HUBUNGAN ETNIK
UHS 1152
AHLI KUMPULAN
MOHAMED HAZWAN B RUSLIM
MOHD SAIFULRIZAL B ABD MANAF
MOHD RAHAIZAT B RAHAMAN
JUNAINA...
PEMBENTUKAN
MALAYSIA
MALAYSIA
Pengisytiharan Malaysia 16 September 1963
Rombongan PBB ke Sabah dan Sarawak.16 Ogos-5 September 1963
Penarikkan diri Sing...
MALAYSIA
TAK BERAJABERAJA
NEGERI
NNMB NNMTB NS NB
MALAYSIA
• Terdiri daripada 13 buah negeri
(9 Negeri Beraja + 4 Negeri Tak Beraja)
• 9 buah Negeri Beraja (NB)
(a) Negeri-...
(b)Negeri-negeri Melayu Tak Bersekutu
(NNMTB)
i) Perlis
ii) Kedah
iii) Kelantan
iv) Terengganu
v) Johor
• 4 buah Negeri Ta...
TOKOH-TOKOH YANG
MENCADANGKAN
PEMBENTUKAN
MALAYSIA
Lord Brassey
Pada awalnya dikemukakan oleh Lord
Brassey.
 Pengarah Syarikat Borneo Utara pada
tahun 1887.
Dalam cadanga...
Sir Malcolm MacDonald
Gabenor General Asia Tenggara (1949-
1952)
Mencadangkan gabungan :
Sarawak Sabah
Singapura Brunei
...
Dato Onn Jaafar
Mencadangakan agar Persekutuan
Tanah Melayu yang merdeka dinamai
Malaysia
Beliau berpendapat pihak Briti...
Lee Kuan Yew
 Mendesak pihak British agar mengadakan
rundingan dengan Tunku Abdul Rahman untuk
menggabungkan persekutuan ...
Selepas Tunku Abdul Rahman berucap di
Singapura pada akhir bulan Mei 1961, beliau berusaha
mengadakan lawatan ke Sarawak &...
MENGAPAKAH
PENUBUHAN
MALAYSIA
DICADANGKAN?
FAKTOR-FAKTOR PEMBENTUKAN MALAYSIA
FAKTOR-FAKTOR PENUBUHAN
MALAYSIA YANG BERKAITAN
Politik Keselamatan
Kemerdekaan
Dekolonisasi
Ekonomi Kerjasama
ekonomi
Sos...
FAKTOR-FAKTOR PENUBUHAN
MALAYSIA YANG BERKAITAN
1. Menghalang perkembangan Ideologi Komunis.
2. Melindungi hak dan kepenti...
Faktor-Faktor
Politik
Faktor Politik
Menjamin keselamatan serantau
daripada ancaman komunis
Menyegerakan kemerdekaan
Singapura, Sabah & Sarawa...
Barisan Sosialis dianggap oleh Lee
Kuan Yew sebagai gerakan berhaluan
kiri.
Lee Kuan Yew mengunakan ancaman
komunis seba...
FAKTOR EKONOMI
Pasaran lebih luas.
Mewujudkan kerjasama serantau
dalam bidang ekonomi.
FAKTOR SOSIAL
FAKTOR SOSIAL
• Mengimbangkan pertumbuhan kaum
di kalangan negeri anggota.
• Mengunakan cara memasukkan
Sabah, Sarawak, Sa...
REAKSI
TERHADAP
PENUBUHAN
MALAYSIA
REAKSI DARI DALAM NEGERI
Pengalaman Persekutuan Tanah
Melayu sebagai negara yang
merdeka menjadi aset yang berguna
untuk ...
REAKSI PARTI-PARTI POLITIK
• PARTI ISLAM SE-TANAH MELAYU (PAS)
Meminta supaya isu ini dibincangkan
terlebih dahulu di kal...
REAKSI DARI
NEGARA LUAR
SINGAPURA United People’s Party (PAP)
tentang.
BRUNEI A.M.Azahari dan Parti Rakyat
Brunei mahukan Kalimantan
Utara.
SABAH ...
SINGAPURA
Lee Kuan Yew bimbang dengan pengaruh
parti berhaluan kiri.
Barisan Sosialis menentang penubuhan
Malaysia keran...
Apakah
referendum???
