KT - XH nông thôn i v i quá trình CNH, H Hnông nghi p, nông thôn Kinh nghi m nhi u nư c cho th y, h t ng KT - XH nông thôn là nhânt quy t nh n s thành công hay th t b i c a quá trình CNH, H H nôngnghi p, nông thôn. V i tư cách là nh ng phương ti n v t ch t - k thu t cung c p nh ngd ch v c n thi t cho các ho t ng KT - XH nông thôn, h t ng KT - XHtr thành nh ng l c lư ng s n xu t quy t nh n s phát tri n c a KT-XH.Trong m t s trư ng h p, h t ng KT - XH ã tr thành m t ch s th hi ntrình phát tri n. V i nh ng n n kinh t có i m xu t phát th p ang ti nhành CNH, H H thoát ra kh i tình tr ng kém phát tri n, rút ng n kho ngcách l c h u v i các nư c i trư c thì vi c ti n hành m t cu c cách m ngtrong lĩnh v c xây d ng h t ng KT - XH s t o ng l c, òn b y cho sphát tri n c a toàn b n n kinh t , xã h i. Như v y v i các vùng nông thôn, ht ng KT - XH là n n t ng cho s phát tri n KT - XH nông thôn, nói c th hơnnó là n n t ng cung c p nh ng y u t c n thi t cho quá trình s n xu t và nângcao ch t lư ng cu c s ng cư dân nông thôn. M i giai o n phát tri n KT - XH c n có s phát tri n tương thích vh t ng KT - XH, các m c tiêu phát tri n KT - XH nông thôn s khó có th th chi n ư c n u thi u m t h th ng h t ng KT - XH tương x ng. Do các vùngnông thôn có trình phát tri n KT - XH v cơ b n u th p hơn nhi u so v icác khu v c ô th nên c n ti n hành xây d ng và phát tri n h th ng k t c uh t ng cho phù h p v i t ng vùng và trong t ng giai o n c th nh m t o ranh ng i u ki n v t ch t cho s phát tri n KT - XH. Th c t cho th y, s hìnhthành và phát tri n các vùng s n xu t hàng hoá t p trung quy mô l n, vi c ym nh ng d ng nh ng thành t u khoa h c - công ngh tiên ti n cho s n xu t
  32. 32. 27nông nghi p, ưa nh ng cây tr ng, v t nuôi có giá tr kinh t cao, y m nhth c hi n chuyên canh s n xu t các lo i nông s n là nguyên li u cho côngnghi p ch bi n và xu t kh u... và phát tri n m nh các ho t ng công nghi pd ch v khu v c nông thôn ch có th th c hi n ư c khi nông thôn có m th th ng h t ng KT - XH hi n i. Nói cách khác, s n xu t nông nghi p hànghoá và phát tri n công nghi p nông thôn không th thi u các công trình thul i, m ng lư i giao thông, h th ng cung c p i n, nư c, h th ng thông tinliên l c, ch và trung tâm buôn bán... Khi h t ng ã ư c t o l p tương i y và ng b nông thôn, các nhà u tư s b v n u tư vào khu v cnày, do ó s thúc y nông nghi p, nông thôn phát tri n nhanh và m nh hơn. C th , vai trò c a h t ng KT - XH nông thôn ư c th hi n: - H t ng KT - XH nông thôn hoàn thi n và ng b s giúp gi m giáthành s n xu t, gi m chi phí v n chuy n, chi phí d ch v , gi m thi u r i rotrong các ho t ng s n xu t kinh doanh nông nghi p và các ngành liên quantr c ti p t i nông nghi p, góp ph n thúc y lưu thông hàng hoá. Trong i uki n ngày nay v i xu hư ng và h i nh p, n u thi u h th ng thông tin vi nthông, h th ng ngân hàng hay h th ng giao thông hi n i... thì không th t ư c m c tiêu phát tri n như mong mu n. - H t ng KT - XH nông thôn phát tri n s tác ng n s phát tri nkhu v c nông nghi p và kinh t nông thôn, t o môi trư ng c nh tranh lànhm nh, t o i u ki n thu hút v n u tư c trong nư c và nư c ngoài vào thtrư ng nông nghi p, nông thôn. Qua ó, góp ph n t o thêm vi c làm thuhút ngu n lao ng dư th a, tăng thêm thu nh p cho cư dân các vùngnông thôn, nâng cao năng su t lao ng, h giá thành trong s n xu t. Ngoàira nó còn t o i u ki n cho ngư i nông dân ti p c n ư c v i ti n b khoah c - k thu t tiên ti n, ti p c n ư c v i các d ch v ch t lư ng cao nhưtín d ng, ngân hàng, b o hi m...
