Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Λουτρά στο Βυζάντιο

1,328 views

Published on

Published in: Education

Λουτρά στο Βυζάντιο

  1. 1. …μία αστική συνήθεια…
  2. 2. Tρεις γυναίκεςκαλλωπίζονταιγύρω απόλουτήρα.Στάμνοςτου 5ου αι. π.X.Mόναχο,Kρατικό Mουσείο
  3. 3. Γυμνή γυναίκα(πιθανόν εταίρα)ετοιμάζεται για τολουτρό της.Eσωτερικόερυθρόμορφηςκύλικας,περ. 480π.X. Bρυξέλλες,Bασιλικά Mουσεία.
  4. 4. «Η Αφροδίτη της Κνίδου»,του ΠραξιτέληPωμαϊκόαντίγραφο έργου,περ. 330π.X., Mουσείο Bατικανού
  5. 5. Βυζαντινοί & ΛουτράOι Βυζαντινοί«ἀλουσίαν ἀσκοῦντες καὶἐλαχίστην σχέσιν εἶχον μὲ τὰλουτρὰ»
  6. 6. Βυζαντινοί & ΛουτράOι Βυζαντινοί«ἀλουσίαν ἀσκοῦντες καὶἐλαχίστην σχέσιν εἶχον μὲ τὰλουτρὰ»
  7. 7. Βυζαντινοί & ΛουτράΤη σχέση των Βυζαντινών με τα λουτρά και τηναγάπη τους προς αυτά αποδεικνύουν: Η ύπαρξη δημοσίων λουτρών σε κάθε σχεδόν πόλη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας Οι μαρτυρίες συγγραφέων ( Προκόπιος, Ιωάννης Χρυσόστομος, Θεοφάνης, Μαλάλας, Ευάγριος, Κλήμης, Γρηγόριος Θεολόγος, ανώνυμος στο Πασχάλιον Χρονικόν, Αρτεμίδωρος, Κων/νος Πορφυρογέννητος, Οριβάσιος κ.ά. )
  8. 8. Κατηγορίες ΛουτρώνΤα Λουτρά διακρίνονται σε:α) Δημόσιαβ) Ιδιωτικά ή Πριβάταγ) Μοναστηριακά«Ποῦ κελεύεις, εἰς τὸ δημόσιον ἤ ἐν τῷἰδιωτικῷ;» Πολυδεύκους, Ερμηνεύματα, 214
  9. 9. Η ύπαρξη λουτρών θεωρείταιχαρακτηριστικό πόλεως«μεγάλης και εὐδαίμονος»(Προκοπίου, Περί Κτισμάτων, 5, 4)«οὐδεὶς ἐτόλμησε παραβῆναι τὸν νόμονκαὶ συνήθειαν προβαλέσθαι»(Ι.Χρυσόστομος, PG, 49, 151-152)
  10. 10. Τα λουτρά τα έκτιζαν Αυτοκράτορες,Επίσκοποι, όπου η ίδρυση και ησυντήρησή τους ήταν τμήμα τουφιλανθρωπικού τους προγράμματος,αλλά και ιδιώτες.Ο Επίσκοπος Θεόδωρος ανακαίνισελουτρά για τους λεπρούς στη Σκυθόπολη.
  11. 11. Στα λουτρά τουPozzuoliτης Iταλίας.Bυζαντινίζουσαμικρογραφίαγοτθικούστυλ απόναπολιτάνικοχειρόγραφο του13ου–14ου αι.
  12. 12.  Οι μαρτυρίες που έχουμε για τα δημόσια λουτρά πιστοποιούν ότι αναμφίβολα πρόκειται για βασικό στοιχείο της καθημερινής ζωής στο Βυζάντιο που εξασφαλίζουντην καθαριότητατην ευχαρίστηση των πολιτώντις κοινωνικές επαφές
  13. 13. Το μαρτύριο του AγίουΔημητρίου στον ναό του στηΘεσσαλονίκη είναι κτισμένοστη θέση παλαιότερουρωμαϊκού λουτρού
  14. 14. H κατ’ εξοχήνιαματική χρήσητου λουσίματοςμε τους ασθενείςνα αναμένουν τηθεραπείαεικονογράφεταιεδώστη μικρογραφίατης κολυμπήθραςτης Bηθεσδά,έργο του11ου αι. απ τηMονή Διονύσουτου AγίουΌρους.
