Luan van tien si kinh te quoc dan neu (14)

769 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
769
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Luan van tien si kinh te quoc dan neu (14)

  1. 1. 1 L I C M ƠN Trư c h t, cho phép tôi c m ơn PGS.TS.Tr n Th t, PGS.TS. òanTh Thu Hà ngư i ã toàn tâm, toàn ý hư ng d n tôi v m t khoa h c hoànthành b n lu n án này. Tôi cũng xin c m ơn PGS.TS. Mai Văn Bưu, PGS.TS.Lê Th Anh Vân,PGS.TS. Nguy n Th Ng c Huy n, PGS.TS.Hoàng Văn Cư ng, TS. inhTi n Dũng và t p th các th y, cô giáo, các cán b , nhân viên khoa khoa h cqu n lý, Vi n ào t o sau i h c –Trư ng i h c Kinh t Qu c dân vnh ng ý ki n óng góp th ng th n, sâu s c và giúp tôi hòan thành nhi mv nghiên c u c a mình. ng th i, tôi xin c m ơn PGS.TS.Lê Quang Cư ng-Vi n chi n lư cvà chính sách B Y t , PGS.TS.Ph m Chí Dũng-Khoa qu n lý dư c-Trư ng i h c Y t công c ng ã t n tình góp nh ng ý ki n khoa h c chuyên sâu vlĩnh v c chính sách qu n lý dư c tôi có i u ki n hoàn ch nh b n lu n ánnày. Tôi xin t lòng bi t ơn nh ng ngư i thân trong gia ình ã luôn ngviên, t o m i i u ki n thu n l i và giúp tôi vư t qua r t nhi u khó khăntrong quá trình nghiên c u th i gian qua. Nhân ây, tôi cũng xin g i l i c m ơn chân thành t i lãnh o công tyMega LifeSciences Pty.Ltd, b n bè và ng nghi p, nh ng ngư i ã k vai sátcánh và thư ng xuyên ng viên tôi hòan thành nghiên c u này. Xin trân tr ng c m ơn!
  2. 2. 2 L I CAM OAN Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c ariêng tôi. Các s li u k t qu nghiên c u trong Lu n án làtrung th c và chưa t ng ư c công b trong b t kỳ công trìnhkhoa h c nào Tác gi Lu n án NGÔ HUY TOÀN
  3. 3. 3 M CL C L I CAM OAN ............................................................................................. 1 DANH M C CÁC HÌNH V ........................................................................... 4 DANH M C CÁC B NG BI U...................................................................... 5 DANH M C CÁC CH VI T T T ................................................................ 6 L IM U...........................................................................................7CHƯƠNG 1: NH NG V N LÝ LU N V CHÍNH SÁCH QU N LÝ NHÀNƯ C I V I TH TRƯ NG THU C CH A B NH ....................................19 1.1. Th trư ng thu c ch a b nh.............................................................. 19 1.2. Chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh.... 23 1.3. Chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i m t s nư c trên th gi i......................................................................... 61 K t lu n chương 1 ................................................................................... 75CHƯƠNG 2: TH C TR NG CHÍNH SÁCH QU N LÝ NHÀ NƯ C IV ITH TRƯ NG THU C CH A B NH T I VI T NAM .....................................77 2.1. Th c tr ng th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam........................ 77 2.2. Th c tr ng chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam ................................................................................. 103 2.3. Tình hình s n xu t và kinh doanh c a m t s doanh nghi p s n xu t thu c ch a b nh t i Vi t Nam ............................................................... 124 2.4. K t qu i u tra l y ý ki n các chuyên gia trong ngành s n xu t và kinh doanh thu c ch a b nh c a Vi t Nam ........................................... 130 K t lu n chương 2 ................................................................................. 140CHƯƠNG 3: M T S NH HƯ NG VÀ GI I PHÁP HOÀN THI N CHÍNHSÁCH QU N LÝ NHÀ NƯ C I V I TH TRƯ NG THU C CH A B NHT I VI T NAM.................................................................................................. 142 3.1. Xu hư ng phát tri n th trư ng thu c ch a b nh trên th gi i......... 142 3.2. Quan i m và nh hư ng chính sách qu n lý Nhà nư c c a Vi t Nam i v i th trư ng thu c ch a b nh giai o n 2007-2015....................... 152 3.3. M t s gi i pháp hoàn thi n chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam.................................................... 160 K t lu n chương 3 ................................................................................. 197 K T LU N ...................................................................................................199 DANH M C CÔNG TRÌNH CÔNG B C A TÁC GI .............................202 TÀI LI U THAM KH O ..............................................................................203
  4. 4. 4 DANH M C CÁC HÌNH VHình 1.1: Giá cân b ng th trư ng ................................................................ 22Hình 1.2: Nh p kh u thu c song song .......................................................... 37Hình 1.3: S thay i v giá thu c c a hai th trư ng A,B v i m c c u khác nhau ............................................................................................ 42Hình 1.4: Ngăn c n hình thành giá cân b ng do nh p kh u song song.......... 47Hình 1.5: M c giá cân b ng trung gian......................................................... 48Hình 1.6: Doanh thu và kinh phí nghiên c u t các công ty s n xu t thu c c a M giai o n 2002-2006 (t USD M ).......................................... 64Hình 1.7: Doanh thu và kinh phí nghiên c u c a các doanh nghi p s n xu t thu c ch a b nh c a Nh t b n giai o n 2002-2006...................... 67Hình 2.1: GDP/ u ngư i (USD) c a Vi t Nam giai o n 2000-2006........ 78Hình 2.2: Chi phí tiêu dùng thu c/ u ngư i (USD) c a Vi t Nam giai o n 2000-2006 ..................................................................................... 79Hình 2.3: Giá tr nh p kh u thu c giai o n 1995-1999 ............................... 87Hình 2.4: Giá tr s n xu t thu c t i Vi t Nam............................................... 88Hình 2.5 : T l % dây truy n s n xu t ra d ng bào ch ............................... 92Hình 2.6: So sánh s lư ng các dư c sĩ cao c p ang làm vi c trên 10.000 dân gi a Vi t Nam và m t s nư c ...................................................... 98Hình 2.7: V trí công tác c a nh ng ngư i tr l i phi u i u tra ................. 131Hình 3.1: T l chi phí cho các ho t ng c a m t s doanh nghi p s n xu t thu c ........................................................................................... 147Hình 3.2. Giá tr th trư ng thu c th gi i năm 2006 .................................. 149Hình 3.3. Quá trình chính sách i v i th trư ng thu c t i Vi t Nam........ 162Hình 3.4: Mô hình liên k t ngành c a M. Porter(56) .................................. 167Hình 3.5: Mô hình chính sách phát tri n công ngh (44) ............................ 170Hình 3.6: Ki m soát hi u qu ..................................................................... 175Hình 3.7: Ki m soát không hi u qu S h u trí tu .................................... 175
  5. 5. 5 DANH M C CÁC B NG BI UB ng 1.1: Danh sách 10 doanh nghi p ng u v doanh thu năm 2006 t i M ................................................................................................. 63B ng 1.2: Doanh thu c a 20 công ty s n xu t thu c hàng u c a Nh t B n t i th trư ng Nh t b n năm 2006 ....................................................... 66B ng 2.1: Các b nh m c cao nh t t i Vi t Nam năm 2006 ........................... 80B ng 2.2: Giá tr s n xu t thu c c a Vi t Nam giai o n 1995-1999........... 84B ng 2.3: Các d án ăng ký v doanh nghi p s n xu t thu c có v n u tư nư c ngoài..................................................................................... 85B ng 2.4: Ngu n g c các qu c gia có d án v doanh nghi p s n xu t thu c t i Vi t Nam.................................................................................. 86B ng 2.5: Nhóm dư c lý i v i thu c s n xu t trong nư c......................... 93B ng 2.6: Giá tr xu t - nh p kh u thu c giai o n 2001-2006 ..................... 96B ng 2.7: S lư ng các dư c sĩ ang trong tu i làm vi c t i Vi t Nam ........ 97B ng 2.8: Cơ s - Giư ng b nh nhân theo lo i năm 2006 ............................ 99B ng 2.9: M c óng b o hi m Y t t nguy n ........................................... 100B ng 2.10: Phân lo i và s lư ng cơ s kinh doanh thu c t i Vi t Nam..... 103B ng 2.11: Chi phí bình quân khám, ch a b nh BHYT năm 1999 ............. 121B ng 2.12: Chi phí bình quân khám, ch a b nh BHYT năm 2006 ............. 122B ng 3.1: S h p nh t gi a các doanh nghi p s n xu t thu c l n trên th gi i (1994-1999)................................................................................. 145B ng 3.2. Các chính sách c a Nhà nư c tác ng n kh năng phát tri n c a các doanh nghi p s n xu t thu c ch a b nh ............................... 166
  6. 6. 6 DANH M C CÁC CH VI T T TCh vi t t t Ch y ti ng Anh Ch y ti ng Vi tBHYT B o hi m y tBHXH B o hi m xã h i Thu c b t bu c có ơnETC (Drug) Ethical (Prescribtion Drug) c a bác sĩ khi s d ng C c qu n lý thu c vàFDA Food & Drug Administration th c ph m Th c hành t t phòng thíGLP Good Laboratory Practice Nghi m thu c Th c hành t t s n xu tGMP Good Manufacturer Practice thu cGPP Good Pharmacy Practice Th c hành t t nhà thu c Th c hành t t lưu trGSP Good Storage Practice thu cKCB Khám ch a b nh Organization for Economic T ch c các nư c h pOECD Cooperation & Development tác phát tri n kinh t Thu c không b t bu cOTC (Drug) Over the Counter Drug ơn c a bác sĩ khi s d ngQLNN Qu n lý nhà nư c Nghiên c u và PhátR&D Research & Development tri nWHO World Health Organization T ch c Y t th gi i
  7. 7. 7 L IM U1. Tính c p thi t c a tài T trư c năm 1989, nư c ta luôn n m trong tình tr ng thi u thu c ch ab nh cho ngư i. Nguyên nhân chính c a tình tr ng này là cơ ch bao c p làmcho Nhà nư c không kinh phí chi tr thu c ch a b nh cho ngư i dân.T sau năm 1989, Nhà nư c ã áp d ng chính sách xã h i hoá công tác y t ,m c a cho phép các thành ph n kinh t tham gia vào h th ng phân ph i vàkinh doanh thu c ch a b nh nh m áp ng nhu c u ngày càng cao c a c ng ng. Hi n nay, m t h th ng phân ph i r ng kh p trên c nư c ã ư c thi tl p, thu c ch a b nh cho ngư i ã tương i y v s lư ng và ch nglo i. Tuy nhiên, chúng ta l i g p tình tr ng thu c ch a b nh có ngu n g cnh p kh u ang chi m ưu th trên th trư ng. Theo nh ng báo cáo m i nh t c a B Y t năm 2007 [12], các s nph m thu c ch a b nh d ng thành ph m c a Vi t Nam ch chi m kho ng41,83% doanh s tiêu th thu c t i th trư ng trong nư c và 90% nguyên li ud ng bán thành ph m s n xu t thu c thành ph m ph i nh p kh u. Tìnhtr ng này d n t i h qu là hàng năm chúng ta ph i tiêu t n r t nhi u ngo i tdùng cho vi c nh p kh u thu c, ngư i dân ph i ch u giá r t cao mua thu cnh p kh u, nhi u doanh nghi p s n xu t thu c c a Vi t Nam ph i ch u thua lvà c t gi m lao ng. Có nhi u nguyên nhân d n n tình tr ng này, nhưngch y u do các doanh nghi p s n xu t thu c ch a b nh t i Vi t Nam chưa cókh năng c nh tranh ngay trên chính th trư ng Vi t Nam ch chưa nói gì nvươn ra th trư ng th gi i. Các doanh nghi p s n xu t thu c ch a b nh cho ngư i t i Vi t Namc n phát tri n chi m lĩnh th trư ng trong nư c, cung c p cho ngư i dânnh ng s n ph m thu c có ch t lư ng t t, phong phú v ch ng lo i, giá c h plý là v n thu hút ư c s quan tâm r t l n không ch c a Nhà nư c Vi t