  33. 33. 28 - H t ng KT - XH nông thôn là i u ki n quan tr ng tác ng t i vi cphân b l c lư ng s n xu t theo lãnh th . Phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn s t o i u ki n phát tri n ng u gi a các vùng, mi n trong c nư c,góp ph n th c hi n m c tiêu tăng trư ng kinh t g n v i công b ng xã h i.Th c hi n m c tiêu công b ng xã h i không ch th hi n khâu phân ph i k tqu mà nó còn th hi n ch t o i u ki n s d ng t t năng l c c a mình, óchính là cơ h i h c t p, cơ h i ư c chăm lo s c kho và c bi t là cơ h i ư c làm vi c, tham gia vào quá trình tái s n xu t xã h i. - H t ng KT - XH nông thôn là i u ki n v t ch t quan tr ng, có tínhquy t nh n vi c chuy n d ch cơ c u kinh t nông thôn cũng như s chuy nd ch cơ c u n i b ngành nông nghi p. Ngân hàng th gi i cho r ng: “ Nh ngtr ng i trong giao thông v n t i thư ng là tr ng i chính i v i s pháttri n kh năng chuyên môn hàng hoá s n xu t t i khu v c có ti m năng pháttri n nhưng không th tiêu th ư c s n ph m ho c không ư c cung c plương th c m t cách n nh...” [40, tr.18]. Như v y n u không có h t nggiao thông nói chung hay h t ng GTNT nói riêng thì không th có giao lưuhàng hóa nông s n v i các hàng hoá khác, không th t o i u ki n phát tri nn n nông nghi p hàng hoá, chuy n d ch cơ c u kinh t nông thôn. - H t ng KT - XH phát tri n s tăng cư ng ư c kh năng giao lưuhàng hoá, th trư ng nông thôn ư c m r ng, khơi thông s ngăn cách gi ath trư ng nông thôn và toàn b n n kinh t . Nh ó, kích thích s phát tri nkinh t h gia ình, góp ph n th c hi n m c tiêu xoá ói gi m nghèo, gia tăngthu nh p, nâng cao ch t lư ng i s ng cư dân. i u ó s t o ra s thay idi n m o KT - XH nông thôn, thu h p kho ng cách giàu nghèo gi a thành thvà nông thôn, t ng bư c xoá b s ngăn cách v không gian gi a thành th vànông thôn. - Phát tri n h t ng KT - XH nông thôn s t o i u ki n t ch c t t is ng xã h i trên t ng a bàn, t o m t cu c s ng t t hơn cho nhân dân, nh ó
  34. 34. 29mà gi m b t và ngăn ch n tình tr ng di cư t do t nông thôn ra thành th . ng th i, t o l p s công b ng, nâng cao m c hư ng th các d ch v giáod c - ào t o, y t và văn hoá cho dân cư vùng nông thôn, xoá i nh ng chênhl ch trong phát tri n KT - XH gi a các vùng trong nư c. Nói tóm l i, phát tri n h t ng KT - XH là nhân t c bi t quan tr ng, làkhâu then ch t th c hi n các m c tiêu phát tri n KT - XH nông nghi p, nôngthôn trong ti n trình CNH, H H. Trong b i c nh cu c cách m ng khoa h c -công ngh hi n i cùng quá trình toàn c u hóa và h i nh p kinh t qu c tngày càng sâu r ng ngày nay, th c hi n thành công s nghi p CNH, H Hnông nghi p, nông thôn, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ph i i trư cm t bư c t o i u ki n thu n l i cho các ho t ng KT - XH phát tri n.1.1.3.2. c i m c a ho t ng u tư phát tri n h t ng KT - XH Th nh t, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn có th ư c coi là m tlĩnh v c u tư. Do v y, vi c có m t chi n lư c u tư úng n s có ý nghĩaquy t nh n s phát tri n c a h t ng KT - XH nông thôn. N i dung c am i chi n lư c c n xác nh rõ các m c tiêu cũng như h th ng các gi i phápc n th c hi n t m c tiêu ó. H t ng KT - XH nông thôn là m t t ph p nhi u công trình, cơ s v t ch t có quan h v i nhau trong quá trình xâyd ng, qu n lý, v n hành và s d ng. Th c t , s phát tri n c a t ng b ph n,t ng khâu, t ng lĩnh v c có th tác ng n nh ng b ph n khác. Xu t phátt i u ki n th c t các vùng nông thôn, nh t là tình tr ng thi u nh ng i uki n v t ch t, c bi t là thi u ngu n v n cho th y, trong chi n lư c u tưphát tri n h t ng m t m t c n m b o tính h th ng t ng th , toàn di n cũngc n ph i có s l a ch n nh ng lo i h t ng tr ng i m làm n n t ng cho ti ntrình phát tri n toàn di n và lâu b n c a n n kinh t , xã h i. T ó góp ph ntích c c thúc y quá trình t o ra s thay i v ch t trong i s ng kinh t ,xã h i th hi n s chuy n i phương th c s n su t, hình thành nh ng l clư ng s n xu t m i.
