Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

benh noi khoa thu y

animal

  • Be the first to comment

benh noi khoa thu y

  1. 1. 1 B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O TRƯ NG Đ I H C NÔNG NGHI P HÀ N I PGS.TS. PH M NG C TH CH (ch biên) TS. CHU Đ C TH NG gi¸o tr×nh ChÈn ®o¸n vµ néi khoa thó y NHÀ XU T B N NÔNG NGHI P HÀ N I - 2009
  2. 2. 2
  3. 3. 3 L I NÓI Đ U Quán tri t ch trương, ngh quy t c a Đ ng và Nhà nư c, nh n th c đúng đ n v t m quan tr ng c a chương trình, giáo trình đ i v i vi c nâng cao ch t lư ng đào t o: “Phát tri n giáo d c và đào t o là m t trong nh ng đ ng l c quan tr ng thúc đ y s nghi p công nghi p hoá, hi n đ i hoá là đi u ki n đ phát tri n ngu n l c con ngư i - y u t cơ b n đ phát tri n xã h i, tăng trư ng kinh t nhanh và b n v ng”, trên cơ s chương trình khung c a B Giáo d c và đào t o ban hành và nh ng kinh nghi m rút ra t th c t đào t o, B Giáo d c và đào t o đã ch đ o các trư ng đ i h c t ch c biên so n chương trình, giáo trình m t cách khoa h c, h th ng và c p nh p nh ng ki n th c th c ti n phù h p v i đ i tư ng sinh viên các trư ng đ i h c. Môn Ch n đoán b nh và B nh n i khoa Thú y trong chương trình đào t o k sư Chăn nuôi - Thú y đư c đ t vào sau các môn khoa h c cơ b n - giai đo n đào t o chuyên ngành, nh m ph c v đông đ o sinh viên các trư ng đ i h c, cao đ ng, trung h c chuyên nghi p chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y nh ng k năng v cơ s ngh nghi p: như cách ti p c n và c đ nh gia súc đ khám b nh, nh ng phương pháp ch n đoán và các bi n pháp phòng tr b nh cho gia súc. Giáo trình g m 2 ph n: Ph n th nh t. Ch n đoán b nh thú y: trang b cho sinh viên thành th o các phương pháp ch n đoán lâm sàng và các xét nghi m đơn gi n; đ ng th i gi i thi u các k thu t ch n đoán m i như: phương pháp X - quang, n i soi, siêu âm, sinh thi t,... Ph n th hai. B nh n i khoa thú y: cung c p đ y đ toàn di n cho sinh viên nh ng ki n th c cơ b n nh t, c n thi t nh t trong công tác đi u tr , m i sinh viên c n v n d ng nh ng ki n th c đó m t cách khéo léo, h p lý, phù h p v i hoàn c nh c th , con b nh c th đ đ t đư c hi u qu đi u tr t t nh t, an toàn nh t. Tham gia biên so n g m có:
  4. 4. 4 Ph n th nh t: Ch n đoán b nh Thú y Chương 1, 2: PGS.TS. Ph m Ng c Th ch Chương 3: TS. Chu Đ c Th ng, PGS.TS. Ph m Ng c Th ch Ph n th hai: B nh n i khoa Thú y Chương 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10: PGS.TS. Ph m Ng c Th ch Do th i gian có h n nên cu n giáo trình không th tránh kh i nh ng thi u sót, chúng tôi mong nh n đư c s góp ý c a đ ng nghi p và b n đ c đ l n xu t b n sau đư c t t hơn. Xin chân thành cám ơn. PGS.TS. Ph m Ng c Th ch
  5. 5. 5 Ph n th nh t CH N ĐOÁN LÂM SÀNG THÚ Y Chương 1 Đ I CƯƠNG V CH N ĐOÁN B NH Tóm t t n i dung: nêu rõ m t s khái ni m v ch n đoán, các phương pháp ch n đoán b nh trong thú y. M c tiêu: giúp cho sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y có nh ng ki n th c cơ b n trong khám b nh cũng như các thu t ng chuyên ngành thư ng dùng. 1.1. KHÁI NI M V CH N ĐOÁN VÀ PHÂN LO I CH N ĐOÁN 1.1.1. Khái ni m ch n đoán Ch n đoán là phán đoán qua vi c phát hi n, ki m tra, phân tích, t ng h p các tri u ch ng đ đưa ra k t lu n ch n đoán v b nh gì và m c đ m c b nh. M t ch n đoán đ y đ và chính xác c n ph i làm rõ đư c các n i dung sau: - V trí b nh trong cơ th - Tính ch t c a b nh - Hình th c và m c đ c a nh ng r i lo n trong cơ th b nh - Nguyên nhân gây b nh Tuy nhiên, m t quá trình b nh di n ra trong cơ th thư ng ph c t p, ch n đoán dù có t m đ n đâu cũng khó phát hi n h t nh ng thay đ i c a các quá trình đó và tr l i đư c đ y đ các n i dung trên. Ch n đoán lâm sàng càng c n th n, t m d a trên nhi u m t thì càng chính xác. Chú ý: - K t lu n ch n đoán có th thay đ i theo quá trình b nh. - Gia súc có nhi u lo i, đ c đi m sinh lý và các bi u hi n b nh lý chúng cũng r t khác nhau. Ph i c g ng hi u rõ và n m đư c các đ c đi m sinh lý, các bi u hi n b nh lý c a t ng lo i gia súc, v n d ng thành th o các phương pháp ch n đoán thích h p đ rút ra m t k t lu n chính xác cho ch n đoán.
  6. 6. 6 1.1.2. Phân lo i ch n đoán a. Phân lo i theo phương pháp ch n đoán Theo phương pháp ngư i ta chia ch n đoán ra thành: - Ch n đoán tr c ti p: Đây là phương pháp ch n đoán d a vào các tri u ch ng ch y u. Bi n pháp này ch th c hi n hi u qu khi con v t b nh bi u hi n các tri u ch ng đ c trưng, đi n hình. Ví d : Căn c vào các tri u ch ng c a trâu bò như lõm hông bên trái căng ph ng, gõ vào th y âm tr ng, con v t đau b ng, b n ch n khó ch u,…đ k t lu n con v t b chư ng hơi d c . - Ch n đoán phân bi t: Đây là bi n pháp t ng h p t t c các tri u ch ng mà con v t b nh bi u hi n, sau đó phân tích, so sánh, liên h v i các b nh liên quan, dùng phương pháp lo i tr d n nh ng b nh có nh ng đi m không phù h p, cu i cùng còn l i m t b nh có nhi u kh năng mà b nh súc c n ch n đoán m c ph i. - Ch n đoán theo dõi: Trong m t s trư ng h p con v t b nh không bi u hi n các tri u ch ng đi n hình, do v y ta không th đưa ra đư c k t lu n ch n đoán sau khi khám mà ph i ti p t c theo dõi đ phát hi n thêm nh ng tri u ch ng m i; thu th p thêm cơ s , căn c đ k t lu n ch n đoán. - Ch n đoán d a vào k t qu đi u tr : Nhi u trư ng h p con v t có tri u ch ng lâm sàng, mà tri u ch ng này l i có hai hay nhi u b nh khác nhau, khi khám ta r t khó k t lu n là b nh nào. Khi đó ta dùng phác đ đi u tr m t trong các b nh đó và căn c vào k t qu đi u tr đ đưa ra k t lu n ch n đoán. b. Phân lo i theo th i gian ch n đoán Theo th i gian ch n đoán đư c chia làm các lo i sau: - Ch n đoán s m: là đưa ra đư c các k t lu n ch n đoán ngay th i kì đ u c a b nh. Ch n đoán s m mang l i hi u qu cao trong phòng và tr b nh. - Ch n đoán mu n: là các k t lu n ch n đoán đư c đưa ra vào th i kì cu i b nh, th m chí khi gia súc ch t m khám m i ch n đoán đư c b nh. c. Phân lo i theo m c đ chính xác Theo m c đ chính xác, ch n đoán đư c phân ra làm các lo i sau: - Ch n đoán sơ b : là vi c đưa ra các k t lu n ch n đoán ngay sau khi khám b nh đ làm cơ s cho đi u tr . Ch n đoán sơ b đưa ra các k t lu n chưa đư c chính xác, do v y c n ti p t c theo dõi con v t b nh đ đưa ra các k t lu n ch n đoán chính xác hơn. - Ch n đoán cu i cùng: là vi c đưa ra các k t lu n ch n đoán sau khi đã khám kĩ và căn c vào tri u ch ng đ c trưng, sau m t th i gian theo dõi c n thi t, căn c vào k t qu đi u tr .
  7. 7. 7 - Ch n đoán nghi v n: Đây là bi n pháp thư ng g p trong lâm sàng thú y, khi th y m t ca b nh không có tri u ch ng đ c trưng, đi n hình, khi đó thư ng đưa ra các k t lu n nghi v n v b nh đ làm cơ s cho đi u tr . K t lu n nghi v n c n đư c ki m nghi m thông qua vi c theo dõi b nh súc và k t qu đi u tr . 1.2. KHÁI NI M V TRI U CH NG VÀ PHÂN LO I TRI U CH NG 1.2.1. Khái ni m tri u ch ng Tri u ch ng là nh ng r i lo n b nh lý do nguyên nhân b nh gây ra như nh ng bi u hi n khác thư ng v cơ năng (tăng nh p tim, tăng huy t áp,…) và nh ng bi u hi n b nh lý ( viêm, v t loét,…). Tri u ch ng xu t hi n khi nguyên nhân gây b nh đ s c làm r i lo n s ho t đ ng bình thư ng c a cơ th . Nhi m v r t quan tr ng c a ch n đoán là phát hi n tri u ch ng c a b nh. Khi con v t m c b nh có th bi u hi n r t nhi u các tri u ch ng khác nhau, m i tri u ch ng có m t giá tr ch n đoán nh t đ nh. 1.2.2. Phân lo i tri u ch ng a. Phân lo i theo ph m vi bi u hi n - Tri u ch ng c c b : là nh ng r i lo n b nh lý xu t hi n m t b ph n hay m t khí quan nào đó c a con v t b nh. Ví d : Khi con v t b đau m t: m t có bi u hi n sưng đ , ch y nư c m t, n u n ng ch y m , m t sưng húp, con v t không nhìn th y đư c (hình 1.1). - Tri u ch ng toàn thân: là nh ng r i lo n b nh lý xu t hi n do các ph n ng trên toàn b cơ th đ i v i m t nguyên nhân gây b nh. Ví d : Con v t có bi u hi n m t m i, rũ, b ăn, s t, r i lo n tu n hoàn. Như v y, tri u ch ng toàn thân nói lên tình tr ng cơ th . b. Phân lo i theo giá tr ch n đoán - Tri u ch ng đ c thù: là tri u ch ng đ c trưng ch có m t b nh nào đó, khi g p tri u ch ng y thì ch n đoán ngay đư c b nh đó. Tri u ch ng đ c thù ch có m t s b nh, không ph i b nh nào cũng có tri u ch ng này. Ví d : Các d u đ có hình: vuông, tròn, đa giác,… trên da c a l n trong b nh Đóng d u l n là tri u ch ng đ c thù (hình 1.2) Hình 1.1. Ng a đau m t
  8. 8. 8 - Tri u ch ng ch y u và tri u ch ng th y u: Khi con v t b b nh nào đó có th có nhi u tri u ch ng. Trong đó, m t s tri u ch ng thư ng g p ho c đ c trưng trong b nh đó, nh ng tri u ch ng này g i là tri u ch ng ch y u (có nhi u ý nghĩa trong ch n đoán b nh). M t s tri u ch ng khác ít g p ho c không đ c trưng g i là tri u ch ng th y u (ít có ý nghĩa ch n đoán). Ví d : Khi con v t b b nh đư ng hô h p thư ng có các tri u ch ng ch y u là ho, khó th ,... có th có các tri u ch ng th y u: r i lo n tiêu hóa, m t m i, b ăn,… - Tri u ch ng đi n hình và tri u ch ng không đi n hình: Tri u ch ng đi n hình là nh ng tri u ch ng ph n ánh quá trình phát tri n đi n hình c a b nh. Qua tri u ch ng đi n hình ngư i ta xác đ nh đư c giai đo n ti n tri n c a b nh. Ví d : Quá trình phát tri n c a b nh thùy ph viêm thư ng có ba giai đo n (xung huy t gan hóa, tiêu tan), tương ng v i ba giai đo n này khi ta khám b ng cách gõ vào vùng ph i c a con v t phát ra các âm như sau: âm bùng hơi, âm đ c. Nhi u b nh có nh ng tri u ch ng không hoàn toàn theo quy lu t phát tri n thư ng th y c a b nh, nh ng tri u ch ng như v y g i là tri u ch ng không đi n hình. - Tri u ch ng c đ nh và tri u ch ng ng u nhiên: Tri u ch ng c đ nh là tri u tr ng thư ng có trong m t s b nh. Tri u ch ng ng u nhiên là tri u ch ng có lúc xu t hi n, có lúc không trong m t b nh nào đó. Ví d : Âm ran trong m t s b nh như: viêm ph qu n ph i, thùy ph viêm, viêm ph i ho i thư và hóa m ,... là tri u ch ng c đ nh. Trong b nh viêm d dày cata m n tính con v t đôi khi có tri u ch ng th n kinh (run r y ho c co gi t), đó là tri u ch ng ng u nhiên. - Tri u ch ng trư ng di n và tri u ch ng nh t th i: Tri u ch ng trư ng di n là tri u ch ng xu t hi n trong su t quá trình b nh. Tri u tr ng nh t th i ch xu t hi n trong m t giai đo n ti n tri n c a b nh. Ví d : Trong b nh viêm ph qu n ph i, con v t ho su t quá trình b nh, lúc đ u là ho khan và ng n, con v t có c m giác đau. Sau đó ti ng ho ư t và kéo dài, con v t b t đau. Như v y, ho là tri u ch ng trư ng di n trong b nh này. Khi nghe vùng ph i, lúc đ u th y âm ran ư t sau th y âm vò tóc, như v y âm ran là tri u ch ng nh t th i. - H i ch ng: là tri u ch ng chung cho nhi u b nh, thư ng g m nhi u tri u ch ng xu t hi n ch ng lên nhau. Hình 1.2. D u son trên da l n b nh b nh
  9. 9. 9 Ví d : H i ch ng hoàng đ n, h i ch ng tiêu ch y, h i ch ng đau b ng ng a, h i ch ng ure huy t,… 1.3. KHÁI NI M V TIÊN LƯ NG VÀ PHÂN LO I TIÊN LƯ NG 1.3.1. Khái ni m tiên lư ng Tiên lư ng là vi c ngư i khám đưa ra các d ki n v th i gian kéo dài c a b nh, các b nh k phát có th x y ra, kh năng cu i cùng c a b nh,... sau khi đã khám b nh kĩ lư ng và n m ch c tình hình b nh. Ch n đoán b nh là k t lu n c a hi n t i, còn tiên lư ng là đưa ra các d ki n trong tương lai. Tiên lư ng là m t công vi c ph c t p, đòi h i ph i có s suy xét nhi u m t. Tiên lư ng không ch đánh giá v t b nh s ng hay ch t, kh i hay không kh i mà còn ph i tính đ n t n kém bao nhiêu, có kinh t hay không,... Do v y, tiên lư ng r t có ý nghĩa trong đi u tr lâm sàng thú y. Đ đánh giá tiên lư ng đư c t t, ngư i bác sĩ thú y ph i v ng v chuyên môn, giàu kinh nghi m công tác và am hi u v ki n th c kinh t , xã h i. 1.3.2. Phân lo i tiên lư ng Tiên lư ng t t: B nh súc có kh năng kh i b nh, khôi ph c đư c s c kh e, khôi ph c đư c kh năng s n xu t và v n gi đư c giá tr kinh t . Tiên lư ng không t t: B nh súc ch t ho c không có kh năng kh i b nh hoàn toàn, m t kh năng s n xu t ho c m t năng l c làm vi c. N u đi u tr kh i cũng m t nhi u th i gian và tiêu t n nhi u ti n c a. Tiên lư ng nghi ng : là trư ng h p b nh súc có bi u hi n b nh ph c t p, tri u ch ng không đi n hình, không đ cơ s đ đưa ra đánh giá tiên lư ng v b nh. Tuy nhiên, m t s trư ng h p c n có k t lu n tiên lư ng đ có bi n pháp x lí ti p, nhưng k t lu n đó không ch n ch n, đó là tiên lư ng nghi ng . 1.4. PHƯƠNG PHÁP G N VÀ C Đ NH GIA SÚC 1.4.1. Phương pháp g n gia súc Đ đ m b o an toàn cho ngư i và gia súc, khi khám b nh và tr b nh cho gia súc ph i bi t cách g n gia súc. Trư c khi ti p xúc v i gia súc c n ph i h i kĩ ch gia súc đ bi t đư c tính tình c a con v t như con v t có hay c n, hay đá không?,... Ngư i khám khi g n gia súc ph i có thái đ i ôn hòa, bình tĩnh, đ ng tác nh nhàng, d t khoát, không nên có nh ng đ ng tác thô b o làm cho gia súc s s t, ph n ng m nh. Đ i v i trâu bò và ng a: Đ ti p c n, ngư i khám nên đ ng trư c gia súc, cách kho ng 1m, r i t t ti n l i g n, m t tay c m dây cương (ng a) ho c dây mũi (trâu bò), tay kia xoa ho c v nh nhàng vào con v t đ làm quen.