  8. 8. 8Nam mà còn là nhu c u c p thi t c a ông o ngư i dân Vi t Nam, yêu c unày còn c p thi t hơn nhi u khi trong giai o n 2003-2007, tình tr ng giá ccác s n ph m thu c ch a b nh có ngu n g c nh p kh u tăng lên khôngng ng, th c s ây là v n n i c m và r t b c xúc mà Nhà nư c Vi t Namchưa có ư c nh ng bi n pháp h u hi u ki m soát. Phát tri n các doanh nghi p s n xu t thu c ch a b nh t i Vi t Nam làm t trong nh ng gi i pháp h u hi u gi m giá c a các s n ph m thu c ch ab nh nói chung trên th trư ng, ch ng ngu n cung c p thu c ch a b nhcho ngư i dân, h n ch s ph thu c vào ngu n thu c nh p kh u, ti t ki mngo i t cho t nư c, áp ng nhu c u c p thi t c a i a s ngư i dân Vi tNam còn m c thu nh p tương i th p so v i các nư c khác trong khu v cvà trên th gi i, hơn n a còn t o ra nhi u vi c làm trong ngành s n xu t thu cch a b nh, t o à cho phát tri n ngành dư c trong nư c, góp ph n quan tr ngcho công tác chăm sóc s c kho c ng ng, tr c ti p góp ph n nâng cao ch tlư ng cu c s ng c a ngư i dân. th trư ng thu c Vi t Nam phát tri n theo xu hư ng h n ch nh pkh u và phù h p v i quy lu t c a n n kinh t th trư ng nh t thi t c n ns phát tri n nâng cao năng l c c nh tranh c a các doanh nghi p s n xu tthu c t i Vi t Nam. Vi c nâng cao ư c năng l c canh tranh c a các doanhnghi p s n xu t thu c ch a b nh cho ngư i t i Vi t Nam nói chung c nph i có ư c s c i cách sâu r ng trên ph m vi toàn ngành. Không có b tkỳ m t doanh nghi p riêng l hay m t nhóm nh các doanh nghi p nào có kh năng và uy tín có th t gi i quy t ư c v n này, ây c n n vai trò c a Nhà nư c. Tuy nhiên do nhi u nguyên nhân khách quan và ch quan khác nhaucác chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c Vi t Nam còn t nt i nhi u b t c p. Bên c nh s y u kém trong c nh tranh c a các doanh nghi p
  9. 9. 9s n xu t thu c Vi t Nam gây ra tình tr ng ph thu c quá nhi u vào ngu ncung thu c nh p kh u, chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu cch a b nh v n chưa lo i b ư c s t n t i các hình th c c quy n s nph m, c quy n phân ph i b i các doanh nghi p a qu c gia, c quy nnh p kh u thu c b i các doanh nghi p thu c s h u Nhà nư c ho c doanhnghi p ã ư c c ph n hoá nhưng Nhà nư c chi m c ph n chi ph i. Quyho ch u tư phát tri n ngành dư c còn thi u t p trung, chi n lư c phát tri nngành dư c bao g m các m c tiêu khó th c hi n i v i th c tr ng năng l cc a ngành dư c Vi t Nam. Nhà nư c ki m soát giá thu c t m vĩ mô chưahi u qu , hi n tư ng vi ph m b n quy n còn di n ra, nhi u lô thu c không ttiêu chu n ch t lư ng lưu hành trên th trư ng và b thu h i sau ó, m t cân i gi a cung và c u thu c c bi t là các lo i thu c tiên ti n thu c nhóm kê ơn d n t i tình tr ng leo thang c a giá thu c làm nh hư ng l n n l i íchkinh t và chăm sóc s c kho c a ngư i b nh Vi t Nam. Nh n th c ư c nhu c u c p thi t c n ph i ti p t c c i cách nâng caohi u qu qu n lý Nhà nư c trong nh ng năm t i, tác gi ã ch n tài nghiênc u: “Hoàn thi n chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch ab nh t i Vi t Nam”.2. M c ích nghiên c u Nghiên c u nh ng v n lý lu n cơ b n v chính sách qu n lý Nhànư c i v i th trư ng thu c ch a b nh. Nh ng y u t nh hư ng n cung,c u và giá thu c ch a b nh. Nghiên c u th c tr ng th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam vàchính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Namgiai o n 1995-2007. xu t nh ng gi i pháp nh m hoàn thi n các chính sách qu n lý Nhànư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam n năm 2015.
  10. 10. 10 K t qu nghiên c u c a Lu n án là thông tin tham kh o h u ích cho cácnhà qu n lý và ho ch chính sách qu n lý c a nhà nư c i v i th trư ngthu c ch a b nh t i Vi t Nam trong tương lai.3. i tư ng và ph m vi nghiên c u i tư ng nghiên c u: tr ng tâm nghiên c u c a Lu n án là các chínhsách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam và thtrư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam. Lu n án t p trung nghiên c u nh ngchính sách qu n lý Nhà nư c c trưng có nh hư ng l n ns n nh vàphát tri n c a th trư ng thu c ch a b nh nh m hư ng t i m c tiêu c a chínhsách thu c qu c gia ư c Nhà nư c ban hành ngày 20/6/1996 “ mb ocung c p thu c có ch t lư ng áp ng nhu c u c a ngư i dân và S d ngthu c an tòan h p lý” như chính sách ăng ký thu c, b o h s h u trí tu ,chính sách khuy n khích s n xu t thu c Generic, chính sách qu n lý ch tlư ng, chính sách u tư, chính sách ki m soát giá thu c, chính sách nh pkh u thu c song song, chính sách i v i h th ng phân ph i thu c và chínhsách s d ng thu c trong h th ng b o hi m y t . Gi i h n không gian: Lu n án t p trung nghiên c u và gi i quy tnh ng v n ã l a ch n di n ra Vi t Nam. Bên c nh ó, Lu n án gi ithi u nh ng kinh nghi m thành công c a các chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i m t s nư c trên th gi i như M ,Nh t B n và n . Gi i h n th i gian nghiên c u: giai o n mà Lu n án t p trungnghiên c u là t 1995 n 2007 nh m phân tích m t quá trình l ch s và tác ng c a các chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch ab nh t i Vi t Nam.
  11. 11. 114. Các phương pháp nghiên c u t ư c m c tiêu ra, Lu n án k t h p nhi u phương pháp nghiênc u. Trư c h t là phương pháp duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s . ây làphương pháp t ng h p xuyên su t toàn b Lu n án. Các v n nghiên c uth c ti n chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t iVi t Nam trong th i gian qua, cũng như các xu t ki n ngh ti p t c im itrong Lu n án u xu t phát t các căn c lý lu n khoa h c, g n li n v i th cti n, v i b i c nh l ch s trong t ng giai o n phát tri n. Lu n án s d ng phương pháp nghiên c u mô t c t ngang và phân tíchcác s li u th c p. Phương pháp chuyên gia ư c Lu n án s d ng trong nghiên c u các lýthuy t v chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng, v kinh nghi mqu c t rút ra tính quy lu t và nh ng kinh nghi m có th v n d ng vào i uki n Vi t Nam. Các phương pháp t ng h p, phân tích, th ng kê ư c s d ngnghiên c u m t cách có h th ng quá trình và k t qu chính sách qu n lý c aNhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam qua các giai o nphát tri n khác nhau. ng th i Lu n án còn s d ng thêm phương pháp nghiên c u so sánhnh m rút ra kinh nghi m v chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ngthu c ch a b nh c a các nư c có trình phát tri n khác nhau và i sâunghiên c u so sánh v i m t nư c có hoàn c nh và i u ki n kinh t g n tươngt như Vi t Nam nhưng ã thành công.5. Tình hình nghiên c u Tình hình tri n khai nghiên c u nư c ngoài Trên th gi i ã có r t nhi u nghiên c u v chính sách qu n lý c a Nhànư c i v i th trư ng thu c ch a b nh, h n ch ho c xoá b tình tr ng c
  12. 12. 12quy n trong khâu phân ph i, xác l p khung pháp lý phù h p v i hoàn c nhc a m i nư c và không mâu thu n v i các quy nh qu c t nh m t o môitrư ng c nh tranh lành m nh, h tr cơ s k thu t ph c v công tác nghiênc u và phát tri n cho các doanh nghi p s n xu t thu c trong nư c. T i cácnư c phát tri n như M , Nh t B n và liên minh châu Âu thì v n này ã ư c nghiên c u và ng d ng t vài ch c năm v trư c em l i k t qu to l nlà các doanh nghi p s n xu t thu c t i các nư c này ã chi m lĩnh kho ng70% th ph n xu t kh u thu c trên toàn th gi i và s h u kho ng 90% cácthu c ch a b nh tiên ti n, theo Keith E.Maskus (2006) [85]. • Burstall và Micheal. L (1997) [68] ã ánh giá các phương pháp qu nlý chi phí thu c ch a b nh cho b nh nhân t i Anh trong tác ph m nghiên c u“ Qu n lý chi phí và l i ích i v i thu c ch a b nh t i Anh”, trong nghiênc u này các tác gi ã bàn lu n v m i tương quan gi a m c chi phí thu cc a b nh nhân t i Anh và l i ích v hi u qu i u tr b nh. Burstall vàMicheal L ã ưa ra khái ni m v “giá i u tr b nh hi u qu ” thay vì giáthu c, b i chi phí i u tr b nh nhân ư c tính trong t ng th d ch v y t nóichung. T ó các tác gi có nh ng gi i pháp ki n ngh i v i các nhà qu n lýb o hi m y t , các nhà chuyên môn và các cơ quan ch c năng không nên chquan tâm n giá thu c, mà còn ph i quan tâm n hi u qu i u tr b nh vàchi phí i u tr b nh nói chung. • Trong tác ph m “Chi phí nghiên c u và l i ích kinh t t k t qunghiên c u thu c ch a b nh”, Grabowski, Henry G và Wermon, Jonh (2006)[76] ã phân tích chi n lư c c nh tranh c a các doanh nghi p s n xu t aqu c gia là u tư r t l n cho nghiên c u và phát tri n phát minh ra thu cm i có b o h c quy n, t ó có th nh giá thu c cao và chi m th ph nl n thu siêu l i nhu n. Các tác gi cũng th ng kê v chi phí trung bình tăngt 300 tri u ô la M giai o n sau năm 1970 n 500 tri u ô la M giai
  13. 13. 13 o n sau năm 2000 u tư cho vi c nghiên c u phát minh ra m t lo i thu cm i b i các doanh nghi p a qu c gia trong kho ng th i gian 1970-2003. • Jacobzone và Stephane (2005) [82] ã công b k t qu nghiên c u v inhan “Các chính sách qu n lý th trư ng thu c ch a b nh t i các nư c thu ct ch c h p tác phát tri n kinh t , dung hoà gi a l i ích xã h i và ngành”, trongnghiên c u này các tác gi ã phân tích và cao vai trò c a các t ch c cungc p d ch v b o hi m y t và chính sách qu n lý c a Nhà nư c i v i th trư ngthu c ch a b nh. Quan i m n i b t c a các tác gi này là khuy n khích cácdoanh nghi p c nh tranh b ng ch t lư ng thu c, xây d ng thương hi u, ch pnh n giá thu c cao các doanh nghi p thu siêu l i nhu n và tái u tư chonghiên c u phát tri n, chi phí thu c ch a b nh nói riêng và d ch v y t nóichung c n ư c th c hi n theo phương pháp chi tr k t h p gi a b nh nhân-b ohi m y t ho c gi a b nh nhân-tr giá c a Nhà nư c. K t h p chi tr ư c th chi n theo nguyên t c chi phí d ch v y t bao g m chi phí thu c ch a b nh s ư c chi tr m t ph n b i b nh nhân, ph n còn l i s ư c chi tr t h th ngb o hi m y t ho c tr giá c a Nhà nư c. V i chi phí i u tr b nh m c th p và i v i các b nh n ng, b nh nan y thì ph n chi tr tr c ti p t b nh nhân chi mt l th p hơn nhi u so v i chi phí i u tr b nh m c cao. Vì m c cao nhuc u t nguy n c a b nh nhân òi h i d ch v y t t t hơn như s d ng các côngngh ch n oán, i u tr hi n i, thu c ch a b nh có giá thành cao. Phươngpháp này ư c áp d ng dung hoà gi a m c kinh phí gi i h n c a các t ch cb o hi m y t , Nhà nư c và nâng cao trách nhi m i v i các quy t nh s d ngd ch v y t m c khác nhau theo các i tư ng b nh nhân khác nhau. T i các nư c ang phát tri n như Trung Qu c, Hàn Qu c, n , TháiLan thì Nhà nư c ã nh n th c ư c vai trò quan tr ng này kho ng 30 nămtr l i ây và cũng ã có nhi u tác ng ch ng, tích c c h tr cácdoanh nghi p s n xu t thu c trong nư c phát tri n theo xu hư ng nâng cao
