Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Marxinad-as.       A exclusión socialdesde unha perspectiva de xénero
índice    LIMIAR    INTRODUCIÓN                                                4                                          ...
Limiar
Limiar               5Durante o ano 2009 cúmprense os primeiros dez anos da Fun-       cepresidencia da Igualdade e do Ben...
Introdución
Introdución                7O presente estudo analizará, partindo dos datos cuantitati-          con economía somerxida, p...
8                                                          Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéner...
Introdución                 9Previo a esta análise detallada, é necesario aclarar certos       pode ocorrer entre grupos d...
Ficha técnica
Ficha técnica                11Este proxecto ten como obxecto de estudo os niveis de ex-      constaban dunha parte común ...
Análise da realidade
Análise da realidade                  13Segundo o Instituto Nacional de Estatística, España conta     A 01 de xaneiro de 2...
14                                                                   Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiv...
Análise da realidade                    15                                                                        liar que...
16                                                              Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de ...
Análise da realidade                   17   • Campañas de difusión contra a violencia de xénero, a             • Formación...
18                                                             Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de x...
Análise da realidade                 19• “QUÉROTE. . . VOUTE MATAR” - Día Internacional para a Eli-   • “A PROFESIONALIDAD...
20                                                              Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de ...
Análise da realidade                  21Actividades Subvencionadas polo Servizo Galego de Igualdade      Por outra banda, ...
Xustificación
Xustificación              23O total da poboación residente en Galicia ascende a2.783.100 habitantes, e o 51,89% son mulle...
24                                              Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroEn canto á...
Xustificación               25Todos estes datos reflicten unha realidade social na que a     Por outra banda, Galicia cont...
26   Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xénero           Se tomamos como punto de partida o concept...
Xustificación                27En función destes datos avaliaremos o risco e assituacións de exclusión que afectan ás mull...
Hipótesesde estudo
Hipóteses de estudo                   29Os supostos que se pretenden verificar coa análise porme-         ao mercado de tr...
Liñas deinvestigación
Liñas de investigación                       31As variábeis que empregamos para o coñecemento máis en                    -...
Obxectivos
Obxectivos               33Os obxectivos que se pretenden acadar coa investigación        exclusión social e, en particula...
Análise dos datos
Muller e familias monomarentais  Co colectivo de Muller e Familias Monomarentais realiza-  mos unha mostraxe de 15 enquisa...
Muller e familias monomarentais                         37A sociedade española evolucionou de maneira abrainte nos        ...
38                                                             Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de x...
Muller e familias monomarentais                        39M DATOS PERSOAIS                                                E...
40                                                                Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva d...
Muller e familias monomarentais                        41M EMPREGO                                                        ...
42                                                              Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de ...
Muller e familias monomarentais                          43As nais soas non parecen estar expostas ao risco da pobreza    ...
44                                                              Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de ...
Muller e familias monomarentais                          45M TEMPO DE LECER                                               ...
46                                                            Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xé...
Muller e familias monomarentais                           47                   Rec.                   Redes               ...
Muller e migracións  Co colectivo de Muller e Migracións realizamos unha mos-  traxe de 15 enquisas entre as usuarias do P...
Muller e migracións                   49Nos últimos dez ou quince anos, a inmigración foi un fenó-     tenta trae un incre...
50                                                               Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de...
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero

1,169 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Marxinadas. A exclusión social dende unha perspectiva de xénero

  1. 1. Marxinad-as. A exclusión socialdesde unha perspectiva de xénero
  2. 2. índice LIMIAR INTRODUCIÓN 4 6 FICHA TÉCNICA 10 ANÁLISE DA REALIDADE 12 XUSTIFICACIÓN 22 HIPÓTESE DE ESTUDO 28 LIÑAS DE INVESTIGACIÓN 30 OBXECTIVOS 32 ANÁLISE DOS DATOS 34 Muller e Familias Monomarentais 36 Muller e Migracións 48 Muller e Prostitución 60 Muller e Prisión 80 Muller e Transexualidade 94 Muller e VIH / Sida 108 Muller e Minusvalía 124 Muller Sen Teito 140 Muller e Toxicomanías 152 Muller e Violencia 168 CONCLUSIÓNS 186 METODOLOXÍA 203 ANEXO I. ENTIDADES COLABORADORAS 204 ANEXO II. MODELO ENQUISAS 214 BIBLIOGRAFÍA 236
  3. 3. Limiar
  4. 4. Limiar 5Durante o ano 2009 cúmprense os primeiros dez anos da Fun- cepresidencia da Igualdade e do Benestar, e a Secretaría Xeraldación Érguete-Integración, entidade que ten como obxec- de Política Lingüística e a Secretaría Xeral de Emigración, de-tivo primordial a incorporación social e laboral de persoas pendentes da Presidencia da Xunta de Galicia.en situación ou risco de exclusión social. Estes dez anos ser-víronnos para coñecer cada vez mellor a situación do mer- E novamente son a Secretaría Xeral da Igualdade e a Secre-cado laboral, as necesidades de formación e, en definitiva, da taría Xeral de Política Lingüística da Xunta de Galicia as quesituación daquelas persoas que, por un ou outro motivo, se fan posíbel un novo estudo que nos achegará á marxinaciónatopan en situación de exclusión social e laboral. dun colectivo ao que a Fundación Érguete-Integración quere prestar moita máis atención nos seus proxectos do ano 2009;Se nos primeiros anos o noso traballo desenvolvíase exclusi- estamos a falar das mulleres marxinadas.vamente no ámbito da cidade de Vigo e a súa Área Metropo-litana, agora a Fundación Érguete-Integración traballa a nivel E non podía ser doutro xeito. Hai trinta anos naceu en Vigo,autonómico desde as súas sedes nas cidades de Vigo e A Co- en Galicia, un colectivo de mulleres que unidas polo pro-ruña, feito que nos leva a coñecer moito mellor as necesida- blema común do consumo de drogas dos seus fillos/as, fun-des e os cambios dunha sociedade galega en continuo proceso daron e crearon o colectivo “Érguete”, que conseguiu darde cambio. esperanza a moitas familias e solución a moitas persoas que se adentraron nun mundo por aqueles anos descoñecido – oOs programas estábeis que levamos a cabo na Fundación Ér- mundo das drogas – e que foi a semente da Fundación Ér-guete-Integración dirixidos a persoas en busca de emprego, guete-Integración.a inmigrantes, emigrantes, mulleres, persoas con problemasderivados das súas adiccións, persoas privadas de liberdade, As mulleres son, e queremos que sigan sendo, un eixo fun-mozos/as, etc… precisan ás veces dunha base máis cientí- damental no noso traballo e, polo tanto, o estudo “Marxi-fica. É por iso un dos obxectivos da Fundación realizar estu- nad-as. A exclusión Social desde unha Perspectiva de Xénero”dos que nos inviten a coñecer con máis profundidade a é un novo paso de cara a esa necesidade de investigar nospobación coa que traballamos e o medio no que se desen- procesos de exclusión das mulleres e, sobre todo, unha ne-volven. cesidade para dar ese paso decisivo de cara aos programas e ás actuacións que a Fundación vai levar a cabo nos vindei-No ano 2007 publicamos o estudo denominado “A Participa- ros anos.ción Social da Muller Inmigrante”, co que pretendimos ana-lizar aspectos sobre a actividade social, profesional,educativa e participativa das mulleres inmigrantes, así comofomentar a construción de discursos de xénero desde a óp-tica das migracións. A publicación deste estudo foi posíbel Carmen Avendaño Oterograzas á colaboración da Secretaría Xeral de Igualdade da Vi- Presidenta Fundación Érguete-Integración
  5. 5. Introdución
  6. 6. Introdución 7O presente estudo analizará, partindo dos datos cuantitati- con economía somerxida, problemas de vivenda e ero-vos e cualitativos da poboación feminina do concello de Vigo sión das relacións familiares.e a súa Área Intermunicipal, aspectos sobre os procesos, cau-sas e consecuencias da exclusión social que afectan ás mu- • A exclusión e marxinación, con ausencia de traballo elleres da Mancomunidade, así como a construción de illamento social.discursos de xénero desde a óptica da marxinación. Coma no caso anterior atopamos dúas situacións: a ex- clusión social severa, con economía somerxida (activi-A exclusión social é o proceso acumulativo de factores ne- dades irregulares e/ou delituosas) ou mendicidade,gativos sobre unha persoa, con barreiras e límites que a dei- deterioro dos hábitos ou normas sociais, graves pro-xan fóra da participación na vida social maioritariamente blemas de vivenda ou inexistencia; e a marxinación eaceptada. Estes límites e barreiras son de orixe moi diverso morte social da persoa.e van máis aló da carencia de ingresos, pois incluso estandoa persoa nunha situación de extrema pobreza, pode non pa-decer exclusión social, se ben é probábel que estea en risco A urbanización da sociedade, a complexización desta, ade exclusión. proliferación de barrios marxinais mal comunicados, o mo- vemento migratorio ascendente, o desemprego, a falta deOs autores García e Malo (1996) propoñen unhas zonas de cobertura dos recursos sociais, o abuso das drogas, o en-integración, vulnerabilidade e marxinación que resumimos carecemento do custo da vida e da vivenda, a violencia, ounas seguintes liñas: determinados ambientes de mentalidade moi tradicional son algúns dos motivos que poden desembocar en situacións • A integración caracterízase por un traballo estábel e de exclusión social, nas que unha parte da sociedade civil redes sociais sólidas. se aparta progresivamente da tutela pública, desenvolvén- Neste caso pódense dar tres posíbeis situacións: a in- dose á marxe desta. Agrava a situación a lentitude nas res- tegración total da persoa, a erosión das redes sociais postas sociais a algúns cambios, ou o desbordamento dos e, por último, a pobreza integrada con ingresos baixos poderes públicos ante o xurdimento continuo de novas si- e regulares e redes sociais sólidas. tuacións ás que facer fronte e ás que dar unha resposta rá- pida e eficaz. • A vulnerabilidade e exclusión, onde predomina a ines- tabilidade laboral e as relacións sociais fráxiles. Tomando como referencia a clasificación elaborada por Mª Poden identificarse, tamén, dúas situacións: a pobreza del Pilar Moreno Jiménez (2001), unha persoa ou grupo es- económica, problemas relacionados coa vivenda e a tará máis á marxe social cantos máis criterios acumule na erosión das relacións familiares; e a exclusión social táboa da páxina seguinte.
