11 geschiedenis-utrecht

1,534 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,534
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
537
Actions
Shares
0
Downloads
23
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

11 geschiedenis-utrecht

  1. 1. De geschiedenis van het Utrechtsesterrenkundige onderwijs en onderzoek
  2. 2. De universiteit van Utrecht werd gesticht in 1636; reeds toen was de zon nadrukkelijk aanwezig ! De ‘Sol Iustitiae’ 
  3. 3. Snel daarna deed de sterrenkunde zijn intree  De vroedschap besloot de Smeetoren beschikbaar te stellen voor ‘astronomische speculatieën’. Dat was na enige overweging – moet het observatorium komen in huize Lichtenberg ? Tenslotte werd gekozen voor de Smeetoren Een verdedigingstoren uit het jaar 1145 die door het gilde van de smeden verdedigd moest worden Aan de Catharijnesingel bij de Smeestraat
  4. 4. Na Leiden (1632) de tweedeuniversitaire sterrenwacht ter wereld 
  5. 5. Sterke Nederlandse belangstelling voor de sterrenkunde  De belangstelling voor de sterrenkunde hing samen met onze krachtige nautische traditie Onze schepen bevoeren de zeven zeeën De Nederlandse handelsvloot was toen groter dan die van alle andere Europese landen tezamen De plaatsbepaling van een zeeschip op de oceanen vereist kennis van de sterrenhemel
  6. 6. Flinke instrumentele uitbreiding onder Van Musschenbroek  Petrus van Musschenbroek (1692 – 1761) Kwam 1723 van Duisburg naar Utrecht Natuurkundige, die grote verbeteringen aanbracht in het onderwijs en onderzoek van de natuur- en sterrenkunde 1725: de Vroedschap besluit dat de Smeetoren alsnu wordt bequaem gemaakt tot een observatorium astronomicum Veel nieuwe instrumenten werden aangeschaft
  7. 7. Voorstel tot verdere verbetering (Van Beeck Calkoen, 1808) werd niet verwezenlijkt 
  8. 8. Na zeven eeuwen werd de Smeetoren wel heel bouwvallig (schilderij uit 1822) 
  9. 9. 1848: Buys Ballot: nieuwbouw sterrenwacht enmeteorologisch instituut op het bolwerk Sonnenborgh 
  10. 10. 1552: Burcht van de zon 
  11. 11. De sterrenwacht in 1853. Twee sterrentorens endaartussen de noord-zuid liggende meridiaanzaal 
  12. 12. Meridiaanzaal – hart van de sterrenwacht 
  13. 13. Sterrenwacht en KNMI omstreeks 1870 
  14. 14. Uitbreidingen onder Hoek (1856-’74), Oudemans (1875- ‘98) en Nijland (1898 -1936): bibliotheek 
  15. 15. Uitbreidingen onder Hoek (1856-’74), Oudemans (1875- ‘98) en Nijland (1898 -1936): collegezaal 
  16. 16. Verbouwing 1908: linker deur – sterrenwacht; rechts – woonhuis (met 7 slaapkamers!) 
  17. 17. Nijland overleed in 1936  Nijland had zich bezig gehouden met waarnemingen van langperiodieke veranderlijke sterren In zijn plaats werd Minnaert benoemd tot directeur van de sterrenwacht Hij had juist daarvóór een prachtig aanbod voor Chicago met de Yerkes sterrenwacht afgeslagen Met Minnaert deed de astrofysica zijn intree in Utrecht
  18. 18. Minnaert, Vlaamse bioloog die 1918 naar Nederlandvluchtte en plaats vond in het Fysisch Lab. In Utrecht 
  19. 19. Minnaert: grondlegger van de astrofysische spectroscopie  Julius (Fysisch Lab.) had de derde zonnespectrograaf ter wereld laten bouwen Daaraan leerde Minnaert de spectroscopie van het zonnespectrum beoefenen Parallel aan en interactief met Unsöld (Theoretische Fysica, Kiel) werden methoden ontwikkeld om uit spectra af te leiden wat de temperatuur en dichtheid zijn van een steratmosfeer Dit werk bracht fundamentele veranderingen in onze kennis van steratmosferen
  20. 20. De Utrechtse zonnespectrograaf was met Minnaert in 1939 verhuisd van het Fysisch Lab. naar de Sterrenwacht op Sonnenborgh 
  21. 21. Minnaert en Unsöld 
  22. 22. Minnaert was in 1942 gevangen gezet in eengijzelaarskamp. Keerde april 1944 terug. Verwelkomd door het personeel, inclusief de onderduikers 
  23. 23. Na de oorlog werd de sterrenwacht een instituut vanwereldfaam. Uitbreiding met nieuwe afdelingen, o.m. in gebouwen aan het Servaas Bolwerk 