  14. 14. 14năng l c c nh tranh. Theo s li u th ng kê c a t ch c y t th gi i (2006)[104], hi n nay các doanh nghi p s n xu t thu c trong nư c t i các nư c này ã áp ng ư c trên 70% nhu c u c a th trư ng thu c ch a b nh trongnư c. Hi u qu tác ng tích c c c a các chính sách qu n lý Nhà nư c t i cácnư c trên n th trư ng thu c ch a b nh và ho t ng c a các doanh nghi ps n xu t thu c ch a b nh trong nư c ã ư c phát huy theo úng hư ng. H ã ng d ng các chính sách qu n lý phù h p v i th c tr ng c a m i nư c d atrên r t nhi u công trình nghiên c u c a các nhà khoa h c, nhà qu n lý tronglĩnh v c s n xu t, kinh doanh thu c.• Trong công trình nghiên c u v “Xu hư ng, tác ng và chính sách th chi n c a Nhà nư c các nư c châu Á”, Narsalay R (2006) [94] ã phân tíchvai trò h tr c a Nhà nư c i v i các doanh nghi p s n xu t thu c trongnư c nh m nâng cao năng l c c nh tranh. Tác gi ã ch ra kh năng c nhtranh c a các doanh nghi p thu c các nư c châu Á như Nh t B n, Hàn Qu c, n , Trung Qu c. Trong ó, Nh t B n thu c m t trong nh ng nư c có n ncông nghi p dư c tiên ti n nên Nhà nư c khuy n khích th c hi n chi n lư cc nh tranh b ng phát minh, sáng ch . Các nư c như Hàn Qu c, n , TrungQu c, là các nư c có n n công nghi p dư c thu c lo i trung bình và khá nênNhà nư c luôn có chính sách khuy n khích doanh nghi p s n xu t thu cGeneric c nh tranh.• Năm 1998, Lanjouw JO [90] ã công b công trình nghiên c u v i nhan“Bán thu c Generic giá th p, c i m cơ b n c a các doanh nghi p n ”.Tác gi ã th ng kê, phân tích và ch ra chi n lư c ch y u c nh tranh c acác doanh nghi p n là t p trung s n xu t các thu c Generic giá thànhth p c nh tranh b ng giá v i các doanh nghi p a qu c gia t i th trư ngtrong nư c và th gi i, các doanh nghi p n ã thu ư c nh ng thành
  15. 15. 15công nh t nh, áng doanh nghi p c a các nư c ang phát tri n khác rútra nh ng bài h c kinh nghi m. Tình hình tri n khai nghiên c u t i Vi t Nam Trư c năm 2003, các chuyên gia và cơ quan ch c năng t i Vi t Namchưa quan tâm thích áng n nghiên c u v th trư ng và chính sách qu n lýNhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh nên h u như không có m t côngtrình nghiên c u khoa h c nào v th trư ng thu c ch a b nh và chính sáchqu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh. Giai o n t 2003-2007, do giá thu c t i th trư ng Vi t Nam tăng lên liên t c, t o ra s chú ýc a xã h i i v i th trư ng thu c, t ó nh ng v n v th trư ng thu cch a b nh, doanh nghi p s n xu t thu c t i Vi t Nam và các chính sách qu nlý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh ã ư c các chuyên gia và cơquan ch c năng quan tâm nghiên c u. Các nghiên c u ch y u dư i d ngt ng k t báo cáo, t ng h p và phân tích các s li u ph n ánh th c tr ng thtrư ng thu c và các doanh nghi p s n xu t thu c t i Vi t Nam: • Trong báo cáo t ng k t v “Tình hình s n xu t và kinh doanh dư ct i Vi t Nam”, C c qu n lý dư c Vi t Nam (2006) [40] ã t ng k t và nêurõ th c tr ng th trư ng thu c Vi t Nam còn ph thu c nhi u vào ngu nnh p kh u. Các doanh nghi p s n xu t thu c Vi t Nam hi n ch t p trungs n xu t các s n ph m Generic thông thư ng, công ngh s n xu t còn l ch u so v i khu v c và trên th gi i. • Cao Minh Quang và c ng s (2005) [19] ã gi i thi u nghiên c u “Cơh i và thách th c c a ngành dư c Vi t Nam trư c th m h i nh p”. Các tácgi ã phân tích v nh ng cơ h i i v i ngành dư c Vi t Nam sau khi h inh p v i kh năng tăng cư ng u tư tr c ti p nư c ngoài, tăng cư ng dòngchuy n giao công ngh s n xu t thu c tiên ti n và xâm nh p th trư ng thgi i. ng th i, các tác gi cũng phân tích nh ng nguy cơ i v i ngành dư c
  16. 16. 16Vi t Nam s g p ph i sau khi h i nh p ó là gia tăng m c c nh tranh ngayt i th trư ng Vi t Nam, gia tăng s c ép i v i Nhà nư c v ki m soát hi uqu hơn n a quy n s h u trí tu . • C c qu n lý dư c Vi t Nam (2006) [18] ã công b “Chi n lư c pháttri n công nghi p dư c và xây d ng mô hình h th ng cung ng thu c c aVi t Nam giai o n 2007-2015 và t m nhìn n năm 2020” . N i dung c achi n lư c ã phân tích v m c tiêu và quy ho ch phát tri n ngành s nxu t, kinh doanh thu c t i Vi t Nam n năm 2015 theo xu hư ng tăngcư ng s n xu t thu c b i các doanh nghi p trong nư c nh m áp ng nhuc u ngày càng cao c a ngư i dân Vi t Nam, gi m ph thu c vào ngu ncung thu c t nh p kh u. Tuy nhiên, t trư c t i nay chưa có m t công trình nghiên c u t ngh p c l p nào v chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu cch a b nh t i Vi t Nam. ây là m t kho ng tr ng trong nghiên c u c n ư ckh c ph c, xu t phát t t m quan tr ng c a các chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam.6. óng góp c a Lu n án V i nh ng k t qu nghiên c u, Lu n án hy v ng s óng góp nh ng ýtư ng m i các nhà ho ch nh chính sách, các nhà qu n lý ti p t c nângcao hi u qu qu n lý th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam. - H th ng hoá cơ s lý lu n v các chính sách qu n lý Nhà nư c iv i th trư ng thu c ch a b nh. c bi t Lu n án ã làm sáng t v chínhsách qu n lý Nhà nư c i v i nh p kh u thu c song song, ây là chính sáchcó tính ch t riêng bi t so v i các lo i hàng hoá tiêu dùng khác. - Phân tích và ánh giá th c tr ng th trư ng thu c và các chính sáchqu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam giai o n
  17. 17. 17t 1995 n 2007, trên cơ s ó ch rõ nh ng v n thu c chính sách c aNhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh c n ư c gi i quy t. - xu t ba nhóm gi i pháp nh m ti p t c i m i các chính sáchqu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam nnăm 2015. (i) Nhóm gi i pháp v quá trình chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c t i Vi t Nam. (ii) Nhóm gi i pháp chính sáchnh m tăng cung thu c s n xu t trong nư c. (iii) Nhóm gi i pháp chínhsách phát tri n th trư ng phù h p v i hoàn c nh kinh t và năng l c c acác doanh nghi p Vi t Nam. Nh ng óng góp khoa h c này có ý nghĩa trong vi c nâng cao nh nth c v t m quan tr ng c a các chính sách qu n lý Nhà nư c i v i thtrư ng thu c giúp các nhà ho ch nh chính sách và qu n lý ti p t c c i ti ncác cơ ch , chính sách nh m thúc y th trư ng thu c Vi t Nam phát tri n n nh, m b o dung hoà l i ích doanh nghi p và l i ích xã h i.7. K t c u c a Lu n án Ngoài ph n m u, k t lu n và tài li u tham kh o tài ư c k t c uthành 3 chương:Chương 1: Nh ng v n lý lu n v chính sách qu n lý Nhà nư c i v i thtrư ng thu c ch a b nh.Chương 2: Th c tr ng chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu cch a b nh t i Vi t NamChương 3: M t s nh hư ng và gi i pháp hoàn thi n chính sách qu n lý Nhànư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam Trong ph m vi th i gian và kh năng nghiên c u cho phép, Lu n án ãr t c g ng có th óng góp nh t nh vào quá trình nghiên c u chính sáchqu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c t i Vi t Nam. Lu n án cũng ưa ra
  18. 18. 18m t s g i ý ti p t c nghiên c u v các ch liên quan t i vai trò qu n lýNhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh t i Vi t Nam nói chung.
  19. 19. 19CHƯƠNG 1: NH NG V N LÝ LU N V CHÍNH SÁCH QU N LÝ NHÀ NƯ C I V I TH TRƯ NG THU C CH A B NH Th k 20 ã ch ng ki n cu c ua tranh gi a hai h th ng, nói únghơn là gi a hai mô hình kinh t i l p nhau: mô hình k ho ch hoá t ptrung và kinh t th trư ng. Th nhưng ch n cu i th k 20 thì câu tr l icho s phân tranh th ng b i nói trên m i rõ ràng: mô hình k ho ch hoá t ptrung ã th t b i trong vi c duy trì tăng trư ng nhanh, t o ra s ph n vinhvà m b o phúc l i kinh t cao cho ngư i dân. Trong khi ó, mô hình kinht th trư ng t ra r t thành công trong các n n kinh t a d ng, t nh ngnư c có truy n th ng th trư ng như Tây Âu và B c M , n nh ng nư c i sau châu Á hay M La tinh. Th c t cho th y bàn tay vô hình c a th trư ng t do thư ng t ra cóưu th vư t tr i so v i bàn tay h u hình c a Nhà nư c trong vi c phân bcác ngu n l c khan hi m c a xã h i. Song trong m t s trư ng h p, bàntay vô hình không v n hành t t. Khi ó, s can thi p c a Nhà nư c vào thtrư ng có th nâng cao ư c hi u qu ho t ng chung c a n n kinh t . Dov y, h u h t các nư c trên th gi i hi n nay u v n hành theo mô hìnhh n h p. Trong n n kinh t h n h p hi n i, c Nhà nư c và th trư ngcùng i u ti t các ho t ng kinh t . Nhà nư c óng vai trò quan tr ng chkhông ch ơn thu n gi ng như m t “c nh sát” giám sát và ki m tra ho t ng c a khu v c kinh t tư nhân.1.1. Th trư ng thu c ch a b nh1.1.1. Khái ni m v th trư ng thu c ch a b nh Theo Marshall [60], th trư ng là t ng th nh ng ngư i có quan h muabán, hay là nơi g p g c a cung và c u. Khi nghiên c u cơ ch th trư ng
  20. 20. 20Marshall cho r ng, m t m t trong i u ki n c nh tranh hoàn h o thì cung c uph thu c vào giá c . M t khác, cơ ch th trư ng tác ng làm cho giá c phùh p v i cung c u. Theo nh nghĩa c a tác gi M Bruce Abram [114] “thtrư ng là nơi hàng hoá và d ch v ư c trao i theo hình th c mua và bán”.T ch c Grossory c a M l i quan ni m [114] “th trư ng là m ng lư i cónhi u ngư i mua và bán tương tác trao i v i nhau nh ng hàng hoá và d chv vì ti n”. T ng h p l i các khái ni m trên thì th trư ng bao g m m t s y u tcơ b n ó là có s tham gia c a ngư i mua, ngư i bán và hàng hoá. Hàng hoávà d ch v ư c trao i gi a ngư i mua và bán. Cơ s th c hi n s trao i này ó là giá c th trư ng c a hàng hoá và d ch v . Theo nh nghĩa c a t ch c Y t th gi i (WHO) [104] “thu c là ch thoá h c làm thay i ch c năng c a m t hay nhi u cơ quan trong cơ th vàlàm thay i ti n trình c a m t b nh”. Khái ni m này ư c ngư i Vi t Namhi u là nh nghĩa v các lo i thu c tân dư c. T i các nư c châu Á, trong ótiêu bi u là Trung Qu c và Vi t Nam còn có khái ni m v m t lo i thu c ông y hay thu c y h c c truy n nói v nh ng thu c có ngu n g c t th cv t, khoáng ch t t nhiên. V v n này B Y t Vi t Nam ã có nh nghĩat i thông tư s 5707/BYT-Q ngày 8-7-1993 [12] nêu rõ “các ch ph m yh c c truy n là các d ng thu c ư c s n xu t t các dư c li u ã ư c chbi n theo lý lu n và phương pháp bào ch c a y h c c truy n dùng phòngb nh, ch a b nh, b i dư ng s c kho cho con ngư i”. Tuy nhiên, T ch c yt th gi i (WHO) và T ch c thương m i th gi i (WTO) chưa công nh nkhái ni m v thu c ông y trong vi c i s v i các s n ph m này trong cácgiao d ch thương m i, tính thu , ki m soát th trư ng, quy trình ăng ký lưuhành trên th trư ng và i u tr như là m t lo i thu c mà thư ng ch ư c coilà th c ph m ch c năng.