  10. 10. 10 Đ i v i chó: Đ ti p c n, ngư i khám nên bi t tên con v t và dùng th c ăn. Đ i v i l n: nên dùng th c ăn đ ti p c n. 1.4.2. Phương pháp c đ nh gia súc a. Ý nghĩa c a vi c c đ nh gia súc Đ ti n hành t t các thao tác: tiêm, l y máu, băng bó v t thương, làm các ph u thu t ngo i khoa như m d c , thi n trâu bò đ c,... ho c cho chúng u ng thu c, ngư i cán b thú y thư ng ph i b t gi và c đ nh chúng (trâu, bò, l n,…). Hi u qu c a các công vi c trên ph thu c r t l n vào khâu c đ nh gia súc. b. Các khâu chu n b đ c đ nh gia súc Ki m tra k các d ng c dùng đ c đ nh như dây th ng, gióng gia súc,... xem có đ và ch c ch n không? Ph i bi t sơ qua v tính tình con v t trư c khi ti p xúc. Ph i làm quen gia súc, thao tác nhanh nh n, d t khoát, tránh nh ng đ ng tác quá thô b o làm cho gia súc s hãi ho c ph n ng m nh d n đ n khó khăn cho vi c c đ nh chúng. c. M t s phương pháp c đ nh gia súc * Đ i v i trâu bò - Phương pháp k p c : Ch n 2 đo n tre ho c 2 đo n cây ch c ch n, chôn xu ng đ t chéo nhau. Phía trên bu c l i t o ra m t khe v a đ cho trâu, bò chui qua (cũng có th l i d ng nh ng cây có 2 ch phù h p đ c đ nh). Khi c đ nh trâu, bò thít ch t 2 dây 2 nút A, B. Có m t ngư i gi th ng mũi (hình 1.3). - Phương pháp c t c đ nh và bu c s ng hình s 8 Ch n m t g c cây t nhiên ho c chôn m t c t g ch c ch n. Ghì trán trâu, bò vào sát c t và bu c s ng vào c t theo hình s 8, thít ch t s ng vào c t. C n có m t ngư i gi mũi trâu và đ u dây th ng s 8 đ trâu đ ng yên khi tiêm ho c th c hi n các th thu t khác (hình 1.4) - Phương pháp c đ nh đ ng (C đ nh trâu bò trong giá 4 tr ) Hình 1.3. K p c và 2 nút dây th t
  11. 11. 11 Hình 1.4. C t hình s 8 s ng trâu vào c t ho c g c cây Hình 1.5. Gi trâu bò đ c trong giá b n tr đ thi n Ph n đ u và ph n c đư c k p và bu c ch t (hình 1.5) đ gia súc ch đ ng t i ch , không ti n lên, cũng không lùi l i đư c. Hai chân sau dùng th ng bu c theo hình s 8. Ph n ng c và b ng dùng dây th ng ch c bu c đ vào gióng. Không cho gia súc n m xu ng đ d dàng th c hi n ph u thu t ho c khám b nh. - Phương pháp v t trâu bò Trong m t s ph u thu t ngo i khoa b t bu c ph i v t ngã trâu, bò đ c đ nh chúng. Có nhi u phương pháp v t trâu bò nhưng thư ng dùng phương pháp sau: Chu n b bu c: L y m t dây th ng th t ch c ch n dài 5 - 6m. M t đ u th ng bu c c đ nh vào hai s ng gia súc, ph n còn l i cu n l n lư t làm 2 vòng (hình dư i). M t vòng sau nách và m t vòng trư c đùi gia súc. Đo n còn l i kéo th ng d c theo thân gia súc. V t gia súc: Ti n hành theo trình t sau: M t ngư i kho m nh gi 2 s ng đ b đ u con v t ngư c theo chi u đ nh cho con v t ngã. Hai ho c ba ngư i kéo đo n dây th ng còn l i theo chi u d c thân gia súc (hình 1.6). Chú ý: - Ph i có s th ng nh t gi a ngư i b đ u gia súc và nh ng ngư i kéo th ng phía sau. Trư c khi v t ph i ki m tra m t đ t không g gh , không có g ch đá và không nên cho gia súc này ăn quá no. Hình 1.6. Phương pháp v t bò đ c đ nh
  12. 12. 12 - Khi con v t n m xu ng ph i có ngư i đè ch t đ u và ghìm s ng con v t xu ng sát đ t. L y dây th ng khác bu c hai chân sau và hai chân trư c c a trâu bò ch m l i v i nhau. Dây th ng ph i bu c sao cho khi không c n dùng n a, c i ra m t cách d dàng nhanh chóng. * Đ i v i bê nghé: Ngư i ta thư ng túm chân v t n m, đè c đ c đ nh chúng Hình 1.7. C đ nh nghé (túm chân v t n m) * Đ i v i dê c u: Đ c đ nh, ngư i ta thư ng đ ng d c theo chi u con v t, hai chân k p vào hai thành b ng, hai tay n m ch t s ng con v t. Hình 1.8. Phương pháp c đ nh dê Hình 1.9A. Phương pháp c đ nh l n * C đ nh l n: - Đ i v i l n l n: L n đư c c đ nh b ng cách l ng m t thòng l ng vào hàm trên, sau đó l ng ti p thòng l ng th 2 quanh mõm đ gi cho hàm c a nó đóng l i. - Đ i v i l n con: Ngư i ta thư ng dùng phương pháp túm chân l n k p gi a hai đùi đ c đ nh l n con (hình 1.10)
  13. 13. 13 Hình 1.9B. Phương pháp c đ nh l n l n Hình 1.10. Phương pháp c đ nh l n con (túm chân l n k p gi a hai đùi) * C đ nh chó: Ngư i ta thư ng dùng phương pháp đeo r mõm ho c bu c mõm chó. - Phương pháp bu c mõm chó: Đ u tiên ph i đeo r mõm ho c b c m m chó, sau đó dùng dây v i cho vào m m, phía trong răng nanh, r i bu c hàm dư i l i, vòng dây bu c lên hàm trên, cu i cùng th t nút l i phía sau c (hình 1.11) - Phương pháp đeo r mõm chó: Hình 1.11A. Phương pháp bu c mõm chó Hình 1.11B. Phương pháp đeo r mõm chó * C đ nh gà - Đ i v i gà l n: Dùng bàn tay trái lu n xu ng dư i lư n r i nh c gà ra kh i chu ng. Ho c dùng tay ph i túm l y 2 chân gà nh c ra kh i l ng. Sau đó đ t gà xu ng, tay ph i c đ nh 2 chân gà. Tay trái nh nhàng m cánh gà ra đ ngư i th 2 làm các thao tác (tiêm, ch ng vacxin).