  35. 35. 30 Th hai, h t ng KT - XH nông thôn mang tính h th ng cao, nó liênquan n s phát tri n t ng th c a n n kinh t , xã h i. Vi c phát tri n h t ngKT - XH nông thôn m t cách ng b trong ó có s ph i k t h p gi a cáclo i h t ng trong h th ng s gi m b t ư c chi phí xây d ng và gia tăng ư ccông năng, hi u năng c a các lo i h t ng, c trong xây d ng cũng như trongqu n lý, v n hành khi h th ng hoàn thành và ưa vào s d ng. Tính ch t ngb , h p lý, có s ph i k t h p ch t ch gi a các lo i h t ng không ch có ýnghĩa v kinh t , ti t ki m không gian, t ai xây d ng, các ngu n l c khácmà còn có ý nghĩa l n v phân b dân cư, góp ph n hình thành c nh quan vănhoá. S xu t hi n c a h th ng h t ng KT - XH ng b s em l i s thay il n v c nh quan môi trư ng, ng th i cũng làm thay i các ho t ng trongcác a bàn cư trú. i u ó cho th y, trong phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn c n h t s c chú ý n công tác quy ho ch, ph i m b o tính tu n t , ngb và liên k t nh m phát huy ư c t i a công su t s d ng c a chúng. Trongquá trình xây d ng cơ s h t ng m t m t c n chú ý n công năng chính c anó, nhưng cũng c n chú ý n các khía c nh xã h i, văn hoá cũng như c nhquan c a nh ng cơ s h t ng ó. Th ba, xây d ng h t ng KT - XH là m t lĩnh v c u tư mang tínhcông ích nhưng cũng có th là m t lĩnh v c u tư kinh doanh. i u quantr ng ây là lĩnh v c thư ng òi h i v n u tư l n ( ó là m t i m b t l ic a các vùng nông thôn hi n nay) và khó có kh năng thu h i v n nhanh(ho c không thu h i v n). Do v y, th c hi n m c tiêu phát tri n h t ngKT - XH nông thôn hoàn thi n và ng b c n có chính sách huy ng ư c a d ng các ngu n v n, c t ngân sách nhà nư c, t các ngu n v n xã h ihóa. ng th i, v i m i a bàn nông thôn c n xây d ng k ho ch phân bngu n v n u tư h p lý không ch gi a các y u t trong h th ng h t ng, màcòn yêu c u phân b v n u tư h p lý gi a các lĩnh v c h t ng và các lĩnhv c phát tri n kinh t , xã h i, văn hoá. B i trong i u ki n ngu n v n có h n,
  36. 36. 31vi c quá nh n m nh n lĩnh v c h t ng s nh hư ng n các ngu n v ncho các lĩnh v c khác. i u ó có th d n n tình tr ng phát tri n m t cân i, có th t o ra nh ng rào c n i v i quá trình phát tri n h t ng KT - XH. Th tư, tính hi u qu c a các công trình xây d ng trong lĩnh v c ht ng KT - XH nông thôn ph thu c vào nhi u y u t , trong ó có y u t u tư t i h n. u tư t i h n là u tư ưa công trình xây d ng h t ngnhanh t i ch hoàn b . M t khác, gi i h n c a h t ng KT - XH nôngthôn còn n m trong quá trình v n hành và hi u năng c a nó trong cácho t ng KT - XH. Hi u qu cu i cùng c a toàn b h th ng h t ng KT -XH nông thôn hoàn toàn ph thu c vào tính kh d ng, cách th c khai tháccác công trình h t ng ư c xây d ng. Trong quá trình phát tri n KT - XHnông thôn, h t ng KT - XH dù có vai trò r t quan tr ng nhưng cũng ch làm t khâu, m t y u t b ph n trong t ng th , là không gian trong ó di nra quá trình s n xu t, quá trình công ngh và d ch v , ho c là các phươngti n chuy n t i các d ch v mà thôi. Do v y, n u quá nh n m nh và làm chochúng vư t kh i gi i h n s gây ra s lãng phí ngu n l c. Nói cách khác,s phát tri n h t ng KT - XH phù h p v i nh ng yêu c u phát tri n KT -XH s t o i u ki n cho s phát tri n b n v ng c a nông thôn.1.1.3.3. M t s i m c n chú ý phát tri n h t ng KT - XH nông thôn Toàn b h t ng KT - XH nông thôn nư c ta hi n nay là s n ph m c asau hơn 20 năm i m i n n kinh t , t n n kinh t t cung, t c p, bao c psang n n kinh t th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa. Do ó, trong quátrình phát tri n h t ng KT - XH nông thôn c n chú ý nh ng i m sau: M t là: H th ng h t ng KT - XH nông thôn trong th i gian qua ã cónh ng bư c ti n áng k v lư ng và v ch t, song s ti n tri n ó v n chưa áp ng ư c yêu c u c a ti n trình CNH, H H nông thôn. V căn b n h th ng ht ng KT - XH nông thôn nư c ta chưa t ư c tiêu chu n qu c t , còn mang m s c thái h t ng KT - XH c a nh ng nư c n n kinh t ch m phát tri n.