  21. 21. 21 Tuy nhiên, c n phân bi t rõ hai nhóm thu c: nhóm ETC (Ethical) khis d ng b t bu c c n n ơn c a bác sĩ và nhóm OTC (Over the counter) khis d ng không nh t thi t c n n ơn c a bác sĩ. Quy lu t c nh tranh trên thtrư ng c a hai nhóm thu c này có nh ng c i m r t khác nhau. B ng nh ng phân tích trên ây có th nh nghĩa “th trư ng thu cch a b nh là nơi di n ra các ho t ng trao i theo hình th c mua bán gi ahai bên cung và c u v thu c ch a b nh theo lu t pháp và thông l ”.1.1.2. Giá thu c ch a b nh Theo Marshall [60], giá c là quan h s lư ng mà trong ó hàng hoávà ti n t ư c trao i v i nhau. Giá cung là giá c mà ngư i s n xu t có thti p t c s n xu t m c hi n t i. Giá cung ư c quy t nh b i chi phí s nxu t. Chi phí s n xu t bao g m chi phí c nh và chi phí bi n i. Chi phí c nh là chi phí mà doanh nghi p ph i ch u b t k có hay không có s n lư ngvà h u như không thay i theo s n lư ng. Chi phí bi n i bao g m chi phív nguyên li u, lương công nhân, nó tăng thêm khi gia tăng s n lư ng. Giác u là giá mà ngư i mua có th mua s lư ng hàng hoá hi n t i. Giá c u ư cquy t nh b i ích l i gi i h n. Nghĩa là giá c u gi m d n khi s lư ng hànghoá cung ng tăng lên, trong i u ki n các nhân t khác không thay i. Khigiá cung và c u g p nhau thì hình thành nên giá c cân b ng hay giá c thtrư ng. i v i s n ph m thu c ch a b nh, giá cung trư c h t ư c quy nhb i các doanh nghi p s n xu t thu c, sau khi ã tính toán các chi phí s n xu tvà l i nhu n cho doanh nghi p. Tuy nhiên, giá thu c do các doanh nghi p s nxu t ưa ra chưa ph i là giá cung cu i cùng mà còn ph thu c vào chi phí vàl i nhu n c a các khâu phân ph i trung gian. Do v y, n u các khâu phân ph itrung gian càng ph c t p, qua nhi u t ng n c thì chi phí càng cao ho c có hi n
  22. 22. 22tư ng c quy n trong phân ph i v i l i nhu n cao thì i u t t y u x y ra làgiá thu c ư c cung ra th trư ng s tăng lên. Hình 1.1: Giá cân b ng th trư ng Theo cách hi u thông thư ng, giá c u thu c ph thu c vào kh năngchi tr c a ngư i b nh. Nhưng không ph i hoàn toàn như v y i v i thu cch a b nh, th trư ng thu c có nh ng c i m riêng như khi có s phát tri nm nh m c a h th ng b o hi m y t và khi s lư ng ngư i tham gia b ohi m y t chi m t l a s thì giá c u thu c s b tác ng thông qua khâutrung gian là các t ch c b o hi m y t . Theo nghiên c u c a Ballance R, Porany J và Forster H, 2005 [69], nh nxét có hi n tư ng t n t i giá khác nhau c a cùng m t lo i thu c gi a các nư ckhác nhau, c bi t là các lo i thu c m i phát minh ang trong th i h n ư cb oh c quy n s n xu t, phân ph i theo quy nh v quy n s h u trí tuc a T ch c thương m i th gi i (WTO). tính toán tác ng c a m t sy u t n m c giá khác nhau c a cùng m t lo i thu c t i các nư c khácnhau, Schut và Van Bergeijk (1996) ã ưa ra công th c tính sau: ∆P = 38.5* + 1.4* GDPPC- 0.6* CONSPC + 7.1 DPAT-15.7**CDP- 11.1 IPC Trong ó: ∆P : Ch s thay i giá m t lo i thu c gi a các nư c GDPPC: GDP trên u ngư i
  23. 23. 23 CONSPC: Giá tr thu c tiêu dùng trên u ngư i DPAT: B o h c a Nhà nư c i v i quy n s h u trí tu . Hi u qu (1), không hi u qu (0) CDP: Nh ng bi n pháp ki m soát tr c ti p giá thu c c a Nhà nư c. Có (1), không có (0) IPC: Nh ng bi n pháp ki m soát gián ti p giá thu c c a Nhà nư c. Có (1), không có (0) (*) tin c y 95%, (**) tin c y 99% Như v y, theo k t qu phân tích t công th c tính ch s thay i giác a cùng m t lo i thu c gi a các nư c khác nhau, các chính sách qu n lývĩ mô c a Nhà nư c như chính sách b o h quy n s h u trí tu , chínhsách ki m soát giá thu c, các chính sách có liên quan n m c c u v thu cch a b nh t chi tiêu c a Nhà nư c dành cho d ch v y t trong ó có tiêudùng thu c, chính sách s d ng thu c t h th ng b o hi m y t có tác ng n s thay i m t b ng giá thu c trên th trư ng trong ph m viqu c gia. Do ó c n ph i nghiên c u v các chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh.1.2. Chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh Th trư ng thu c ch a b nh và chính sách qu n lý Nhà nư c i v i thtrư ng thu c ch a b nh v cơ b n gi ng như i v i hàng hoá tiêu dùng nóichung. Tuy nhiên, thu c là m t s n ph m c bi t nh y c m b i nó liên quan n s c kho con ngư i và nh hư ng l n n phúc l i xã h i. Do v y, thtrư ng thu c ch a b nh và chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ngthu c ch a b nh có nh ng c i m riêng c n ư c nghiên c u. Chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh c a m iqu c gia ư c ban hành nh m t ư c các m c tiêu c th i v i ngànhdư c và phù h p v i nh ng m c tiêu chung c a h th ng Y t .
  24. 24. 24 M c tiêu c a chính sách thu c qu c gia theo khuy n cáo c a T ch c Y tth gi i [105]: + m b o công b ng i v i m i ngư i dân v kh năng ti p c n nh ngthu c thu c danh m c thu c thi t y u qu c gia v i giá thành h p lý. + m b o cung c p cho ngư i dân nh ng thu c ch a b nh có ch t lư ng,hi u qu và an tòan. + m b o vi c s d ng thu c hi u qu , h p lý ch a b nh c a cácchuyên gia y t i v i ngư i b nh. Ti p c n t phía ngành công nghi p dư c, chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c c n t ư c nh ng m c tiêu chính sau: + B o v quy n l i cho nh ng nghiên c u phát tri n nh m duy trì liên t cphát minh, sáng ch ra nh ng s n ph m thu c ch a b nh m i. + m b o tính an toàn cho s c kho c a ngư i s d ng thu c ch ab nh. + Ki m soát s lư ng, ch t lư ng và chi phí thu c ch a b nh c a ngư idân m c h p lý phù h p v i hòan c nh kinh t , xã h i m i qu c gia. Các chính sách qu n lý Nhà nư c i v i th trư ng thu c ch a b nh c nban hành và th c hi n nh m hư ng t i các m c tiêu trên.1.2.1. Chính sách thu c qu c gia theo khuy n cáo c a T ch c Y t th gi i Nâng cao kh năng ti p c n c a ngư i dân i v i các thu c ch a b nh làm t thách th c l n i v i b t kỳ Nhà nư c nào trên th gi i, c bi t là cácnư c ang, kém phát tri n khi m c s ng c a ngư i dân còn th p và ngân sáchqu c gia dành cho d ch v Y t nói chung còn h n ch . T ch c Y t th gi i ãkhuy n cáo v nh ng nguyên t c và n i dung cơ b n i v i chính sách thu cqu c gia. Thông qua ó, Nhà nư c s ho ch nh chi n lư c và ban hành chínhsách thu c phù h p v i hoàn c nh kinh t , xã h i c a m i qu c gia.• L a ch n và s d ng thu c h p lý
  25. 25. 25 Không có b t kỳ h th ng y t nào trên th gi i có kh năng cung c pt t c các lo i thu c cho ngư i dân v i s lư ng vô h n. Chính sách thu cqu c gia c n m b o nguyên t c l a ch n và s d ng danh m c thu c thi ty u m t cách h p lý. Chính sách thu c qu c gia c n ư c ho ch nh theohư ng áp ng các hư ng d n i u tr tiêu chu n, ào t o chuyên sâu chocác cán b y t , thông tin r ng rãi cho c ng ng, ki m sóat chi phí sd ng thu c h p lý và cung ng thu c y cho nhu c u khám, ch a b nhv i ch t lư ng t t. Nh ng y u t này s tác ng l n t i ch t lư ng chămsóc s c kh e cho ngư i dân nói chung. ây là nh ng quan i m ã ư ccông nh n r ng rãi trên th gi i và có tác ng t i t t c các cơ s y tcông l p và tư nhân c a m i qu c gia. Nhà nư c nh hư ng các cơ s y t ,ngư i dân l a ch n và s d ng thu c h p lý thông qua nh ng hư ng d n i u tr tiêu chu n qu c gia có tham kh o các nguyên t c i u tr ư ckhuy n cáo b i T ch c Y t th gi i, ban hành danh m c thu c thi t y uqu c gia nh m m b o các gi i pháp i u tr hi u qu và an toàn cho b nhnhân, tránh tình tr ng lãng phí, l m d ng thu c ch a b nh.• Giá thu c h p lý Nh m m b o ki m soát t ng chi phí i u tr b nh phù h p v i khnăng chi tr c a ngư i dân t m vĩ mô, giá c a thu c là m t trong nh ng y ut quan tr ng c n ư c xét t i trong chính sách thu c qu c gia. Nhà nư c c nth c hi n ng b các gi i pháp: m t là, thông tin y v giá thu c cho cáccán b qu n lý, cơ s y t , cán b y t và ngư i dân bi t có th l a ch n ư c m c giá phù h p nh t khi s d ng. Hai là, th c hi n u th u cung ngthu c r ng rãi t i các cơ s y t nh m khuy n khích c nh tranh v giá iv icác doanh nghi p cung ng thu c. Ba là, khuy n khích s liên k t trong n ib h th ng y t , có th t hàng v i s lư ng l n nh m t ư cm cchi t kh u cao, giúp gi m chi phí thu c. B n là, khuy n khích s n xu t và s
  26. 26. 26s ng thu c Generic có ch t lư ng t t thay th , khi các thu c m i có b nquy n h t th i h n c quy n s n xu t. Năm là, gi m thu ho c không ánhthu i v i thu c ch a b nh, c bi t là các thu c thu c danh m c thu cthi t y u qu c gia. Sáu là, khuy n khích t ư c s công b ng khi nh giáthu c theo kh năng chi tr c a ngư i dân t i các nư c khác nhau, c bi t iv i thu c ư c s n xu t b i các công ty a qu c gia.• m b o kh năng tài chính m b o kh năng tài chính cho h th ng y t cung c p y cácthu c thu c danh m c thu c thi t y u qu c gia là nhi m v quan tr ng c n ư c Nhà nư c quan tâm. Các gi i pháp ư c khuy n cáo th c hi n như sau:m t là, tăng cư ng ngân sách qu c gia cho chi phí y t . Hai là, h n ch vi cchi tr tr c ti p chi phí thu c i u tr t ngư i dân thông qua phát tri n hth ng b o hi m y t và th c hi n b o hi m y t toàn dân. Ba là, khuy n khíchcác gi i pháp nh m h tr chi phí thu c ch a b nh v i b nh nhân t h th ngb o hi m y t , cơ s y t công l p.• Phát tri n h th ng y t và cung ng thu c tin c y Nhi u nư c ang và kém phát tri n thư ng t ra y u kém trong vi cphát tri n h th ng y t và cung ng thu c r ng kh p c nư c, nh m mb o ngư i dân có th nhanh chóng ti p c n ư c các d ch v y t , thu c i u tr hi u qu khi c n. Các gi i pháp ư c T ch c Y t th gi i khuy ncáo th c hi n như sau: m t là, phát tri n h th ng Y t hi u qu là nhi mv quan tr ng c a Nhà nư c thu c b t kỳ qu c gia nào trên th gi i. Danhm c thu c thi t y u s d ng t i các cơ s y t , c n ư c c p nh t hàng nămtheo s phát tri n c a ngành công nghi p s n xu t dư c. Hai là, Nhà nư cc n khuy n khích nhi u ngu n khác nhau tham gia vào h th ng Y t , baog m d ch v y t công l p, tư nhân và các t ch c phi chính ph . Ba là,ki m soát th trư ng thu c ch a b nh thông qua các công c qu n lý c a
