Szkoła Główna Handlowa w Warszawie            Kolegium Nauk o PrzedsiębiorstwiePraca zaliczeniowa z przedmiotu Ekonomia, i...
WstępMegaprojekt, to skrajnie wielkie przedsięwzięcie inwestycyjne, które z racji swojejskali i tego jak wpływa na otoczen...
Stanów Zjednoczonych jako państwa, które najwięcej znaczy w dzisiejszym globalnymukładzie sił i narzucającego światu zacho...
i Boeinga. Po kolejnych pracach konstrukcyjnych i lotach testowych w 2001 rokuwybrano konstrukcję Lockheed Martin jako bar...
przypadki, że i więcej – budowa Kanału Sueskiego kosztowała 1900% pierwotniezakładanej kwoty, Opera w Sydney kosztowała 14...
Pierwsze F-35 już latają, jednak nie są w pełni sprawnymi samolotami bojowymi.Przeciwnie, redukowane są zamówienia na pier...
projektowania samolotów okazuje się bardziej efektywne ze względu na      możliwość lepszej oceny ryzyk i problemów związa...
się że F-35 nie będzie „Chevroletem przestworzy”, jak to pierwotnie zakładano. Tymbardziej, że pasuje on do nowej doktryny...
o ratingu AA+, argumenty ostateczne stają się równie ważne, co siła dolara.Szczególnie, że Chiny są największym zewnętrzny...
A. Shalal-Esa, Government sees lifetime cost of F-35 fighter at $1.51 trillion, ChicagoTribune, 2.04.2012,http://articles....
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Megaprojekty: F-35 Lightning II

375 views

Published on

Praca zaliczeniowa z przedmiotu Ekonomia, instytucje, rozwój
Prowadzący: dr hab. Marcin Wojtysiak-Kotlarski
Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
375
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Megaprojekty: F-35 Lightning II

  1. 1. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Kolegium Nauk o PrzedsiębiorstwiePraca zaliczeniowa z przedmiotu Ekonomia, instytucje, rozwój Prowadzący: dr hab. Marcin Wojtysiak-Kotlarski Megaprojekt: F-35 Lightning II Marcin Ejsmont Niestacjonarne studia doktoranckie Nr albumu 2999
  2. 2. WstępMegaprojekt, to skrajnie wielkie przedsięwzięcie inwestycyjne, które z racji swojejskali i tego jak wpływa na otoczenie, jest bacznie obserwowane i szerokokomentowane przez społeczność lokalną i międzynarodową.Klasycznymi przykładami megaprojektów są inwestycje w infrastrukturę – drogi,mosty, kanały, oczywiście te największe i najbardziej znane, jak Interstate HighwaySystem w Stanach Zjednoczonych, Kanał Sueski, czy most Øresund łączący Danię zeSzwecją. Wikipedia wyróżnia 19 rodzajów megaprojektów (w tym, kategoria „inne”),włączając w tą definicję m.in. projekty związane z:  infrastrukturą transportową,  budownictwem mieszkaniowym, biurowym, budynki użyteczności publicznej,  infrastrukturą energetyczną (tamy, elektrownie, sieć energetyczna),  turystyką i rozrywką (np. stadiony),  wydobyciem,  infrastrukturą informatyczną,  nauką (np. Human Genome Project),  aeronautyką, także lotami kosmicznymi,  wojskowością.Często trudno przypisać dany megaprojekt do jednej kategorii. Na przykład komplekswydobywczy KGHM w Sierra Gorda (Chile), w którym wydobywa i przetwarzaniaaluminium składa się z infrastruktury wydobywczej, transportowej, ale także musiposiadać własne źródło wody, doprowadzonej rurociągiem z oceanu oraz własną siećenergetyczną.W tej pracy zajmę się projektem, który najłatwiej przypisać kategorii wojskowośći aeronautyka. F-35 Lightning II to amerykański wielozadaniowy myśliwiec bojowyzbudowany w technologii stealth, mający stanowić trzon sił zbrojnych StanówZjednoczonych, a także ważny składnik sił sojuszniczych, w szczególności WielkiejBrytanii, Włoch, Holandii, Australii, Kanady, Danii, Norwegii, Turcji oraz Izraela.Projekt, który mimo że nie skończony, już dziś przeszedł do historii jako największydo tej pory program Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych dotyczący zakupusamolotu bojowego. Interesujący nie tylko ze względu na bojowe możliwości i funkcjenowej konstrukcji, ale przede wszystkim na wielki pośredni wpływ na gospodarkęświata zachodniego. F-35 to jeden z ważnych elementów umacniających pozycję 2