  7. 7. 8 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroNeste proxecto de investigación establecemos dez catego-rías de análise da realidade social feminina: Rec. Redes Caract. Enfermi- Económicos Emprego Sociais Vivenda Condutas Persoais Formación dades Violencia FamiliasMonomarentais Inmigrantes Prostituídas Presas e Exreclusas Transexuais VIH / Sida Minusvalía Sen Teito Toxicomanías Violencia de Xénero
  8. 8. Introdución 9Previo a esta análise detallada, é necesario aclarar certos pode ocorrer entre grupos de mulleres que non presentenconceptos que ao longo deste estudo serán utilizados con significativas diferenzas en termos económicos pero que porfrecuencia, os cales cómpre manexar para comprender as di- outras razóns – endóxenas ou exóxenas – que escapan aoferentes liñas argumentais que se establecerán: seu control, non poden participar activamente como o fai o resto da cidadanía, ou nos ámbitos onde lles gustaría fa- • Sexo: diferenzas sexuais entre homes e mulleres que de- celo. terminan unicamente diferenzas biolóxicas e funcionais na reprodución sexual. Unha muller en situación ou risco de exclusión é coñecedora desta situación, que pode vir motivada por variábeis como a • Xénero: construción da identidade a través dos meca- carencia ou insuficiencia de ingresos económicos, a orienta- nismos de socialización pactados histórica e cultural- ción e identidade sexual ou de xénero, a nacionalidade ou a mente que nos sitúan nun xénero feminino ou pertenza a unha minoría étnica, o consumo de drogas, sufrir masculino. algunha discapacidade, atoparse nunha situación de desem- prego prolongada, etc. • Rol: comportamentos, funcións e papeis sociais que deben desempregar homes e mulleres. Polo contrario, unha muller pode estar marxinada ou excluída sen ter unha conciencia clara de estalo, e polo tanto, perma- • Estereotipo de Xénero: crenza sobre o que deben ser e necer impasiva ante tal situación, sen intentar modificala. facer homes e mulleres. Nos últimos anos, as políticas comunitarias, estatais, auto-A necesidade de construír un mundo no que a cidadanía, e nómicas e locais foron abrindo camiño en materia de igual-moi especialmente as mulleres de todas as condicións, poi- dade de oportunidades (maior participación política e social,dan compartir os bens existentes de forma equitativa sen acceso ao mundo laboral regularizado e a cargos directivos,que o factor xénero sexa un forte condicionante que incida orientación profesional non sexista, aumento da correspon-negativamente nas oportunidades que poidan gozar, explica sabilidade nas tarefas do fogar, diminución dos índices dee xustifica a necesidade de traballar contra a exclusión e mar- analfabetismo, etc.) mais a propia realidade manifesta si-xinación social que as afecta. tuacións conflitivas nas que as mulleres vense abocadas a sufrir procesos máis complexos de marxinación e inadapta-Aínda que existe unha estreita conexión entre estratifica- ción social.ción económica e exclusión, en principio, a exclusión social
  9. 9. Ficha técnica
  10. 10. Ficha técnica 11Este proxecto ten como obxecto de estudo os niveis de ex- constaban dunha parte común á totalidade das mulleres eclusión e marxinación social de determinados colectivos de outra específica para cada colectivo, seguiron o modelo quemulleres da Área Intermunicipal de Vigo (concellos de Ni- se achega no Anexo II e foron realizadas mediante entrevistagrán, Baiona, Fornelos de Montes, Gondomar, Pazos de Bor- persoal, derivada ou telefónica.bén, Mos, O Porriño, Redondela, Salceda de Caselas,Salvaterra de Miño, Soutomaior e Vigo). Empregamos, ademais, dous métodos de selección das mu- lleres que cubriron os cuestionarios. Por unha banda esco-A investigación estrutúrase en tres frases: lléronse aleatoriamente un determinado número delas que acudían aos servizos prestados polas diferentes entidades eM Fase Cuantitativa programas que colaboraron na realización deste estudo; por outra, seleccionamos un número determinado de usuarias daBaseada na obtención dos datos cuantitativos que enmarcan Fundación Érguete-Integración e as entrevistamos poste-o ámbito do estudo: Concello de Vigo e a súa Área Intermu- riormente.nicipal.Para a obtención destes datos recurriuse ás seguintes fontes M Fase de Conclusiónsde información: Entrevistas persoais a profesionais representativos de cada Departamentos Municipais de Estatística un dos colectivos de estudo. Buscouse establecer as carac- Rexistros de Asociacións de Mulleres terísticas comúns identificativas de cada un deles e as pau- Servizos Municipais de Atención á Muller tas de comportamento do grupo, así como a evolución na atención específica de cada problemática.M Fase Cualitativa Analizouse tamén a infraestrututa social da Mancomunidade e os servizos que prestan os recursos existentes ás mulleres.Análise, comparación e interpretación dos datos obtidos. Por último, na nosa intención de facer partícipes ás mulle-Realizamos un muestreo de 152 enquisas entre as mulleres res que fixeron posíbel este proxecto, incluímos as suxes-dos diferentes concellos que conforman a Mancomunidade tións de cambio que elas mesmas aportaron no transcursode Vigo (15 por cada grupo de mulleres, sobrepasando esta das enquisas e entrevistas para mellorar a súa realidade e si-cifra nalgúns casos a petición delas mesmas). As enquisas tuación.
  11. 11. Análise da realidade
  12. 12. Análise da realidade 13Segundo o Instituto Nacional de Estatística, España conta A 01 de xaneiro de 2008, o Instituto Galego de Estatísticacunha poboación de 43.398.190 habitantes (ano 2006), dos (IGE) estima que a poboación na nosa comunidade autónomacales 22.133.076 son mulleres, cifra que representa o 50,8% ascende a 2.783.100 habitantes, sendo A Coruña a provinciado total. que soporta un maior índice demográfico con 1.138.474 per- soas empadroadas, seguida de Pontevedra con 953.218 ha- bitantes, e Lugo e Ourense con 355.406 e 336.002 respectivamente. Do total da poboación galega, 1.439.363 son mulleres, un 51,89%, sobrepasando así a media española que se sitúa no 50,9%. Con respecto á idade dos/as habitantes da nosa comunidade, o promedio establécese no tramo 25-45 anos, presentando o mesmo comportamento estes grupos de idade tanto para homes como para mulleres. Apreciamos idéntico fenómeno se desglosamos os datos por provincias e nos centramos na provincia de Pontevedra, área xeográfica na que se enmarca o Concello de Vigo e a súa Área Intermuncipal. O número de mulleres ascende a 491.838 (o 51,6%) e a media de idade da poboación xeral, e das mulle- res en particular, confirma o valor aportado para Galicia.