  24. 24. Natuurkundige afdeling  Van Bueren stichtte de afdeling ´Fysische Grondslagen der sterrenkunde´ Een sterke pijler: de radioastronomie van de zon, met een unieke radiospectrograaf; observatie van deeltjesbundels die met bijna-lichtsnelheid door de zonsatmosfeer schieten ´Daar werd ook de heterodyne techniek ontwikkeld en uitgewerkt De resultaten worden door zijn leerlingen en anderen nu ook elders in de sterrenkunde toegepast. Een voorbeeld is het prachtige instrument HiFi in een Europese satelliet
  25. 25. Afdeling steronderzoek  Wat het onderzoek van de zon ons leert, kan direct toegepast worden op dat van de sterren Dit leidde tot het onderzoek van sterren door middel van sterspectroscopie Vragen zoals: hoe zijn sterren opgebouwd Wat is hun levensloop en wat hun einde: hoe sterven sterren?
  26. 26. In 1961 ontstond de afdeling Ruimteonderzoek. (In1983 werd dit een onafhankelijk instituut onder NWO). Veel nieuwe instrumentenwaaronder de eerste ultraviolet sterspectrograaf ter wereld in een satelliet. 
  27. 27. Een camera voor de fotografie van zonnevlammen in harde Röntgenstraling in de Amerikaanse Solar Maximum Mission 
  28. 28. Vele fundamentele ontdekkingen  Zonnevlammen ontstaan door samensmelten van stroombogen, waarin elektrische stromen lopen van biljoenen ampères Bij deze kosmische kortsluiting ontstaat even een heet gas. Gemiddelde temperatuur is 50 miljoen graden Maar eens observeerden we een reeks explosieflitsen met temperaturen van 400 tot 500 miljoen graden. Dit is de hoogste temperatuur ooit gemeten in het heelal
  29. 29. Een bloeiend instituut dat in 1993 haar 350ste verjaardag vierde 
  30. 30. Een jubileumboek werd geschreven door Kuperus, Van Bueren en De Jager 
  31. 31. Indrukwekkend werk in de jaren daarna  Het huidige werk richt zich nog steeds op zon en sterren Steren ontstaan in groepen die langzaam uiteendrijven; hoe ontstaan ze?. Als eerste verdwijnen de zwaarste sterren; ze leven ‘kort’ en exploderen: supernovae Waarom en hoe die explosie? Eén soort supernovae wordt gebruikt als maatstok voor het meten van afstanden in het heelal. Is het waar dat het heelal versneld uitzet?
  32. 32. De Duth Open Telescope op La Palma is gebouwdvolgens een geheel nieuw beginsel dat de scherpst mogelijke afbeelding levert 
  33. 33. Een veel belovende nieuwe ontwikkeling  In de laatste jaren werd bovendien een geheel nieuw onderzoeksterrein geopend Met een geraffineerd in Utrecht ontwikkeld instrument is heel nauwkeurig de polarisatie te meten van de atmosfeer van de aarde en planeten Meet stof in de atmosferen van planeten Zelfs moet het uiteindelijk mogelijk zijn om na te gaan of plantaardig leven voorkomt op planeten bij andere sterren
  34. 34. Zeer positieve ontwikkelingen  Deze positieve ontwikkelingen waren voor de Utrechtse Faculteit aanleiding om vast te stellen dat de sterrenkunde afdeling uitbreiding verdient en behoeft Een besluit werd genomen om de sterrenkunde uit te breiden; meer personeel en extra geld Ook waren plannen in ontwikkeling om de sterrenkunde en het laboratorium voor ruimteonderzoek in één, nieuw te bouwen, laboratorium te vestigen
  35. 35. Terug gefloten Door deze plannen werd op bruuske wijze een streep gehaaldHet bestuur van de Universiteit besloot de Utrechtse sterrenkunde op te heffenArgumenten werden niet gegeven
  36. 36. Een dramatisch dieptepunt  Het sterrenkundig instituut Utrecht is opgeheven Het personeel is, met dank aan de collega- instituten, verstrooid over andere Nederlandse sterrenkunde instituten Ten gevolge van dit onbegrijpelijke besluit zal het laboratorium voor ruimteonderzoek, een van de twee of drie belangrijkste van Europa, zijn heil zoeken bij de universiteit van Amsterdam Studenten, geïnteresseerd in fundamenteel onderzoek zullen voortaan Utrecht mijden
  37. 37. Dit is een aanslag op de Nederlandse sterrenkunde  Nederland is in de sterrenkunde een wereldspeler Na de VS is het, met het VK, een van de twee belangrijkste landen in het sterrenkundig onderwijs en onderzoek En dat in weerwil van het feit dan Nederland ca. 150 en het VK ca. 1150 sterrenkundigen telt Deze aanslag zal het moeilijker maken deze toppositie te handhaven
  38. 38. Sol Iustitiae? De ‘sol’ verlaat Utrecht 
  39. 39. Schande !

×