  14. 14. 14 - Đ i v i gà con: Đ t gà con trong lòng bàn tay trái, dùng ngón tr và ngón cái c đ nh c gà đ đ u gà hư ng lên trên cho ti n vi c nh thu c vào m t, mũi gà ho c cho gà u ng thu c. 1.5. CÁC PHƯƠNG PHÁP KHÁM B NH Đ khám b nh cho gia súc có r t nhi u các phương pháp khác nhau. Các phương pháp khám b nh cho gia súc đư c chia làm hai nhóm g m: các phương pháp khám cơ b n: nhìn, s , n n, gõ, nghe và các phương pháp khám b nh đ c bi t (xét nghi m, X - quang, siêu âm, n i soi,... ) Ph n l n tri u ch ng đư c phát hi n nh các phương pháp khám cơ b n. Tuy nhiên khi m c b nh con v t còn có nh ng bi u hi n phi lâm sàng, nh ng bi u hi n này ch có th phát đư c nh các phương pháp khám đ c bi t như đã nêu trên. 1.5.1. Các phương pháp khám cơ b n a. Phương pháp quan sát (nhìn) Đây là phương pháp khám b nh đơn gi n nhưng chính xác, đư c s d ng r ng rãi trong lâm sàng thú y, là phương pháp đư c s d ng trư c tiên trong ch n đoán b nh gia súc. Qua phương pháp này ta có th bi t đư c tr ng thái gia súc, cách đi đ ng, màu s c và tình tr ng lông, da, niêm m c và các tri u ch ng khác c a con v t. Đ ng th i quan sát giúp ta đánh giá đư c ch t lư ng đàn gia súc, sàng l c đư c nh ng con có nghi v n m c b nh. Khi quan sát tùy theo m c đích và v trí nhìn mà ta đ ng xa hay đ ng g n gia súc. Nhìn chung ta nên quan sát t xa đ n g n, t t ng quát đ n t ng b ph n (hình 1.12). - Nhìn toàn thân: là quan sát tr ng thái, thái đ , c đ ng, tình hình dinh dư ng, dáng đi u,... c a gia súc. - Nhìn c c b : nhìn l n lư t t trư c ra sau, t trái qua ph i, l n lư t các cơ quan b ph n như đ u, c , l ng ng c, vùng b ng, b n chân,... đ phát hi n nh ng bi n đ i b t thư ng n u có như v t thương, v t loét, m n, n t, nư c m t, nư c mũi, d , lông r ng,… Nên quan sát nh ánh sáng ban ngày, n u bu i t i ho c thi u ánh sáng có th s d ng ánh sáng đi n ho c đèn chi u. C n quan sát đ i chi u, so sánh gi a hai b ph n Hình 1.12. Phương pháp quan sát
  15. 15. 15 tương ng c a con v t: hai bên mông, hai bên thành b ng, hai bên ng c, hai bên chân,... và có s so sánh gi a cơ quan t ch c đau v i cơ quan t ch c lành đ th y đư c nh ng bi n đ i b t thư ng. b. Phương pháp s n n S n n là phương pháp dùng c m giác c a ngón tay, bàn tay đ ki m tra ch khám, xác đ nh nhi t đ , đ m, tr ng thái,... và s m n c m c a t ch c cơ th gia súc. S n n cũng bi t đư c c m giác c a con v t khi đau. Qua s n n ngư i khám còn xác đ nh đư c tình tr ng m ch c a gia súc, s n n đ đo huy t áp, đ khám tr c tràng. Do v y, s n n là phương pháp thư ng dùng trong thú y (hình 1.13). S n n có hai cách sau: - S n n nông: là vi c s n n nh ng cơ quan b ph n nông đ bi t đư c ôn đ , đ m c a da, l c căng c a cơ, t n s hô h p, nh p tim,… - S n n sâu: dùng đ khám các khí quan, t ch c sâu trong cơ th gia súc (ví d : S n n d c trâu bò). Khi s n n ki m tra các khí quan, t ch c c a cơ th gia súc, nh c m giác tay ta có th nh n bi t các tr ng thái sau: - D ng r t c ng: Như s vào xương. - D ng c ng: Như s vào gan, th n. - D ng b t nhão: C m giác m m như b t, n tay r i b ra đ l i v t. D ng này thư ng do t ch c b th m ư t (ví d : b th y thũng). - D ng ba đ ng: Khi s th y c m giác lùng nhùng, di đ ng, n vào gi a thì lõm xu ng. D ng này là do t ch c m t đàn tính vì th m đ y nư c (Ví d : Các t ch c b mưng m ). - D ng khí thũng: S vào th y c m giác m m, ch a đ y khí. n m nh vào t ch c nghe th y ti ng kêu lép bép do khí l n sang ph n t ch c bên c nh. D ng này có th do t ch c tích khí ho c có túi không khí. S n n là phương pháp khám b nh đơn gi n, tuy nhiên đ s n n mang l i hi u qu cao đòi h i ngư i khám ph i n m v ng v v trí gi i ph u và có kinh nghi m trong ch n đoán b nh. Hình 1.13. Phương pháp s n n
  16. 16. 16 c. Phương pháp gõ Gõ là phương pháp khám b nh cơ b n, mà cơ s c a nó là âm hư ng, âm thanh do các v t th ch n đ ng t o ra. Các v t th khác nhau, trong các tr ng thái khác nhau khi gõ s cho các âm thanh khác nhau. Do v y, các khí quan t ch c khác nhau trong cơ th gia súc có c u t o và tính ch t khác nhau nên khi gõ s phát ra các âm thanh khác nhau. Trong tr ng thái b nh lí, các cơ quan t ch c cũng thay đ i v tính ch t, khi đó âm phát ra khi gõ s thay đ i. * K thu t gõ Tùy theo gia súc c n khám b nh l n hay nh mà ta có th áp d ng các phương pháp gõ sau: Gõ tr c ti p: dùng ngón tr và ngón gi a c a tay thu n gõ theo chi u th ng đ ng (vuông góc) v i b m t c a t ch c khí quan c n khám. V i cách gõ này, l c gõ không l n, âm phát ra nh , thư ng áp d ng v i gia súc nh . Gõ gián ti p: là các phương pháp gõ qua m t v t trung gian - Gõ qua ngón tay: dùng ngón gi a và ngón tr tay trái đ t sát lên b m t t ch c khí quan c n khám c a gia súc, ngón gi a và ngón tr c a tay ph i gõ lên vuông góc v i hai ngón tay trái. Phương pháp này thư ng áp d ng đ khám cho các loài gia súc nh ( dê, c u, chó, mèo,…) - Gõ b ng búa qua b n gõ: Búa gõ có kích thư c và tr ng lư ng khác nhau tùy theo vóc dáng c a gia súc. Đ i v i gia súc nh thư ng dùng lo i búa có tr ng lư ng nh t 60 - 75 gam, gia súc l n dùng lo i búa n ng hơn 120 - 160 gam (hình 1.14) B n gõ đư c làm cùng v t li u v i búa gõ, có th b ng g , s ng, nh a hay kim lo i. B n gõ có lo i hình vuông, hình tròn dài, hình ch nh t,... sao cho thu n ti n, d thao tác, áp sát đư c vào thân con v t. Cách gõ: Tay trái c m b n gõ (phi n gõ) đ t sát lên b m t khí quan t ch c c a gia súc c n khám. Tay ph i c m búa gõ, gõ d t khoát t ng ti ng m t. L c gõ m nh hay nh ph thu c vào t ch c c n gõ to hay bé, nông hay sâu. Khi gõ m nh, các ch n đ ng có th lan trên b m t cơ th t 4 - 6cm, sâu đ n 7cm, còn n u gõ nh các ch n đ ng lan 2 - 3cm và sâu 4cm. Khi gõ nên đ gia súc nơi yên tĩnh, không có t p âm đ tránh làm l n t p v i âm gõ. Do v y, nên đ gia súc trong phòng có di n tích phù h p và đóng kín c a. * Nh ng âm gõ Tùy theo đ c đi m và tính ch t c a các t ch c, khí quan mà có các âm gõ sau: Hình 1.14. Búa gõ và b n gõ
  17. 17. 17 - Âm trong: âm này vang m nh, âm hư ng kéo dài Ví d : khi gia súc kh e m nh n u ta gõ vùng ph i và vùng manh tràng thí âm phát ra s trong. - Âm đ c: âm này có ti ng vang y u và ng n Ví d : khi gõ vùng gan ho c vùng có b p cơ dày s phát ra âm đ c. Khi ph i b thùy ph viêm giai đo n gan hóa ta gõ cũng s nghe th y có âm đ c. - Âm đ c tương đ i: là âm phát ra khi ta gõ vùng rìa ph i, vùng quanh tim ho c vùng ph i b xung huy t (do t ch c ph i v a ch a nư c, v a ch a khí),… - Âm tr ng: là nh ng âm to nhưng không vang Ví d : âm phát ra khi ta gõ vào vùng d c ho c vùng manh tràng gia súc nhai l i kh e m nh. d. Phương pháp nghe Nghe là phương pháp dùng tr c ti p tai ho c qua d ng c chuyên d ng đ nghe nh ng âm phát ra t các khí quan b ph n c a c a cơ th gia súc như tim, ph i, d dày, ru t,…đ bi t đư c tr ng thái và s ho t đ ng c a các cơ quan, b ph n đó. * Các phương pháp nghe: có hai phương pháp nghe Nghe tr c ti p: là cách dùng tr c ti p tai, áp sát vào cơ th gia súc đ nghe, ngư i nghe có th dùng m t mi ng v i ho c mi ng khăn s ch ph lên vùng c n nghe trên cơ th gia súc đ gi v sinh. Khi nghe ph n ng c c a gia súc thì ngư i nghe quay m t v phía đ u gia súc, còn khi nghe ph n b ng c a gia súc thì ngư i nghe quay m t v phía sau c a con v t. Khi nghe tay bên trong c a ngư i nghe đ t lên s ng lưng c a con v t. Nghe gián ti p: Đây là phương pháp nghe qua ng nghe. Hi n nay ngư i ta thư ng dùng ng nghe hai loa có đ phóng đ i âm thanh l n, s d ng thu n l i và âm nghe đư c rõ, không l n t p âm (hình 1.15). * Đi u ki n nghe - Đ gia súc nơi yên tĩnh, tránh gió to, không làm gia súc rung da, gia súc ph i đ ng tư th tho i mái. - Nghe l n lư t t trên xu ng dư i, t trái qua ph i, m i v trí ph i nghe lâu đ xác đ nh rõ âm thanh nghe đư c. Hình 1.15. Nghe tim bò
  18. 18. 18 - Khi nghe ph i có s so sánh đ i chi u gi a hai bên ng c, n u mu n nghe rõ thì cho gia súc v n đ ng trong vài phút. 1.5.2. Các phương pháp khám đ c bi t Trong nhi u trư ng h p, các phương pháp khám cơ b n không th đưa ra nh ng k t lu n ch n đoán chính xác ho c c n ph i có thêm căn c đ k t lu n v b nh thì vi c s d ng các bi n pháp khám đ c bi t là c n thi t. Các phương pháp khám đ c bi t bao g m các phương pháp sau a. Xét nghi m Trong m t s b nh c th c n ph i ti n hành m t s xét nghi m c n lâm sàng (trong phòng thí nghi m) như các xét nghi m máu, phân, nư c ti u, s a,... b. X - quang Ch n đoán X - quang là nh ng phương pháp dùng tia Rơnghen đ khám xét các khí quan trong cơ th . Nh ng phương pháp đó d a vào: - Tính ch t đâm xuyên sâu c a tia Rơn-ghen. - S h p th tia Rơn-ghen khác nhau c a các ph n t trong cơ th . Do các mô h p th tia Rơn-ghen khác nhau nhi u hay ít nên nó t o ra nh ng hình X - quang đ m hay nh t. Vì tia Rơn-ghen không tác d ng trên võng m c m t nên đ th y các hình nh đó, ngư i ta ph i dùng các phương pháp đ c bi t sau: - Phương pháp ch p X - quang: dùng phim nh đ ch p (hình 1.16). - Phương pháp chi u X - quang hay chi u đi n: dùng màn chi u huỳnh quang ho c dùng tăng sáng truy n hình. Hi n nay, ngư i ta không dùng chi u X - quang dư i màn huỳnh quang mà ch chi u X - quang dư i tăng sáng truy n hình đ gi m li u nhi u x , b o v cho th y thu c và cơ th b nh, đ ng th i cho ch t lư ng hình nh t t hơn. Khi c n th y rõ chi ti t c u t o c a m t b ph n c th c a cơ th như: xương, ph i,... ngư i ta s d ng phương pháp ch p X - quang. Tuy nhiên, khi mu n khám xét các b ph n theo đ m i hư ng và mu n th y s chuy n đ ng c a các cơ quan như: nhu đ ng c a d dày ru t,... ngư i ta dùng phương pháp chi u X - quang. Hai phương pháp trên không mâu thu n v i nhau mà đư c s d ng k t h p v i nhau nh m góp ph n nâng cao ch t lư ng và hi u qu c a công tác ch n đoán b nh. Hình 1.16. Ch p X - quang
  19. 19. 19 c. Siêu âm * Nguyên lý J. Curie (1880) và Lippman (1981) đã tìm ra sóng siêu âm trên cơ s hi u ng áp đi n. Trên cơ s tinh th áp đi n ép vào, giãn ra dư i nh hư ng c a dòng đi n xoay chi u t o ra năng lư ng âm h c, ngư i ta ch t o ra các đ u dò phát và thu sóng siêu âm. Các sóng âm đư c phát ra t đ u dò xuyên qua các t ch c cơ th , d i l i m t ph n năng lư ng n u g p các t ch c kháng âm c a t ch c khác nhau. Ph n sóng âm còn l i ti p t c truy n đi và d i l i t i khi không còn năng lư ng. Các sóng âm d i l i tr v đ u dò phát sóng đư c đưa vào b ph n ti p nh n khu ch đ i c a máy siêu âm đ xu t hi n trên màn hi n sóng. Tín hi u ghi nh n trên màn hi n sóng ph n ánh c u trúc c a t ch c khi sóng siêu âm truy n qua như kích thư c, đ dày, biên đ di đ ng, kho ng cách gi a các c u trúc,… Siêu âm là nh ng sóng âm có t n s cao hơn 20.000 Hz, có đ c tính: - S phát x c a siêu âm - Tính d n truy n c a siêu âm. - S ph n h i c a siêu âm khi truy n qua môi trư ng khác nhau c a các cơ quan. - S suy gi m c a siêu âm * Tính ưu vi t c a siêu âm - Phương pháp thăm dò không ch y máu - Không đ c h i cho cơ th nên thăm dò đư c nhi u l n đ theo dõi di n bi n b nh. - S d ng d dàng và có k t qu nhanh chóng. d. N i soi Đ ch n đoán b nh nh t là b nh đư ng tiêu hoá, hi n nay trong y h c dùng các phương pháp n i soi: soi d dày - tá tràng, soi đ i tràng, soi h u môn - tr c tràng, soi b ng (hình 1.18) Hình 1.17. Siêu âm ch n đoán b nh Hình 1.18. Phương pháp n i soi khí qu n gia súc
  20. 20. 20 Soi d dày - tá tràng là phương pháp thăm dò bên trong ng tiêu hoá t th c qu n đ n tá tràng nh máy n i soi d dày tá tràng ng m m. Soi đ i tràng, h u môn - tr c tràng là phương pháp ch n đoán có s d ng ng soi m m đưa t h u môn đi ngư c lên manh tràng đ quan sát t n thương c a t h u môn lên đ i tràng. Soi b ng là phương pháp thăm dò tr c ti p v hình thái m t s cơ quan trong b ng, đánh giá tình tr ng b t thư ng và m i liên quan gi a các cơ quan đó. Qua soi b ng có th sinh thi t đ ch n đoán b nh. Phương pháp này đòi h i s vô trùng tuy t đ i, tuân theo nh ng ch đ nh và ch ng ch đ nh đ h n ch nh ng tai bi n có th x y ra, nguy hi m đ n con b nh (Ví d : nhi m trùng, ch y máu,…). Ngày nay, ngư i ta áp d ng n i soi đi u tr đ thay th m t s ph u thu t thư ng qui ngày càng đư c áp d ng r ng rãi các cơ s n i khoa, ngo i khoa, s n khoa. Ph u th t qua n i soi có nhi u ưu đi m: th i gian ng n hơn, chăm sóc sau ph u thu t đơn gi n hơn, có l i cho s c kho con b nh.
  21. 21. 21 Chương 2 TRÌNH T KHÁM B NH Tóm t t n i dung: - Trình t khi khám m t v t nuôi m c b nh, tác d ng c a b nh án và b nh l ch v m t nghiên c u khoa h c và hành chính pháp lý, cách h i b nh đ i v i ch v t nuôi - Cách ti n trình khám t ng th m t con b nh như ki m tra niêm m c, khám lông và da, khám thân nhi t,… M c tiêu: - Cung c p cho sinh viên nh ng ki n th c v cách l p h sơ b nh, cách ghi chép t ng ph n trong h sơ b nh đ m b o tính khoa h c và trung th c - Giúp cho sinh viên có nh ng k năng khám tương ng v i m i m t cơ quan nh t đ nh và có nh ng ki n th c t ng th vè cách khám, đánh giá m t cơ quan m c b nh theo s bi u hi n khác nhau c a các tri u ch ng. 2.1. H I B NH (h i ch nhà v con v t m) Vi c h i ch nhà s giúp ta có nh ng thông tin quan tr ng ban đ u v bi u hi n b nh trên con v t m, v phương th c chăn nuôi và các lý do khác làm cho con v t m. 2.1.1. H i thông tin v con v t * Ngu n g c v t nuôi: loài, gi ng, xu t x ? (gi ng mua t đâu v hay t gia đình s n xu t đư c?). R t nhi u b nh có liên quan đ n các thông tin này. Ví d : gà ta thư ng ít m c b nh so v i gà công nghi p. Còn v xu t x : n u gi ng mua nơi khác v thì có th mang b nh theo ho c b m c b nh trong quá trình v n chuy n,... * Tu i: v t nuôi còn non, trư ng thành, hay đã già? B i vì có r t nhi u b nh ch x y ra m t đ tu i nào đó. Ví d : b nh l n con a phân tr ng, b nh giun đũa bê nghé. * Tính bi t: đ c hay cái? N u là gia súc cái: th i gian ph i gi ng, ch a, đ , s y thai ho c các v n đ khác như th nào? Nhi u b nh có liên quan đ n tính bi t c a v t nuôi. Ví d : b nh x y thai, viêm vú ch có gia súc cái.