  13. 13. 14 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xénero Poboación da provincia de Pontevedra, por sexo e idade. INE 2008. Soutomaior Fornelos TOTAL HOMES MULLERES de MontesTotal 953.218 461.380 491.8380-4 41.322 21.531 19.791 Redondela5-9 39.333 20.470 18.863 Pazos de Borbén10-14 40.356 20.842 19.51415-19 47.407 24.312 23.095 Vigo Mos20-24 56.145 28.566 27.57925-29 75.484 38.168 37.316 Nigrán O Porriño30-34 84.300 42.693 41.607 Baiona Salvaterra35-39 78.716 39.599 39.117 Gondomar Salceda de Miño de Caselas40-44 72.371 36.088 36.28345-49 68.314 33.629 34.68550-54 61.907 29.974 31.933 Os Padróns Municipais de Habitantes dos concellos que a55-59 58.766 28.804 29.962 compoñen actualmente facilitaron os seguintes datos de po- boación referidos a xuño de 2008.60-64 55.154 26.524 28.63065-69 41.023 19.057 21.966 A poboación total que reside nesta área xeográfica ascende70-74 45.763 20.002 25.761 a 429.623 habitantes. Desta cifra, o 51,8% son mulleres, é dicir, un total de 222.771 persoas.75-79 38.470 15.666 22.80480-84 25.842 9.232 16.61085 e máis 22.545 6.223 16.322 Padrón Municipal de Habitantes 2008. HOMES MULLERES TOTAL BAIONA 5868 5971 11839 FORNELOS DE MONTES 943 1093 2036 GONDOMAR 7477 7659 15136 MOS 7744 7985 15729 NIGRÁN 9169 9330 18499 PAZOS DE BORBÉN 1493 1688 3181 PORRIÑO (O) 8201 8544 16745 REDONDELA 14663 15384 30047 SALCEDA DE CASELAS 4131 4018 8149 SALVATERRA DE MIÑO 4849 4706 9555 SOUTOMAIOR 433 459 892 VIGO 141881 155934 297815 TOTAL PROVINCIA 461380 491838 947639“Marxinad-as. A Exclusión Social desde unha Perspectiva deXénero” encádrase no ámbito xeográfico da Mancomunidadede Vigo (concellos de Nigrán, Baiona, Fornelos de Montes,Gondomar, Pazos de Borbén, Mos, O Porriño, Redondela, Sal-ceda de Caselas, Salvaterra de Miño, Soutomaior e Vigo), te-rreo que representa unha extensión de 675,9 Km2, o 15% daprovincia de Pontevedra e o 2% do total galego.
  14. 14. Análise da realidade 15 liar que sexa quen de homoxeneizar os servizos pú- blicos e as actuacións de apoio ás familias. Para isto, é necesario sensibilizar á comunidade ante as diver- sas realidades familiares que existen actualmente e potenciar o compromiso e a solidariedade social, co- laborando activamente cos equipos de servizos so- ciais dos Concellos. Entre o equipo de traballo, existe 1 persoa profesio- nal da educación familiar. - Os Equipos de Inclusión Social. Profesionais da área de benestar que están a traballar na loita contra a pobreza e a exclusión. • Os Centros de Información á Muller (CIM), De carácter municipal e con representación nos concellos cunha elevada densidade de poboación, como son Baiona, Gondomar, Nigrán, O Porriño, Redondela, Soutomaior eSe ademais analizamos os recursos dependentes das Admi- Vigo.nistracións Públicas – autonómica e/ou municipal – exis-tentes para mulleres nesta zona, atopamos tres modalidades: • Os Puntos de Información á Muller (PIM), Igualmente de titularidade municipal, están presentes naquelas áreas • As Oficinas de Igualdade e Benestar (I+B), presentes de baixo índice demográfico, tales como Fornelos de nos concellos de Gondomar e O Porriño. De carácter co- Montes e Mos. marcal, a primeira delas abrangue o territorio do Val Miñor e Baixo Miño e a segunda, a Área Metropolitana Con data 27 de novembro de 2008 presentouse, no concello de Vigo e Paradanta. Estas oficinas están formadas por de O Porriño, o Equipo de Igualdade e Apoio ás Familia, com- tres departamentos: posto dun total de 4 profesionais que van traballar na edu- cación en igualdade entre homes e mulleres na Área - Os Equipos Comarcais para a Igualdade entre Homes e Metropolitana de Vigo e na comarca da Paradanta. Mulleres. Xorden do V Plan do Goberno Galego para a Igualdade, deseñado pola Secretaría Xeral de Igual- A área territorial coa que traballa este equipo comprende aos dade e posto en marcha a través da rede de Oficinas municipios do Porriño, Pazos de Borbén, Soutomaior, Mos, I+B xestionadas polo Consorcio. Teñen como obxecti- Redondela, Fornelos de Montes, Salvaterra de Miño, Salceda vos básicos os de difundir as políticas de igualdade na de Caselas, Covelo, Crecente, Ponteareas, As Neves, A Cañiza, comarca de influencia e ofertar recursos e servizos ás Arbo, Mondariz e Mondariz-Balneario. mulleres sensibilizando á sociedade, informando sobre dereitos, asesorando ás institucións, entidades ou asociacións. Todo isto, establecendo canles de parti- cipación entre todos os axentes sociais que poidan ter implicación na loita pola igualdade de oportuni- dades entre mulleres e homes. Os equipos de Igualdade están formados por dúas téc- nicas e unha asesora xurídica. - Os Equipos Comarcais de Profesionais da Educación Fa- miliar. Desde a Secretaría Xeral de Igualdade e dentro do IV Plan Integral de Apoio ás Familias, xorde a crea- ción destes equipos que actúan tamén a través das Oficinas I+B do Consorcio. Os seus obxectivos básicos pasan por tecer unha rede galega de educación fami-
  15. 15. 16 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroNeste proxecto colaboraron activamente facilitando os datos • Campañas de sensibilización contra a violencia de xé-oportunos todos os CIM da Mancomunidade, agás o de O Po- nero en colaboración co CIM de Nigrán e Baiona.rriño, que non aportou a información requerida. • Taller de xéneroSolicitamos a oferta formativa para a poboación á que aten-den e o número e tipo de consultas nos diferentes servizos M CIM NIGRÁNque prestan. (Estrada pola vía, 65 – Panxón 986 383 081) Composto por unha directora e avogada, unha psicóloga e unha educadora social.M CIM BAIONA Presta servizos de atención psicolóxica, asesoramento xurí-(R/ Dolores Agrelo, 16 – 1ª 986 357 554) dico, orientación laboral, teleasistencia móbil para vítimas de violencia e promoción da igualdade de oportunidades noComposto por unha directora, unha psicóloga, unha avogada, municipio.unha auxiliar administrativa e unha axente de igualdade.Durante o ano 2008 levaron a cabo a elaboración do II Plan Actividades desenvolvidas no 2008de Igualdade. • Formación Mixta (cine fórum, relatorios, concurso cur-Presta servizos de atención psicolóxica, asesoramento xurí- tametraxes).dico, orientación laboral, teleasistencia móbil para vítimas • Formación para Mulleres (tapicería e restauración, fon-de violencia e promoción da igualdade de oportunidades no tanería e electricidade, alfabetización de adultas, cur-municipio. sos C-Test do Instituto da Muller, cursos de Novas Tecnoloxías).Actividades desenvolvidas no 2008 • Formación para Homes (Habilidades domésticas). • Formación Mixta (alfabetización de adultos/as). • Cursos en centros educativos (elaboración de conser- • Formación para Mulleres (cursos C-Test do Instituto da vas). Muller, cursos de Novas Tecnoloxías, autodefensa per- • Campañas de sensibilización contra a violencia de xé- soal). nero en colaboración co CIM de Gondomar e Baiona. • Campañas de Sensibilización escolar (concurso carteis, • Exposicións teatro, prevención da violencia). • Campañas de sensibilización (xoguete non sexista, con- tra a violencia de xénero – en colaboración cos conce- M CIM O PORRIÑO llos de Nigrán e Gondomar -). (R/ Antonio Palacios, 1 986 337 429) • Inserción laboral para vítimas de violencia (en colabo- Non aportou datos e/ou documentación. ración cos CIM da comarca). • Exposicións M CIM REDONDELA (R/ Isidoro Queimaliños, 2 986 408 043)M CIM GONDOMAR(R/ Portugal, 2 –baixo 986 360 224) Composto por unha directora, unha avogada, unha psicóloga e unha educadora social.Composto por unha responsábel e avogada, unha psicóloga, Presta servizos de atención psicolóxica, asesoramento xurí-unha auxiliar administrativa e unha axente de igualdade. dico, orientación laboral, teleasistencia móbil para vítimasConta co II Plan de Igualdade de Oportunidades e de Trato de violencia e promoción da igualdade de oportunidades noentre Mulleres e Homes 2007-2010. municipio.Presta servizos de atención psicolóxica, asesoramento xurí-dico, orientación laboral, teleasistencia móbil para vítimas Actividades desenvolvidas no 2008de violencia e promoción da igualdade de oportunidades no • Formación Mixta (cociña, relatorios, pilates, tai-chi).municipio. • Formación para Mulleres (autoestima, arte, ximnasia e actividade física, cursos C-Test do Instituto da Muller).Actividades desenvolvidas no 2008 • Formación para estranxeiras (alfabetización, habilida- • Cursos C-Test do Instituto da Muller des sociais e organización doméstica). • Cursos de Novas Tecnoloxías para Mulleres • Campañas de Sensibilización escolar relacionadas coa • Campañas de Sensibilización escolar saúde.