  27. 27. 27Nhà nư c như chính sách, quy nh nh m m b o ch t lư ng, an toàn chongư i dân. B n là, khuy n khích nghiên c u, phát tri n, s d ng các lo ithu c c truy n dân t c, a phương nh m a d ng hóa ngu n cung thu cvà phương pháp i u tr b nh hi u qu . Trên cơ s nh ng nguyên t c, n i dung cơ b n c a chính sách thu cqu c gia ư c T ch c Y t th gi i khuy n cáo, chính sách qu n lý thtrư ng thu c s ư c i sâu nghiên c u nh ng ph n ti p theo.1.2.2. Chính sách b o h quy n s h u trí tu B o h quy n s h u trí tu trong ngành s n xu t thu c ch a b nh liênquan n cơ s u tư cho nghiên c u phát tri n. N u không có s b o hnày, l i nhu n trên ho t ng u tư cho các thu c m i phát minh s b s tgi m nghiêm tr ng. Watal, Jayashee, 2005 [103], khi nghiên c u v tác ngc a hi u qu b o h s h u trí tu c a Nhà nư c t i 14 qu c gia thu c châu Ávà châu Phi ã nh n xét “có nhi u b ng ch ng ch ng minh r ng n u không cós b o h hi u qu quy n s h u trí tu t i m t qu c gia nào ó thì 65% lo ithu c m i s không ư c ưa vào th trư ng ph c v i u tr b nh nhân, 60%lo i thu c m i s không ư c ti p t c nghiên c u phát tri n”. i v i m t lo i thu c m i ư c phát minh, sáng ch thì giá tr c a b oh ph thu c ch y u vào th i gian b o h thu c b ng cách cho phép doanhnghi p ã phát minh ư c quy n c quy n s n xu t, phân ph i lo i thu c ó.M c dù, th i h n quy nh b o h theo tho thu n qu c t là 20 năm tính tkhi ăng ký b o h , t c là t khi k t thúc giai o n hai c a quá trình nghiênc u phát tri n. S ch m tr gi a th i gian khi b t u ư c ng ý b o h cho n khi doanh nghi p s n xu t t ư c s phê duy t ưa lo i thu c ó rath trư ng ã làm cho th i h n b o h th c t trên th trư ng rút ng n l i. Víd : như th i gian b o h th c t cho các lo i thu c m i t i M , Anh và c ã b rút ng n l i r t nhi u trong giai o n 1960-1980 do có nhi u quy nh v
  28. 28. 28th nghi m ư c áp t b i Nhà nư c trư c khi cho phép lo i thu c ó lưuhành trên th trư ng. Th i gian b o h th c t v c quy n s n xu t, phânph i thu c m i phát minh trên th trư ng là kho ng 15 năm trong nh ng năm1960 ã b rút ng n l i kho ng 8 năm trong nh ng năm 1980 t i M [82]. thích ng v i hi n tư ng b rút ng n l i c a th i gian b o h th c t ,t i M và liên minh châu Âu ã ưa ra quy nh c bi t nh m kéo dài th igian này. T i M lu t Waxman-Hatch ã quy nh kéo dài thêm th i gian này5 năm n a và cũng quy nh th i gian t i a b o h th c t là 14 năm. T i liênminh châu Âu, h ã quy nh kéo dài th i gian b o h th c t tăng thêm 5năm b i m t quy nh có tên là “ ch ng nh n b o h b xung” [84]. Kéo dài th i gian b o h là y u t quan tr ng khuy n khích và thư ngcho nghiên c u phát minh trong ngành công nghi p s n xu t thu c. Vai tròc a b o h quy n s h u trí tu trong xã h i hi n i là r t quan tr ng và lày u t cơ b n ã ư c công nh n và áp d ng r ng rãi. Tuy nhiên, vi c b o hquy n s h u trí tu cho c quy n s n xu t nh ng ho t ch t thu c m i phátminh ã em l i nh ng ưu i m và như c i m. Như c i m quan tr ng c ab o h thu c m i phát minh là s d n t i s c m nh c quy n trên th trư ng,ưu i m quan tr ng là m b o khuy n khích ưa ra th trư ng nh ng thu cm i ưu vi t hơn. Theo lý thuy t, chính sách khuy n khích nghiên c u phát tri n iv icác doanh nghi p s n xu t thu c nh m m b o cho h thu ư c ngu n l inhu n l n khi h t thành công trên th trư ng v i nh ng thu c m i óbù p cho kinh phí ã u tư cho nghiên c u phát tri n, ng th i t o l inhu n cho các doanh nghi p ó phát tri n và ti p t c u tư cho công vi cnày. Cơ quan ch c năng c a Nhà nư c s cho phép các doanh nghi p có ư cm t th i gian b o h nh t nh trên th trư ng v i các thu c m i nh m giúpcác doanh nghi p này t ư c l i ích chính áng b i s óng góp phát minh
  29. 29. 29c ah i v i xã h i. Tuy nhiên, th i gian b o h này không ph i là vô h n,b i vì vi c b o h s gây ra tình tr ng c quy n và làm m t i tính c nhtranh. Th ph n hay doanh s mà nh ng doanh nghi p s n xu t thu c m i cóth t ư c s ph thu c vào c tính c a th trư ng, như kh năng ch pnh n giá cao khác bi t, chính sách giá c a thu c ó do doanh nghi p t ra,chính sách chi tr c a các t ch c b o hi m y t , s t n t i các phát minhtương t c a các i th c nh tranh. Trong m t s trư ng h p ch v i m t vàim c c i ti n nh nào ó, không ph i ch u chi phí nhi u các doanh nghi ps n xu t ã t ư cs b oh i v i thu c ó như là các thu c hoàn toànm i. Tóm l i, n u t t c các thu c m i, thu c c i ti n u ư c quy nh m tth i gian b o h như nhau s có th làm méo mó môi trư ng c nh tranh, do óm c b o h c n ư c thay i ph thu c vào t ng lo i thu c c th .V n trên tr c ti p nh hư ng n môi trư ng c nh tranh c a các doanhnghi p s n xu t thu c nói chung. Nh ng doanh nghi p nghiên c u phát tri n thu c m i không th ngănch n ư c vi c nghiên c u phát tri n c a các i th c nh tranh khi h cùngphát minh ra nh ng lo i thu c ch a cùng m t b nh. Hơn n a, các i thc nh tranh nh hơn l i nghiên c u c i ti n thu c cũ v i chi phí th p hơn nhi uso v i chi phí phát minh ra m t ho t ch t hoàn toàn m i. K t qu d n t inh ng phát minh có giá tr s có th không ư c ti p t c nghiên c u n u nhưcác doanh nghi p này d oán r ng không ư c b o v kh i s phát sinh ranh ng d ng s n ph m ch là c i ti n nhưng l i có l i th c nh tranh. M t khác,s d n t i hi n tư ng nh ng doanh nghi p l n trư c ây u tư cho nghiênc u phát minh ra nh ng thu c m i có giá tr l n thì nay chuy n sang nghiênc u c i ti n nh ho c nghiên c u phát tri n thu c thay th Generic, hi ntư ng này làm cho giá tr phát minh, phát tri n óng góp cho xã h i b gi mxu ng.
  30. 30. 30 Hơn n a, vi c b o h phát minh, sáng ch có th t o ra s m t cân ic a giá tr phát minh khi không có s c nh tranh trong nghiên c u phát tri n.Ví d , s thi u v ng hi u qu c nh tranh trong nghiên c u t o ra cơ h i chom t doanh nghi p l a ch n cách kéo dài th i gian b o h m t lo i thu c s ncó b ng cách c i ti n m t i m nh và xin phép ti p t c b o h thu c ó.Công ty Smithkline Beecham ã xin Nhà nư c M ti p t c kéo dài th i gianb o h thu c kháng sinh Augmentin. Ngay trư c th i h n k t thúc th i gianb o h cho thu c g c Augmentin, công ty này ã ăng ký xin phép ti p t cb o h thu c này vì có b sung thêm thành ph n m i có tác d ng ch ng l is làm gi m tác d ng c a Augmentin. Vi c này giúp công ty t ư c gi yphép kéo dài thêm th i gian b o h cho thu c cũ có c i ti n, xét v m t khoah c thì có r t ít giá tr nghiên c u hay giá tr phát minh, sáng t o. Tương t như v y, công ngh m i cho phép các doanh nghi p s nxu t nghiên c u theo hư ng thêm m t s ho t ch t ph có tác d ng ch ngl i s làm gi m kh năng tác d ng i u tr c a ho t ch t cũ, tăng kh năngtác d ng c a ho t ch t cũ, tăng an toàn c a ho t ch t cũ hay gi m tácd ng ph c a ho t ch t cũ. B ng cách này, s k t h p m i s giúp cácdoanh nghi p t ư c s ch p nh n c a Nhà nư c cho vi c kéo dài th igian b o h . M t s lo i thu c ã ư c các doanh nghi p th c hi n theohư ng này, như thu c Prozac jr là lo i c i ti n c a thu c Anti-depressantProzac thu c nhóm thu c ch ng tr m c m (có doanh s 2,5 t ô la năm2004), thu c Desloratidine là lo i c i ti n c a Claritin thu c nhóm thu cch ng d ng (có doanh s 2,2 t ô la năm 2002), thu c Nexium là lo i c iti n c a Losec thu c nhóm thu c i u tr loét d d y tá tràng (có doanh slà 6 t ô la năm 2003) trên th trư ng toàn c u. Thêm vào ó, b o h sd n t i giá cao c quy n và siêu l i nhu n làm nh hư ng l ch l c nquy lu t kinh t th trư ng. Nh ng nh hư ng l ch l c này xét v khía c nh
  31. 31. 31kinh t ôi khi là nghiêm tr ng. M t ưu i m c a b o h quy n phát minhlà v khía c nh thông tin, nó s khuy n khích các doanh nghi p sáng chnhanh chóng ưa thông tin v phát minh, c i ti n c a h lên các phươngti n thông tin i chúng. Giá tr kinh t và giá tr xã h i c a nh ng thu c m i này r t khó ánhgiá trong th i gian u. Chính b n thân các doanh nghi p này s là ngư i u tiên ánh giá l i ích c a thu c m i cho chính h và cho xã h i. Quy n ư c b o h là ph n thư ng nh m ánh giá l i ích c a nh ng phát minh tr cti p tác ng n nh ng doanh nghi p có thu c m i. Quy trình ăng ký b oh s khi n cho các phát minh ư c thông tin r ng rãi, t o ra m t lư ng ki nth c c n thi t có l i giúp cho các doanh nghi p khác có th nh hư ng chocông vi c nghiên c u phát tri n c a mình.1.2.3. Chính sách s n xu t thu c Generic Sau th i h n b o h b n quy n i v i các thu c m i, các doanhnghi p s h u nh ng thu c này không th ngăn c n ư c các doanh nghi pkhác s n xu t ra nh ng thu c có cùng ho t ch t và tác d ng i u tr tươngt . Nh ng thu c Generic có cùng kh d ng sinh h c s ư c s n xu t ra b icác doanh nghi p khác v i giá thành s n xu t và giá bán r hơn r t nhi u. S c nh tranh c a các thu c Generic s tuân theo quy lu t c nh tranhthông thư ng. M c dù các thu c này s có kh năng c nh tranh r t l n trênth trư ng nhưng nh hư ng v c nh tranh c a chúng còn ph thu c vào y ut giá c và m c trung thành i v i thương hi u cũ c a khách hàng v icác thu c ư c ưa ra th trư ng u tiên ã h t th i gian b o h c quy n.Thông thư ng các thu c m i phát minh, sáng ch thu c nhóm thu c i u trm i khi ưa ra th trư ng ngoài vi c ư c b o h t m th i v ho t ch t còncó ăng ký b o h thương hi u vĩnh vi n. Các doanh nghi p s h u thu cm i phát minh ã u tư xây d ng thương hi u và m b o ư c s trung