  22. 22. 22 * Tình tr ng hi n t i c a v t nuôi: con v t còn ăn hay b ăn? có đ ng, đi l i đư c hay n m l ,… Qua các thông tin trên có th bi t đư c b nh n ng hay nh và có hư ng can thi p k p th i. 2.1.2. H i bi u hi n c a b nh - B nh x y ra t khi nào? - Ti n tri n c a b nh nhanh hay ch m? - Con v t m có bi u hi n gì khác thư ng k t khi b t đ u m cho đ n khi ki m tra? - Tri u ch ng con v t m? - Có bao nhiêu con ch t trong t ng đàn v t nuôi c a gia đình? - B nh đã t ng x y ra bao gi chưa? - Các lo i v t nuôi khác trong nhà có b b nh không? V t nuôi nhà hàng xóm có b b nh như th không? Qua đó ta có th bi t đư c m c đ n ng nh (ch t nhi u hay ít), b nh c p tính (ti n tri n nhanh) hay m n tính (ti n tri n ch m), m c đ lây lan nhanh hay ch m?. 2.1.3. H i thông tin v môi trư ng xung quanh - Th c ăn, nư c u ng: cho v t nuôi ăn th c ăn gì? Th c ăn có thay đ i gì không? Th c ăn có đ không? Cách cho ăn? Nư c u ng có đ s ch s không? - Phương th c chăn nuôi: nuôi nh t hay th rông? - Chu ng nuôi: có khô ráo không? có v sinh s ch s ? có thư ng xuyên t m ch i cho v t nuôi không? m t đ nuôi, nh t có quá đông không? - Có nh p đàn v t nuôi m i không? - Có mua th t ho c s n ph m chăn nuôi ch mang v nhà không? - Có khách đ n tham quan không? Qua các thông tin trên, ta có th đ nh hư ng đư c: li u có ph i là b nh do nguyên nhân chăm sóc, nuôi dư ng và s d ng, ho c có th do b nh lây lan t xung quanh qua ngư i ho c đ ng v t khác (nh t là đ i v i các b nh truy n nhi m). 2.1.4. Tác đ ng c a ch v t nuôi - Đã phòng vacxin cho con v t chưa? tên vacxin? ai tiêm và tiêm khi nào? - Có cách ly con v t m không? - Có đi u tr b ng thu c không? dùng thu c gì? mua thu c đâu? ai ch a? li u lư ng th nào?
  23. 23. 23 Qua đó ta có th lo i b kh năng x y ra c a các b nh đã đư c phòng b ng vacxin cũng như không l p l i phác đ đi u tr c a ngư i trư c và giúp đ nh hư ng cho vi c ch n đoán, đi u tr v i k t qu cao. 2.2. KHÁM CHUNG 2.2.1. Quan sát bên ngoài con v t m Quan sát đ xem tình tr ng con v t t i chu ng nuôi và các bi u hi n khác thư ng c a nó, đ ng th i ki m tra l i nh ng thông tin đã đư c cung c p t ch v t nuôi. a. Tình tr ng hi n t i - Tư th c a con v t: đi đ ng có bình thư ng không? có chân nào b li t hay b đau không? đau ch nào? Trong trư ng h p con v t b viêm kh p ho c t n thương các cơ quan v n đ ng hay b b nh l m m long móng thì đi l i r t khó khăn và con v t có bi u hi n đau. - Con v t có còn t nh táo hay m t m i, n m l , rũ? (hình 2.1) N u n m b t m t ch thì tư th n m như th nào? - Con v t g y hay béo? Trong m t s b nh m n tính, b nh do ký sinh trùng và b nh do dinh dư ng thì con v t s g y còm, m y u. - B ng con v t như th nào? Có b chư ng b ng không? Ví d : trâu bò b chư ng hơi d c thì b ng bên trái s phình to lên. - Các l t nhiên (m t, l mũi, l đái, h u môn,...) c a con v t có d ch viêm ch y ra không? Trong nhi u b nh, nh t là khi b viêm nhi m, các l t nhiên s có d ch viêm, m , th m chí l n c máu ch y ra. Ví d : khi b b nh nhi t thán, các l t nhiên c a trâu bò thư ng ch y máu đen khó đông, khi b viêm ph i nư c mũi ch y nhi u (hình 2.2) b. Lông, da - Mư t hay xơ xác? S ch hay b n? Hình 2.1 Con v t rũ Hình 2.2. Ch y nư c mũi
  24. 24. 24 - Da có ch nào b sưng không? - Màu s c c a da có thay đ i gì không? - Da có đi m, đám t huy t hay xu t huy t không? - Có t n thương gì trên da không? - Có ký sinh trùng ngoài da không? Trong nhi u b nh, trên da s có các d u hi u r t đi n hình. Ví d : l n b 1 trong 4 b nh đ thì trên da s có các đi m t huy t ho c xu t huy t (hình 2.3) c. Hô h p Con v t th như th nào? có khó th không? cách th ra sao? nh p th nhanh hay ch m? Có b ho không? Các tri u ch ng trên thư ng có m t s b nh v đư ng hô h p. Ví d : khi b b nh viêm ph i con v t thư ng khó th (hình 2.4) 2.2.2. Ki m tra phân - Tr ng thái c a phân có bình thư ng không? có b nhão? l ng? táo. - Màu s c c a phân có thay đ i không? - Trong phân có l n m , máu, màng nh y không - Trong phân có l n giun, sán không? - Trong phân có l n th c ăn chưa tiêu hoá không - Phân có mùi th i kh m không? 2.2.3. Ki m tra nư c ti u Hình 2.3. Xu t huy t dư i da Hình 2.4. Th khó thè lư i Hình 2.5. L n a ch y
  25. 25. 25 - S lư ng nư c ti u nhi u hay ít? - Trong nư c ti u có l n máu, m không? - Màu s c c a nư c ti u có thay đ i không? (v t nuôi b xu t huy t n ng th n ho c b b nh ký sinh trùng đư ng máu thì nư c ti u có màu đ ho c nâu đ ). 2.3. S N N VÀ KHÁM CÁC CƠ QUAN 2.3.1. Khám h ch lâm ba Khám h ch lâm ba r t có ý nghĩa trong ch n đoán b nh truy n nhi m, nh t là trong b nh lao h ch, b nh t thư, b nh lê d ng trùng, nh ng b nh này s thay đ i h ch lâm ba r t đ c hi u. Trong cơ th có r t nhi u h ch lâm ba, nhưng ta ch khám đư c các h ch n m dư i da. Khi gia súc m m t s h ch s sưng to. a. Phương pháp khám: nhìn, s n n, ch c dò khi c n thi t - Trâu, bò: thư ng khám h ch dư i hàm, h ch trư c vai, h ch trư c đùi, h ch trên vú. H ch trên vú: bò s a h ch này n m dư i chân b u vú v phía sau (hình 2.6) H ch dư i hàm trâu, bò n m phía trong ph n sau xương hàm dư i, to b ng nhân qu đào, tròn và d p. Khi b lao h ch c , h ch trên l tai, h ch h u n i rõ có th s đư c. - Ng a: thư ng khám h ch dư i hàm, h ch trư c đùi. ng a h ch dư i hàm hình bao dài, to b ng ngón tay tr , n m d c theo m t trong hai xương hàm dư i hai bên, sau g đ ng m ch dư i hàm. Khi có b nh h ch bên tai, h ch c , h ch trư c vai n i rõ. Hình 2.6. V trí h ch lâm ba ngoài bò
  26. 26. 26 Khi khám h ch dư i hàm, ngư i khám đ ng bên trái ho c bên ph i gia súc tùy theo c n khám h ch nào, m t tay c m dây cương hay dây th ng, tay còn l i s h ch. Th thu n l i là ngư i khám đ ng bên trái gia súc tay trái c m dây cương, tay ph i khám. H ch trư c vai: trên kh p b vai m t ít, m t dư i chùm cơ vai. Dùng c b n ngón tay n m nh vào m t trư c chùm cơ b vai, l n lui t i s tìm h ch. Nh ng gia súc béo thư ng khó khám. H ch trư c đùi to b ng h t mít, n m dư i ph n trùng m t trư c cơ căng m c đùi. Lúc khám m t tay đ lên s ng lưng làm đi m t a, tay còn l i theo v trí trên l n tìm h ch. Chú ý: C n c đ nh gia súc đ khám, nh t là ng a hay đá v phía sau. - L n, chó, mèo: thư ng khám h ch b n trong. Các h ch khác thư ng sâu khó s th y. b. Nh ng tri u ch ng h ch c n chú ý - H ch sưng c p tính: Th tích h ch to, nóng, đau và c ng, các thùy n i rõ m t trơn và ít di đ ng. H ch sưng trong các b nh truy n nhi m c p tính, do nh ng b ph n g n h ch b viêm (như viêm mũi, viêm thanh qu n) làm h ch dư i hàm sưng. Trâu, bò b lê d ng trùng, h ch dư i hàm, h ch c , h ch trên vú sưng r t rõ. - H ch hóa m : thư ng do viêm c p tính phát tri n thành. Lúc đ u h ch sưng, nóng, đau, sau đó ph n gi a nhũn, ph ng cao, bùng nhùng, lông d ng và h ch thư ng v ho c l y kim ch c thì có m ch y ra. ng a h ch dư i hàm sưng to, hóa m , chung quanh h ch viêm th m ư t là tri u ch ng c a b nh viêm h ch lâm ba truy n nhi m. N u m trong h ch ít, t ch c quanh h ch không viêm thư ng do lao hay t thư. Cũng có trư ng h p h ch hóa m là do t ch c đó b viêm lâu ngày. - H ch tăng sinh và bi n d ng: do viêm mãn tính, t ch c tăng sinh viêm dính v i t ch c lành xung quanh làm th tích h ch to không di đ ng đư c, n vào không th y đau, m t h ch không đ u. ng a th y tri u ch ng trên trong b nh t thư, viêm xoang mũi mãn tính. bò th y do lao h ch, x khu n. Các h ch toàn thân sưng to thư ng do b nh b ch huy t (leucosia). l n: H ch c , h ch sau h u sưng c ng thư ng th y do b nh lao. 2.3.2. Khám ph n đ u - Khám mi ng: dùng mi ng v i kéo lư i con v t ra kh i mi ng. Khám trong mi ng xem có d v t gì không? Mi ng, lư i có b t n thương gì không? - Khám m t, mũi: xem có d v t không? có viêm, sưng không? màu s c niêm m c như th nào? N u có viêm thì t i v trí viêm có b n bi u hi n đ c trưng là: sưng, nóng, đ , đau.