  16. 16. Análise da realidade 17 • Campañas de difusión contra a violencia de xénero, a • Formación para Homes. Programa “Vivir en Parella é Lei de Igualdade e a promoción da saúde (xornadas e cousa de 2” (Os coidados que necesita a nosa roupa, relatorios). Preparo, cociño e comparto). • Sección de radio. • Coeducación (“Camiña con nós pola Igualdade”, Edu- • Programa Clara. cación en Valores). • Programa “Vacacións en Paz”. • Campañas de Sensibilización en centros escolares, aso- • Ludoteca Itinerante de Verán. ciacións e xogueterías (“Imaxina Vigo”, para o uso non • Subvencións a asociacións de mulleres para a promo- sexista dos xoguetes). ción de actividades. • Campaña de Sensibilización “Muller e Deporte”. • Campañas de difusión contra a violencia de xénero (“Amores que deixan Pegada”).M CIM SOUTOMAIOR • Plano de Fomento da Corresponsabilidade.(Peirao, 8 – Multiusos Arcade 986 701 227) • Subvencións a asociacións de mulleres para a promo- ción de actividadesComposto por unha avogada, unha psicóloga e unha traba-lladora social.Presta servizos de atención psicolóxica, asesoramento xurí- M SECRETARÍA XERAL DA IGUALDADEdico, orientación laboral, teleasistencia móbil para vítimas San Caetano, s/nde violencia e promoción da igualdade de oportunidades no 15781 Santiago de Compostelamunicipio. • Curso Básico de Formación en Violencia de XéneroActividades desenvolvidas no 2008 • Violencia de Xénero. Ámbito Educación • Formación Mixta (relaxación, risoterapia, relatorios de • Violencia de Xénero. Ámbito Forzas e Corpos de Segu- saúde, contacontos, cosmética e remedios naturais, pri- ridade meiros auxilios). • Violencia de Xénero. Ámbito Medios de Comunicación • Formación para Mulleres (relatorios sexualidade). • Violencia de Xénero. Ámbito Psicoloxía • Campañas de sensibilización (8 marzo). • Violencia de Xénero. Ámbito Sanidade • Violencia de Xénero. Ámbito Servizos Sociais • Violencia de Xénero. Ámbito XurídicoM CIM VIGO(R/ Romil, 20 986 293 963) M SERVIZO GALEGO DE IGUALDADE (SGI)Composto por unha avogada, unha psicóloga, unha traballa- Praza de Europa, 15A-1º Área Central-Polígono de Fontiñas-dora social e unha administrativa. SantiagoPresta servizos de atención psicolóxica, asesoramento xurí-dico, orientación laboral, teleasistencia móbil para vítimas O Servizo Galego de Igualdade é un organismo autónomo dade violencia e promoción da igualdade de oportunidades no Xunta de Galicia, creado por Lei 3/1991, de 14 de xaneiro, emunicipio. o seu obxectivo é promover a igualdade de dereitos e a non discriminación entre homes e mulleres, a participación e in-Actividades desenvolvidas no 2008 tegración das mulleres na vida social, cultural, económica e(Formación desenvolvida desde a Concellaría de Igualdade). política de Galicia. Na actualidade depende da Vicepresiden- • Formación Mixta. Programa “Vivir en Parella é cousa de cia da Igualdade e do Benestar adscrito á Secretaría Xeral de 2” (Podo comunicarme mellor, O coidado das persoas Igualdade. dependentes). • Formación para Mulleres. Programa “Ser Muller é unha Boa Idea (Reciclaxe e restauración, Encadernación, Taller de escritura e literatura, Informática básica e novas tec- noloxías, Hábitos de vida saudábel, Actividade e sexua- lidade, Técnicas de relaxación, Decoración de obxectos, Igualdade, Teatro, Marqueteria, Pintura, etc.), Programa “Vivir en Parella é cousa de 2” (Reparacións domésticas básicas, Mecánica e electricidade do automóbil), Pro- grama “Ti es a Protagonista” e cursos de Autoestima.
  17. 17. 18 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroM CAMPAÑAS DE SENSIBILIZACIÓN • “DA VIOLENCIA DE XÉNERO PODEMOS SAÍR” - Día Interna- cional para a Eliminación da Violencia contra a Muller 2006.• “E EU, QUE PODO FACER?” – Día Internacional para a Eli- minación da Violencia contra a Muller 2008. • RECURSOS PARA MULLERES QUE SOFREN VIOLENCIA• “E TI, QUE OPINAS DOS MALOS TRATOS ÁS MULLERES?” - Día Internacional para a Eliminación da Violencia contra a Muller 2007. • “XOGANDO CONSTRÚESE A IGUALDADE”• “QUEREMOS COÑECERNOS...” – Día Internacional das Mu- lleres 2007.• “PODEMOS. QUEREMOS” – Corresponsabilidade: Responsa- bilidades Compartidas.
  18. 18. Análise da realidade 19• “QUÉROTE. . . VOUTE MATAR” - Día Internacional para a Eli- • “A PROFESIONALIDADE NON ENTENDE DE SEXOS” minación da Violencia contra a Muller 2005.• “O SEU TRABALLO É O NOSO IMPULSO” • “EDUCAR NA IGUALDADE É PREVIR A VIOLENCIA DE XÉ- NERO“ - Día Internacional para a Eliminación da Violencia contra a Muller 2003. • “A SÚA DIGNIDADE NON TEN PRECIO, A TÚA TAMPOUCO“• “EU NON TE QUERO “ - Día Internacional para a Eliminación da Violencia contra a Muller 2004.
  19. 19. 20 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xénero• “VIOLENCIA DOMÉSTICA... DETENSE OU DETENSE“ - Día In- • “UNHAS ESPOSAS PERFECTAS“ - Día Internacional para a ternacional para a Eliminación da Violencia contra a Muller Eliminación da Violencia contra a Muller 1999. 2002.• “PÉRDELLE O MEDO A INTERNET“ • “NON QUEDES DETRÁS“• DECÁLOGO DE ACTUACIÓNS PARA A IGUALDADE DE OPOR- TUNIDADES • “SON UNHA MULLER, TEÑO OS MEUS DEREITOS“• “IMOS DETE-LOS MALOS TRATOS.....TODOS“ • OBSERVATORIO DE PUBLICIDADE NON SEXISTA
  20. 20. Análise da realidade 21Actividades Subvencionadas polo Servizo Galego de Igualdade Por outra banda, na totalidade do territorio que abrangue a Mancomunidade de Vigo cóntase cun total de 39 asociacións • A entidades de iniciativa social para o desenvolvemento de mulleres, repartidas entre seis dos doce concellos que a de programas destinados á promoción e á formación de forman e permanecendo os outros seis sen ningún expoñente mulleres. da participación social das mulleres. • A entidades locais para o desenvolvemento das liñas de actuación e estímulo á formación de mulleres. Esta cifra representa o 3,2% da vida asociativa e participa- • Para o apoio ao emprendemento feminino como fór- tiva do noso territorio. mula de loita contra a discriminación no mercado de traballo (Programa Emega). • Para o acceso das mulleres á cotitularidade de explota- cións agrarias como fórmula de loita contra a discrimi- nación no mercado de traballo. • Para a mellora da xestión de explotacións agrarias de ti- tularidade ou cotitularidade feminina polo uso das TIC e para a incorporación das NTIC a micropemes lideradas por mulleres. • Para o fomento do uso das NTIC a través da implanta- ción do teletraballo en pequenas empresas galegas para a mellora da conciliación da vida laboral e familiar. • Para o retorno á formación das mulleres que abando- naron o proceso educativo para seren nais. • Prestacións periódicas de apoio a mulleres que sofren violencia de xénero. • Axuda de pagamento único para as mulleres que sofren violencia de xénero. • Estadías de tempo libre para mulleres soas con respon- sabilidades familiares non compartidas. • Mantenemento de centros de información ás mulleres. • Selección de dez empresas para participar no programa de asesoramento e acompañamento individualizado dentro do Plan Emega de apoio ao emprendemento fe- minino. • Incorporación de asociacións de voluntariado ao Pro- grama Galego de Acompañamento a Vítimas de Violen- cia de Xénero.Formación sociolaboral para Mulleres • Creación e xestión de microempresas • Habilidades directivas e técnicas de comunicación • Informática Básica • Internet Básico • Dirección e xestión de entidades non lucrativas • Atención á infancia • Atención a persoas dependentes • Acompañamento a vítimas de violencia de xénero • Axentes do tempo • Alfabetización de adultas
  21. 21. Xustificación
  22. 22. Xustificación 23O total da poboación residente en Galicia ascende a2.783.100 habitantes, e o 51,89% son mulleres (INE, ano2008).A esperanza de vida ao nacer sitúase en 84 anos para elas e76,83 para os homes. O indicador de fecundidade reflicteunha media de 1,017 fillos/as por muller (INE, ano 2007) ea meirande parte destes nacementos prodúcense dentro doseo do matrimonio.A idade media de casamento é de 29,4 anos – moi similar ámedia española – e a de maternidade sitúase nos 31,26 anos(INE, ano 2006). Con respecto ao nivel educativo, o índice de analfabetismo en Galicia afecta maioritariamente ao sexo feminino, che- gando a dobrar nalgunhas provincias a cifra correspondente ao número de homes que non accederon ao sistema de ensi- nanza. No concello de Vigo e a súa Área Intermunicipal apréciase, ademais, que o número de alumnos/as matriculados nos di- ferentes niveis educativos descende significativamente entre a etapa obrigatoria e postobrigatoria, detectándose unha es- casa ou nula continuidade en determinados ámbitos xeográ- ficos.