Tujuan Referandum ini adalah:
mendengar pendapat umum dari rakyat Singapura mengenai
penubuhan Malaysia
mencari jalan t...
Reaksi Brunei
A.M.Azahari menentang gagasan
Malaysia
Sebab penentangan :
Parti Rakyat Brunei berhasrat
untuk menubuhkan
...
1. Persoalan minyak
Brunei hanya dapat menikmati hasil minyaknya selama 10 tahun selepas
penyertaan Brunei ke dalam Malays...
4. Pungutan suara rakyat dan
pemberontakan1962
Pada 8 Disember 1962 adalah sebagai tanda
penentangan rakyat Brunei terhada...
Reaksi Indonesia
Peringkat awal Indonesia menentang.
(1962)
Menganggap sebagai satu bentuk
neokolonisme.
Pandangan ini ...
Indonesia bertindak:
Menyerang kapal-kapal nelayan Tanah
Melayu.
Melakukan pencerobahan udara Tanah
Melayu.
Melancarkan...
Reaksi Filipina
• Menentang Penubuhan Malaysia.
• Presiden Macapagal membuat pengumuman
menuntut hak terhadap Sabah.(1962)...
Jawatankuasa Perunding Perpaduan
Antara kaum (JPPK)
• JPPK dipengurusi oleh Donald Stephens dari
Sabah.
• Peranannya ialah...
Mesyuarat jawatankuasa ini diadakan
sebanyak empat kali iaitu :
• Di Jesselton (Sabah)
• Kucing (Sarawak)
• Kuala Lumpur (...
Memorandum ini mengandungi perkara penting yang memberi
pertimbangan kepada pandangan & pendapat Sarawak & Sabah
untuk dim...
SC juga telah mencadangkan beberapa cadangan
Perlembagaan Malaysia yang baru harus berasaskan PTM
1957.
Sabah & Sarawak ...
Jawatankuasa Antara Kerajaan (JAK)
 Ditubuhkan pada Ogos 1962.Anggotanya wakil-wakil dari
Persekutuan Tanah Melayu, Brita...
PERJANJIAN MALAYSIA 1963
1. Perjanjian MALAYSIA ditandatangani pada 9 Julai 1963 di London.
 
2. Ogos 1963 - Ratu Elizabet...
Berlaku kerana:
1) Perbalahan antara Parti Perikatan dengan
People’s Action Parti (PAP).
2) PAP perkecilkan MCA.
3) PAP in...
1. Perjumpaan TIGA pihak yang melibatkan Malaysia,
Indonesia & Filipina diadakan [sidang kemuncak antara
ketua kerajaan- T...
BIBLIOGRAFI
Mohamad Abu Bakar, 'Politik Brunei Menjelang Penubuhan
Malaysia', Malaysia Dari Segi Sejarah, Kuala Lumpur: Pe...
Penubuhan malaysia
Penubuhan malaysia
Penubuhan malaysia
Penubuhan malaysia
Penubuhan malaysia
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Penubuhan malaysia

1,582 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,582
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
40
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Penubuhan malaysia

  1. 1. HUBUNGAN ETNIK UHS 1152 AHLI KUMPULAN MOHAMED HAZWAN B RUSLIM MOHD SAIFULRIZAL B ABD MANAF MOHD RAHAIZAT B RAHAMAN JUNAINAH BT JOHARI NAMA PENSYARAH : CIK SALWANI BT HUSIN
  2. 2. PEMBENTUKAN MALAYSIA
  3. 3. MALAYSIA
  4. 4. Pengisytiharan Malaysia 16 September 1963 Rombongan PBB ke Sabah dan Sarawak.16 Ogos-5 September 1963 Penarikkan diri Singapura dari Malaysia 1965 RujukSuara/referandum di Singapura 1 September 1962 Jawatankuasa Antara Kerajaan JAK Ogos 1962 Jawatankuasa Perundingan Perpaduan Kaum Malaysia Julai 1961 Jawatankuasa Perundingan Perpaduan Kaum Malaysia Julai 1961 Cadangan oleh Tunku Abdul Rahman pada 27 Mei 1961
  5. 5. MALAYSIA TAK BERAJABERAJA NEGERI NNMB NNMTB NS NB
  6. 6. MALAYSIA • Terdiri daripada 13 buah negeri (9 Negeri Beraja + 4 Negeri Tak Beraja) • 9 buah Negeri Beraja (NB) (a) Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) i) Perak ii) Selangor iii) Pahang iv) Negeri Sembilan
  7. 7. (b)Negeri-negeri Melayu Tak Bersekutu (NNMTB) i) Perlis ii) Kedah iii) Kelantan iv) Terengganu v) Johor • 4 buah Negeri Tak Beraja (NTB) (a) Negeri Selat (NS) i) Pulau Pinang ii) Melaka (b) Negeri Borneo (NB) i) Sabah ii) Sarawak
  8. 8. TOKOH-TOKOH YANG MENCADANGKAN PEMBENTUKAN MALAYSIA
  9. 9. Lord Brassey Pada awalnya dikemukakan oleh Lord Brassey.  Pengarah Syarikat Borneo Utara pada tahun 1887. Dalam cadangan beliau mahu kerajaan British menggabungkan Sarawak & Sabah (Borneo Utara) dengan negeri-negeri melayu & negeri-negeri selat.