  27. 27. 27 2.3.3. Khám ph n chân - Kh p: có b viêm không? - G m bàn chân có d v t không? - Vành móng, k móng: có m n nư c? có t n thương không? 2.3.4. Khám cơ quan sinh d c - Có d ch viêm, m , máu ch y ra không? - Gia súc đ thì có b sót nhau? có b sát nhau? l n t cung không? 2.3.5. Khám vú - S n n b u vú gia súc cái xem có b sưng, nóng, đ , đau ho c có m n nư c l loét không? - Tuy n s a có bình thư ng không? có m , máu ch y ra t tuy n s a không? 2.4. KHÁM THÂN NHI T Thân nhi t cao hay th p đư c coi là tri u ch ng b nh quan tr ng. Có th căn c vào thân nhi t đ ch n đoán là b nh c p tính hay mãn tính, b nh n ng hay b nh nh (b nh c p tính có thân nhi t cao, còn b nh m n tính thân nhi t thư ng không cao) D a vào thân nhi t có th ch n đoán phân bi t gi a b nh truy n nhi m v i hi n tư ng trúng đ c (b nh truy n nhi m thân nhi t tăng cao, trúng đ c thân nhi t không tăng so v i bình thư ng). D a vào thân nhi t hàng ngày đ theo dõi k t qu đi u tr và tiên lư ng (b t s t t t thư ng do đi u tr đúng và tiên lư ng t t. N u đang s t cao thân nhi t đ t ng t t t xu ng là tri u ch ng x u) 2.4.1. Thân nhi t bình thư ng Đ ng v t có vú, gia c m thân nhi t n đ nh ngay c khi đi u ki n môi trư ng s ng thay đ i. Trong đi u ki n chăn nuôi gi ng nhau, thân nhi t gia súc non cao hơn gia súc trư ng thành, gia súc già. Thân nhi t con cái cao hơn con đ c. Trong m t ngày đêm thân nhi t th p lúc sáng s m (1 - 5 gi ), cao nh t vào bu i chi u (16 - 18 gi ). Mùa hè, trâu bò làm vi c dư i tr i n ng g t thân nhi t có th cao hơn bình thư ng (1,0 - 1,80 C). Thân nhi t dao đ ng trong vòng 10 C n m trong ph m vi sinh lý; n u vư t quá 10 C, kéo dài s nh hư ng các ho t đ ng c a cơ th . * Cách đo thân nhi t: Dùng nhi t k có kh c đ “C” theo c t th y ngân (hình 2.7)
  28. 28. 28 Trư c khi dùng nhi t k ngư i ta thư ng v y m nh cho c t th y ngân t t đ n v ch cu i cùng. Đo thân nhi t tr c tràng, con cái khi c n có th đo âm đ o. Thân nhi t đo tr c tràng th p hơn nhi t đ c a máu 0,5 - 1,00 C, âm đ o th p hơn tr c tràng 0,2 - 0,50 C, nhưng lúc có ch a l i cao hơn 0,50 C. Trong m t ngày đo thân nhi t vào bu i sáng lúc 7 - 9 gi , bu i chi u lúc 16 - 18 gi - Đo thân nhi t trên trâu, bò: không c n c đ nh gia súc. M t ngư i gi dây th ng ho c c t l i, ngư i đ ng sau gia súc tay trái nâng đuôi lên, tay ph i đưa nh nhi t k vào tr c tràng hơi hư ng v phía dư i. Nhi t k lưu l i trong tr c tràng kho ng 5 phút (hình 2.7). - Đo thân nhi t l n, chó, mèo, dê, c u: đ gia súc đ ng ho c cho n m, - Gia c m gi n m đ đo. - Đo thân nhi t ng a: c n th n tr ng vì ng a r t m n c m và đá v phía sau. Cho ng a vào gióng c đ nh c n th n. Ngư i đo đ ng bên trái gia súc, trư c chân sau, m t quay v phía sau gia súc. Tay trái c m đuôi b t quay v phía sau và gi lên trên xương khum. Tay ph i cho nhi t k vào tr c tràng, hơi nghiêng v phía trên m t tý, l n nh nhi t k v phía trư c. Thân nhi t bình thư ng c a v t nuôi Loài gia súc Thân nhi t ( 0 C) Bò Trâu Ng a C u, dê L n Chó Mèo Th Gà V t Chu t lang Ng ng Ngan La, l u 37,5 - 39,5 37,0 - 38,5 37,5 - 38,5 38,5 - 40,0 38,0 - 40,0 37,5 - 39,0 38,0 - 39,5 38,5 - 39,5 40,0 - 42,0 41,0 - 43,0 38,5 - 38,7 40,0 - 41,0 41,0 - 43,0 37,5 - 38,5 Hình 2.7. Cách đo thân nhi t gia súc
  29. 29. 29 2.4.2. R i lo n thân nhi t Khi cơ th trong tr ng thái b nh lý, thân nhi t s b thay đ i. Trên lâm sàng thư ng th y có hai s thay đ i: Thân nhi t cao hơn bình thư ng (s t), thân nhi t th p hơn bình thư ng (h thân nhi t). a. S t: s t là ph n ng toàn thân đ i v i tác nhân gây b nh mà đ c đi m ch y u là cơ th s t (thư ng g p khi cơ th b nhi m khu n). Quá trình đó là do tác đ ng c a vi khu n, đ c t c a nó và nh ng ch t đ c khác hình thành trong quá trình b nh. Nh ng ch t đó thư ng là protein hay s n ph m phân gi i c a nó. S t là khi thân nhi t cao vư t kh i ph m vi sinh lý. * Cơ ch s t: Do nhi u nhân t kích thích (vi khu n và đ c t c a nó, virus, n m, ph n ng mi n d ch, các hormon, thu c, các s n ph m phân h y c a t ch c,…) g i chung là ch t sinh nhi t ngo i sinh. Ch t sinh nhi t ngo i sinh tác đ ng qua m t ch t sinh nhi t n i sinh. Lý lu n này rút ra t nh ng k t qu th c nghi m trên đ ng v t thí nghi m. Ch t sinh nhi t đ ng ch t v i Interleukin - I, s n ph m t bào đơn nhân c a t bào đơn nhân (monocyte) và đ i th c bào. S n sinh ch t sinh nhi t/IL - I là kh i phát nhi u ph n ng - đáp ng c a giai đo n c p tính. Ch t sinh nhi t/IL - I g n v i các nơron c m nhi t vùng dư i đ i d n đ n tăng đ t ng t quá trình sinh nhi t trong cơ b p (rùng mình), sau đó gi m m t nhi t (co m ch ngoài da). bên trong vùng dư i đ i, ch t sinh nhi t/IL - I kích thích quá trình t ng h p prostaglandin E1(PG E1) t các axit c a các màng t bào ho t hóa sinh nhi t và gi i nhi t. Ch t sinh nhi t/IL - I có vai trò ch ch t trong kích thích đáp ng mi n d ch: nó ho t hóa các t bào T h tr t ng h p Interleukin 2 kích thích đáp ng mi n d ch t bào T đơn dòng. IL/I kích thích tăng sinh t bào B và tăng s n xu t kháng th đ c hi u. IL - I kích thích t y xương tăng sinh b ch c u trung tính và monocyte. Ho t hóa các t bào trên, kích thích oxy hóa di t khu n c a t bào trung tính. IL - I gây c m ng làm gi m cư ng đ s t và k m trong huy t tương, nh ng nguyên t r t c n cho vi khu n phát tri n. các cơ b p v i vai trò trung gian c a men clo - oxygenaza và PG E1, protein b th y phân cho các axit amin cung c p cho các t bào khác như m t ch t dinh dư ng. Và cũng do protein cơ b th y phân, cơ b teo, vì v y con v t b sút cân nhanh chóng. * Nh ng tri u ch ng thư ng th y khi s t: - c ch : gia súc thư ng rũ, không có tri u ch ng co gi t như thư ng th y tr em s t cao. Do r i lo n đi u hòa nhi t, các cơ b p run, lúc đ u nh sau lan ra toàn thân. l n thì tri u ch ng này r t rõ.
  30. 30. 30 - H tim m ch: Tim đ p nhanh, m ch n y, s t cao hơn 10 C thì t n s m ch tăng t 8 - 10 l n. Khi h s t m ch gi m, h s m ch không gi m, chú ý suy tim. S t cao gây suy tim, huy t áp h , máu toàn thân. Nh ng hi n tư ng này thư ng ít th y gia súc. Chú ý trong các b nh truy n nhi m gia súc, như nhi t thán trâu bò, d ch t l n, do s t cao và xu t huy t toàn thân nên cơ th có tri u ch ng choáng, m ch tăng nhanh, gia súc ch t. - Th nhanh và sâu: là ph n ng t a nhi t. b. Thân nhi t quá th p (thân nhi t th p dư i m c bình thư ng). Thân nhi t th p dư i m c bình thư ng kho ng 10 C thư ng g p trong các b nh th n kinh c ch n ng: Bò li t sau khi đ , ch ng xeton huy t, viêm não t y, m t s trư ng h p trúng đ c, m t nhi u máu, thi u máu n ng, suy như c. Thân nhi t h th p 2 - 30 C, có lúc đ n 40 C th y ng a v d dày, v ru t. Thân nhi t quá th p, da ra m hôi l nh, tim đ p y u, t n s hô h p gi m. Ghi nh : - Mu n bi t đư c b nh ph i khám b nh - Phương pháp khám đúng thì ch n đoán m i đúng - Không b qua m t bi u hi n khác thư ng nào - Luôn đ m b o an toàn cho ngư i và v t nuôi.
  31. 31. 31 Chương 3 KHÁM CÁC KHÍ QUAN TRONG CƠ TH Tóm t t n i dung: - Trình t khi khám các khí quan trong cơ th c a m t v t nuôi m c b nh - Ho t đ ng bình thư ng c a các khí quan và nh ng r i lo n b nh lý khi các khí quan đó b b nh. M c tiêu: Giúp cho sinh viên có nh ng ki n th c khi khám các khí quan trong cơ th v t nuôi m c b nh, các ch tiêu khi các khí quan ho t đ ng bình thư ng và nh ng r i lo n b nh lý c a các khí quan đó. T đó dùng làm cơ s giúp cho vi c ch n đoán b nh. 3.1. KHÁM H TIM M CH B nh h tim m ch gia súc không nhi u, nhưng do ho t đ ng c a h tim m ch liên quan m t thi t v i các khí quan khác trong cơ th nên b nh các khí quan khác ít nhi u nh hư ng đ n h tim m ch. Vì v y, khám h tim m ch đ đ nh m c đ t n thương tim m ch, m c đ r i lo n tu n hoàn máu không ch có ý nghĩa ch n đoán b nh mà còn có ý nghĩa l n v m t tiên lư ng b nh. 3.1.1. Sơ lư c v h tim m ch a. Th n kinh t đ ng c a tim Ngoài s đi u ti t và chi ph i c a v đ i não và h th ng th n kinh th c v t thì h th ng th n kinh t đ ng c a tim có vai trò quan tr ng giúp tim ho t đ ng nh p nhàng và có tính t đ ng nh t đ nh. H th ng th n kinh t đ ng c a tim: - N t Keith - Flack ph n trư c vách tâm nhĩ ph i, nơi tĩnh m ch ch đ vào. - N t Aschoff - Tawara vào ph n dư i vách nhĩ th t, nên còn g i là n t nhĩ th t. - Bó Hiss b t ngu n t n t Aschoff - Tawara, chia làm 2 nhánh trái và ph i. - Chùm Parkinje do hai nhánh bó Hiss phân ra và t n cùng cơ tâm th t. Hình 3.1. C u t o c a tim
  32. 32. 32 Hưng ph n b t ngu n t n t Keith - Flack, truy n đ n tâm nhĩ, theo cơ tâm nhĩ đ n n t Aschoff - Tawara. Tâm nhĩ bóp. Sau đ n n t Aschoff - Tawara, hưng ph n truy n nhanh đ n bó Hiss, chùm Purkinje và sau tâm nhĩ bóp tâm th t bóp. b. Th n kinh đi u ti t ho t đ ng c a tim Tim ho t đ ng ch u s đi u ti t c a ho t đ ng th n kinh giao c m và phó giao c m. Th n kinh giao c m đ n t n t th n kinh sao (Ganglion stellatum), còn g i là th n kinh tăng nh p tim. Th n kinh phó giao c m đ n t th n kinh mê t u và còn g i là th n kinh c ch tim đ p. Th n kinh mê t u t i t n t Keith - Flack, Aschoff - Tawara và cơ tim. Nhánh th n kinh mê t u bên ph i hưng ph n làm tim đ p ch m, vì nó liên h ch t v i n t Keith - Flack, còn th n kinh nhánh bên trái phân b ch y u đ n n t Aschoff - Tawara, nên hưng ph n c a nó c ch d n truy n gi a nhĩ th t làm tim đ p y u ho c ng ng. Th n kinh giao c m bên ph i tác đ ng ch y u tâm nhĩ; nhánh bên trái ch y u chi ph i tâm th t. Th n kinh giao c m hưng ph n làm tim đ p nhanh và m nh. V đ i não đi u ti t trung khu dư i khâu não, sau đó là trung khu hành tu . Trung khu hành tu đi u ti t ho t đ ng c a tim thông qua th n kinh giao c m và phó giao c m. c. Th n kinh đi u ti t m ch qu n Trung khu đi u ti t v n m ch hành tu và d c tu s ng. Nh ng trung khu này t ho t đ ng và v n có s đi u ti t c a v đ i não. Xung đ ng t các trung khu theo th n kinh v n đ ng m ch qu n, theo tình tr ng tu n hoàn c a cơ th mà kích thích m ch qu n mà m ch qu n co hay giãn m ch. Th n kinh làm co m ch do dây giao c m phân ra; còn th n kinh giãn m ch, m t ph n do dây giao c m, m t ph n do dây phó giao c m phân thành. * Đi u ti t ho t đ ng cơ năng c a tim: Tim tuy có kh năng phát sinh rung đ ng và t đ ng co bóp, nhưng m i ho t đ ng c a nó đ u thông qua h th n kinh giao c m và phó giao c m v i s kh ng ch và đi u ti t c a th n kinh trung ương. Th n kinh giao c m tăng cư ng nh p đ p tim, cư ng đ tim co bóp và tác d ng tăng cư ng dinh dư ng; nó còn tăng cư ng tính hưng ph n và kh năng d n truy n c a cơ tim. Th n kinh phó giao c m làm tim đ p ch m và y u l i, c ch tính hưng ph n và d n truy n c a cơ tim. Huy t áp cao, qua cơ quan th c m ho c b ng ph n x kính thích trung khu th n kinh đi u ti t ho t đ ng c a tim và đ căng m ch qu n cho phù h p đi u ti t huy t áp. * Tham gia đi u ti t h tim m ch còn có Các n i ti t t , như kích t thư ng th n (Adrenalin), làm co m ch qu n, tăng huy t áp. Nh ng ch t ti t c a t ch c như Histamin làm giãn m ch qu n:
  33. 33. 33 Các ch t t trong th n, đ c bi t là Renin tác d ng bi n Hypertensinogen thành Hypertensin ho t tính, làm co m ch qu n, gây cao huy t áp. Ngoài ra còn m t s ch t khoáng như natri, kali, canxi,… d. V trí c a tim Tim trâu bò: 5/7 qu tim bên trái, đáy n m ngang n a ng c. Đ nh tim ph n s n c a sư n 5, cách xương ng c 2cm. M t trư c tim t i xương sư n 3, m t sau xương sư n 6, tim sát vách ng c kho ng sư n 3 - 4cm; ph n còn l i b ph i bao ph . Tim dê, c u: trong l ng ng c gi ng tim trâu bò, nhưng cách xa thành ng c hơn. Tim ng a: 3/5 trên bên trái; đáy n a ng c, đ nh tim dư i, nghiêng v bên trái, cách xương ng c 2cm. M t trư c tim đ n gian sư n 2, m t sau đ n gian sư n 6. Bên ph i tim ng v i gian sư n 3 - 4. Tim l n: kho ng 3/5 qu tim bên trái ng c, đáy tim gi a, đ nh tim v phía dư i đ n ch ti p giáp gi a ph n s n c a sư n 7 và xương c, cách xương c kho ng 1,5cm Tim chó: kho ng 3/5 qu tim n m bên trái, đáy tim n m gi a ng c; đ nh tim nghiêng v phía sau, xu ng dư i đ n ph n s n c a sư n 6 - 7, có con đ n s n sư n 8, cách xương c 1cm. 3.1.2. Khám tim a. Nhìn vùng tim Chú ý tim đ p đ ng là hi n tư ng ch n đ ng thành ng c vùng tim, do tim co bóp gây nên ch n đ ng. đ ng v t l n (trâu bò, ng a, l c đà) tim đ p đ ng do thân qu tim đ p vào l ng ng c; gia súc nh l i do đ nh qu tim. Có th th y rõ tim đ p đ ng nh ng gia súc g y, nh t là chó. b. S vùng tim Áp tay vào vùng tim. Chú ý v trí, cư ng đ th i gian tim đ p và tính m n c m. S tim đ p đ ng gia súc l n: bên trái kho ng xương sư n 3 - 4 - 5. Trâu bò l n, vùng tim đ p đ ng r ng kho ng 5 - 7cm2 , con nh : 2 - 4cm2 , ng a: 4 - 5cm2 . L n g y, vùng tim đ p đ ng 3 - 4cm2 chó mèo, gia súc nh khác tim đ p đ ng kho ng sư n 3 - 4. Th vóc gia súc, đ béo nh hư ng r t l n đ n tim đ p đ ng. - Tim đ p đ ng ph thu c l c cơ tim co bóp, tình tr ng t ch c dư i da ng c và đ dày c a thành ng c - Tim đ p đ ng m nh: do tâm th t co bóp m nh, ti ng tim th nh t tăng. Tim đ p đ ng m nh thư ng th y trong các trư ng h p do tr i nóng b c, lao đ ng n ng, s t cao. Viêm n i tâm m c, x p ph i. Viêm cơ tim c p tính, các trư ng h p thi u máu tim đ p đ ng r t m nh.