  23. 23. 24 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroEn canto á inserción laboral, a taxa de acti-vidade feminina galega sitúase en torno ao44,31 (INE, ano 2006), a sétima máis baixade España. Deste 44,31, tan só o 18,59 estátraballando. Os motivos principais polos quenon se busca e/ou asume a necesidade de in-corporarse ao mundo laboral adquiren mati-ces diferenciais en función do xénero, queresumimos a continuación.
  24. 24. Xustificación 25Todos estes datos reflicten unha realidade social na que a Por outra banda, Galicia conta cun sistema de protección so-muller, ben sexa pola súa escasa formación, pola súa baixa cial que actúa como barreira fronte á pobreza e que garantecualificación profesional, polo seu proprio proxecto de vida os recursos económicos ás persoas no momento no que, porno que a maternidade irrompe no ecuador da súa carreira la- razóns de idade, incapacidade ou calquera outro motivo, nonboral, polo seu rol social de coidadora e sustentadora do poden obter ingresos no mercado de traballo.fogar, etc., pasa a formar parte máis tempranamente da taxade paro (13,52 para mulleres e 7,17 para homes. INE 2006) Na nosa comunidade máis de 968.000 fogares perciben algúne chega a duplicar o tempo de permanencia neste estadío. tipo de prestación social (INE, ano 2006). Unicamente An- dalucía, Cataluña, Madrid e a Comunidade Valenciana sobre- pasan esta cifra.
  25. 25. 26 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xénero Se tomamos como punto de partida o concepto de pobreza, podemos afirmar que esta non depende única e exclusiva- mente do nivel adquisitivo da persoa, senón que inflúen de igual maneira a formación adquirida, o acceso aos servizos de saúde, á información, á participación cidadá e social, etc. Entre estes aspectos complementarios, o acceso ao mercado de traballo – fonte de ingresos principal da maioría dos fo- gares – adquire unha especial relevancia. A exclusión deste tipo de participación social maniféstase en forma de desem- prego, inestabilidade e baixos salarios. Se nos centramos no colectivo feminino, a situación vese agravada pola precarie- dade laboral, as máis baixas retribucións salariais, a sectori- zación da oferta e a temporalidade. O capital humano que unha persoa acumula ao longo da súa vida en forma de experiencia, estudos acadados, formación en idiomas e/ou novas tecnoloxías convértese nun recurso eficaz para combater o risco ou a situación de exclusión so- cial, risco que diminúe a medida que aumenta o nivel de es- tudos. Unha consecuencia directa da desigualdade de ingresos é a pobreza. Por diferentes circunstancias, unha parte dos foga- res galegos non acada os ingresos necesarios para vivir de acordo co estándar do resto da poboación.
  26. 26. Xustificación 27En función destes datos avaliaremos o risco e assituacións de exclusión que afectan ás mulleresresidentes nos diferentes concellos da Manco-munidade.A marxinación da poboación feminina na socie-dade atopa o seu maior expoñente en colectivosxa tradicionalmente excluídos; a idea de que adefensa dos intereses das mulleres ten que par-tir das organizacións sociais públicas e privadascomo base para a acción e a transformación ecomo catalizadoras do proceso de integraciónsocial, levarannos a valorar a adecuación da ac-ción dos recursos para mulleres a elas mesmas.
  27. 27. Hipótesesde estudo
  28. 28. Hipóteses de estudo 29Os supostos que se pretenden verificar coa análise porme- ao mercado de traballo e en mellores condicións, e reducenorizada dos datos obtidos mediante as distintas fontes de os riscos de exclusión.información e documentación, enquisas e entrevistas, sonos seguintes: • A nosa comunidade desenvolve unha política asistencial sustentada nunha rede de protección social sólida que ga-• A marxinación é un proceso multicausal que non depende rante recursos económicos de subsistencia a quen careza dun único factor visíbel e/ou detectábel. En moitas oca- deles, co fin de paliar as bolsas emerxentes de pobreza e sións, relaciónase a situación de exclusión social co grao lograr a autonomía da persoa e a súa integración social de padecemento ou sufrimento da problemática principal, e/ou laboral. mais para a integración sociolaboral cómpre abordar de forma global o conxunto de carencias que se manifestan. • A exclusión social aínda hoxe se considera unha proble- mática máis masculina que feminina – reproducíndose o• Segundo a Organización Mundial da Saúde (OMS), a Saúde androcentrismo na esfera da marxinación – polo que o re- dunha persoa vén determinada polo equilibrio e benestar parto dos recursos sociais existentes non é equitativo. a nivel físico, psicolóxico e social, e non só pola ausencia de enfermidade. • A sociedade xulga máis duramente á muller marxinada que ao home marxinado, pois non se aceptan patróns condu-• A calidade de vida é un termo que obxectivamente se pro- tuais nas mulleres á marxe dos estereotipos de xénero duce cando as necesidades primarias básicas da persoa aínda presentes no noso contorno. están satisfeitas (saúde, vivenda, alimentación, dereitos humanos, etc.), pero de maneira subxectiva adoita cuanti- • Ante unha mesma situación de marxinación, as mulleres ficarse e reducirse a aspectos económicos. vense abocadas a desenvolver determinadas actividades e actitudes como ferramentas de supervivencia nun mundo• O capital humano que unha persoa acumula ao longo da de homes. súa vida considérase un valor á alza que facilita o acceso
  29. 29. Liñas deinvestigación
  30. 30. Liñas de investigación 31As variábeis que empregamos para o coñecemento máis en - Situación laboralprofundidade da realidade social e do fenómeno da marxina-ción e exclusión social feminina na cidade de Vigo e a súa - Sector de ocupaciónÁrea Intermunicipal son as que se detallan a continuación: - Problemática específica (análise da realidade parti-• Número de persoas empadroadas nos diferentes concellos, cular de cada colectivo, atendendo ao seu itinerario en función do sexo. de vida e a cuestións relacionadas coa conciliación familiar, as redes sociais primarias, o tempo de lecer,• Rangos de idade das mulleres empadroadas. a violencia e a percepción que teñen delas mesmas fronte a outros colectivos de mulleres).• Perfil da muller en situación ou risco de exclusión social re- sidente na cidade de Vigo e a súa Área Intermunicipal. • Características e oferta de actividades dos recursos desti- nados á muller da Mancomunidade de Vigo. - Idade • Asociacións de mulleres presentes nos diferentes conce- - Nacionalidade llos. - Estado civil Dos doce concellos que conforman a área xeográfica de aná- lise - concello de Baiona, Fornelos de Montes, Gondomar, Ni- - Número de fillos/as grán, Pazos de Borbén, Mos, O Porriño, Redondela, Salceda de Caselas, Salvaterra de Miño, Soutomaior e Vigo – conta- - Situación familiar mos coa colaboración directa de todos eles na obtención dos datos cuantitativos necesarios para o presente proxecto, a - Nivel formativo excepción de elementos puntuais da súa realidade social que non puideron ser reflectidos neste estudo.
  31. 31. Obxectivos
  32. 32. Obxectivos 33Os obxectivos que se pretenden acadar coa investigación exclusión social e, en particular, coa exclusión social desdeson: unha perspectiva de xénero. • Afondar no coñecemento dalgúns dos colectivos de exclu-Obxectivo Xeral sión social desde unha perspectiva de xénero: familias mo- nomarentais, mulleres inmigrantes, mulleres prostituídas,Promover a busca, produción e difusión do coñecemento mulleres presas e ex-reclusas, mulleres transexuais, mulle-sobre as relacións de xénero e as súas causas e consecuen- res con VIH/Sida, mulleres con minusvalías, mulleres tran-cias na exclusión social como base da análise do cambio e seúntes, mulleres toxicómanas ou en proceso dedesenvolvemento social da poboación feminina residente no deshabituación e mulleres vítimas de violencia.concello de Vigo e a súa Área Intermunicipal. • Identificar as posíbeis causas da actual estratificación so- cial e a súa relación coa desigualdade, a pobreza e a ex-Obxectivos Específicos clusión social.• Divulgar e publicar datos que aporten o avance do coñe- • Ampliar a utilización dos coñecementos científicos obti- cemento sobre as relacións xénero-marxinación- dos para a solución dos problemas que afrontan os di- exclusión. versos sectores feminizados e ocupados polas mulleres residentes no concello de Vigo e a súa Área Intermuni-• Coñecer e reflexionar sobre os contidos relacionados coa cipal.