  15. 15. A) Ονομασίεςλουτρόνλοῦσμαβαλανεῖον/βαλανειόνλοετρόνβαλανάριον (balnearium)βαλνιάριονβανιάριν«…ἰδοὺ καὶ ἑτέρας ἀνοίας εἶδος, τὸ περιτιθέναι τὰςπροσηγορίας αῦτῶν οίκοδομήμασι καὶ ἀγροῖς καὶλουτροῖς..» I.Xρυσόστομος, PG 55, 231
  16. 16. ΟνομασίεςΒ)Από ονόματα ανδρών:π.χ. ΣεβήρειονΑπό ονόματα γυναικών:π.χ. Μαρίας, ΟλβίηςΓ)από αγάλματα, εικόνες, βωμούς, τόπους κ.ά.Αχιλλεύς, Ζεύξιππος, Έρως, λουτρόν της Μηδείας,Ίκαρος, Υγιεία, Ἲασις, Αμπελικόν
  17. 17. Πόσο συχνά λούζονταν οι Βυζαντινοί«άπορίᾳ άναγκαίων καὶ μηδὲ βαλανείῳ χρῆσθαιδυνάμενος» (Ι.Χρυσόστομος, PG 52, 592)«οὐ δεῖ συνεχῶς καὶ πολλάκις τῆς ἡμέραςλούεσθαι»(Κλήμεντος, Παιδαγ. 3,9,263)«τα βαλανεῖα συνεχῶς γινόμενα τὸ σῶμα ἐξίτηλονέργάζεται» (Ι.Χρυσόστομος, PG 59, 118)Όσον αφορά στους μοναχούς, το τυπικό της κάθεΜονής καθόριζε το πόσο συχνά θα έκαναν χρήσηλουτρού οι μοναχοί.Οι ασθενείς μοναχοί επιτρεπόταν ναχρησιμοποιούν ακόμα και 2 φορές/εβδομάδα τολουτρό, εάν το συνιστούσε ο γιατρός.
  18. 18. Τόποι ανέγερσης λουτρώνΤα δημόσια λουτρά κτίζονταν σε κεντρικάτης πόλεως μέρη, ενώ τα ιδιωτικά στιςοικίες κυρίως πλούσιων κατοίκων.«καὶ άγορὰς μὲν καὶ βαλανεῖα ποιοῦσιπολλοί, ἐκκλησίας δὲ οὐχί»(Ι.Χρυσόστομος, PG 60, 147)
  19. 19. Το οικοδόμημα-λουτρό επιρροές από παλαιοχριστιανικές βασιλικές Τρία (3) διαμερίσματα – οίκοι :1.πρῶτον2.μέσον3.τρίτον (εσώτατον ή ενδότερον)κατά αντιστοιχία με τα ρωμαϊκά1.frigidarium2.tepidarium3.caldariumΦωτισμός ( «ἀγαθὸν εἶναι τὸ λούεσθαι ἐν βαλανείοις καλοῖς καὶ φωτεινοῖς» Αρτεμίδωρου, Ονειροκριτικά, 1, 64)
  20. 20. Ο χώρος λούσης ήταν θολωτός. Μπορεί να υπήρχε 1 θόλος ( «ἐξώτερος θόλος») ή περισσότεροι –ακόμα και 12 σε αναλογία με τους μήνες-. ( « ἰδιάζοντα θόλια ιβ’καὶ ἐν ἑκάστῳ μηνὶ μία διοίκησις θόλων παρεῖχε» Χρονογραφία Μαλάλα, 359,19)ἀπόδυτρα ή ἀποδυτὰ ( «ἀνέρχεσθαι ἐν τῷ ἀποδυτῷ» Κων/νου Πορφυρογέννητου, Έκθεσις , 556, 7) εικονογράφηση στους τοίχους (σκηνές θεάτρου, παλαίστρας, θαλάσσια ζώα, πτηνά, άνθη, θεοί, ποιητές, ρήτορες, σταυροί και άγιες εικόνες)
  21. 21.
  22. 22. Tο λουτρόχαλαρώνειτο σώμα και τοπνεύμα.Λουσμένοςξεκουράζεταιμετά το λουτρότου, ενώμια υπηρέτρια τουπροσφέρει έναποτήρι δροσερόνερό.Aπ ό χειρόγραφοτου 14ου αι.,Aγιον ’Ορος.