  32. 32. 32thành c a khách hàng v i thương hi u ó. Do ó, các thu c Generic m i ưara th trư ng không ph i d dàng c nh tranh ư c v i thương hi u c anh ng thu c m i phát minh. Theo báo cáo c a Levy cho u ban th trư ngM , 2005 [88]: “Do ư c khách hàng công nh n có l i th là thu c u tiêncó trên th trư ng, v i s khác bi t c a s n ph m và s trung thành v ithương hi u, các thu c m i phát minh không ch u nh hư ng quá l n t sc nh tranh c a các thu c Generic b i y u t giá c trong th i gian u”. Vì v y, các nư c ang và kém phát tri n Nhà nư c luôn có xuhư ng ưa ra các chính sách nh m khuy n khích các doanh nghi p s n xu tthu c Generic và các cơ s y t s d ng thu c Generic cho b nh nhân cóth ki m soát gi m m c chi phí thu c ch a b nh t m vĩ mô.1.2.4. Chính sách t o ra c nh tranh trong i u ki n ki m soát giá C nh tranh trong s n xu t thu c có th ư c ch ng t o ra mà v n m b o ư c m c thu l i nhu n cho nh ng doanh nghi p s h u thu c m iphát minh và v n m b o ư c h th ng ki m soát giá thu c n nh h p lýthông qua khuy n khích ho c ép bu c như ng quy n. Theo quy nh vkhuy n khích, ép bu c như ng quy n, m t doanh nghi p s h u thu c m iphát minh nào ó s ư c Nhà nư c s t i yêu c u như ng quy n s n xu tvà bán ra trên th trư ng thu c m i phát minh ó cho nh ng doanh nghi ps n xu t khác. Doanh nghi p ư c mua quy n s n xu t và bán thu c s ph i tr chodoanh nghi p s h u thu c m i phát minh m t kho n ti n g i là phí như ngb n quy n theo quy nh hi n hành c a cơ quan ch c năng. M c phí như ngb n quy n ư c l a ch n theo cách m b o doanh nghi p s h u thu c m iphát minh v n gi ư c l i nhu n tương ương v i lúc trư c khi như ngquy n, như v y là vi c b t bu c ph i như ng quy n không làm thi t h i vkinh t cho doanh nghi p s h u thu c m i phát minh, nhưng l i giúp t o ra
  33. 33. 33c nh tranh. Vi c chi tr phí như ng quy n này s k t thúc khi thu c m iphát minh ó h t th i gian b o h quy n s h u trí tu . T o ra c nh tranh b ng cách này s có ư c m t s l i ích như mb o ư c vi c làm và s n xu t cho doanh nghi p ư c như ng quy n, pháb tình tr ng c quy n trong s n xu t thu c. Khi s n xu t thu c m i phátminh ư c th c hi n b i nhi u doanh nghi p s n xu t khác nhau, nhi u y ut chi phí s n xu t c l p nhau s t o ra th c nh tranh nâng cao hi uqu trong s n xu t mà v n m b o ch t lư ng nhưng gi m chi phí s n xu t.Hơn th n a, thu c m i phát minh ư c s n xu t b i nhi u doanh nghi pkhác nhau s ư c ưa ra th trư ng b i nhi u kênh phân ph i khác nhau do ó s ngăn ch n xu hư ng liên k t c quy n theo chi u d c gi a m t doanhnghi p s n xu t và m t h th ng phân ph i. S n xu t như ng quy n có th tác ng n xác nh giá thu c h p lýhơn trên th trư ng qu c t và nh p kh u song song. M t doanh nghi p khib bu c ph i như ng quy n s n xu t thu c g c cho m t doanh nghi p kháct i nh ng nư c có m c chi phí s n xu t th p, s giúp làm t ng chi phí gi mxu ng và giá thu c s gi m xu ng so v i giá thu c ó khi s n xu t t i nh ngnư c có m c chi phí s n xu t cao hơn. Thu c có m c giá th p hơn ư c s nxu t b i doanh nghi p ư c như ng quy n s ư c bán t i nh ng nư c cógiá thu c ó cao do chi phí s n xu t cao. M c giá m i h p lý hơn s hìnhthành trên th trư ng qu c t .1.2.5. Chính sách i v i h th ng phân ph i thu c Ki m soát giá có nh hư ng quan tr ng t i h th ng phân ph i thu c.Ngư i s d ng thu c không ph i ch ch u phí c a thu c mà còn ph i ch um c chi phí do d ch v phân ph i thu c cung c p b i doanh nghi p s n xu thay doanh nghi p phân ph i chuyên nghi p (bán buôn) và h th ng hi uthu c (bán l ). Chi phí cho d ch v này là không nh . Burstall, Micheal
  34. 34. 34L,1997 [68] nghiên c u t i th trư ng Anh nh n th y t ng chi phí cho hth ng phân ph i thu c chi m 44% t ng doanh thu. Gi nh n u có m t chính sách quy nh ki m soát giá bán buôn t cácdoanh nghi p s n xu t thu c và các doanh nghi p phân ph i thu c bán buôn.V n còn ti p t c ư c tranh lu n là m c l i nhu n c a h th ng bán l thu chay c a các hi u thu c. N u không có s ki m soát thì giá bán l s ư c bán rat các hi u thu c là khác nhau do ch t lư ng d ch v và l i nhu n mong mu nkhác nhau, nh hư ng tr c ti p n quy n l i c a ngư i s d ng thu c. Nhi u nư c ã áp d ng chính sách quy nh m t m c t l lãi xu tchung, thay b ng vi c ph i ph thu c vào m c lãi xu t khác nhau c a m ihi u thu c. Khi phương pháp này ư c áp d ng s n y sinh m t s v n c n ư c gi i quy t. T l l i nhu n c n ph i ư c quy nh cao mb ol i nhu n cho t t c các hi u thu c, t c là ã ánh ng c nh ng hi u thu ccó doanh s l n và doanh s nh . K t qu là, h u h t nh ng hi u thu c u ư c hư ng m c l i nhu n quá cao, nâng cao giá thu c trên th trư ng và làmtăng m c chi phí s d ng thu c c a qu c gia. M c l i nhu n cao s h p d nnhi u ngư i u tư m hi u thu c. N u không có ki m soát v s lư ng hi uthu c, s d n t i tình tr ng dư th a s lư ng hi u thu c. Chính vì v y nhi unư c ã quy nh h n ch t ng s lư ng hi u thu c cho c nư c, cho m tvùng và quy nh kho ng cách t i thi u gi a nh ng hi u thu c.1.2.6. Chính sách nh p kh u thu c song song và chi n lư c nh giá thu c khác bi t gi a các nư c c a các công ty a qu c gia Theo nh nghĩa c a t ch c y t th gi i (WHO) [104, tr 34] “N u m t nhàs n xu t s h u s n ph m m t vài nư c, thì vì m t lý do nào ó h có thquy t nh bán s n ph m ó v i m c giá khác nhau m i nư c. N u giá nư cA th p hơn nư c B áng k thì các nhà nh p kh u nư c B có th mua s n
  35. 35. 35ph m m c giá r hơn t nư c A và bán nư c nư c B v i m c giá th p hơnm c giá do nhà s n xu t quy nh t i nư c B. ó là nh p kh u song song.” Theo nh nghĩa c a c c qu n lý dư c Vi t Nam, 2005 [19, tr 8]: “ Nh pkh u thu c song song là vi c nh p kh u thu c có cùng tên bi t dư c v ithu c ã ư c c p s ăng ký lưu hành t i Vi t Nam khi các công ty dư cph m nư c ngoài nh giá nư c này th p hơn nư c kia. Hay là, nh pkh u thu c có cùng tên bi t dư c v i thu c ã có s ăng ký t i Vi t Namc a cùng m t nhà s n xu t, cùng nư c s n xu t, nhưng khác nư c cung c p.” Nh ng nh nghĩa trên ã làm rõ v n cơ b n c a giao d ch nh p kh uthu c song song ó là giao d ch thương m i nh p kh u cùng m t lo i thu c sangnư c khác. Tuy nhiên, hi u rõ tính c thù v giao d ch nh p kh u song song i v i s n ph m thu c là m t s n ph m c bi t ư c qu n lý ch t ch b i cơquan ch c năng c a Nhà nư c, m t s n ph m thu c trư c khi ư c lưu hành t iqu c gia nào ó b t bu c ph i l p h sơ xin phép s VISA lưu thông v i yh sơ v tên thương hi u, m u mã, tài li u ch ng minh hi u qu i u tr , tính antoàn c a thu c và nh ng tài li u này ch có giá tr khi ư c cung c p b i doanhnghi p s n xu t thu c ho c doanh nghi p s h u thu c. Như v y ch có hai lo idoanh nghi p có i u ki n xin phép ăng ký lưu hành thu c, ó là doanhnghi p s n xu t thu c và doanh nghi p phân ph i ư c doanh nghi p s n xu tu quy n. Trên bao bì óng gói và t hư ng d n s d ng c a m t s n ph mthu c khi ư c phép lưu hành t i các nư c khác nhau thư ng ư c yêu c u b tbu c s d ng ch vi t thu c ngôn ngh c a nư c mà thu c ó ư c lưu hành.Gi y phép ăng ký lưu hành c a m t l ai thu c ch có giá tr lưu hành trongph m vi qu c gia ã c p phép, không có giá tr lưu hành i v i qu c gia khác. Theo tác gi Lu n án có th hi u “Nh p kh u thu c ch a b nh song songlà nh p kh u cùng m t lo i thu c vào nư c khác và ư c cơ quan ch c năngc a nư c nh p kh u cho phép, nhưng không nh t thi t ph i ư c s ch p
  36. 36. 36nh n c a doanh nghi p s n xu t hay doanh nghi p phân ph i ư c u quy nt i nư c nh p kh u và xu t kh u”. Ch s h u thu c (thư ng là doanh nghi p s n xu t thu c) s u quy n chom t doanh nghi p c a nư c nh p kh u ư c phép c quy n nh p kh u m tlo i thu c nào ó và nh ng doanh nghi p phân ph i khác không ư c phépnh p kh u thu c ó n u không ư c s u quy n c a doanh nghi p s h u.Tuy nhiên, trong m t s trư ng h p c th vì nhi u lý do khác nhau m t s lo ithu c nào ó b áp t giá tương i cao so v i giá c a chính thu c ó t i nư ckhác, Nhà nư c s cho phép nh ng doanh nghi p phân ph i không ư c uquy n b i doanh nghi p s h u thu c ư c nh p kh u nh ng thu c ó v i giáth p hơn nh m m c ích bình n giá thu c trong nư c. Giao d ch này g i lành p kh u thu c song song (hình 1.2). Ví d nh p kh u thu c song song x y rakhi m t doanh nghi p phân ph i thu c t i Vi t Nam ư c phép nh p kh u m tlo i thu c thu c nhóm kê ơn nào ó t Thái Lan vào Vi t Nam mà không nh tthi t có s ch p thu n c a doanh nghi p s h u thu c ó ho c doanh nghi p ư c u quy n t i Thái Lan và Vi t Nam. Trên th c t , theo Malueg, David Avà Marius Schawartz, 2004 [92], t i liên minh châu Âu lu t pháp cho phépnh p kh u song song gi a các nư c trong liên minh này. T t nhiên nh ngthu c thu c di n nh p kh u song song ph i là nh ng thu c ã ư c phép lưuhành trên th trư ng t i nư c xu t kh u và có y tính pháp lý, m b o cáctiêu chu n và ư c cơ quan qu n lý ch c năng v thu c c p phép (C c qu n lýthu c và th c ph m - FDA), ng th i ư c s n xu t b i doanh nghi p g c c achính thu c ó ang ư c lưu hành t i nư c nh p kh u, tuy t i không ph i làthu c gi hay thu c nhái c a thu c g c. Thu c nh p kh u song song là thu clưu hành h p pháp song có th khác ôi chút v i thu c c a chính doanh nghi ps n xu t thu c g c ang bán t i nư c nh p kh u v bao bì óng gói.