  34. 34. 34 Tim đ p đ ng y u: l c đ p y u, di n tích đ p đ ng h p. Trư ng h p này thư ng do thành ng c thu thũng, l ng ng c tích nư c, ph i khí thũng, tim suy. V trí tim đ p đ ng có th thay đ i khi d dày giãn, d c chư ng hơi, ru t chư ng hơi, thoát v cơ hoành (vùng tim đ p đ ng d ch v phía trư c). Xoang ng c trái tích nư c, tích khí vùng tim đ p đ ng xu t hi n bên ph i gia súc. - Vùng tim đau: khi s thì gia súc tránh, rên, t ra khó ch u. Hi n tư ng này thư ng do viêm bao tim, viêm màng ph i. - Tim đ p đ ng âm tính: là lúc tim đ p cùng v i hi n tư ng ch n đ ng, thành ng c hơi lõm vào trong. Tim đ p âm tính thư ng do viêm bao tim, thành ng c và t ch c xung quanh dính l i v i nhau. - Tim rung (cordialis): là nh ng ch n đ ng nh vùng tim. Tim rung thư ng do b nh van tim ho c bao tim, l đ ng m ch ch ho c l nhĩ th t trái h p. * Chú ý phân bi t: n u ch n đ ng nh vùng tim g n li n cùng v i hai kỳ ho t đ ng c a tim, là do b nh van tim ho c bao tim; n u g n li n v i hai nh p th thư ng do màng ph i, do viêm màng ph i s n sùi c sát gây nên. c. Gõ vùng tim Thư ng gõ vùng tim ng a, chó. V i các loài gia súc khác, do thành ng c dày, xương sư n to, gõ vùng tim không có giá tr ch n đoán. Vùng âm đ c tuy t đ i c a tim là vùng mà tim và thành ng c ti p giáp v i nhau. Vùng bao quanh - gi a tim và thành ng c có l p ph i xen, là vùng âm đ c tương đ i. Cách gõ: gia súc l n đ đ ng, kéo chân trái trư c v trư c n a bư c đ l rõ vùng tim, gia súc nh đ n m. Theo gian sư n 3 gõ t trên xu ng; đánh d u các đi m âm gõ thay đ i. Sau đó, theo gian sư n 4, 5, 6 gõ và ghi l i các đi m như trên. N i các đi m l i s có hai vùng: âm đ c tuy t đ i trong, bao quanh là vùng âm đ c tương đ i. trâu, bò ch có vùng âm đ c tương đ i gi a gian sư n 3 và 4. Vùng âm đ c tuy t đ i ch xu t hi n khi tim to ho c do viêm bao tim. ng a: vùng âm đ c tuy t đ i là m t tam giác mà đ nh gian sư n 3, dư i đư ng ngang k t kh p vai 2 - 3cm, c nh trư c cơ khu u gi i h n; c nh sau là m t đư ng cong đ u kéo t đ nh đ n mút xương sư n 6. Vùng âm đ c tương đ i bao quanh vùng âm đ c tuy t đ i, r ng kho ng 3 - 5cm. Vùng âm đ c dê, c u gi ng trâu bò. l n thư ng không xác đ nh đư c vùng âm đ c. Chó: vùng âm đ c tuy t đ i kho ng gian sư n 4 - 5 *Các tri u ch ng c n chú ý: - Vùng âm đ c m r ng v phía trên và phía sau m t hay hai xương sư n là do tim n dày, bao tim viêm, ph i b gan hoá. - Vùng âm đ c thu h p ho c m t, do ph i b khí thũng đ y tim xa thành ng c.
  35. 35. 35 - Vùng âm đ c di chuy n (Gi ng ph n “S n n vùng tim”). - Âm bùng hơi: do bao tim viêm, vi khu n lên men sinh hơi tích trong bao tim. - Gõ vùng tim đau: thư ng do viêm màng ph i, viêm bao tim, viêm cơ tim. d. Nghe tim * Ti ng tim Khi tim đ p phát ra hai ti ng “Pùng - p p” đi li n nhau. Ti ng th nh t phát ra lúc tim bóp, g i là ti ng tâm thu; ti ng th hai phát ra lúc tim giãn g i là ti ng tâm trương. Ti ng tâm thu do: ti ng tâm nhĩ co bóp đ y máu t tâm nhĩ xu ng tâm th t; ti ng do cơ tâm th t căng do máu t tâm nhĩ xu ng, ti ng đ ng m ch ch , đ ng m ch ph i căng ra lúc máu t tim d n vào và thành ph n ch y u t o thành ti ng tâm thu là do van nhĩ th t trái ph i đóng l i gây ra. Ti ng tâm trương do van đ ng m ch ch và van đ ng m ch ph i đóng l i t o thành. Gi a th ti ng th nh t và th ti ng th hai có quãng ngh ng n ( chó: 0,2 giây); sau ti ng th hai là quãng ngh dài ( chó: 0,45 giây). M t chu kỳ tim đ p đư c tính t ti ng th nh t đ n h t quãng ngh dài. Nh ng căn c đ phân bi t hai ti ng tim: Ti ng th nh t dài và tr m, ti ng th hai ng n và vang. Quãng ngh sau ti ng th nh t ng n, quãng ngh sau ti ng th hai và trư c ti ng th nh t dài. Ti ng th nh t rõ đ nh tim, ti ng th hai đáy tim. Ti ng tim th nh t xu t hi n lúc tim bóp, đ ng th i v i đ ng m ch c đ p; ti ng th hai sau m t lúc. gia súc nh , vì tim đ p nhanh, hai quãng ngh g n gi ng nhau nên căn c m ch đ p xu t hi n cùng v i lúc nào tim đ p đ phân bi t. * Ti ng tim thay đ i Do b nh và các nguyên nhân khác, ti ng tim có th m nh lên, y u đi, tách đôi,... Ti ng tim th nh t tăng: do lao đ ng n ng, hưng ph n, gia súc g y, l ng ng c lép ho c do b nh: viêm cơ tim, thi u máu, s t cao.
  36. 36. 36 Ti ng tim th hai tăng: do huy t áp trong đ ng m ch ch tăng và huy t áp trong đ ng m ch ph i tăng. Huy t áp đ ng m ch ch tăng lúc viêm th n, tâm th t trái n dày. huy t áp đ ng m ch ph i tăng do ph i khí thũng, viêm ph i, van hai lá đóng không kín, l nhĩ th t trái h p. Ti ng tim th nh t gi m: do viêm cơ tim, cơ tim b bi n tính, tim giãn Ti ng tim th hai gi m: do van đ ng m ch ch hay van đ ng m ch ph i đóng không kín Ti ng tim tách đôi: m t ti ng tim tách làm hai b ph n đi li n nhau. N u ti ng tim tách hai b ph n không rõ ràng g i là ti ng tim trùng ph c. Ti ng tim kéo dài, ti ng tim trùng ph c, ti ng tim tách đôi ch là m t quá trình b nh lý và ý nghĩa ch n đoán như nhau. Nguyên nhân là cơ tim và th n kinh tim đi u ti t ho t đ ng khi n hai bu ng tâm th t không cùng co giãn. Ti ng tim th nh t tách đôi: do hai bu ng tâm th t không cùng co bóp, van hai lá, van ba lá không cùng đóng gây nên. Do m t bu ng tâm th t thoái hoá hay n dày ho c m t bên bó Hiss tr ng i d n truy n. Ti ng tim th hai tách đôi: do van đ ng m ch ch và van đ ng m ch ph i không đóng cùng m t lúc. Huy t áp đ ng m ch ch hay huy t áp đ ng m ch ph i thay đ i và bên nào huy t áp tăng, áp l c c m th l n, bu ng tâm th t bên đó co bóp trư c. Ngoài ra còn do nguyên nhân các van nhĩ th t, l nhĩ th t không bình thư ng, đ đ y máu hai bu ng tâm th t không đ ng đ u; bên nào máu đ y hơn co bóp dài hơn, van đóng s m hơn gây nên ti ng tim tách đôi. Ti ng ng a phi (Gallop rhythm): ti ng tim th nh t, ti ng tim th hai và kèm theo m t ti ng tim th ba, khi tim đ p có nh p đi u ng a phi. Thư ng có các trư ng h p sau: - Ti ng ng a phi ti n tâm thu: ti ng ph xu t hi n trư c kỳ tim bóp và trư c ti ng th nh t. Nguyên nhân do bó Hiss d n truy n tr ng i, xung đ ng t tâm nhĩ xu ng tâm th t ch m, tâm nhĩ co bóp s m không li n v i tâm th t co bóp t o nên ti ng ph . - Ti ng ng a phi tâm thu: ti ng ph li n sau ti ng th nh t. Nguyên nhân là do m t nhánh c a bó Hiss thoái hoá, xung đ ng t tâm nhĩ xu ng bu ng tâm th t tr ng i, bu ng tâm th t y đ p ch m t o ra ti ng ph . - Ti ng ng a phi tâm trương: ti ng ph xu t hi n kỳ ngh , lúc tim giãn. Nguyên nhân có th do tâm th t nhão, máu ch y vào căng m nh gây nên ti ng ph . Chú ý: ti ng ng a phi là tri u ch ng tim r i lo n n ng, là tiên lư ng b nh không t t. - Ti ng thai nhi: lúc tim đ p nhanh mà hai bên ti ng tim như nhau, quãng ngh như nhau, ti ng thai nhi là tri u ch ng tim suy. e. T p âm - T p âm do nh ng t ch c bên trong qu tim (các l , các van) không bình thư ng gây ra, g i là t p âm trong tim. T p âm do t n thương bao tim, màng ph i g i là t p âm ngoài tim.
  37. 37. 37 * T p âm trong tim g m có t p âm do b nh v th c th và t p âm do cơ năng r i lo n. T p âm do b nh bi n th c th do: các van đóng không kín, máu ch y ngư c tr l i; các l trong tim h p, máu ch y qua c sát. B nh các van thư ng do viêm, van c ng ho c teo l i làm thay đ i hình d ng và m t đàn tính. Do viêm tăng sinh, mép l dày và s n sùi, van và các dây ch ng dính li n nhau. T p âm trong tim còn g i là ti ng th i, g m: - Ti ng th i tâm thu: xu t hi n li n v i ti ng th nh t hay trùng v i ti ng th nh t: Pùng - xì - p p. Nguyên nhân: + L đ ng m ch ch h p. + L đ ng m ch ph i h p. + L nhĩ th t trái h . + L nhĩ th t ph i h . N u l nhĩ th t h thì t p âm cùng v i ti ng th nh t; n u l đ ng m ch ch hay l đ ng m ch ph i h p thì t p âm sau ti ng th nh t m t tý. - Ti ng th i tâm trương: t p âm kỳ tim ngh dài, sau ti ng tim th hai: Pùng - p p - xì Nguyên nhân: + L đ ng m ch ch h . + L đ ng m ch ph i h . + L nhĩ th t trái h p. + L nhĩ th t ph i h p. - Ti ng th i ti n tâm thu: t p âm trư c ti ng tim th nh t m t tý: Xì - pùng - p p Nguyên nhân: + L nhĩ th t trái h p. + L nhĩ th t ph i h p. - T p âm do cơ năng tim r i lo n. Lo i t p âm này không n đ nh. Có hai lo i. + Ti ng th i do h van: van nhĩ th t trái, van nhĩ th t ph i đóng không kín, máu ch y ngư c l i gây t p âm. Nguyên nhân do tim nhão ho c các dây ch ng c a các van lo n dư ng, do đó, đ y không kín. Lo i t p âm này thư ng th y ng a suy dinh dư ng, ng a già y u. + Ti ng th i do thi u máu, do máu loãng, đ nh t th p, máu ch y nhanh gây t p âm. Ti ng th i do thi u máu th p trong b nh lê d ng trùng, b nh thi u máu ng a. * T p âm ngoài tim: do b nh bao tim hay màng ph i. - Ti ng c bao tim: do bao tim viêm, fibrin đ ng l i thư ng làm cho tương m c s n sùi, khi tim co bóp các màng c sát gây ra. T p âm phát ra cùng v i hai kỳ ho t đ ng c a qu tim.