  10. 10. Sir Malcolm MacDonald Gabenor General Asia Tenggara (1949- 1952) Mencadangkan gabungan : Sarawak Sabah Singapura Brunei Persekutuan Tanah Melayu
  11. 11. Dato Onn Jaafar Mencadangakan agar Persekutuan Tanah Melayu yang merdeka dinamai Malaysia Beliau berpendapat pihak British pasti akan mengabungkan negeri Sarawak, Sabah, Brunei, dan Singapura dengan Persekutuan Tanah Melayu.
  12. 12. Lee Kuan Yew  Mendesak pihak British agar mengadakan rundingan dengan Tunku Abdul Rahman untuk menggabungkan persekutuan Singapura dengan Tanah Melayu sahaja.  Cadangannya ditolak oleh Tunku Abdul Rahman kerana Tunku bimbang berlakunya ketidaksamaan penduduk.  Tetapi pada 27 Mei 1961 Tunku Abdul Rahman mensetujui gagasan Malaysia.  Penubuhan gagasan Malaysia dicadangkan dalam makan tengah hari anjuran Persatuan Wartawan Luar Negeri di Hotel Adelphi, Singapura.  Lee Kuan Yew merupakan ketua PAP(PETIR) di Singapura.  PAP ialah Parti Tindakan Rakyat.
  13. 13. Selepas Tunku Abdul Rahman berucap di Singapura pada akhir bulan Mei 1961, beliau berusaha mengadakan lawatan ke Sarawak & Sabah (Jun 1961) dan Brunei (Julai 1961)- bertujuan menerangkan konsep, tujuan & matlamat penubuhan Malaysia. Perundingan juga diadakan antara pegawai kanan Persekutuan Tanah Melayu dengan Pegawai- pegawai British dari Sarawak, Sabah dan Singapura- HASILNYA- Jawatankuasa Perunding Perpaduan Kaum (JPPK) ditubuhkan di Singapura pada jun 1961 yang dipengerusikan oleh DONALD STEPHANS    
  14. 14. MENGAPAKAH PENUBUHAN MALAYSIA DICADANGKAN?
  15. 15. FAKTOR-FAKTOR PEMBENTUKAN MALAYSIA
  16. 16. FAKTOR-FAKTOR PENUBUHAN MALAYSIA YANG BERKAITAN Politik Keselamatan Kemerdekaan Dekolonisasi Ekonomi Kerjasama ekonomi Sosial Kependudukan
  17. 17. FAKTOR-FAKTOR PENUBUHAN MALAYSIA YANG BERKAITAN 1. Menghalang perkembangan Ideologi Komunis. 2. Melindungi hak dan kepentingan kaum bumiputra. 3. Menguasai ekonomi dan kemewahan Singapura. 4. Kemerdekaan Singapura,Sabah dan Sarawak. 5. Kebebasan daripada British. 6. Kesimbangan kaum dan perpaduan
  18. 18. Faktor-Faktor Politik
  19. 19. Faktor Politik Menjamin keselamatan serantau daripada ancaman komunis Menyegerakan kemerdekaan Singapura, Sabah & Sarawak. Dasar dekolonosasi British untuk merdekakan tanah jajahan.