  33. 33. Análise dos datos
  34. 34. Muller e familias monomarentais Co colectivo de Muller e Familias Monomarentais realiza- mos unha mostraxe de 15 enquisas entre as nais soltei- ras da Mancomunidade de Vigo, as do CPR San José de la Guía e as do Centro Educativo Nuestra Señora de la Espe- ranza.
  35. 35. Muller e familias monomarentais 37A sociedade española evolucionou de maneira abrainte nos unha parella, frecuentemente a constituída polos/as avósúltimos anos, evolución que tivo consecuencias na institu- dos nenos ou nenas. Neste caso fálase de núcleo monopa-ción familiar. A familia española atópase nunha etapa de pro- rental secundario ou dependente.fundas transformacións, que abranguen tanto a súa estruturacomo a dinámica dos procesos e os roles que se desempeñan O IV Plan Integral de Apoio ás Familias constitúe o marcono seu seo. sobre o que o Goberno de Galicia artella a súa política no que respecta á estabilidade, calidade de vida, autonomía, be-Podemos observar que se reduciron drasticamente os fogares nestar e mellor desenvolvemento das familias galegas nosmúltiples ou complexos (aqueles nos que convivían distintos distintos escenarios sociais (traballo, vivenda, educación,núcleos familiares) e que, xunto ás familias nucleares tradi- etc). Configúrase como unha alternativa de mellora aos pro-cionais (unha parella conxugal e os seus fillos e fillas), teñen blemas e realidades das familias, buscando a corresponsabi-cada vez máis presenza as familias “posnucleares”: unións lización da Administración Pública e da sociedade civil anon matrimoniais, parellas sen descendencia, familias “re- través dunha transversalidade da actuación pública e da cre-constituídas ou combinadas” (procedentes de unións ante- ación de espazos de cooperación.riores), parellas homosexuais e, desde logo, as familiasmonoparentais (pódense constituír a partir da maternidade Estas distintas circunstancias non son meras anécdotas,ou paternidade biolóxica ou adoptiva en solitario, a raíz da senón que configuran distintas traxectorias vitais que pro-morte do/a cónxuxe, ou ben a partir da separación, divorcio pician un acceso desigual aos privilexios sociais.ou anulación do vínculo dunha parella). A diferenciación actual entre as familias xerais e/ou tradi-Unha porcentaxe dos núcleos monoparentais ou monoma- cionais e as familias monoparentais é a seguinte:rentais inclúense dentro dunha familia complexa na que hai FAMILIA XERAL FAMILIA MONOPARENTAL Axudas Económicas Axudas Económicas • Beneficios fiscais por fillo/a a cargo • Pago de 3.500 desde o primeiro fillo/a e baixo a condición • Redución por coidado de fillos/as menores de tres anos. de familia monoparental. • Axuda por parto ou adopción do terceiro fillo/a ou seguin- • Pago de 3.500 euros por segundo fillo/a e baixo a condi- tes. ción de familia monoparental. • Axuda por parto, adopción ou acollemento múltiples. • Axudas Bolsas Comedor • Prestación por fillo/a ou menor acollido a cargo. • Cheque Bebé • Axuda por fillo/a discapacitado/a. • Traballadoras autónomas reincorporadas despois da mater- Axudas sociais a Familias Numerosas nidade. • Axudas sociais a familias numerosas (a familia monoparen- • Axudas autonómicas. tal con dous fillos/as está considerada como familia nume- rosa). Bolsas Créditos e Préstamos • Bolsas para Libros de Texto. • Hipoteca Monoparental en Caixa Navarra. • Bolsas de Comedor escolar. • Crédito gardería en Caixa Navarra. • Bolsas para o transporte escolar. • Préstamo automóbil ou reforma de casa en Caixa Navarra. • Bolsas para a escolarización no primeiro ciclo de Ecuación Infantil en centros privados. Permisos e Licenzas Programa Primeiros Días • Permiso por maternidade • Programa primeiros días do Concello de Madrid. • Permiso de paternidade • Risco durante o embarazo ou a lactación • Redución da Xornada laboral. • Ausencias para probas prenatais • Excedencia maternidade ata os tres anos do bebé.
  36. 36. 38 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroAs lexislacións europeas amosan os distintos posicionamentos que os poderes públicos manteñen ante estas situacións: Permiso para Lex. Anos de Permiso para País Lexislación donación de Específica criopreservación experimentación embrións Acta de Protección Non (tras a fusión de gametos A Alemaña Non Non Non Embrionaria. 1999 ou 2 pronúcleos) Acta de Mediciña Austria Non Non 1 (Excepcionalmente) Só a non destrutiva Reprodutiva. 1992 Só coa aprobación Dinamarca Acta de 1996 Non Non 5 individualizada segundo Código Ético Poderase prolongar ata o momento que se considere polos responsábeis médicos/as, co Lei 14/2006, de 26 dictame favorábel de de maio, de técnicas Si Si especialistas independentes e Ata os 14 días España de reprodución alleos/as ao centro humana asistida correspondente, que a receptora non reúne os requisitos clinicamente axeitados. A non destrutiva Francia Acta de 1994 Si Si Non excepcionalmente Grecia Acta de 1992 Si Si Indefinidamente Non regulamentación Acta de 1992. Indefinidamente, co Holanda Nova Acta Si Si Ata os 14 días consentimento específico. Parlamentaria, 1997 Gametos: si, indefinidamente. Non, aínda que Preembrións: unicamente por excepcionalemte se autoriza Lei 40/2004, de 10 Italia Si Non problemas de saúde da nai ata con fins terapéuticos e de febrero de 2004 que se lle poidan implantar diagnósticos se non hai un cando mellore. método alternativo Acta de Noruega experimentación Non Non 3 Non embrionaria, 1994 Acta de 1990, Reino Unido Fertilidade Humana e Si Si 5 Ata os 14 días Embrioloxía Lei sobre Suecia Investigación Non Non 1 Ata os 14 días Embrionaria, 1991
  37. 37. Muller e familias monomarentais 39M DATOS PERSOAIS En conxunto suman un total de 27 fillos/as – unha media de 1.8 fillos/as por muller – dos cales o 59,26% son menores de idade, atopándose en 13 dos casos a cargo da familia directaSegundo os datos da Enquisa da Poboación Activa, das (e extensa) e nos 2 restantes en situación de acollemento.421.400 familias monoparentais que había en España a finaisdeste ano, o 88,23 % estaban formadas por mulleres como fi-gura principal. Deste total, 289.300 eran menores de 45 anose o 75,15% estaban ocupadas.A sociedade articúlase arredor do binomio formado polo tra-ballo produtivo e o traballo reprodutivo. Esta distribuciónresponde á aplicación de dúas lóxicas diferenciadas: a lóxicamasculina e patriarcal da produción e a lóxica feminina ematernal da reprodución.A división sexual das actividades, así como as crenzas sobreo masculino e o feminino, impuxéronlles a homes e mulleresun tempo único, orientado á realización destas tarefas asig-nadas segundo o sexo, privándoos de oportunidades paradesenvolver outras dimensións da personalidade e actuandocomo factor de desigualdade.Da mostraxe tomada para este estudo, 12 das 15 mulleresenquisadas atópanse na marxe de idade comprendida entre os36-55 anos. O 40% son solteiras, o 33,3% divorciadas e o26,7% separadas.
  38. 38. 40 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroM FORMACIÓN M REDES DE INTEGRACIÓNPresentan un nivel formativo medio-baixo, representado polo Das 15 mulleres, 14 afirman manter un alto grao de relación60% das mulleres que unicamente teñen cursados os estudos cotiá coa poboación do seu municipio de residencia, asíprimarios. Un 33,3% rematou con éxito a totalidade das eta- como sentirse respectadas pola mesma. Porén, un 26,7% di-pas de ensinanza obrigatoria, entre as que se atopa unha pe- ferencia a situación actual da que viviron hai uns anos, noquena mostra con estudos de Formación Profesional. momento de quedar embarazadas e converterse en nais sol- teiras.A formación continua covértese, nestes casos, nun elementobásico para a consecución dunha posición competitiva no mer- A falta de recursos públicos motiva que o coidado das per-cado laboral e a súa carencia supón unha dificultade tanto para soas dependentes sexa unha tarefa asumida fundamental-a inserción laboral como para o mantenemento do emprego. mente polas mulleres que, en moitos casos, se ocupan tamén da súa familia extensa. Esta situación repercute sobre as súasEntre as actividades de formación complementaria que un posibilidades de participación social, laboral, de formación e6,7% delas referencia, atopamos exemplos de cursos de ofi- mesmo sobre a súa saúde.mática e de coidado de persoas dependentes. Estas mulleresteñen especiais dificultades de acceso ás accións formativas Por esta razón, este grupo ten uns niveis de participaciónpor mor das súas responsabilidades familiares, que fan in- baixos, con escasas mostras de implicación en actividadescompatíbel esta formación coas obrigas do fogar. formativas, socioculturais e/ou comunitarias.Con respecto ao coñecemento das linguas oficiais da nosacomunidade, o 100% non presenta dificultades importantesno manexo do Castelán, mais en canto ao idioma Galego, un60% ten dificultades para falalo e un 86,7% para escribilo.