  3. 3. Stanów Zjednoczonych jako państwa, które najwięcej znaczy w dzisiejszym globalnymukładzie sił i narzucającego światu zachodniocentryczny sposób pojmowania świata.Historia i specyfika projektu F-35Większość dzisiejszego latającego arsenału Stanów Zjednoczonych pochodzi z lat 70poprzedniego wieku, prace konstrukcyjne dotyczące tych modeli nierzadkorozpoczynały się jeszcze w latach 50. XX wieku. Samoloty się starzeją, koszty ichutrzymania rosną, zmieniają się też wymagania pola walki. W 1993 roku specjaliściw Departamencie Obrony Stanów Zjednoczonych oszacowali, że modernizacjaposiadanej floty statków powietrznych, w szczególności F-16, A-18, F/A-18 i AV-8B,jest nieopłacalna i należy rozpocząć pracę nad nowym rozwiązaniem.Ideą było stworzenie jednej konstrukcji, która mogłaby zastąpić wszystkiewspomniane modele samolotów, a jednocześnie spełniałaby wszystkie ich funkcje.Pomysł posiadania konstrukcji, która zaspokajałaby nierzadko sprzeczne potrzebyróżnych interesariuszy w ramach Armii Stanów Zjednoczonych nie był nowy, do tejpory prace nad podobnym rozwiązaniem nie zakończyły się sukcesem.Projekt zakładał stworzenie jednej konstrukcji, która spełniałaby trzy funkcje:  konwencjonalnego startu i lądowania (CTOL),  krótkiego startu i pionowego lądowania (STOVL),  konstrukcja przystosowana do lotniskowców (CATOBAR).Jednocześnie, założeniem tej konstrukcji było współdzielenie 80% części pomiędzywersjami. Czyli sytuacja podobna do rynku samochodów osobowych: wspólna płytapodłogowa i silnik, różnica w karoserii i wyposażeniu.Wymagania wobec F-35 jako konstrukcji wielozadaniowej, m.in.:  przeprowadzanie uderzeń na cele lądowe,  bezpośrednie wsparcie bojowe wojsk lądowych,  walka powietrzna,  walka elektroniczna,  bojowe poszukiwanie i ratownictwo,  szkolenie i wsparcie floty.Do konkursu ogłoszonego w 1994 roku przystąpili najwięksi producenci na świecie,Departament Obrony podpisał wstępne umowy z 24 wykonawcami, w 1996 rokuzawężono zestaw ewentualnych dostawców do dwóch firm: Lockheed Martin 3
  4. 4. i Boeinga. Po kolejnych pracach konstrukcyjnych i lotach testowych w 2001 rokuwybrano konstrukcję Lockheed Martin jako bardziej perspektywiczną. Finalnie,konstrukcję nazwano F-35 Lightning II. Warianty A, B i C odpowiadały na potrzebyposzczególnych interesariuszy projektu:  F-35A, konwencjonalnego startu i lądowania, główny interesariusz Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych,  F-35B, krótkiego startu i pionowego lądowania, główny interesariusz Korpus Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych oraz Wielka Brytania,  F-35C, przystosowany do lotniskowców, główny interesariusz Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych.Jak widać powyżej, projekt F-35 wyszedł poza Stany Zjednoczone, zakładałkooperację z innymi krajami, już na etapie konstrukcji. Głównym zagranicznympartnerem projektu jest Wielka Brytania, swój akces zgłosiły Włochy, Holandia,Australia, Kanada, Dania, Norwegia i Turcja. Już po rozpoczęciu do projektudołączyły także Izrael i Singapur. Partnerstwo polega przede wszystkim nafinansowaniu projektu – 90% przejęły Stany Zjednoczone, w pozostałych 10% kwotynajwiększy udział ma Wielka Brytania. Państwa-partnerzy pracują także nadkonkretnymi zadaniami konstrukcyjnymi (np. Wielka Brytania – projekt i produkcjętylnej części kadłuba, układu paliwowego, systemu ratunkowego, systempodtrzymywania życia, także prace nad alternatywnym silnikiem), oraz majązagwarantowane prawo do pierwokupu – jako pierwsi będą otrzymywać gotowekonstrukcje F-35 oraz know-how z nim związany (to ostatnie tylko do pewnegostopnia, Stany Zjednoczone zagwarantowały sobie tajność kluczowych informacji,m.in. związanych