  20. 20. Barisan Sosialis dianggap oleh Lee Kuan Yew sebagai gerakan berhaluan kiri. Lee Kuan Yew mengunakan ancaman komunis sebagai alasan mengabungkan Singapura dengan Persekutuan Tanah Melayu. Persekutuan Tanah Melayu berpengalaman dalam membanteras pengruh Parti Komunis Malaya(PKM).semasa tempoh darurat (1948-1960)
  21. 21. FAKTOR EKONOMI Pasaran lebih luas. Mewujudkan kerjasama serantau dalam bidang ekonomi.
  22. 22. FAKTOR SOSIAL
  23. 23. FAKTOR SOSIAL • Mengimbangkan pertumbuhan kaum di kalangan negeri anggota. • Mengunakan cara memasukkan Sabah, Sarawak, Sabah dan Brunei dalam gabungan. • menyegerakan kemerdekaan bagi negeri-negeri anggota disamping untuk memajukan negeri yang belum membangun.
  24. 24. REAKSI TERHADAP PENUBUHAN MALAYSIA
  25. 25. REAKSI DARI DALAM NEGERI Pengalaman Persekutuan Tanah Melayu sebagai negara yang merdeka menjadi aset yang berguna untuk memajukan Malaysia yang bakal ditubuhkan .
  26. 26. REAKSI PARTI-PARTI POLITIK • PARTI ISLAM SE-TANAH MELAYU (PAS) Meminta supaya isu ini dibincangkan terlebih dahulu di kalangan penduduk Tanah Melayu. • UMNO Bersetuju dengan pengabungan Persekutuan Tanah Melayu dengan Sabah, Sarawak dan Brunei tanpa Singapura.
  27. 27. REAKSI DARI NEGARA LUAR
  28. 28. SINGAPURA United People’s Party (PAP) tentang. BRUNEI A.M.Azahari dan Parti Rakyat Brunei mahukan Kalimantan Utara. SABAH DAN SARAWAK Bimbang didiskriminasikan. TANAH MELAYU PAS mahukan MAPHILINDO. BRITAIN Suruhanjaya Cobbold 22 Nov 1961.
  29. 29. SINGAPURA Lee Kuan Yew bimbang dengan pengaruh parti berhaluan kiri. Barisan Sosialis menentang penubuhan Malaysia kerana mengangap sebagai satu bentuk penjajahan baru. Satu referendum,berhubung dengan persoalan dan syarat pengabungan telah diadakan pada 1 September 1962
  30. 30. Apakah referendum???
  31. 31. Tujuan Referandum ini adalah: mendengar pendapat umum dari rakyat Singapura mengenai penubuhan Malaysia mencari jalan terbaik membina perpaduan dan juga syarat kepentingan yang diinginkan oleh rakyat Singapura supaya bersetuju dengan penubuhan Malaysia. Berdasarkan referendum tersebut, majoriti daripada rakyat Singapura menyerahkan sepenuhnya kepada kerajaan Singapura untuk membuat keputusan tentang penggabungan Malaysia dan Singapura.
  32. 32. Reaksi Brunei A.M.Azahari menentang gagasan Malaysia Sebab penentangan : Parti Rakyat Brunei berhasrat untuk menubuhkan Persekutuan Borneo, iaitu Kerajaan Kalimantan Utara yang terdiri daripada Sabah, Sarawak dan Brunei. Menganggap gagasan Malaysia sebagai satu bentuk neokolonisme.
  33. 33. 1. Persoalan minyak Brunei hanya dapat menikmati hasil minyaknya selama 10 tahun selepas penyertaan Brunei ke dalam Malaysia tetapi kemudiannya Brunei dikehendaki menyerahkan hasil mahsul minyak kepada Persekutuan Malaysia sepenuhnya 2. Bayaran tahunan Persekutuan Malaysia menginginkan agar bayaran tahunan itu dibayar setiap tahun dan ditambah kepada $50 atau $60 juta setahun seperti yang dicadangkan oleh Dato Paduka Neil Lawson Q 3. Kedaulatan sultan Kemasukan Brunei ke dalam Persekutuan Malaysia boleh menggugat kuasa Sultan dan sekali gus melenyapkan kedaulatannya. Ini kerana dikatakan kesemua negeri dalam persekutuan ini nanti adalah sama mengikut Perlembagaan yang akan dirangka6. Di sini menunjukkan kedaulatan Sultan akan pupus dan Perlembagaan 1959 tidak boleh digunakan lagi.