  39. 39. Muller e familias monomarentais 41M EMPREGO O tecido empresarial galego está formado basicamente por pemes e micropemes, que son aínda pouco coñecedoras da corresponsabilidade empresarial. Por esta razón, a cidadaníaO 60% das mulleres realiza algunha actividade remunerada atopa enormes dificultades para conciliar a súa vida laboralenmarcada dentro do sector servizos, como son as profesións e persoal.de limpadoras, auxiliares administrativas e coidadoras de per-soas dependentes (nenos/as e maiores). A taxa de actividade do grupo durante os dous últimos anos sitúase arredor do 73,3%. Desta cifra, 5 mulleres permane-Estas actividades laborais teñen como elementos comúns a ceron de maneira continuada no seu posto de traballo du-precariedade salarial, a inestabilidade e o seu carácter even- rante un período superior a 12 meses.tual, e realízase nun 22,2% dos casos na economía somer-xida.As dificultades de acceso ao emprego formal e continuadoda mostra teñen como pilar fundamental o coidado da pro-pia familia e da familia extensa, en moitos dos casos.O grupo restante adícase en exclusiva ás responsabilidadesdo fogar.
  40. 40. 42 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroM PROTECCIÓN SOCIAL parte dos sistemas de protección social baseada aínda na ló- xica do varón como sustentador económico.Na actualidade, resulta unha novidade que as familias mo- Por esta razón, e a pesar de que o 60% das mulleres enqui-noparentais estean formadas maioritariamente por mulleres sadas realizan unha actividade económica remunerada, oseparadas, divorciadas ou solteiras con fillos/as baixo a súa 46,7% ten uns ingresos mensuais inferiores aos 600,00 €, eresponsabilidade e que se consideren, en principio, unida- tan só un 13,3% supera esta barreira para situarse por de-des domésticas viábeis e dignas de protección. baixo dos 900,00 €.Nalgúns países moitas delas requiren efectivamente esta pro-tección, xa que co debilitamento das redes comunitarias e deparentesco e co deterioro do mercado de traballo acotío sonvítimas de situacións de pobreza e necesidade social.O máis característico das familias monoparentais en Españaé o seu grao desigual de protección social. Mentres que asnais solteiras e separadas ou divorciadas teñen que saíradiante confiando no seu propio traballo, na percepción daspensións dos seus ex-maridos ou compañeiros ou eventual-mente na axuda da asistencia social, as viúvas dispoñendunha pensión da Seguridade Social garantida, por máis que O problema que xenera a familia monoparental non reside nao seu importe sexa moi modesto. súa estrutura como tal, senón no feito de que esta estrutura está mal adaptada á sociedade na que se desenvolve. O es-Deste grupo de estudo, o 66.7% percibe algunha axuda ou tudo da monoparentalidade en Europa revela que esta cate-prestación, entre as que se atopan principalmente a Renda goría social constitúe un caixón desastre que aloxade Inserción Social de Galicia, seguida da Axuda por Menor situacións moi diferentes.a Cargo, a Axuda Familiar ou ben a Axuda para os gastos deLibros dos nenos/as escolarizados/as nas etapas de Educa- Das 15 mulleres coas que traballamos, o 86,7% recibiu axuda deción Primaria. organismos e entidades sociais da Mancomunidade, principal- mente dos servizos sociais municipais ou da Xunta de Galicia. As entidades privadas non se configuran coma un recurso vá- lido e adaptado ás súas características e necesidades, dato reflectido no escaso 20% delas que buscou solución á súa situación carencial no sector privado.En contra destes datos, as nais solteiras e divorciadas nosprogramas de benestar están atopando bastantes dificultadespara facerse beneficiarias deste tipo de prestacións econó-micas debido, principalmente, á filosofía que impregna boa
  41. 41. Muller e familias monomarentais 43As nais soas non parecen estar expostas ao risco da pobreza M SITUACIÓN ESPECÍFICAnin son consideradas xa unha ameaza moral para a socie-dade, porque nin o seu comportamento nin o dos seus fi-llos/as parece dar lugar a un problema social grave. A monomarentalidade representa, en certo modo, a culmina- ción dun largo proceso de eclipsamento da figura do pai naPorén, apreciamos a situación carencial na que se atopan in- constelación familiar. Constitúe un síntoma de debilitamentomersas algunhas destas familias no tipo de axuda deman- do dominio do patriarcado e pon a xuízo popular a lexitimi-dada dos servizos sociais do seu municipio de residencia, cun dade exclusiva da familia nuclear.60% delas que presentan serios problemas para acceder a sa-tisfacer as súas necesidades primarias básicas, como son a O 60% das 15 mulleres son nais en solitario debido a unha si-alimentación diaria e a vivenda. tuación derivada dun proceso de divorcio ou separación. O matrimonio xa non é entendido como unha estrutura social para toda a vida e, cada vez máis, as mulleres son quen de plantexarse diversas alternativas á marxe da figura masculina. O 40% restante son nais solteiras por opción e/ou obriga, de- bido á desvinculación total do pai no momento do embarazo.Do 40% das mulleres que se atopan en situación de desem-prego, 4 levan máis de tres anos nesta situación.A situación de inactividade laboral desta parte da mostra nonestá motivada polas variacións do mercado de traballo, senón O 86,7% está ao fronte da súa familia desde hai máis demáis ben por outras circunstancias que moito teñen que ver cinco anos, e desta cifra, un 76,9% desde hai máis de dez.coa educación recibida transmisora dos valores patriarcais edo ideario tradicional da figura feminina como peza clave do A Lei 30/1981 do Divorcio en España, e a súa posterior re-desenvolvemento do fogar. forma no ano 2005, axilizou os procesos de rutura ao supri- mir a exixencia de separación previa nun intento de que aEsta escasa participación no emprego remunerado conleva, liberdade, entendida como valor superior do noso ordena-igualmente, escasa implicación no plano político, traducido mento xurídico, teña o seu máis adecuado reflexo no matri-nun 100% das mulleres que non ten afiliación sindical. monio. O 26,7% das mulleres viven no domicilio que compartían coa súa anterior parella. Tamén un 26,7%, fanno nun da súa pro- piedade. Do grupo restante, o 20% vive nunha vivenda alu- gada, o 13,3% na dos seus proxenitores e o outro 13,3% nun recurso social.
  42. 42. 44 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroDo total de mulleres, 12 non manteñen ningún tipo de con-tacto co pai dos seus fillos/as, desvinculación que se pro-duciu na meirande parte dos casos no momento de quedarembarazada.As 3 mulleres que, pola contra, teñen relación co pai, afir-man que este permanece ausente na toma de decisións rela-tivas á educación dos mesmos. Fan uso do réxime de visitase acoden ante pequenos imprevistos, mais a súa implicaciónna crianza dos fillos/as é practicamente nula. Unha nai soa desempregada non ten outra opción que acu- dir á asistencia social, con cobertura de diferente intensi- dade e moi desigual segundo as distintas comunidades autónomas. E van ser estes servizos sociais, xunto coa familia directa e os amigos/as, os que faciliten a tarefa das nais que crían en solitario aos seus fillos/as. O emprego e a formación non están adaptados a esta realidade cambiante e en continuo aumento nas últimas décadas e, xunto coa figura do pai dos fillos/as, son os aspectos máis carencias sinalados polas mu- lleres enquisadas.As responsabilidades familiares son concibidas na maior partedos casos como propias das mulleres, actuando unha vezmáis como factor de desigualdade. Acotío os pais separadosou divorciados ven pouco aos seus fillos/as ou teñen novasobrigas ao convivir con mulleres que teñen fillos/as a cargo Con respecto áo ámbito das relacións sentimentais, estas ví-de relacións anteriores. ronse afectadas tamén nun 80% dos casos, representado polas 12 mulleres que non teñen parella estábel na actuali-Todos os datos indican unha desigual dedicación entre homes dade.e mulleres ás tarefas do fogar e ao coidado doutras persoas,situación que se acentúa cando, ademais, hai persoas de-pendentes, ben sexan crianzas, persoas maiores ou con al-gunha discapacidade.A atención en solitario destas responsabilidades ten comoefecto inmediato a participación escasa ou marxinal de moi-tas mulleres no sector laboral, nunha sociedade na que ditaparticipación é a vía principal de adquisición de dereitos;deste xeito, as mulleres están moito máis desprotexidas so-cialmente cós homes, debido á súa maior precariedade labo-ral e ao seu menor nivel de ingresos, que se traduce nunhamenor capacidade de aforro, en pensións máis baixas e nunmaior risco de pobreza.