z software oraz z technologią stealth).Skala projektu jest duża – F-35 w różnych wersjach ma stanowić trzonamerykańskich sił powietrznych. Zakłada się, że Armia Stanów Zjednoczonych zakupi2440 sztuki F-35, do 2035 roku na eksport zostanie wyprodukowanych kolejne3000 sztuk.Aktualny status projektuJak wspomniano we wstępie, F-35 mimo że jeszcze nie skończony, przeszedł dohistorii jako najdroższy samolot bojowy w historii Stanów Zjednoczonych. Nie jest tonic specjalnego w przypadku megaprojektów – w literaturze można znaleźćinformacje, że megaprojekty nierzadko są niedoszacowane o całe 100%. Zdarzają się 4
  5. 5. przypadki, że i więcej – budowa Kanału Sueskiego kosztowała 1900% pierwotniezakładanej kwoty, Opera w Sydney kosztowała 1400% więcej.Projekt F-35 nie jest w tym aspekcie wyjątkiem, chociaż jeśli odwołamy się dopierwotnych założeń – miało być zupełnie odwrotnie.Status projektu na dziś jest taki, że produkcja zakładanych 2443 sztuk samolotubędzie kosztować blisko 396 miliardów dolarów, o 70% więcej niż zakładano – około2/3 tego, co Stany Zjednoczone wydały na wojnę w Afganistanie i czterokrotnie więcejniż którykolwiek inny projekt tego typu prowadzony przez Departament Obrony.Utrzymanie floty 2443 samolotów przez zakładany okres jej funkcjonowania (lifetimecost) określa się na 1,51 biliona dolarów. Co najmniej o jedną trzecią więcej niżkonstrukcje, które zastępuje.Źródło: New York Times, The Price of Delay for the Military’s Biggest Program,http://www.nytimes.com/interactive/2012/11/28/business/The-Price-of-Delay-for-the-Militarys-Biggest-Program.html(09.02.2013)Wzrost kosztów projektu przyprawia o ból głowy również zagranicznych partnerówprojektu. Włochy jako pierwsze zredukowały liczbę zamawianych samolotów – ze 131do 90 sztuk. Holandia, Norwegia i Kanada dokonują rewizji założeń, nierzadkow atmosferze skandalu. Obcinanie zamówień oznacza, że cena jednostkowa samolotuwzrasta, przez co istnieje jeszcze większa presja na zmniejszenie zamówień – spiralasię nakręca.Fakt, że terminy oddania gotowej konstrukcji również są przekładane wpływa nawzrastające koszty „półśrodków”, to znaczy dostosowywania i inwestowaniaw istniejące konstrukcje, by utrzymywać potencjał militarny kraju. 5
  6. 6. Pierwsze F-35 już latają, jednak nie są w pełni sprawnymi samolotami bojowymi.Przeciwnie, redukowane są zamówienia na pierwsze latające sztuki ze względu na to,że i tak będą musiały trafić do hangaru, by dokonano potrzebnych poprawek.Reporterzy magazynu Wired wyliczyli następujące problemy, które muszą zostaćrozwiązane, by projekt F-35 w pełni rozwinął skrzydła:  zintegrowany system hełmu z monitorem,  podsystem zrzutu paliwa,  zintegrowany system zasilania (Integrated Power Package),  hak służący do lądowania na lotniskowcach,  niestabilność skrzydeł,  niedostateczna wytrzymałość kadłuba,  software, (F-35 posiadać ma około 24 milionów linii kodu),  waga (wielkość i balans),  przegrzewanie, zarządzanie temperaturą,  system zarządzania informacją na pokładzie,  zabezpieczenie przed wyładowaniami atmosferycznymi,Dodatkowo, stwierdzono że niedostateczna ilość testów w powietrzu sprawiła, że niebyło szansy poznać wszystkich kluczowych ryzyk, co powoduje zmianę specyfikacjitechnicznej samolotu „w dół” – czyli urealnianie zamiast osiągania postępu.Przyczyny takiego stanu rzeczyJeden z cytowanych przez New York Times analityków powiedział, że projekt F-35stał się jednocześnie za wielki, by upaść i za wielki, by zakończyć się sukcesem.Osłabienie kontroli nad wydatkami amerykańskiej zbrojeniówki spowodowanewydarzeniami z 2001 rok, zbytnia ufność w istniejącą wiedzę i krótkookresowemożliwości technologiczne, brak informacji i zarządzanie skomplikowanym systememprac konstrukcyjnych spowodowało, że projekt urósł do takich rozmiarów, że poprostu nie można się z niego wycofać.Co dokładnie się stało – dobrze pokazuje analiza powstała na zlecenie AustralijskichSił Zbrojnych, jednego z mniejszych rangą interesariuszy projektu: a. Równoczesne projektowanie i produkcja samolotu. Brak czasu na odpowiednie testy, zbytnie poleganie na modelach komputerowych, mimo wcześniejszych negatywnych doświadczeń z tego typu systemem pracy. Klasyczne podejście do 6