  37. 37. 37 Hình 1.2: Nh p kh u thu c song song BÁN THU C X V I GIÁ DOANH DOANH TH P NGHI P NGHI P HI U PHÂN PH I PHÂN PH I THU KHÔNG Ư CU Ư CU C QUY N T I QUY N T I BÁN DOANH NƯ C A NƯ C A L NGHI P NƯ C XU T KH U SONG S N SONG A XU T VÀ DO CÓ S CHÊNH L CH S H U GIÁ B N HI U QUY N THU DOANH NH P KH U SONG THU C X SONG C NGHI P DOANH BÁN NGHI P PHÂN PH I PHÂN PH I L Ư CU KHÔNG NƯ C QUY N T I Ư CU B NƯ C B QUY N T I BÁN THU C X V I GIÁ CAO NƯ C B Kh năng t n t i nh p kh u thu c song song hay không ph thu c vàochích sách c th c a m i qu c gia và ph thu c vào m c x lý v b o vquy n s h u trí tu . Có nư c, Nhà nư c cho phép nh p kh u thu c songsong và s d ng nó như là m t công c có th bình n giá thu c, c bi tlà thu c thu c nhóm kê ơn. Có nư c, Nhà nư c l i không cho phép giao d chnày di n ra. Quy nh v nh p kh u thu c song song óng vai trò quan tr ng iv ih th ng thương m i qu c t . Nh ng chuyên gia theo xu hư ng hư ng ngh m nh m quy n s h u trí tu i v i nh ng thu c m i thì cho r ng c nph i ngăn ch n giao d ch này. H nêu lý do là n u giao d ch này phát tri n s nh hư ng n l i nhu n c a nh ng doanh nghi p s h u thu c m i và làm
  38. 38. 38 nh hư ng n kh năng tái u tư c a h cho nghiên c u phát tri n và s d nt i làm ch m ti n trình phát minh, sáng ch và phát tri n các lo i thu c m iph c v c ng ng. Hơn n a, nh p kh u thu c song song làm ph c t p hoá vàgây tr ng i cho cơ quan ch c năng v y t t i các nư c khác nhau có th duytrì ki m soát chính sách và áp d ng m c giá khác nhau c a m t lo i thu c t icác nư c khác nhau. Tuy nhiên, Nhà nư c c a nhi u nư c l i cho r ng c n ph i l a ch n vành p kh u ư c thu c v i giá th p nh t có th gi m ư c kinh phí dànhcho nh p kh u thu c, cũng như kinh phí tiêu dùng thu c. T i nh ng nư cnày, Nhà nư c có khuynh hư ng cho phép và khuy n khích nh p kh u songsong. Khi Nhà nư c cho phép nh p kh u thu c song song, dù giao d ch nàycó di n ra hay không cũng s gây áp l c cho các doanh nghi p phân ph i t inư c nh p kh u ph i gi m giá t i m c ngang v i giá c a thu c ó t i cácnư c khác. Cơ quan ch c năng c a Nhà nư c t i nh ng nư c ang phát tri nluôn luôn quan tâm n giá thu c và có chính sách coi tr ng vi c làm saogi m giá thu c cho ngư i dân hơn là quan tâm n h tr nghiên c u pháttri n c a nh ng doanh nghi p nư c ngoài. T i châu Phi, Nhà nư c c a nhi u nư c ã có chính sách cho phépnh ng doanh nghi p phân ph i thu c trong nư c ư c tìm ki m và nh p kh unh ng thu c b áp t giá cao trong nư c b ng nh ng thu c tương ng nhưngv i giá th p hơn. Tuy nhiên, m t v n khác l i có th x y ra khi nh ngdoanh nghi p s n xu t thu c l n trên th gi i ch p nh n ưu ãi bán thu c i utr HIV/AIDS v i giá th p cho các nư c châu Phi nh ng ngư i m c cănb nh hi m nghèo này có th ti p c n ư c v i nh ng thu c có hi u qu i utr t t hơn. Châu Phi là nơi có t l m c b nh này r t cao, song vì ư c ưu ãigiá thu c tương i th p nên nh ng thu c này l i có nguy cơ ư c tái xu t
  39. 39. 39kh u sang nh ng nư c có m c giá thu c cao hơn như Hàn Qu c, Nh t B n,Braxin, châu Âu và nhi u nư c khác. Các doanh nghi p s n xu t thu c s xác nh m c giá bán l khác nhautuỳ theo c i m th trư ng m i nư c căn c vào co dãn c a c u v i giát i th trư ng m c tiêu c th . Nguyên t c chung là n u th ph n c a thu c ót i phân o n th trư ng xác nh càng l n ho c c u ít co dãn v i giá thì giáthu c s ư c tăng càng cao và ngư c l i. Khi phân tích hình 1.3, ta có (giá thu c và phương trình ư ng c u d atrên s li u gi nh): Da là ư ng c u c a thu c X t i nư c A, gi nh lànư c có m c thu nh p trên u ngư i cao. Db là ư ng c u c a thu c X t inư c B, gi nh là nư c có m c thu nh p trên u ngư i th p. Theo nh ngphân tích trên, giá thu c c a thu c X t i nư c A s cao hơn t i nư c B. Gis r ng c u c a c hai th trư ng A, B u là 500 ngàn ơn v khi giá b ng 0.Tuy nhiên, mong mu n chi tr t i a có th cho m t ơn v thu c X là haim c giá khác nhau t i hai nư c do m c thu nh p c a ngư i dân là khác nhau,t i A là 80 ô la và t i B là 35 ô la). Theo minh ho hình 1.3, ta th y v i m i m c giá khác nhau c a s nph m X, s co dãn c a c u v i giá là khác nhau gi a hai nư c. co dãn c ac u v i giá t i nư c A luôn nh hơn t i nư c B v i m i m c giá xác nhgi ng nhau. u ng c u c a s n ph m X t i nư c A ư c bi u hi n b iphương trình Pa = $80 - 0,16Qa và t i nư c B là Pb = $35 - 0,07Qb, v i slư ng tính theo ơn v ngàn. Gi nh r ng doanh nghi p s n xu t thu c Xcung c p thu c X cho th trư ng c hai nư c A, B v i m c chi phí c n biênMC = 10 ô la cho m t ơn v thu c X. Gi nh r ng c hai nư c A, B u không cho phép xu t kh u thu csong song. T c là không cho thu c X xu t kh u ra kh i hai nư c A, B mà ch ư c quy n tiêu th trong nư c, doanh nghi p s n xu t này mu n t i a hoá
  40. 40. 40l i nhu n c a h t i c hai nư c, b ng cách xác nh m c giá mà t i ó MR =MC. Như v y là m c giá thu c X t i nư c A s là 45 ô la v i s lư ng tiêuth (c u) là 219 ngàn ơn v trong m t tháng, giá t i nư c B s là 22,50 ô lav i s lư ng tiêu th (c u) là 179 ngàn ơn v trong m t tháng. Như v ydoanh nghi p s n xu t thu c X mu n t i a hoá l i nhu n c a mình t i hainư c thì m c giá h quy nh cho nư c A (có thu nh p cao) s g p hai l n sov i t i nư c B (có thu nh p th p). T i nư c A, th ng dư tiêu dùng (consumer surplus) là di n tích tamgiác (a), tương ương v i 3,8 tri u ô la, l i nhu n thu ư c t th trư ng Avùng trên m c MC và dư i m c giá 45 ô la, vùng (b) + (c) + (d) + (e) + (f)+ (g) + (h) + (k), ư c tính toán là 7,7 tri u ô la. T i th trư ng B, th ng dưtiêu dùng là tam giác t o b i (d) + (c) + (g), ư c tính tương ương v i 1,1tri u ô la và l i nhu n thu ư c t th trư ng B là vùng trên MC và dư im c giá 22,5 ô la, vùng (e) + (f) ư c tính tương ương v i 2,2 tri u ô la.T t nhiên là doanh nghi p luôn mong mu n bán thu c v i giá cao hơn MC vàch khi ó doanh nghi p m i thu ư c l i nhu n và có th tái u tư chonghiên c u phát tri n. T ng l i nhu n t hai th trư ng A, B là 9,9 tri u ô la. Gi nh doanh nghi p ph i áp d ng m c giá chung cho c hai th trư ngA và B, như v y t i a hoá l i nhu n doanh nghi p ph i l a ch n m c giáh p lý có th cung c p cho c hai th trư ng. T t nhiên m c giá m i này tra ph i nh hơn m c giá gi i h n mà th trư ng B có th ch p nh n ư c (35 ôla). Gi nh doanh nghi p t giá là 29,4 ô la. Như v y, m c giá này ã gi mhơn so v i m c giá trư c ây t i th trư ng A là 35% và tăng hơn so v i giátrư c ây t i th trư ng B là 31%. K t qu là c u t i th trư ng A s tăng lên t i317 ngàn ơn v và c u t i th trư ng B s gi m xu ng còn 80 ngàn ơn v . Tác ng c a vi c áp d ng m t giá chung là 29,4 ô la t i hai th trư ngA, B như sau: ngư i tiêu dùng t i th trư ng A (nơi có giá cao trư c ó) s ti t
  41. 41. 41ki m ư c 4,2 tri u ô la, là vùng (c) + (b) + (i), như v y l i nhu n c a doanhnghi p t i th trư ng A s gi m 1,5 tri u ô la (m t l i nhu n khi giá gi m(c)+(b)và tăng l i nhu n khi tăng ư c s lư ng bán (l). Do tăng giá so v i trư c t i thtrư ng B, ngư i tiêu dùng t i nư c B ph i chi thêm m t s ti n là 0,89 tri u ôla, vùng (d)+(g). Doanh nghi p s thu thêm ư c kho n l i nhu n cho tăng giá(d), nhưng l i m t khi l i nhu n do doanh s bán gi m (f), t ng l i doanh nghi pb gi m m t kho n l i nhu n là 0,9 tri u ô la. Tóm l i, doanh nghi p s m t m tkho n l i nhu n t ng c ng t i hai th trư ng A, B là 2,4 tri u ô la, t c là m t24% l i nhu n so v i khi áp d ng hai m c giá khác nhau t i A, B. Trư ng h p th hai x y ra là doanh nghi p quy t nh rút kh i thtrư ng nư c B và ch cung c p cho th trư ng nư c A v i m c giá c quy n,t i i m doanh nghi p có th t i a hoá l i nhu n là 45 ô la cho m t ơn vthu c X và t m c doanh s bán t i th trư ng A là 219 ngàn ơn v . T tnhiên giá này ã cao hơn m c giá t i a mà th trư ng B có kh năng chi tr(35 ô la ), do v y ngư i tiêu dùng t i nư c B s quy t nh không mua thu cX. V i m c giá t i a hoá l i nhu n này, doanh nghi p s thu v t th trư ngA m c l i nhu n là 7,7 tri u ô la. Theo quan sát c a các chuyên gia, luôn luôn t n t i m c giá t i a màngư i tiêu dùng có th chi tr cho m t lo i thu c c th ph thu c vào m cthu nh p trên u ngư i c a m i nư c. Trong khi ó các doanh nghi p s n xu t thu c luôn luôn tính toán m c l inhu n t i a có th thu ư c i v i th trư ng qu c t , vi c áp d ng m t giáth ng nh t cho t t c các nư c s d n n tình tr ng giá thu c này có th cao hơnkh năng chi tr c a ngư i tiêu dùng t i m t s nư c nghèo ho c ít nh t là có thlàm giá thu c tăng lên t i nh ng nư c nghèo so v i chi n lư c áp d ng m c giákhác nhau t i m i nư c ư c tính toán theo m c thu nh p trên u ngư i (kh
  42. 42. 42 năng chi tr ). Khi doanh nghi p áp d ng m t m c giá chung trên toàn th gi i s ch em l i l i ích v giá cho nh ng nư c có m c thu nh p cao (nư c phát tri n). Hình 1.3: S thay i v giá thu c c a hai th trư ng A,B v i m c c u khác nhau$P 80 Da a 45 35 b Db i c29,4 h22,5 d g c l e B f k MC 10 80 179 219 317 500 MRb MRa Q (ngàn ơn v ) Theo phân tích trên và theo lý thuy t kinh t , vi c áp d ng m c giá thu c khác nhau t i các nư c theo thu nh p c a ngư i dân s t o ra l i ích kinh t và l i ích xã h i cho nh ng nư c nghèo (Varian, 2005 và Schmaleness, 2004). Malueg và Schwartz (2004) [92], ã áp d ng lý lu n trên i v i giao d ch thương m i qu c t . N u các giao d ch nh p kh u thu c song
  43. 43. 43song b ngăn ch n, khi ó doanh nghi p s n xu t thu c có th áp d ngm c giá khác nhau gi a các nư c theo m c thu nh p c a ngư i dân. T clà áp d ng giá cao v i nh ng nư c gi u và giá th p v i nh ng nư cnghèo, qua ó m b o r ng doanh nghi p s thu ư c m c l i nhu n caomà ngư i dân c a nh ng nư c nghèo ( ang phát tri n) có th s d ng ư c nh ng thu c có ch t lư ng t t, hi u qu i u tr cao. Tuy nhiên, n ucác giao d ch nh p kh u thu c song song ư c phép di n ra t do, giáthu c gi a các nư c s d n d n hình thành m t m c giá chung, khi ótương ương v i gi i pháp áp d ng m t giá như phân tích ví d trên. V i lý lu n phân tích trên, Nhà nư c c a các nư c ang phát tri ncó m c thu nh p th p nên ng h vi c ngăn ch n các giao d ch nh p kh usong song trong dài h n (Abbott, Frederic, 2006) [63], ch nên cho phépnh p kh u thu c song song trong trư ng h p phát hi n b áp t m c giácao m t cách vô lý, không d a trên cơ s phân tích như trên. Nh ng phân tích t i hình 1.3 v s v n ng c a giá, c u v thu c ư c th c hi n d a theo nh ng gi nh lý thuy t. Giá thu c ch a b nh sd n d n d ch chuy n tương ương nhau t i c hai th trư ng qu c gia A vàB n u như có s t do hoá thương m i gi a hai nư c. Nh p kh u thu csong song là m t cơ ch c nh tranh thúc y s d ch chuy n c a giáthu c tr nên gi ng nhau gi a các nư c. Tuy nhiên, tác ng c a nh pkh u song song cũng g p ph i m t s khó khăn trong vi c t o m t b nggiá chung gi a th trư ng các nư c.• M t là, nh ng thu c ư c nh p kh u song song có th không ư cnh n th c là có ch t lư ng như nhau gi a các nư c, m c dù cũng ư cs n xu t ra b i m t doanh nghi p s n xu t do có s khác nhau hình th c óng gói và s b o m. Trong trư ng h p này, nh p kh u song song cóth không t o ra ư c giá tương ương nhau.