  43. 43. Muller e familias monomarentais 45M TEMPO DE LECER M VIOLENCIAO proceso de cambios sociais e persoais que se veñen dando no O 86,7% destas mulleres foron vítimas de violencia no en-último século trouxeron consigo a incorporación das mulleres torno familiar nalgunha das súas posíbeis manifestacións,ao mercado laboral, mais sen que se producise un reequilibrio ben sexa psicolóxica (80%), verbal (86,7%), física (66,7%)no reparto de funcións no ámbito privado. Os roles asumidos do ou sexual (26,7%).coidado das persoas e mantenemento do fogar por parte dasmulleres obríganas a facer un sobreesforzo continuo para con- Nun 60% dos casos foi o motivo principal de separación ouservar o traballo remunerado, renunciando practicamente ao divorcio e a causa identificábel das dificultades que presen-seu tempo libre. tan para establecer e manter unha nova relación sentimen- tal. O 46,7% notificou as agresións ás autoridades competentes, mais unha ampla porcentaxe, arredor do 60%, sentiuse desam- parada e/ou recurriu ao seu círculo próximo. Non podemos es- quecer que o 76,9% das 15 mulleres está separada/divorciada desde hai máis de dez anos e que os grandes cambios lexislati- vos e medidas de protección actuais son moito máis recentes.
  44. 44. 46 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroM RISCOS DE MARXINALIDADE Por esta razón, igualar a mulleres e homes mediante a inte- gración da muller nunha estrutura en sí xerárquica como son os mercados – cun contexto onde o emprego se precariza –Algúns aspectos da pobreza están vinculados ao xénero. A sen cambiala, é un obxectivo difícil de lograr para todo ofenda que separa aos homes das mulleres atrapados no ciclo colectivo feminino e para toda a sociedade.da pobreza segue ampliándose nos últimos anos, fenómenoque se deu a coñecer como “feminización da pobreza”. Ademais, na sociedade galega actual están moi debilitadas as redes de apoio social informal que tradicionalmente existi-Este fenómeno viuse agravado porque tanto nos países desen- ron e que servían de axuda e apoio para as persoas e para asvolvidos como nos países en desenvolvemento produciuse un familias en situación de crise.aumento do número de fogares encabezados por mulleres e,polo xeral, asúmese que os fogares encabezados por mulleresque non teñen acceso ao sustento provenientes de homes quetraballan son máis pobres que os fogares encabezados porhomes.O certo é que, a meirande parte de fogares monoparentaiscon cabeza de familia muller teñen unha probabilidade deser pobres que é significativamente maior que a que presen-tan o resto de modalidades de fogar.
  45. 45. Muller e familias monomarentais 47 Rec. Redes Caract. Enfermi- Emprego Vivenda Condutas Formación Violencia Económicos Sociais Persoais dades FamiliasMonomarentais • • • • • • Inmigrantes Prostituídas Presas e Exreclusas Transexuais VIH / Sida Minusvalía Sen TeitoToxicomanías Violencia de Xénero PROPOSTAS DAS MULLERES AO FRONTE DE FAMILIAS MONOPARENTAIS Acceso normalizado ao emprego. Facilidades para a conciliación da vida familiar e laboral. Sistema de protección social sólido que libere á familia directa da nai (avós/as, irmáns/ás, etc.) das responsabilidades de educación dos fillos/as. Prestación social garantida mentres os fillos/as son menores. Políticas de discriminación positiva nos programas de emprego, de vivenda protexida, de redución da xornada laboral, etc. Facilidades de acceso á formación.
  46. 46. Muller e migracións Co colectivo de Muller e Migracións realizamos unha mos- traxe de 15 enquisas entre as usuarias do Programa Mi- grantes da Fundación Érguete-Integración, o Centro de Información a Mulleres Inmigrantes de Alecrín (CIMI) e o Programa Teranga da Fundación Juan Soñador, todos eles na cidade de Vigo.
  47. 47. Muller e migracións 49Nos últimos dez ou quince anos, a inmigración foi un fenó- tenta trae un incremento da demanda de man de obra nonmeno constante e fundamental para o desenvolvemento eco- cuberta pola poboación autóctona, que é o que muda a súanómico, social e cultural de España, convertíndose así nun tradicional condición de país de emigración nun receptor dedos asuntos máis urxentes da axenda pública na actualidade. inmigrantes.A nivel nacional, Galicia ocupou tradicionalmente a primeira Ademais, o feito migratorio feminino vese alentado polasposición en canto a emigrantes retornados/as. Na década dos novas relacións de xénero. As mulleres europeas que traba-anos noventa e a pesar do proceso de involución demográ- llan fóra do fogar atópanse cunha dobre xornada laboral di-fica experimentado, o saldo migratorio co estranxeiro man- fícil de soster. O avellentamento da poboación, o retrocesotívose sempre positivo e con tendencia marcadamente ou ausencia de políticas sociais e a lenta toma de concien-crecente, con máis notoriedade a partir do ano 1995. cia da importancia da corresponsabilidade por parte dos homes son algúns dos factores causantes da forte demandaNeste fenómeno adquiren unha importancia protagonista as de traballadoras estranxeiras. Como consecuencia, detrásredes sociais-familiares-migratorias establecidas polos emi- dunha muller que traballa fóra do fogar hai outra muller quegrantes galegos/as de xeracións pasadas, condicionando al- ocupa o seu lugar nas tarefas domésticas.tamente a evolución dos fluxos migratorios tal e como naactualidade os estamos experimentando. A súa forte in- No noso territorio predomina a inmigración de carácter eco-fluencia exércese tanto na decisión de emigrar, así como na nómico, e máis en concreto, de persoas que buscan emprego,elección do país de destino. moi notabelmente sobre a inmigración por outros motivos (políticos, culturais ou relixiosos). A presenza de importan-Tomando como referencia os datos do ano 2007, en Galicia tes cantidades de inmigrantes non regulares é a principalfixaron a súa residencia na última década 73.756 estranxei- consecuencia, cos evidentes riscos asociados de deficienteros/as, dos cales 28.180 fixéronno na provincia de Ponteve- integración laboral e social e de discriminación e exclusióndra. social.Case o 50% desta poboación estranxeira son mulleres - Aínda que estes condicionamentos económicos seguen sendo13.891 – con idades comprendidas entre os 20 e os 45 anos, uns dos principais elementos motivadores desta inmigracióndato que supón que falamos do perfil dunha muller en idade feminina, o cambio de valores dos países de acollida, os pro-laboral que emigra para traballar. cesos de urbanización e a globalización das comunicacións e da información levan ás mulleres estranxeiras a substituírA inmigración feminina comeza a considerarse un fenómeno ás españolas no ámbito doméstico, no coidado das persoassocial de entidade propia a partir do ano 1996. A chegada dependentes e mais na súa función reprodutiva.das inmigrantes coincide coa consolidación da democracia ea profunda transformación social e económica experimentada A pesar destes datos, a integración laboral non conleva in-por España na década dos anos noventa, así como coa en- tegración social, senón que se configura como un elementotrada do país na Comunidade Europea. máis da realidade multifactorial que afecta negativamente ao colectivo estranxeiro e, con máis precariedade, ás mulle-Resulta evidente que a inmigración responde ás necesidades res inmigrantes, polo que non se debería establecer comado país de orixe, pero tamén á situación do país de recep- condición indispensábel para o acceso á participación cí-ción: a mellora socioeconómica que vive España nos anos oi- vica.
  48. 48. 50 Marxinad-as. A exclusión social desde unha perspectiva de xéneroM DATOS PERSOAIS O 60% delas poden considerarse recén chegadas ao noso país, factor determinante para aspectos que analizaremos posteriormente como son os índices de participación, de in-As mulleres que chegan a Galicia e se asentan dentro da Área serción laboral e cobertura das necesidades básicas polos sis-Intermunicipal de Vigo da provincia de Pontevedra, son mulle- temas de protección social.res en idade laboral e reprodutiva que emigran para traballar.A maior parte das mulleres enquisadas responden ao perfildunha muller nova, de entre 25-35 anos, solteiras e no 46%dos casos con cargas familiares (entre 1 e 4 fillos/as). Dúasdestas mulleres manteñen aos seus fillos/as a cargo da fa-milia directa no país de orixe. Proceden, na maioría dos casos –11 das mulleres enquisadas–, do continente americano e non podemos establecer unha única causa da emigración, xa que todas sinalan esta decisión per- soal como un fenómeno multicausal que abrangue tanto facto- res económicos, como laborais e/ou familiares. En Galicia, o fenómeno da inmigración é bastante novo, tal e como sucede no resto do noso país, polo que o motivo de máis peso á hora de tomar a decisión de instalarse na nosa comunidade con a familia, e a posibilidade dun contrato de traballo. Este dato confirma que as redes sociais primarias se- guen a actuar de maneira determinante para a integración sociolaboral.

×