  7. 7. projektowania samolotów okazuje się bardziej efektywne ze względu na możliwość lepszej oceny ryzyk i problemów związanych z nową konstrukcją. b. Próba pogodzenia sprzecznych potrzeb głównych interesariuszy (nierealność założenia 80% wspólnych części dla modeli CTOL, STOVL, CATOBAR), prowadzące do nierealistycznych kompromisów. W efekcie powstają trzy różne samoloty zamiast trzech wariantów jednej konstrukcji. c. Próba wdrożenia zbyt wielu nowych, niesprawdzonych jeszcze rozwiązań i technologii w jednym czasie. Nowe podejście do technologii stealth, nowy silnik, helmet-mounted display system. Do tego współpraca z konstruktorami i dostawcami z całego świata – utrudniona komunikacja i sprzężenie zwrotne, m.in. z powodu wymogu zachowania tajemnicy w trakcie prac. d. Prace w systemie Cost As an Independent Variable – ustanawianie agresywnych celów kosztowych i niezrozumienie specyfiki projektu. Dodatkowo, pogarszające się stosunki z głównym wykonawcą, Lockheed Martin, nie poprawiają sytuacji. e. Niedostateczna informacja na temat postępów programu i napotykanych na drodze problemów powodowały opóźnienia w reakcji na problemy i adaptacji systemu prac.Losy projektu, wyzwania przyszłościRozwój w dziedzinie konstrukcji samolotów myśliwskich był bardzo intensywny w odlat 40. do 70. XX wieku (myśliwce od pierwszej do trzeciej generacji). Do lat 90.powstawały przede wszystkim unowocześnienia w istniejących konstrukcjach(myśliwce czwartej generacji). Od lat 90. w tej dziedzinie zapanował zastój. Państwazmuszone są pielęgnować i przedłużać żywotność swoich arsenałów, bo nie ma zabardzo alternatywy. Powstały konstrukcje nazywane myśliwcami generacji 4,5 – nieposiadające technologii stealth ani rozwiązań typu ciąg wektorowany, umożliwiającyznaczne zwiększenie manewrowości i umożliwienie krótkiego bądź pionowego startui lądowania.F-35 jest myśliwcem w bardzo zaawansowanej fazie powstawania i Stany Zjednoczonenie mają wiele alternatyw. Mówi się, że projekt trzeba doprowadzić do końca, jakszybko to możliwe, minimalizując koszty tam gdzie to możliwe, jednocześnie godząc 7
  8. 8. się że F-35 nie będzie „Chevroletem przestworzy”, jak to pierwotnie zakładano. Tymbardziej, że pasuje on do nowej doktryny obronnej Stanów Zjednoczonych ogłoszonej1 stycznia 2012 przez Baracka Obamę, Prezydent Stanów Zjednoczonych i naczelnegodowódcę ich sił zbrojnych oraz Leona Panettę, Sekretarza Obrony StanówZjednoczonych.Kluczowe założenia nowej doktryny obronnej:  Po pierwsze, zmiana ośrodka zainteresowania Ameryki z Bliskiego Wschodu na region Azja-Pacyfik. Jest to odbicie dzisiejszych strategicznych interesów Stanów Zjednoczonych oraz rosnącej roli Chin w globalnym układzie sił.  Po drugie, zmiana paradygmatu dotycząca kształtu samych amerykańskich sił zbrojnych – nowoczesna armia ma być elastyczna, skuteczna, „zwinna”, niewidoczna, przygotowana do walki w wielu miejscach na raz. Jak to ujął Leon Panetta: This country is at strategic turning point after a decade of war and, therefore, we are shaping a Joint Force for the future that will be smaller and leaner, but will be agile, flexible, ready and technologically advanced. It will have cutting edge capabilities, exploiting our technological, joint and network advantage.Amerykańska doktryna wojenna ustalała, że kraj musi być w stanie brać udziałw dwóch wojnach jednocześnie. Zmienia się jednak specyfika dzisiejszych konfliktówzbrojnych, trudno o konfrontacje na wielką skalę, coraz rzadsze są operacje