  23. 23. Φρίκη & ΗδονήH δολοφονία τουPωμανού Γ´Aργυρού(1034) στολουτρό τουαυτοκρατορικούπαλατιούτης Kων/πολης.Xειρόγραφο τουIω.Σκυλίτζη,12ος αι.
  24. 24. Ώρες & Ημέρες λειτουργίας( «εἶτα δὴ λούονται μέλλοντες δειπνήσειν»Αρτεμίδωρου, Ονειροκριτικά, 1, 64 )8η-9η ώρα της ημέρας (1-2 μ.μ. ) Καθημερινά και Κυριακής (!) όλο τονχρόνο… εκτός…Νοεμβρίου, εχθρικήςεφόδου, ξηρασίας και σεισμού!! «ἐν δε τῷ αὐγούστῳ μηνὶ τῆς δευτέραςἰνδικτιῶνος ἐγένετο σεισμός φοβερος ὥστεπαθεῖν οἴκους πολλοῦς καῖ λουτρά καὶέκκλησίες και μέρη τῶν τειχέων παθεῖν ἐνβυζαντίῳ» Μαλάλας, Χρον. 487.16
  25. 25. Τα Λουτρικά θεωρούνταν απαραίτητο συστατικότης προίκας και συχνά μνημονεύονταν σταπροικοσύμφωνα (σίτλα, καδίον, σάββανον, λέντια,ξύστρον κ.ά. – χάλκινα, αργυρά ή και χρυσά)Αλοιφή – θερμόν λουτρόν –είσοδος στηνεμβατή – ψυχρό ντους – αποσπόγγιση –ανάκλιντρα – τονωτικά ποτά – ντύσιμοκαι αποχώρηση
  26. 26. Οι γυναίκες & τα λουτρά περιορισμένος βίος Βυζαντινής έξοδοι μόνον στην Εκκλησία ή στο λουτρό γυναίκα-νύφη: η μετάβαση στο λουτρό λάμβανε πομπικό χαρακτήρα«ἐῳθινῇ αὐγῇ» : νέες κοπέλεςΧήρεςΑιτία Διαζυγίου
  27. 27. Οι υπάλληλοι του λουτρού & η αμοιβήβαλανεύς/βαλανεύτριαεγκαύστης ή καμινάςλουτράρις, λούστηςπεριχύτηςεμβατάριοςκαψαρίωνβαλανικόν (=η καταβαλλόμενη αμοιβή)Δωρεάν στου Ζευξίππου κάθε 11 Μαϊου!
  28. 28. Eπί της βασιλείαςτου Mιχαήλ Γ´ (9οςαι.) μετατράπηκε τοΛουτρό τουπατρικίουAντωνίου σελούσμα.Στην παράσταση, οαυτοκράτοραςσυναντάγυναίκα με μωρόστηναγκαλιά έξω απότο λουτρό.Xειρόγραφοτου Σκυλίτση, 12ος
  29. 29. Στον ελλαδικό χώρο διασώθηκαν σε μέτρια ή κακήκατάσταση τα δημόσια μεσοβυζαντινά λουτρά:i. της Θεσσαλονίκηςii. της Κορίνθου, βόρειο και νότιο (δεν σώζονται πλέον)i. της Σπάρτηςii. της Παραμυθιάςiii. του κάστρου των Ιωαννίνωνκαι 2 μοναστηριακά:i. στο Δερβενοσάλεσιii. στην Καισαριανή
  30. 30. Προοπτική Αναπαράσταση του Λουτρούτης Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής στο Δερβενοσάλεσι Βοιωτίας
  31. 31. Aποψη των«NοτιοδυτικώνΘερμών» τηςOλυμπίας.Kτίστηκαν ταυστερορωμαϊκάχρόνια καιμετατράπηκαντον 5ο αι. σεεργαστήριοπαραγωγήςοίνου(φωτ.:A.Λαμπροπούλου)
  32. 32. Το βυζαντινό λουτρό της Παραμυθιάς Θεσπρωτίας
  33. 33. Μαρτυρούνται επίσης:λουτρό στους Φιλίππους (Οκτάγωνο)λουτρά στη Νέα Αγχίαλο ( 5 λουτρά είναι γνωστά και η ομοιότητά τους με βασιλικές μας οδηγεί να υποθέσουμε ότι είναι εκκλησιαστικά)λουτρά στην Αθήνα κ.α.
  34. 34. Σας ευχαριστώ !

×