  44. 44. 44• Hai là, nh p kh u song song s ph i ch u m t s chi phí khác bi t ó làchi phí v n chuy n, thu nh p kh u và chi phí cho h th ng phân ph ikhác nhau gi a các nư c cũng là nh ng y u t t o ra giá khác bi t. Nhưngs khác bi t v giá gây ra b i nh ng y u t này thư ng không l n. N u vi c cung c p các thu c có b n quy n cho các doanh nghi p bánbuôn không có gi i h n và có s khác bi t v giá gi a th trư ng nư c A (giácao) và B (giá th p) c a cùng m t lo i thu c, các doanh nghi p bán buôn scó xu hư ng th c hi n thương m i qua l i (nh p kh u song song), giao d chnày s xu t hi n và ti p di n cho n khi giá thu c gi a hai th trư ng cònm c chênh l ch giá cao hơn m c chi phí giao d ch thương m i (v n chuy n,thu , phân ph i). B i doanh nghi p bán buôn t i nư c B nh n ư c ngu ncung thu c không gi i h n t doanh nghi p s n xu t, nên k t qu c a nh pkh u song song s làm cho doanh nghi p s n xu t không th ti p t c bán tr cti p thu c c a h t i th trư ng nư c A v i giá cao. i u này d n t i, cácdoanh nghi p s n xu t thu c s ph i áp d ng hai chi n lư c. M t là, h giáthu c t i th trư ng nư c A xu ng th p t i m c m b o s chênh l ch giáthu c t i hai nư c A, B không l n có th xu t hi n giao d ch thươngm i qua l i. Hai là, ngăn c n các doanh nghi p bán buôn t i nư c B không ư c bán sang nư c A. Lúc này, c n có vai trò can thi p c a Nhà nư cngăn ch n bi n pháp trên c a các doanh nghi p s n xu t thu c. Tóm l i, n u Nhà nư c cho phép nh p kh u song song thì ngư itiêu dùng t i nư c A s ư c hư ng l i do không b áp t m c giá thu ccao, b i doanh nghi p s n xu t lo s nguy cơ xu t hi n các giao d ch nh pkh u song song nên ph i h giá thu c t i nư c A n u như v n mu n ti pt c bán t i nư c B v i m c giá th p. Khi ó nh ng chi phí không c n thi tc a nh p kh u song song cũng không b lãng phí và t t nhiên khi ó
  45. 45. 45doanh nghi p s n xu t thu c ph i ch p nh n m t m c l i nhu n nh hơnso v i vi c áp t giá khác nhau t i các nư c khác nhau. Theo trư ng h p t i hình 1.4, gi nh doanh nghi p s n xu t l ach n m c giá Ph (40 ô la/ ơn v ) t i nư c A trong trư ng h p có s phânbi t v giá c a cùng m t lo i thu c t i hai nư c A và B, giá thu c t inư c B là Pr (10 ô la/ ơn v ). N u có giao d ch nh p kh u song songgi a hai nư c A, B thì chi phí giá tăng cho giao d ch này là (5 ô la/ ơnv ) t o thành giá là Pr + t (15 ô la/ ơn v ). Khi ó l i ích kinh t ư cchuy n giao t doanh nghi p s n xu t sang cho ngư i tiêu dùng ư c thhi n vùng (a +b + c), ng th i doanh nghi p s n xu t thu thêm ư cph n doanh s là vùng (d+e) do tăng ư c s lư ng bán khi giá h xu ngt 40 ô la/ ơn v còn 15 ô la/ ơn v t i nư c A. Trong ó chi phí thhi n vùng d là có th coi là lãng phí ngu n l c xã h i do ph i chi phícho các giao d ch nh p kh u song song t o ra (v n chuy n, thu , phânph i). Không có s tác ng l i ích gia tăng nào t i ngư i tiêu dùng t inư c B, khi xu t hi n giao d ch thương m i v n chuy n thu c t nư c Bsang nư c A. Do v y giá thu c Pr t i nư c B không thay i. Nh ng k t qu tính toán t i hình 1.4, là ư c xây d ng t gi nh vnhu c u thu c t i nư c A gi ng như hình 1.3, t c là Pa = 80 - 0,16 Qa, v igi nh này, khi doanh nghi p s n xu t áp t giá thu c là 40 ô la/ ơn v thìbán ư c 250 ngàn ơn v /tháng t i nư c A. M c thu l i nhu n khi ó là 10tri u ô la. M c giá t i nư c B lúc này là 10 ô la/ ơn v và chi phí giao d chnh p kh u song song là 5 ô la/ ơn v . N u mu n lo i b giao d ch thươngm i gi a hai nư c A, B thì doanh nghi p s n xu t ph i áp d ng giá m i t inư c A là 15 ô la/ ơn v , khi ó ngư i tiêu dùng t i nư c A s ư c hư ngl i ích là vùng c tương ương 1,95 tri u ô la/tháng. Doanh thu mà doanhnghi p s n xu t m t i là vùng (a+b) tương ương 6,25 tri u ô la/tháng,
  46. 46. 46 ng th i doanh thu gia tăng do tăng ư c s lư ng bán là vùng (d+e) tương ương 2,34 tri u ô la/tháng. Tóm l i, doanh thu c a doanh nghi p s n xu ts gi m 3,91 tri u ô la/tháng, khi ó doanh nghi p s n xu t thu c s gi m u tư cho nghiên c u phát tri n do l i nhu n b gi m. Doanh nghi p s n xu t có th áp d ng gi i pháp ngăn ch n nh pkh u song song là h n ch s lư ng bán cho nh ng doanh nghi p bánbuôn t i nư c B, duy trì cung c p m t s lư ng nh nh ng doanhnghi p bán buôn không th có lư ng hàng c n thi t bán sang nư c A.Trong trư ng h p này, doanh nghi p s n xu t cũng có th duy trì ư cm c giá cao t i nư c A. M c giá cân b ng trung gian có th ư c t o ra trong kho ng gi agiá c quy n áp t t i nư c A và giá th p t i nư c B khi s lư ng nh pkh u song song vào nư c A th p và chi phí giao d ch thương m i tương i cao. Tuy nhiên, m c giá này có xu hư ng gi m xu ng khi s lư ngnh p kh u song song tăng lên, t c là s lư ng nh p kh u song song càngl n vào nư c A thì giá thu c t i nư c A càng có xu hư ng gi m xu ngcân b ng v i giá t i nư c B. M c giá cân b ng trung gian ư c th hi n t i hình 1.5. Gi nh nhàs n xu t áp t giá c quy n t i nư c A là Ph* (40 ô la/ ơn v ) và giá t inư c B là Pr (10 ô la/ ơn v ). Các doanh nghi p phân ph i nh p kh u songsong m t s lư ng nh k vào nư c A và doanh nghi p s n xu t cung c p cquy n cho ph n c u còn l i t i nư c A. Như v y, s lư ng k là gi i h n màdoanh nghi p phân ph i có th ư c phép nh p kh u song song vào thì trư ngA. M t m c giá cân b ng trung gian s ư c hình thành t i i m C v i m cgiá Ph** (32 ô la/ ơn v ). Doanh nghi p s n xu t s bán v i s lư ng làqh**. Ngư i tiêu dùng s thu ư c l i ích là vùng (e).
  47. 47. 47 Doanh nghi p s n xu t s m t i doanh thu là vùng dư i ư ngPh*A và trên Ph**C, c ng v i vùng (a) m t cho doanh nghi p phân ph inh p kh u song song và vùng (c) cho chi phí giao d ch v n chuy n. Hình 1.4: Ngăn c n hình thành giá cân b ng do nh p kh u song song $P Pa (80) A Ph (40) b a c Pr +t B (15) d Pr (10) Da e Qn Q (250) (406) (Ngàn ơn v ) Tuy nhiên, doanh nghi p s n xu t có th thu thêm ư c doanh thu làvùng (x) t i nư c B dùng xu t kh u sang nư c A. Trong trư ng h p này,doanh nghi p phân ph i nh p kh u song song s thu thêm ư c vùng (b) dotăng lư ng bán t i nư c A, như v y t ng doanh thu thêm cho doanh nghi pphân ph i nh p kh u song song là vùng (a + b). Chi phí v n chuy n cho giaod ch thương m i nh p kh u song song là vùng (c + d). Như v y m c giá cânb ng trung gian ư c hình thành là gi a kho ng giá t i nư c A và B. Ví d :Quay l i gi nh r ng c u v lo i thu c ang phân tích t i nư c A là Pa=80 -
  48. 48. 48 0,16 Qa. Gi nh là doanh nghi p phân ph i nh p kh u song song s lư ng gi i h n k = 100.000 ơn v /tháng. Hình 1.5: M c giá cân b ng trung gianError! $P Da A Db Ph*(40) E e C Ph**(32) b a Pr+t (15) c d Pr (10) MR x qh** qh* k (200) (250) (300) Q (Ngàn ơn v ) Trong trư ng h p này doanh nghi p s n xu t s bán ư c 200.000 ơn v /tháng v i m c giá 32 ô la/ ơn v t i nư c A. T ng doanh thu c a h s b gi m xu ng 2,5 tri u ô la/tháng. Ngư i tiêu dùng t i nư c A s ti t ki m ư c s ti n là 0,8 tri u ô la/tháng. L i nhu n có thêm ư c cho doanh nghi p nh p kh u song song là 1,7 tri u ô la/tháng và m c chi phí v n chuy n cho giao d ch nh p kh u song song là 0,5 tri u ô la/tháng. N u doanh nghi p s n xu t và doanh nghi p phân ph i u nư c A thì t ng l i
  49. 49. 49ích xã h i là 0,45 tri u ô la/tháng. N u doanh nghi p s n xu t nư c A,nhưng doanh nghi p phân ph i nh p kh u song song nư c khác thì l i íchxã h i s là 0,7 tri u ô la/tháng. Vi c áp t giá khác bi t gi a các nư c ư c xem như là d u hi u c a c quy n, nó x y ra khi các doanh nghi p s n xu t xác nh ư c s c m nhth trư ng khác nhau t i các nư c khác nhau. S c m nh th trư ng v m t lo ithu c nào ó c a doanh nghi p s n xu t nào ó t i m t nư c nào ó s giúph y m c giá lên cao và s ư c h tr b i s tách bi t th trư ng các nư c,t c là không có các giao d ch thương m i c a lo i thu c ó gi a các nư c hayNhà nư c không cho phép nh p kh u song song thu c, ây chính là m t lo irào c n phi thu quan. Vi c ki m soát ngăn c n nh p kh u song song s t o i u ki n cho s liên k t gi a các doanh nghi p s n xu t và doanh nghi pphân ph i c quy n áp t m c giá cao c quy n t i th trư ng trong ph mvi m t nư c do có s c m nh th trư ng. ây là m t v n tác ng có h i t iquy n l i c a ngư i tiêu dùng c bi t t i các nư c ang ho c kém phát tri ntrong b i c nh m c thu nh p c a ngư i dân còn th p và trình phát tri ncông ngh c a các doanh nghi p s n xu t thu c trong nư c h còn y u kém,không có kh năng c nh tranh b ng ch t lư ng và hi u qu ch a b nh c athu c, th m chí không có kh năng s n xu t các lo i thu c c nh tranh s t o i u ki n cho các doanh nghi p s n xu t thu c nư c ngoài s h u nh ngthu c tiên ti n c u k t v i doanh nghi p phân ph i c quy n xác l p s cm nh th trư ng và như v y m c giá cao c quy n ư c áp t cho thtrư ng trong ph m vi các nư c này là i u không th tránh kh i. Tuy nhiên, m c giá khác bi t c a cùng m t lo i thu c gi a các nư c cótác ng x u hay t t n l i ích c a m t nư c nào ó còn ph thu c vào tìnhhu ng c th . Nh p kh u song song thu c không t o thêm ư c l i ích giatăng cho xã h i xét trên t ng th th trư ng th gi i. Chính vì v y Malueg và

×