  37. 37. 32 Hai là: H u h t các công trình h t ng KT - XH nông thôn u ã ư cxây d ng t lâu, t p trung ch y u th i kỳ i m i. Các công trình h t ngKT - XH nông thôn ó chưa làm thay i căn b n tình tr ng l c h u, kém pháttri n c a h th ng h t ng KT - XH, m i ch là m t bư c c i thi n h th ngh t ng KT - XH cũ và n nay ã xu ng c p. Ba là: Do c tính ph c v c ng ng, vì v y vi c duy trì b o dư ngcác công trình h t ng KT - XH nông thôn là m t yêu c u b c thi t iv inâng cao hi u qu v n u tư phát tri n h t ng KT - XH . Nhu c u phát tri nh t ng KT - XH nông thôn òi h i v n l n, vì v y trên th c t là thi u ngu nv n u tư phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. B n là: Phát tri n h t ng KT - XH nông thôn là do n l c c a t ngvùng, t ng làng xã, do có s khác bi t v i u ki n t nhiên, i u ki n kinh t ,xã h i… vì v y cũng có s khác bi t v quy mô và trình phát tri n h t ngKT - XH c a t ng vùng, t ng khu v c. Năm là: Trong nh ng năm qua, phát tri n h t ng nông thôn u mangtính a phương, m tính t phát, tuỳ ti n, thi u m t quy ho ch t ng th . Vìv y trên th c t ã bi u hi n: Không k t h p ư c các lo i h t ng trong m tkh i th ng nh t và ng b ; mang tính ng n h n không phù h p v i ti n trìnhCNH, H H và ô th hoá; khai thác ngu n v n u tư b ng quan h xin, cho;tuỳ ti n huy ng óng góp c a dân; s d ng tuỳ ti n t công… Nhìn chung phát tri n h t ng KT - XH trong nh ng năm qua ã t ư ck t qu nh t nh tác ng n s phát tri n KT - XH nông thôn, tuy nhiên trongth c t cũng ã b c l không ít h n ch . ó cũng là nh ng v n t ra c n gi iquy t i v i quá trình phát tri n h t ng KT - XH nông thôn nư c ta hi n nay.1.1.3.4. Nh ng yêu c u t ra trong phát tri n h t ng KT - XH nông thôn Phát tri n h t ng KT - XH nông thôn là v n có t m quan tr ng cbi t i v i s phát tri n c a toàn vùng nông thôn nhưng cũng bao hàm ph mvi r ng l n. Vi c phát tri n h t ng KT - XH nông thôn chính là xây d ng,
  38. 38. 33phát tri n các công trình v t ch t ph c v s n xu t và i s ng c a cư dânnông thôn. Nói cách khác, m c tiêu c a phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn là ph c v s n xu t, nâng cao tính hi u qu c a s n xu t, nâng cao is ng, m c s ng dân cư nông thôn. Vi c này liên quan n t t c các m t c a i s ng cư dân khu v c nông thôn xu t phát t nhu c u a d ng c a cư dânnông thôn. ó là các nhu c u i l i, nhu c u s d ng i n cho s n xu t và sinhho t, nhu c u ư c dùng nư c s ch, môi trư ng v sinh s ch s , nhu c u sd ng các d ch v giáo d c, văn hoá, chăm sóc s c kho c ng ng…Th c tcho th y, các m t trên ch có th tách b ch m t cách tương i v m t lýthuy t, còn trong th c ti n, chúng có m i liên h an xen nhau. Vi c tách b chchúng v m t lý thuy t là c n thi t nh n th c rõ nét t ng m t nhưng trongth c ti n, do chúng có m i quan h ch t ch v i nhau nên các ho t ng di n ratrên m t này không th không tính nm c nh hư ng c a chúng và s m b o n i dung c a các m t khác. Do v y, trong phát tri n h t ng KT - XHnông thôn c n m b o các yêu c u sau: Th nh t, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn trong ti n trình CNH,H H c n ph i ph i i trư c m t bư c, th hi n tính tiên phong, m ư ngcho s phát tri n KT - XH. i u này xu t phát t yêu c u c a vi c t o l p môitrư ng u tư kinh doanh có tính c nh tranh, t v trí, vai trò c a h t ng KT -XH nông thôn và yêu c u khai thác có hi u qu nh ng ti m năng c a cácvùng nông thôn nh m th c hi n các m c tiêu phát tri n KT - XH trong quátrình CNH, H H và h i nh p kinh t qu c t . V i m t n n kinh t còn i mxu t phát th p, khi nông nghi p nông thôn còn óng vai trò quan tr ng thìvi c xây d ng m t h th ng h t ng KT - XH hoàn thi n và ng b nôngthôn s góp ph n t o ti n y m nh CNH, H H nông nghi p, nông thôn.Ti p theo ó, s phát tri n c a khu v c nông nghi p và nông thôn s có tác ng tích c c n s phát tri n c a các ngành, lĩnh v c và khu v c khác c an n kinh t , góp ph n y nhanh t c tăng trư ng, chuy n d ch cơ c u kinht , nâng cao m c s ng c a ngư i nông dân nói riêng và c a toàn xã h i nói