  34. 34. 4. Pungutan suara rakyat dan pemberontakan1962 Pada 8 Disember 1962 adalah sebagai tanda penentangan rakyat Brunei terhadap gagasan Malaysia. Penentangan juga dibuat oleh pegawai-pegawai kolonial dan kaum Cina yang takut sumber ekonominya terjejas setelah kemasukan Brunei ke dalam Malaysia 5. Kesimpulan Brunei tidak akan menyertai apa jua bentuk penyatuan jika sekiranya ia memudaratkan negara dan rakyat jelata. Ini kerana dasar baginda ialah memastikan kesejahteraan rakyat dan kemakmuran serta keistimewaan Brunei terjamin dan terpelihara.
  35. 35. Reaksi Indonesia Peringkat awal Indonesia menentang. (1962) Menganggap sebagai satu bentuk neokolonisme. Pandangan ini lahir daripada Parti Komunis Indonesia. Presiden Soekarno melancarkan Dasar Konfrontasi terhadap Malaysia Konsep Ganyang Malaysia.(20 januari 1963)
  36. 36. Indonesia bertindak: Menyerang kapal-kapal nelayan Tanah Melayu. Melakukan pencerobahan udara Tanah Melayu. Melancarkan serangan ketenteraan terhadap Malaysia melalui Johor, Sarawak dan Sabah. Memburukan nama Malaysia di negara Afro-Asia dan Negara Dunia Ketiga. Malaysia mempunyai perjanjian dengan British. Malaysia mendapat bantuan tentera Komanwel.
  37. 37. Reaksi Filipina • Menentang Penubuhan Malaysia. • Presiden Macapagal membuat pengumuman menuntut hak terhadap Sabah.(1962) • Mendakwa bahawa Sabah milik Kesultanan Sulu. • Tuntutan berdasarkan perjanjian Sultan Jamalul Alam dengan Baron Overbeck (22 jan 1878) • Menjual haknya kepada Alfred Dent.(1880) • Alfred Dent menubuhkan Syarikat British Utara Borneo(SBUB).
  38. 38. Jawatankuasa Perunding Perpaduan Antara kaum (JPPK) • JPPK dipengurusi oleh Donald Stephens dari Sabah. • Peranannya ialah 1.menerangkan kepada orang ramai tentang gagasan Malaysia. 2.Mengumpul pandangan penduduk. 3.Mengalakkan kegiatan ke arah penubuhan Malaysia.
  39. 39. Mesyuarat jawatankuasa ini diadakan sebanyak empat kali iaitu : • Di Jesselton (Sabah) • Kucing (Sarawak) • Kuala Lumpur (Persekutuan Tanah Melayu) • Singapura. Brunei menghantar pemerhatinya menghadiri tiga mesyuarat terakhir. Dalam mesyuarat terakhir di Singapura (feb 1962) ahli-ahli bersepakat mengemukakan satu memorandum kepada Suruhanjaya Cobbold yang ditubuhkan oleh kerajaan British.
  40. 40. Memorandum ini mengandungi perkara penting yang memberi pertimbangan kepada pandangan & pendapat Sarawak & Sabah untuk dimasukkan ke dalam pelembagaan baru.   SC pula ditugaskan untuk meninjau pendapat rakyat Sarawak& Sabah tentang GM serta membuat penilaian & mengemukakan cadangan kepada pihak British. Menurut laporan SC • 1/3 penduduk Sabah & Sarawak menyokong GM tanpa syarat • 1/3 menyokong dengan syarat ( kepentingan mereka harus dilindungi) • 1/3 lagi menginginkan kemerdekaan sebelum menyertai MALAYSIA
  41. 41. SC juga telah mencadangkan beberapa cadangan Perlembagaan Malaysia yang baru harus berasaskan PTM 1957. Sabah & Sarawak diberikan kuasa menetukan dasar imigresennya Bahasa Melayu dijadikan Bahasa Kebangsaan. Jaminan terhadap hak & kedudukan bumiputra Sabah & Sarawak. Pemberian nama MALAYSIA kepada negara baru yang dibentuk. Penentuan tarikh penubuhan MALAYSIA.