  38. 38. 38 - Ti ng c bao tim - màng ph i. màng ph i viêm, fibrin đ ng l i trên b m t bao tim và màng ph i, lúc tim co bóp c sát gây ra ti ng. Nghe rõ khi gia súc th m nh. - Ti ng v nư c: do viêm bao tim, tích d ch th m xu t đ ng l i trong bao tim, tim co bóp gây ra ti ng óc ách. N u d ch đ ng l i nhi u, tim đ p y u, ti ng tim y u, m ch chìm, vùng âm đ c tuy t đ i c a tim m r ng; ti ng v nư c không rõ. Viêm màng ph i th m xu t n ng có lúc xu t hi n tri u ch ng v nư c vùng ng c. 3.2. KHÁM H HÔ H P B nh đư ng hô h p gia súc g p r t nhi u: - trâu bò, dê c u thư ng g p b nh t huy t trùng, viêm ph i - màng ph i, viêm ph i, viêm ph qu n, lao,… - l n: thư ng g p b nh t huy t trùng, suy n, viêm ph i, viêm ph qu n, d ch t l n. - ng a: thư ng g p b nh viêm mũi, viêm h u, viêm khí qu n, viêm ph i cata, viêm ph i thùy; - gà: thư ng g p b nh viêm màng mũi, lao - chó: viêm ph i, carê. Phương pháp ch n đoán h hô h p thư ng dùng: nhìn, s , n n, gõ và nghe. Khi c n thi t ch c dò xoang ng c, ki m tra đ m và d ch mũi. Chi u X - quang ch có tác d ng đ i v i gia súc nh . Soi khí qu n, ghi đ ng tác hô h p chưa đư c s d ng r ng rãi, k t qu r t h n ch . Trình t khám h hô h p: khám đ ng tác hô h p, đư ng hô h p trên, khám ng c, khám đ m và các phương pháp khám đ c bi t khác như ch c dò xoang ng c, chi u ch p X - quang và xét nghi m vi khu n gây b nh đư ng hô h p. 3.2.1. Khám đ ng tác hô h p Bao g m khám: t n s hô h p, th hô h p, nh p đi u hô h p và nh ng r i lo n hô h p (th khó, ho). a. T n s hô h p T n s hô h p là s l n hô h p trong m t phút. Thư ng đ m s l n hô h p trong 2 - 3 phút, r i l y s bình quân. Có hai cách đ m t n s hô h p: Cách th nh t: ngư i khám quan sát s lên xu ng c a hõm hông thành b ng trong m t phút. Cách th hai: ngư i khám dùng lòng bàn tay đ t trư c mũi gia súc đ nh n bi t hơi th c a gia súc vào lòng bàn tay. Trong th c t t n s hô h p theo dõi trong mư i lăm giây nhân v i b n, đ m ba đ n b n l n r i l y trung bình. T n s hô h p ch l y s nguyên.
  39. 39. 39 T n s hô h p thay đ i theo con đ c hay con cái, gi ng gia súc, tu i, tr ng thái dinh dư ng, th i ti t, khí h u,... T n s hô h p c a m t s gia súc kho (l n/phút) Trâu bò 10 - 30 Ng a 8 - 16 L n 10 - 20 Mèo 20 - 30 Dê, c u 12 - 20 Th 50 - 60 Chó 10 - 30 Thư ng con đ c th ch m hơn con cái, gia súc th vóc nh th nhanh hơn gia súc l n, con non th nhanh hơn con già. Mùa nóng m th nhanh hơn mùa l nh khô. Bu i trưa nóng th nhanh hơn bu i t i mát. + Th nhanh (Polypnoe): thư ng do các trư ng h p sau: Nh ng b nh thu h p di n tích hô h p ph i (viêm ph i, lao ph i), làm m t đàn tính ph i (ph i khí thũng), nh ng b nh h n ch ph i ho t đ ng (đ y hơi d dày, đ y hơi ru t). Nh ng b nh gây s t cao, b nh thi u máu n ng, b nh tim, b nh th n kinh hay do quá đau đ n. + Th ch m (Oligopnoe): do b nh làm h p thanh qu n, h p khí qu n (viêm, th y thũng), c ch th n kinh n ng (viêm não, u não, xu t huy t não, th y thũng não, kí sinh trùng não), do trúng đ c, ch c năng th n r i lo n, b nh gan n ng, li t sau khi đ , s p ch t. Trong b nh xeton huy t bò s a, viêm não t y truy n nhi m ng a, t n s hô h p gi m r t rõ. b. Th hô h p H u h t gia súc kho th th h n h p. - Th h n h p: khi th thì thành b ng, thành ng c cùng ho t đ ng, tr chó là th th ng c. - Th th ng c: lúc gia súc th thành ng c ho t đ ng rõ, còn thành b ng ho t đ ng ít hay không rõ. Chó th th ng c là tr ng thái sinh lý bình thư ng còn nh ng gia súc khác th th ng c là do viêm màng b ng, li t cơ hoành; nh ng b nh làm cho th tích b ng to lên (giãn d dày, đ y hơi ru t, đ y hơi d c , d c b i th c, c chư ng), do gan sưng, lách sưng, bàng quang b t c - Th th b ng: lúc gia súc th thành b ng ho t đ ng rõ, thành ng c ho t đ ng y u hơn ho c không rõ. Do viêm màng ph i, khí thũng ph i, tràn d ch màng ph i; có khi do li t cơ liên sư n, xương sư n g y.
  40. 40. 40 c. Th khó Th khó là tr ng thái r i lo n hô h p ph c t p mà bi u hi n là thay đ i l c th , t n s hô h p, nh p th , th sâu và h u qu là cơ th thi u oxy, niêm m c tím b m, trúng đ c toan huy t. - Hít vào khó do đư ng hô h p trên h p. Gia súc hít vào c vươn dài, vành mũi m r ng, 4 chân d ng, lưng cong, b ng thóp l i. Nguyên nhân có th do viêm thanh qu n, li t thanh qu n, thanh qu n th y thũng ho c do b ph n bên c nh viêm sưng chèn ép. - Th ra khó do ph qu n nh b viêm, ph i m t đàn tính. Lúc gia súc th ra khó b ng thóp l i, cung sư n n i lên, lòi h u môn. Nguyên nhân có th do các b nh (ph i khí thũng, viêm ph qu n nh , viêm ph i, viêm màng ph i). - Th khó h n h p là đ ng tác hít vào th ra đ u khó khăn. Nguyên nhân do các b nh sau: + Các b nh h hô h p: viêm ph i, th y thũng ph i, sung huy t ph i, tràn d ch màng ph i, tràn khí màng ph i, u ph i làm gi m di n tích hô h p, khí thũng ph i làm gi m đàn tính c a ph i. + Viêm cơ tim, viêm n i tâm m c, suy tim, nh ng b nh thi u máu. + Nh ng b nh làm tăng th tích xoang b ng h n ch ho t đ ng hô h p: d dày đ y hơi, ru t đ y hơi, b i th c d c , gan sưng to. + Nh ng b nh làm r i lo n th n kinh trung khu: u não, sung huy t não, viêm màng não,…, và nh ng b nh gây s t cao, nh t là b nh truy n nhi m c p tính (nhi t thán, t huy t trùng). 3.2.2. Khám đư ng hô h p trên a. Nư c mũi Nư c mũi là d ch trong su t, không màu, do viêm c p tính giai đo n đ u. Do đó gia súc kh e không b ch y nư c mũi. Trâu bò có ít nư c nhưng t lau khô. Ng a lúc kéo n ng có ít nư c mũi. Nư c mũi ch y nhi u do: viêm cata niêm m c mũi, viêm thanh qu n, cúm gia súc. Viêm niêm m c mũi c p tính, t thư c p tính, viêm màng mũi th i loét bò, viêm màng mũi truy n nhi m th , nư c mũi ch y nhi u. Ho c nh ng b nh m n tính: viêm ph qu n m n tính, viêm ph i m n tính, lao, t thư m n tính, nư c mũi ch y nhi u. - Nư c mũi ch y m t bên thư ng do bên đó viêm; n u ch y c hai bên, có th do viêm ph i, viêm ph qu n l n. Đ nh y c a nư c mũi do ch t nhày, m , m nh t ch c, s n ph m c a quá trình viêm t o thành. - Nư c mũi nh y, đ c do có m l n, do viêm thanh qu n, viêm niêm m c mũi m n tính.
  41. 41. 41 - Nư c mũi đ c như m , có l n nhi u m nh t ch c th i r a do viêm t ch c hóa m , viêm ph i ho i thư,… Màu c a nư c mũi: n u ch là tương d ch thì nư c mũi trong không màu; n u nư c mũi có m thì có màu vàng, xanh ho c màu tro. Nư c mũi màu đ tươi là do l n máu (th y trong các b nh t thư ng a, xu t huy t ph i). Nư c mũi màu r s t là tri u ch ng c a b nh viêm ph i thùy giai đo n gan hóa. Mùi nư c mũi: n u mùi th i là do viêm ph i ho i thư, viêm khí qu n ho i thư. - Nư c mũi l n b t khí do ph i th y thũng, xu t huy t ph i. - Nư c mũi l n m nh th c ăn là do li t thanh qu n. b. Khám niêm m c mũi Dùng tay m r ng vành mũi, hư ng cho gia súc v phía ánh sáng ho c dùng đèn pin soi vào đ khám. Khi khám niêm m c mũi có th th y các trư ng h p sau: - Xu t huy t l m t m đ trên niêm m c: do các b nh truy n nhi m có b i huy t, thi u máu truy n nhi m. - Niêm m c sung huy t: do viêm màng mũi c p tính, viêm h ng. - Niêm m c mũi tr ng b ch, tím b m, hoàng đ n (xem ph n “khám k t m c”). - Niêm m c sưng căng, m ng nư c: do viêm niêm m c mũi. - Niêm m c có nh ng m n loét trên b m t: do viêm cata, viêm h ch lâm ba, viêm màng mũi th i loét, d ch t trâu bò. c. Khám thanh qu n và khí qu n Nhìn bên ngoài: thanh qu n sưng ( ng a do viêm h ch truy n nhi m; trâu bò là do b nh truy n nhi m, th y thũng, x khu n). N u sưng c vùng r ng lan xu ng c vùng c do th y thũng ( bò là tri u ch ng viêm bao tim do ngo i v t). S vùng thanh qu n nóng: do viêm t i ch . Thanh qu n, khí qu n b viêm, lòng h p do sưng, d ch th m xu t đ ng l i, khi gia súc th có ti ng ngh t, s có th bi t. Nghe thanh qu n: đ t ng nghe vào vùng h u s nghe đư c ti ng “khò” lúc gia súc th . Viêm thanh qu n, viêm thanh qu n th y thũng, u thanh qu n thì ti ng “khò” r t to. Có khi có ti ng ran khô, ran ư t có d ch th m xu t, fibrin đ ng l i. Khám bên trong: nhìn tr c ti p hay qua đèn soi - V i gia súc nh : m r ng m m, dùng thìa s t đã sát trùng đè m nh lư i xu ng đ quan sát niêm m c h ng, thanh qu n. N u niêm m c viêm sung huy t thì có màu đ ng. - V i gia súc l n có th s tr c ti p, nhưng chú ý nguy hi m. - V i gia c m: dùng tay kéo r ng mi ng đ xem nh ng thay đ i bên trong.
  42. 42. 42 d. Ki m tra ho Ho là m t ph n x nh m t ng ra ngoài nh ng v t l như ch t ti t, b i b n, vi khu n,... gây kích thích niêm m c đư ng hô h p. Cung ph n x ho b t đ u t n t nh n c m trên niêm m c qua th n kinh mê t u đ n trung khu ho hành t y. Kích thích h u, khí qu n, cu ng lư i, màng ph i, niêm m c mũi đ u có th gây ho. Gây ho b ng cách bóp m nh vào ph n s n gi a thanh qu n và đ t khí qu n th nh t. V i trâu bò có th dùng v i g c b t ch t mũi đ gây ho, gia súc nh thì kéo dúm da vùng tai, tay còn l i n m nh xu ng lưng có th gây ho. Khi viêm thanh qu n, khí qu n gây ho d dàng. Gia súc kh e m nh như trâu, bò gây ho khó khăn. Ho t ng cơn: do viêm ph qu n, viêm thanh qu n, lòng khí qu n có nhi u đ m, ho đ n lúc h t ch t kích thích đó. Ho kho , vang: thư ng do b nh h ng, khí qu n, ph qu n b viêm. Ho y u, ti ng tr m: do t ch c ph i b t n thương, b th m ư t, đàn tính gi m, màng ph i b dính trong b nh viêm ph i, viêm màng ph i, lao, t thư, viêm ph i thuỳ, viêm ph qu n nh . Ti ng ho ng n hay ho dài do thanh qu n quy t đ nh. Ti ng ho vang g n là do thanh qu n kho , đóng kín; ti ng ho “b ” là do thanh qu n viêm, th y thũng, thanh qu n đóng không kín, đ ng tác ho kéo dài. Ho đau: bi u th là lúc ho gia súc khó ch u, c vươn dài, chân cào đ t, rên. Do viêm màng ph i, th y thũng thanh qu n, viêm h ng n ng. 3.2.3. Khám ng c Áp d ng các phương pháp: nhìn, s n n, gõ và nghe. Khi c n thi t ch c dò xoang ng c; ch p chi u X - quang,... a. Nhìn vùng ng c Gia súc kho lúc th hai bên l ng ng c ho t đ ng rõ và đ u đ n. N u l ng ng c co, th không rõ có th do ph i khí thũng, viêm màng ph i, viêm ph qu n nh . b. S n n Dùng tay s n n và n m nh vào các khe sư n: N u t ng vùng da nóng là do viêm t i ch ; s n n gia súc đau do viêm màng ph i hay b thương t i ch , t n thương cơ, g y xương sư n vùng ng c. Nh ng gia súc g y, l ng ng c lép, lúc viêm màng ph i, s bên ngoài c m giác đư c hi n tư ng c màng ph i. c. Gõ vùng ph i Căn c tính ch t c a ti ng phát ra lúc gõ vào vùng ph i đ ch n đoán tình tr ng c a ph i. V i gia súc l n dùng b n gõ và búa gõ; v i gia súc nh gõ b ng ngón tay. Nên gõ