  39. 39. 34chung, ng th i s góp ph n gi m b t nguy cơ t t h u c a n n kinh t . Th ct cho th y, n u h t ng phát tri n ch m hơn hay không so v i nhu c u thìs không áp ng ư c nhu c u c a s n xu t. Nhưng ngư c l i, n u h t ngphát tri n quá nhanh so v i nhu c u thì s không phát huy ư c hi u qu . Do ó, m t v n t ra là ph i xây d ng m t cơ c u h p lý gi a u tư cho ht ng và u tư cho s n xu t. Kinh nghi m th c ti n cho th y, h t ng c n ph i ư c phát tri n nhanh hơn s n xu t, t c là u tư cho h t ng ph i tăng nhanhhơn u tư cho s n xu t. Th hai, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ph i m b o nâng caoc hi u qu kinh t , hi u qu xã h i và môi trư ng. ây là xu hư ng kháchquan nhưng t t y u nh m t o vi c làm m i, tăng thu nh p, xoá ói gi mnghèo và phát tri n kinh t , m b o môi trư ng b n v ng, th c hi n côngb ng xã h i nông thôn và i v i nông dân. Do ngu n l c cho phát tri n ht ng KT - XH nông thôn không ph i lúc nào cũng d i dào, s n có mà vi c u tư xây d ng h t ng KT - XH nông thôn cũng không ph i là các ho t ng u tư kinh doanh ơn thu n có th mang l i l i nhu n cao. Lĩnh v c u tư phát tri n h t ng KT - XH không ch òi h i v n u tư l n mà nó cònlà lĩnh v c u tư thu h i v n ch m, có nh ng lúc không thu h i v n ( u tưh t ng công c ng) ph c v cho xã h i. Do v y khi u tư phát tri n h t ngph i h t s c cân nh c, tính toán gi a hi u qu kinh t và hi u qu xã h i tránhtình tr ng quá t p trung, quá tính toán l i ích kinh t mà lãng quên n l i íchxã h i mà h t ng mang l i. C n thi t ph i tính toán, cân nh c xác nhchi n lư c và bư c i c a phát tri n h t ng KT - XH nông thôn v a mb o hi u qu v m t kinh t , ng th i có th mang l i nh ng hi u qu v m txã h i, môi trư ng. i u ó cho th y, nhà nư c c n ph i có các chính sách vàgi i pháp phù h p nh m huy ng a d ng các ngu n l c trong xã h i bênc nh vi c gia tăng u tư ngân sách nhà nư c cho u tư xây d ng h t ng KT- XH nông thôn. Trong nh ng i u ki n c th , nh t là xét v lâu dài, có th
  40. 40. 35ph i ưu tiên hi u qu xã h i bên c nh hi u qu kinh t . Và mu n mb ohi u qu kinh t , xã h i th c s b n v ng ph i m b o c hi u qu môitrư ng, c i thi n môi trư ng sinh thái nông thôn, tôn t o c nh quan, gi gìnb n s c dân t c, b o v tài nguyên thiên nhiên và a d ng sinh h c. Th ba, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ph i m b o duy trì s n nh xã h i vùng nông thôn. V cơ b n, các nư c ang phát tri n nóichung, Vi t Nam nói riêng, dân s v n ch y u s ng khu v c nông thôn.Phát tri n h t ng KT - XH nông thôn em l i tác ng tích c c nhi u m t,nhưng cũng có th gây ra tình tr ng m t n nh v m t xã h i. i n hình làvi c thu h i t c a nh ng ngư i nông dân t o m t b ng cho xây d ng ht ng KT - XH nông thôn d n n tình tr ng nông dân không còn t ai (tưli u s n xu t cơ b n trong s n xu t nông nghi p) duy trì các ho t ng s nxu t, m t i ngu n thu nh p chính cho cu c s ng thư ng ngày và h qu là hph i tìm ki m vi c làm m i t i ch hay các khu v c khác. Vi c xu t hi ntình tr ng khi u ki n kéo dài ph n l n u xu t phát t nh ng mâu thu ntrong công tác n bù, gi i phóng m t b ng, tình tr ng thi u công khai, dânch , minh b ch trong huy ng và s d ng ngu n v n óng góp c a dân cưcho xây d ng h t ng KT - XH nông thôn. Do v y, vi c xây d ng h t ng KT - XH nông thôn trư c h t c n g nv i vi c khuy n khích phát tri n các ngành ngh nông nghi p và phi nôngnghi p nh m t o i u ki n v vi c làm, thu nh p cho các h nông dân b thuh i t. N u vi c phát tri n h t ng KT - XH nông thôn không có tác d ng làmgi m tình tr ng th t nghi p, i u ó s d gây ra s b t n v chính tr - xã h i các vùng nông thôn và nh hư ng tiêu c c n s phát tri n kinh t . M tkhác, v i các công trình có huy ng ngu n v n xã h i hóa, ngu n v n ónggóp c a nhân dân c n ph i m b o s công khai, minh b ch, dân ch . i u ós góp ph n duy trì s n nh v m t xã h i khu v c nông thôn.