  42. 42. Jawatankuasa Antara Kerajaan (JAK)  Ditubuhkan pada Ogos 1962.Anggotanya wakil-wakil dari Persekutuan Tanah Melayu, Britain, Sabah dan Sarawak.  Pengerusinya Lord Landsdowne(Menteri Negara bagi Tanah Jajahan).Timbalan pengerusi ialah Tunku Abdul Razak,Timbalan Perdana Menteri Persekutuan Tanah Melayu.  Kedua-duanya melawat Sabah dan Sarawak untuk menerangkan Penubuhan Malaysia.  JAK telah bermesyuarat sebanyak 24 kali bagi mewajarkan kemasukan Sabah dan Sarawak ke dalam Persekutuan Malaysia.Hak dan kepentingan penduduk Sabah dan Sarawak turut dibincangkan.
  43. 43. PERJANJIAN MALAYSIA 1963 1. Perjanjian MALAYSIA ditandatangani pada 9 Julai 1963 di London.   2. Ogos 1963 - Ratu Elizabeth II telah memperkenankan Akta Malaysia yang diluluskan oleh Parlimen British. Seterusnya Perjanjian Malaysia diluluskan oleh Parlimen Tanah Melayu, Dewan Perhimpunan Singapura, Majlis Undangan Sarawak & Majlis Undangan Sabah.   3. 26 Ogos 1963 Yang di-Pertuan Agong memperkenankan Akta Malaysia.   4. 16 September 1963 NEGARA MALAYSIA ditubuhkan secara rasminya yang merangkumi PTM, Singapura, Sarawak & Sabah. Pengistiharan di stadium merdeka.
  44. 44. Berlaku kerana: 1) Perbalahan antara Parti Perikatan dengan People’s Action Parti (PAP). 2) PAP perkecilkan MCA. 3) PAP ingin jaga kepentiingan Cina. 4) Rusuhan -21 Julai 1964 dan 2 Sept 1964. 5) Lee Kuan Yew - Malaysia untuk orang Malaysia. 6) 9 Mei 1965 - Konvensyen Perpaduan Malaysia. 7) 7 Ogos 1965 - berpisah
  45. 45. 1. Perjumpaan TIGA pihak yang melibatkan Malaysia, Indonesia & Filipina diadakan [sidang kemuncak antara ketua kerajaan- Tunku Abdul Rahman, Presiden Sukarno & Presiden Macapagal 2. Kerajaan Filipina dan Indonesia bersetuju untuk menyokong pembentukan Malaysia sekiranya terbukti mendapat sokongan penduduk terbabit dan disahkan oleh PBB. Persetujuan dicapai pada 9 Julai 1963 antara kerajaan British dan Tanah Melayu tentang penubuhan Malaysia pada 31 Ogos 1963
  46. 46. BIBLIOGRAFI Mohamad Abu Bakar, 'Politik Brunei Menjelang Penubuhan Malaysia', Malaysia Dari Segi Sejarah, Kuala Lumpur: Persatuan Sejarah Malaysia, 1981. Mohd. Jamil Al-Sufri, Pehin Orang Kaya Amar Diraja Dato Seri Utama Dr. Haji Awang, Liku-Liku Perjuangan Pencapaian Kemerdekaan Negara Brunei Darussalam, Brunei: Jabatan Pusat Sejarah, 1992. 'Brunei Di Tengah-Tengah Nusantara', Brunei Di Tengah-Tengah Nusantara: Kumpulan Kertas Kerja Seminar Sejarah Brunei, Brunei: Jabatan Pusat Sejarah, 1994. hlm. 1- 41. 'Ketahanan Dan Kesinambungan Brunei Dari Perspektif Sejarah', Masa Silam Sarana Masa Depan: Kumpulan Kertas Kerja Seminar Sejarah Brunei II, Brunei: Jabatan Pusat Sejarah, 1999. hlm. 1- 56. Sabihah Osman, et al., Sejarah Brunei Menjelang Kemerdekaan, Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1995. Zaini Bin Haji Ahmad, Dr. Haji, Brunei Merdeka: Sejarah dan Budaya Politik, Brunei: De'lmas Printing & Trading Company, 2003.

×