lądowe napełną skalę. Dzisiejsze konflikty to działania mniejsze, ale jest ich więcej. Przewagędaje wykorzystanie technologii informatycznych, lotnictwa, marynarki – mniejszych,zwinnych statków (tutaj: jednoczesne prace nad kolejnym megaprojektenamerykańskich sił zbrojnych, tzw. Littoral Combat Ship). F-35 dobrze wpisuje sięw tą doktrynę, szczególnie jego wersje STOVL (krótki / pionowy start i lądowanie)i CATOBAR (operacje na lotniskowcach). Tym bardziej, że wspomniane Chiny zeswojej strony pracują na podobnych założeniach, inwestują w marynarkę wojennąi myśliwce wielozadaniowe, m.in. toczą się prace nad dwoma samolotamiw technologii stealth (J-20 i J-21), a niedawno wprowadzono tam do służby pierwszy„własny” lotniskowiec (konstrukcja bazująca na rozwiązaniach armii radzieckiej).Na arsenał wojskowy można patrzeć na różne sposoby, z jednej strony jest to aparatprzymusu bezpośredniego, z drugiej – narzędzie budujące przewagę gospodarczą.Tytuł dokumentu z 1 stycznia 2012, w którym Barack Obama i Leon Panetta ogłaszająnową strategię obronną Stanów Zjednoczonych zaczyna się od słów: Sustaining U.S.Global Leadership… W okresie post-Lehman Brothers, Stanów Zjednoczonych 8
  9. 9. o ratingu AA+, argumenty ostateczne stają się równie ważne, co siła dolara.Szczególnie, że Chiny są największym zewnętrznym wierzycielem StanówZjednoczonych – posiadają około 26% całego ich długu zagranicznego. F-35Lightning II to kolejny zasób dla negocjacji gospodarczych. Jak się okazuje, dośćkosztowny zasób.BibliografiaP. K. Gellert, B. D. Lynch, Mega-projects as displacements, Blackwell Publishing,UNESCO 2003B. Shick, Business case analysis of the Joint Strike Fighters alternate engineprogram, Naval Postgraduate School, Monterey, California 2007W. Gadomski, KGHM eksploatuje miedź w Sierra Gorda, Gazeta Wyborcza05.02.2013,http://wyborcza.biz/biznes/1,100896,13348183,KGMH_eksploatuje_miedz_w_Sierra_Gorda.html (9.02.2013)BBC News, Leon Panetta: US to deploy 60% of navy fleet to Pacific, bbc.co.uk2.06.2012, http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-18305750 (9.02.2013)C. Kopp, Assessing Progress on the Joint Strike Fighter Program, Air Power AustraliaAnalysis, 17.05.2008, http://www.ausairpower.net/APA-2008-03.html (9.02.2013)C. G. Wagner, Megaprojects and Megamistkes, The Futurist, Nov/Dec 2003, 37, 6C. Drew, Costliest Jet, Years in Making, Sees the Enemy: Budget Cuts, NY Times,28.11.2012, http://www.nytimes.com/2012/11/29/us/in-federal-budget-cutting-f-35-fighter-jet-is-at-risk.html (9.02.2013)W. Wheeler, How the F-35 Nearly Doubled In Price (And Why You Didn’t Know),Time Magazine, 09.07.2012, http://nation.time.com/2012/07/09/f-35-nearly-doubles-in-cost-but-you-dont-know-thanks-to-its-rubber-baseline (9.02.2013) 9
  10. 10. A. Shalal-Esa, Government sees lifetime cost of F-35 fighter at $1.51 trillion, ChicagoTribune, 2.04.2012,http://articles.chicagotribune.com/2012-04-02/news/sns-rt-us-lockheed-fighterbre8310wb-20120402_1_problems-or-cost-increases-technical-problems-or-cost-f-35 (9.02.2013)The last manned fighter, The Economist, 14.07.2011,http://www.economist.com/node/18958487 (9.02.2013)D. G. Ahern, E. R. Greer, J. MacStravic, S. P. Welby, J. Woolsey, F-35 Joint StrikeFighter Concurrency Quick Look Review, US Department of Defense, 29.11.2011Sustaining U.S. Global Leadership: Priorities for 21st Century Defense, USDepartment of Defense, 01.2012,http://www.defense.gov/news/defense_strategic_guidance.pdf (9.02.2013)E. Pilkington, Barack Obama sets out plans for leaner military in historic strategyshift, The Guardian, 5.01.2013,http://www.guardian.co.uk/world/2012/jan/05/barack-obama-plans-leaner-military (9.02.2013)http://www.jsf.milhttp://www.caiv.comhttp://en.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_IIhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II 10

×