  41. 41. 36 Th tư, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn không ch nh m m ctiêu phát tri n kinh t , mà ph i k t h p hài hoà gi a phát tri n kinh t , vănhoá, xã h i và m b o qu c phòng, an ninh. i u ó có nghĩa phát tri n ht ng KT - XH ph i m b o tính ng b : i n, ư ng, trư ng, tr m…ph ib o m theo úng l trình u tư xây d ng tránh tình tr ng u tư ch ngchéo gây lãng phí, không hi u qu kinh t . m b o an ninh qu c phòng là i u ki n h t s c c n thi t trong phát tri n h t ng KT - XH nông thôn, mb o ư c qu c phòng, an ninh nông thôn là mb o ư c n nh chính tr ,là b o m ư c môi trư ng u tư. Th i gian qua ã có lúc, có nơi tình hìnhchính tr , an ninh nông thôn chưa ư c b o m ã làm thi t h i, lãng phíkhông nh n hi u qu u tư phát tri n h t ng KT - XH như: Ti nch m; gi i ngân v n ch m; n ng v n XDCB... Như v y u tư xây d ngh t ng KT - XH nông thôn v a ph i nh m m c tiêu thúc y s phát tri nkinh t , v a ph i m b o t ng bư c nâng cao i s ng v t ch t và tinh th nc a nhân dân, v a ph i m b o v m t an ninh, qu c phòng. Th năm, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ph i góp ph n ynhanh t c ô th hoá nông thôn. Vi c quy ho ch phát tri n các ngành kinht khu v c nông thôn ph i k t h p hài hoà v i quy ho ch phát tri n h t ngKT - XH, quy ho ch phát tri n các vùng ô th . S hình thành và phát tri ncác khu ô th s óng vai trò làm u tàu thúc y quá trình CNH, H Hnông nghi p, nông thôn c a c vùng. ng th i, nó s m ra kh năng cungc p các d ch v a d ng góp ph n nâng cao ch t lư ng i s ng cư dân nôngthôn, thúc y quá trình ô th hóa nông thôn. Theo ti n trình ô th hoá, các i m dân cư khu v c nông thôn s ư c phát tri n theo xu th “ ô th hoá t ich ”, bi n i nông thôn thành ô th . Tuỳ theo i u ki n phát tri n h t ngKT - XH c th m i nơi mà m c ô th hoá t i ch s khác nhau. Trongti n trình ô th hoá nông thôn ph i xem xét y n: Tác ng c a môitrư ng trong quy ho ch s d ng t; trong t ch c không gian ô th ; trongxây d ng h t ng k thu t; m b o s liên thông, hoà nh p v quy ho chgiao thông, c p thoát nư c, thông tin, d ch v ... gi a khu ô th m i và khu
  42. 42. 37dân cư làng, xã cũ. Tránh tình tr ng làng, xã thành phư ng vì m c ích tăngdân s ô th ô th ư c nâng c p hay t o các " c o" dân cư làng, xãtrong khu ô th m i.1.1.4. Các nhân t nh hư ng n phát tri n h t ng KT - XH nông thôn Th c t cho th y, vi c nghiên c u các nhân t có nh hư ng nsphát tri n h t ng KT - XH nông thôn có vai trò r t quan tr ng t o cơ s chovi c xu t các chính sách và gi i pháp th c hi n nh m t ư c các m ctiêu ra. S phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ch u s tác ng chy u b i các nhóm nhân t sau:1.1.4.1. Nhóm nhân t i u ki n t nhiên, t ai Nhóm nhân t i u ki n t nhiên, xã h i bao g m các y u t : V trí alý, t ai, tài nguyên, khí h u, th i ti t… Trong ó, t ai là m t trongnh ng nhân t quan tr ng nh t nh hư ng tr c ti p và mang tính ch t quy t nh n nh hư ng phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. t ai là m t lo i tài nguyên, là m t trong nh ng ngu n l c óng vaitrò r t quan tr ng i v i s phát tri n KT - XH. Trong nông nghi p, t ailà m t lo i hình tư li u s n xu t c bi t và không th thay th . V i nh ngn n kinh t trong ó s n xu t nông nghi p còn chi m t tr ng l n, thu nh p tnông nghi p là ngu n thu chính c a i b ph n dân cư nông thôn thì tnông nghi p là m t trong nh ng th tài s n quan tr ng nh t. L ch s pháttri n c a xã h i loài ngư i cho th y, h u h t các nư c phát tri n u i lên tnông nghi p, nông thôn và m i quan h gi a con ngư i v i t ai nôngnghi p mang tính a chi u, nó v a mang tính kinh t , v a mang tính xã h i,tình c m và tâm lý sâu s c. Cũng t ó, quan h s h u t ai ã tr thànhtrung tâm c a các m i quan h xã h i trong nông thôn. Không ch khu v c nông thôn mà ngay khu v c ô th , các côngtrình h t ng KT - XH luôn g n v i nh ng v trí t ai c th . t ai là m tngu n l c r t quan tr ng i v i s phát tri n c a h t ng KT - XH nôngthôn, nh n nh này ư c xét trên hai giác :
  43. 43. 38 Th nh t, t ai t o n n móng v t ch t h u hình cho h t ng KT - XH nông thôn hình thành và phát tri n. Mu n xây d ng hay m r ng h th ng ư ng giao thông trư c tiên c n ph i có v trí, di n tích t ai làm ư ng.Chi u dài cũng như b r ng c a các tuy n ư ng giao thông nông thônquy t nh di n tích t ai mà nó chi m gi . M t tr m bơm, m t tuy n kênhmương, m t trư ng h c, m t tr m y t … u chi m gi m t di n tích t ainh t nh. Ngoài ra t ai còn là nguyên v t li u chính cho vi c xây d ngnhi u công trình h t ng KT - XH, c bi t là ư ng giao thông. Th hai, t ai còn là m t lo i tài s n r t có giá tr , quy n chi m h uvà s d ng t có th chuy n hóa thành ngu n v n v t ch t ho c b ng ti ncho s phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. c bi t, qu t công íchthông qua th trư ng b ng phương th c “ i t l y h t ng” ã tr thànhngu n v n áng k cho s m r ng, phát tri n h t ng KT - XH nông thôn.Nhìn chung, t ai ã t o n n móng h u hình và có th t o ngu n v n vôcùng quan tr ng cho s phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. Th c t cho th y, s phát tri n h t ng c a b t c m t ngành hay lĩnhv c nào u ch u s tác ng c a nhân t t ai, c th : - Ch trương, nh hư ng phát tri n h t ng KT - XH nông thôn ítnh t cũng ph i d a vào qu t hi n có. Vi c phát tri n h th ng thu nông,các tr m bơm, kênh mương tư i tiêu, h th ng giao thông nông thôn, cáccông trình h t ng giáo d c, y t , văn hoá… u g n ch t v i nh hư ng sd ng t ai c a t ng vùng, t ng khu v c nông thôn. a i m, v trí, quy môdi n tích xây d ng c a h th ng thu nông, h th ng giao thông nông thôn,các tr m i n, trư ng h c, tr m y t … u ph thu c vào qu t hi n có. - Hình th c, quy mô, kích thư c, k t c u công trình h t ng KT - XHluôn ch u nh hư ng c a nhân t t ai. Hình th c, quy mô, k t c u côngtrình h t ng KT - XH m t m t ph i phù h p v i i u ki n t nhiên, xã h iv n có, m t khác cũng ph i m b o tính hi u qu s d ng c a công trình.Di n tích t hay qu t có h n thì khó có th xây d ng và phát tri n nh ngcông trình h t ng quy mô l n, òi h i có không gian r ng. Ngư c l i, trong
  44. 44. 39trư ng h p i u ki n qu t cho phép, nhu c u s d ng c a dân cư l n màch xây d ng nh ng công trình h t ng KT - XH quy mô nh thì hi u qu sd ng s b h n ch , không áp ng nhu c u th c ti n. Nh ng phân tích trên cho th y, công tác qu n lý và khai thác t aicó vai trò r t quan tr ng. Trư c h t, nó tác ng n m c tiêu chung vphát tri n KT - XH và sau ó là tác ng n quá trình phát tri n h t ngKT - XH. Do v y, vi c phân b h p lý, qu n lý, s d ng và khai thác cóhi u qu ngu n l c t ai s áp ng ư c các m c tiêu phát tri n h t ngKT - XH nông thôn, t ó góp ph n quan tr ng vào th c hi n các m c tiêuphát tri n KT - XH nông thôn. Ngoài t ai, còn có các nhân t khác như a hình, khí h u… cũng có nh hư ng nh t nh n phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. M t m t nóliên quan n chi phí qu n lý, v n hành, duy tu b o dư ng, m t khác nó nhhư ng n lư ng v t li u tiêu hao, v n u tư xây d ng và tính kh thi c a dán phát tri n h t ng KT - XH nông thôn. Nh ng vùng có i u ki n t nhiên,xã h i thu n l i có th mang l i hi u qu cao i v i các d án phát tri n ht ng KT - XH nông thôn và ngư c l i nh ng vùng có i u ki n t nhiên, xãh i khó khăn s cho hi u qu d án th p.1.1.4.2. Nhóm nhân t v n V n là nhân t có vai trò vô cùng quan tr ng và nhi u khi có nhhư ng mang tính ch t quy t nh n s phát tri n h t ng KT - XH nôngthôn. Th c t cho th y, vi c xây d ng các công trình h t ng KT - XH nôngthôn, nh t là các công trình v giao thông, th y l i thư ng òi h i ngu n v nl n trong khi ó, b n thân nông nghi p, nông thôn khó có th t giàu có cóngu n tích lũy l n khi không có nh ng y u t khác như các ngành côngnghi p s n xu t máy nông c , khoa h c - k thu t tiên ti n… tác ng vào. c bi t v i m t n n kinh t ang phát tri n thì ngu n v n cho u tư pháttri n nói chung luôn trong tình tr ng thi u h t thì ngu n v n cho u tư pháttri n h t ng KT - XH s còn khó khăn hơn nhi u, b i khi ó c n ph i l a
  45. 45. 40ch n gi a vi c u tư cho s n xu t kinh doanh hay u tư cho xây d ng ht ng, u tư vì m c tiêu ng n h n trư c m t hay m c tiêu lâu dài, ưu tiên utư cho phát tri n h t ng khu v c thành th hay khu v c nông thôn. V n cho phát tri n h t ng KT - XH có th huy ng t nhi u ngu n:Ngu n ngân sách nhà nư c; ngu n v n óng góp c a dân cư; ngu n v n tcác doanh nghi p… Ngu n v n ngân sách nhà nư c luôn óng vai trò r tquan tr ng, nhi u khi mang tính quy t nh và thư ng ư c phân b theo t lnh t nh trong cơ c u v n u tư c a ngân sách nhà nư c. Ngu n v n nàycòn có vai trò như lo i "v n m i” thu hút các ngu n v n khác vào u tưphát tri n h t ng KT - XH nông thôn. Bên c nh ngu n v n ngân sách thì ngu n v n trong dân cũng là m tngu n quan tr ng i v i vi c u tư phát tri n h t ng KT - XH nông thôntrong m t s giai o n cũng như trong m t s trư ng h p c th . Xét m t cácht ng th thì ngu n v n này n m trong khuôn kh ngu n l c tài chính c a n nkinh t và xã h i ch m phát tri n. ây là m t ngu n v n t i ch xây d ng cáccơ s h t ng t i ch , ngu n v n này ch ư c huy ng và s d ng có hi u qu i v i nh ng khu v c có năng l c kinh t , năng l c c ng ng và năng l cqu n lý c a chính quy n m c trung bình ho c khá. Tuy nhiên, bên c nh m ttích c c óng góp vào s phát tri n c a h th ng h t ng KT - XH nông thôn,ngu n v n này xu t phát t các kho n óng góp nên ã xu t hi n nh ng m t trái,m t tiêu c c. Trong i u ki n kinh t c a dân cư nông thôn còn eo h p, m t bph n dân cư còn nghèo thì vi c ph i óng góp xây d ng các công trình ht ng KT - XH nông thôn s là m t thách th c l n, th m chí còn gây thêm khókhăn cho ngư i dân. Do v y v m t quan i m, ngu n v n huy ng t trongdân c n ư c coi là lo i ngu n v n b sung ch không ph i là ngu n ch y u,mang tính quy t nh. M t lo i ngu n v n n a có th khai thác cho u tư xây d ng h t ngKT - XH nông thôn là ngu n v n huy ng t các doanh nghi p, các chth kinh t ho t ng a bàn, nh ng ch th kinh doanh này chính là

×