  43. 43. 43 theo trình t t trư c ra sau, t trên xu ng dư i; m i đi m gõ hai cái, đi m này cách đi m kia 3 - 4cm. Gõ c hai bên (ph i ph i và ph i trái) đ so sánh và phát hi n vùng ph i b viêm. Hình 3.2. Vùng gõ ph i chó và bò * Gõ vùng ph i Vùng gõ ph i là vùng ng c trong có ph i. Có vùng ng c trong có ph i nhưng không gõ đư c như vùng trư c b vai, vùng b vai. loài nhai l i: vùng gõ ph i là m t vùng tam giác, phía trư c là vùng cơ khu u làm ranh gi i; c nh trên cách s ng lưng g n m t bàn tay và c nh sau là m t đư ng cong đ u b t đ u t g c sư n 12 và qua các giao đi m c a đư ng k ngang k t g xương cánh hông và xương sư n 11, đư ng ngang k t kh p vai và xương sư n th 8 và t n cùng gian sư n 4, ti p v i vùng âm đ c tuy t đ i c a tim. Nh ng con bò s a g y có m t vùng trư c xương b vai kho ng m t bàn tay có th gõ ph i đư c nhưng k t qu không rõ l m. ng a, la, l a: c nh trư c và c nh trên c a vùng gõ ph i gi ng trâu bò. C nh sau là m t đư ng cong đ u b t đ u t g c sư n 17 qua các giao đi m c a đư ng ngang k t g xương cánh hông và xương sư n th 16, đư ng ngang k t m m xương ng i và xương sư n th 14, đư ng ngang k t kh p xương b vai và xương sư n th 10 và t n cùng gian sư n th 5. l n: c nh sau b t đ u t g c sư n 11 qua giao đi m c a đư ng k ngang k t m m xương ng i và xương sư n th 9, đư ng ngang k t kh p xương b vai và xương sư n 7, t n cùng gian sư n 4. chó: c nh trư c giáp xương b vai, c nh trên cách s ng lưng 2 - 3 ngón tay; c nh sau b t đ u t g c xương sư n 12 qua các giao đi m c a đư ng k t g xương cánh hông và xương sư n 11, đư ng ngang k t m m xương ng i và xương sư n 10, đư ng ngang k t kh p b vai và xương sư n 8, t n cùng gian sư n 6. Xác đ nh vùng gõ ph i: k 3 đư ng ngang: m t đư ng qua g xương cánh hông, m t đư ng qua m m xương ng i và m t đư ng qua kh p vai. Gõ theo ba đư ng đó đ đ nh gi i h n phía sau. T ranh gi i phía sau gõ v phía trư c, l n lư t t trên xu ng dư i đ đ nh di n tích vùng gõ và so sánh v i di n tích bình thư ng. V trí ph i c a chó V trí ph i c a bò
  44. 44. 44 Chú ý: nh ng gia súc nh , vùng cơ khu u và cơ lưng dày, vùng ph i h p. * Di n tích vùng ph i thay đ i: Vùng ph i m r ng hay thu h p do b nh ph i hay xoang ng c quy t đ nh. - Vùng ph i m r ng v phía sau: do di n tích ph i tăng ho c do khí tích trong l ng ng c. Ph i khí thũng, th tích tăng, ranh gi i phía sau ngang cung sư n; vùng âm đ c c a tim thu nh . Ph i khí thũng m n tính thư ng kéo theo tim n dày, vùng âm đ c c a tim thay đ i không rõ. M t bên ph i có t n thương (viêm, x p, u, giun ph i), bên ph i còn l i làm bù d n đ n khí thũng, di n tích vùng ph i m r ng. - Vùng ph i thu h p: ranh gi i lùi v phía trư c. Do d c chư ng hơi, ru t chư ng hơi, gan sưng đ y cơ hoành v phía trư c. Vùng ph i thu h p do vùng âm đ c tim m r ng (tim n dày, viêm bao tim, bao tim tích nư c, tim giãn). * Âm gõ ph i - Âm gõ ph i bình thư ng (ph âm) Ph âm là ti ng phát ra khi gõ lên vùng ph i. gi a vùng ph i, ph i dày, nhi u khí, ph âm vang. Ngư c l i hai bên rìa do ph i m ng, cơ che khu t nên ph âm nh , đ c. Gia súc th vóc to, béo, t ng m dày, ph âm nh . Gia súc bé g y thì ngư c l i. - Nh ng âm gõ ph i b nh lý: Âm đ c: do lư ng khí trong ph nang gi m, ph i x p ho c ch t th m xu t đ ng l i trong ph nang, trong ph qu n, trong xoang ng c. Vùng ph i có âm đ c ho c âm đ c tương đ i thư ng th y các b nh sau: + Viêm ph i thùy (Pneumonia crouposa) th i kỳ gan hóa. Vùng âm đ c thư ng vùng rìa dư i ph i, ti p giáp v i vùng âm đ c c a tim. Khi ph i b gan hoá gõ vào n n ph i thu đư c âm đ c t p trung, m r ng theo đư ng cánh cung. + Viêm ph i - ph qu n, vùng âm đ c thư ng phân tán; xen k nh ng vùng âm đ c nh là nh ng vùng ph i thư ng hay vùng có âm bùng hơi. bò s a vùng âm đ c ph i thư ng g p trong b nh lao, giun ph i, viêm màng ph i. ng a vùng âm đ c ph i thư ng th y trong b nh t thư, viêm ph i - màng ph i truy n nhi m. l n thư ng th y b nh d ch t m n tính. Khi ph i b th y thũng, d ch ti t làm t c ph nang, n u th y thũng nh âm gõ không thay đ i. Nh ng b nh màng ph i: viêm màng ph i thì vùng âm đ c dư i và có ranh gi i n m ngang. Viêm màng ph i m n tính vùng âm đ c dư i lâu dài. Nh ng gia súc l n, l ng ng c r ng nên khi viêm màng ph i có nhi u d ch th m xu t nhưng không có vùng âm đ c trên màng ph i. Tràn d ch màng ph i cũng có tri u ch ng tương t . Chú ý các nguyên nhân ngoài ph i: da vùng ng c viêm, t ch c dư i da th y thũng, kh i u,...cũng th y vùng âm đ c.
  45. 45. 45 Âm bùng hơi: do t ch c ph i đàn tính kém, trong ph qu n, ph nang ch a nhi u khí, b t khí. Âm bùng hơi là tri u ch ng b nh thư ng g p gia súc l n như: lao ph i nh t là khi có hang lao g n thành ng c; viêm ph qu n m n tính; ph qu n giãn; b nh viêm ph i thùy giai đo n sung huy t và giai đo n tiêu tan; viêm ph i - ph qu n (vùng âm đ c xen k l n âm bùng hơi); tràn d ch màng ph i (gõ vùng dư i có âm đ c, ph n trên có âm bùng hơi); tràn khí ph i; thoát v cơ hoành; đ y hơi ru t n ng; d c chư ng hơi n ng. Âm h p: âm gõ g n gi ng âm bùng hơi nhưng âm hư ng ng n. Thư ng g p b nh ph i khí thũng n ng, ph nang giãn, ph i căng, Âm bình r n: ph i b b nh có các hang thông v i ph qu n, lúc gõ khí qua l i gi a hang và ph qu n t o thành. Thư ng th y trong b nh giãn ph qu n n ng, lao ph i. Âm kim thu c: do trong xoang ng c có hang kín ch a đ y khí như tràn khí màng ph i n ng, bao tim tích khí n ng, thoát v cơ hoành. d. Nghe ph i Khi đư ng hô h p, ph i có b nh thì âm thanh qu n, âm khí qu n, âm ph qu n nh t là âm ph nang thay đ i, ngoài ra còn có nh ng âm m i l g i là âm hô h p b nh lý. - Nghe tr c ti p: ph lên gia súc m t mi ng v i m ng đ tránh b n, áp sát tai nghe tr c ti p, ít áp d ng. - Nghe gián ti p: nghe qua ng nghe Nghe ph i gia súc khó vì ti ng ph nang r t y u. Do đó ch làm vi c ph i h t s c yên tĩnh, gia súc ph i đ ng im m i nghe rõ. Nên b t đ u nghe gi a ph i, sau đó nghe v phía trư c, nghe v phía sau, trên và xu ng dư i, nh ng vùng ti ng ph nang y u hơn vùng gi a ph i. Nghe t đi m này sang đi m khác, không nghe cách quãng; m i đi m nghe vài ba l n th . Khi nghe ti ng ph nang không rõ có th dùng tay b t mũi gia súc đ gia súc th dài và sâu, nghe đư c rõ hơn. Vùng nghe ph i trên ng c gi ng vùng gõ ph i. trâu bò có th nghe đư c vùng trư c xương b vai. * Âm hô h p sinh lý: - Âm thanh qu n: do khí th t xoang mũi vào h u r i vào khí qu n, c sát vào khí qu n gây nên. Âm nghe đư c gi ng phát ra âm ch “kh” khá rõ. - Âm khí qu n: là âm thanh qu n v ng vào, nghe vùng gi a c , ti ng nh hơn âm thanh qu n. - Âm ph qu n: ti ng nghe rõ kho ng sư n 3 - 4, k p trong xương b vai. Tr ng a, các gia súc khác đ u nghe đư c âm ph qu n. - Âm ph nang: Trên toàn ph i gia súc đ u nghe đư c m t ti ng nh , như phát âm ch “f”, đó là âm ph nang, âm ph nang nghe rõ khi gia súc hít vào và y u hơn khi th ra. Âm ph nang do:
  46. 46. 46 + Ho t đ ng co giãn c a ph nang. + Khí t ph qu n vào ph nang, xoáy + Ho t đ ng c a các cơ hô h p gây ra ti ng + Âm ph qu n v ng vào t o thành. Nh ng gia súc g y, l ng ng c h p, âm ph nang nghe rõ. Ngư c l i, gia súc l n, t ng m dày, âm ph nang y u, có khi nghe không rõ. chó, âm ph nang rõ toàn b vùng ph i. trâu, bò, âm ph nang nghe rõ gi a vùng ph i, vùng sau b vai. * Âm hô h p thay đ i: - Âm ph nang tăng: nghe rõ, thô và sâu hơn bình thư ng. Âm ph nang tăng đ u c hai bên vùng ph i do trung khu th n kinh hưng ph n. Các b nh truy n nhi m c p tính, các b nh có s t cao, ho t đ ng hô h p tăng cư ng, âm ph nang tăng. Âm ph nang tăng b ph n ph i bên c nh b ph n âm ph nang gi m ho c m t, thư ng th y trong các b nh viêm ph i - ph qu n. M t bên ph i, ho c m t vùng ph i r ng m t âm ph nang, ph n còn l i âm ph nang tăng th y trong b nh viêm ph i thùy. - Âm ph nang gi m: gia súc th nông y u. Âm ph nang gi m có th do t ch c dư i da th y thũng, sưng dày, ch y u do ph i ho c màng ph i có b nh. b nh viêm màng ph i, do đau, gia súc th y u nên âm ph nang y u; do màng ph i b dính, b sưng dày, xoang ng c tích nư c, âm ph nang gi m. - Âm ph nang thô: gia súc th n ng n , ti ng th không g n, không lan nh kh p vùng ph i. Thư ng do ph qu n viêm, sưng dày, lòng ph qu n r ng h p không đ u, ho c do ph i b khí thũng t ng b ph n, khi gia súc hít vào, khí t ngoài vào các ph nang không đ u, ph nang n ra không đ ng th i làm âm ph nang thô. - Âm ph nang m t: do ph nang b t c hay m t đàn tính, ph qu n t c. Có hai trư ng h p: T ng vùng nh m t âm ph nang là do viêm ph i, lao, t thư, u, th y thũng ph i. C vùng ph i phía dư i m t âm ph nang là do tràn d ch màng ph i, viêm màng ph i th m xu t. * Nh ng âm th b nh lý - Âm ph qu n b nh lý: Trên ng c ng a kh e ch nghe đư c ti ng âm ph nang thu n, nh . Còn các gia súc khác, âm nghe đư c trên vùng ng c là âm ph qu n l n v i âm ph nang. N u ng a, trên vùng ng c nghe đư c âm ph qu n (âm thô, rõ hơn âm ph nang) thì đó là âm ph qu n b nh. gia súc khác, khi trên vùng ng c ch nghe đư c âm ph qu n mà không có âm ph nang l n vào thì đó cũng là âm ph qu n b nh. C n chú ý các đ c đi m sau đây đ phân bi t âm ph qu n b nh lý và âm ph nang tăng: âm ph nang tăng nghe rõ đ u trên toàn b vùng ph i và càng g n r n ph i, nghe
  47. 47. 47 càng rõ. Gõ ph i không có âm gõ b nh. Còn âm ph qu n b nh nghe thô, không lan đ u, nghe rõ c khi hít vào, th ra; gõ ph i thư ng có âm đ c. Âm ph qu n b nh khó phân rõ v i âm ph nang thô, ch có khác là vùng ph i âm ph nang thô, gõ không có âm đ c. Nhu mô ph i b th m ư t, lòng ph qu n t c là nguyên nhân c a âm ph qu n b nh và thư ng th y các b nh: viêm ph i thùy, suy n l n, viêm ph i - màng ph i, lao, viêm màng ph i,… - Ti ng ran (Rhonchi) Trong nhi u b nh ph i, lòng ph qu n ch a nhi u ch t d ch th m xu t ho c b h p l i, khi th khí qua l i t o thành ti ng g i là ti ng ran. + Ti ng ran khô (Rhonchi sicca): do d ch th m xu t khô l i, thành ph qu n sưng dày ho c ph nang căng r ng chèn ép ph qu n, lòng ph qu n h p l i. Ho c d ch th m xu t đông l i khô t o thành s i. Trong nhi u tình tr ng trên khi th , khí qua l i t o thành ti ng ran. Tùy tình tr ng b nh, đ ng tác hô h p và lòng ph qu n to nh , ti ng ran r t to như ti ng mèo kêu, cũng có th r t nh như ti ng rít,… Ti ng ran khô m t vùng ph i nh : thư ng th y lao ph i, m , viêm ph qu n, viêm ph i - ph qu n. Ti ng ran khô trên m t vùng ph i r ng th y : viêm ph i - ph qu n, khí thũng ph i, viêm ph i thùy. Gia súc non sau khi b viêm ph i, ti ng ran khô còn l i m t th i gian khá lâu m c dù b nh đã lành. + Ti ng ran ư t (Rhonchi humidi): do trong lòng ph qu n có d ch ho c b t khí. Ti ng ra ư t nghe r t nh , như ti ng b t v hay như ti ng nư c ch m sôi,…phát ra ph qu n g n ph nang nghe rõ lúc th ra, còn kỳ hít vào có khi nghe không đư c. Ti ng ran ư t thư ng th y các quá trình b nh làm t ch c ph i th m ư t (viêm ph i, lao ph i, th y thũng ph i, sung huy t ph i). - Ti ng vò tóc (Crepitatio) Nghe như ti ng ran nh , nhưng m n và đ u hơn. Do lòng ph nang và ph qu n nh b th m ư t, lúc hít vào chúng dính l i và khi th ra chúng tách ra gây ti ng vò tóc. Ti ng vò tóc là tri u ch ng c a b nh viêm ph i, th y thũng ph i, sung huy t ph i. N u d ch th m xu t nhi u thì ti ng vò tóc m t. Căn c vào các đ c đi m sau đ phân bi t ti ng vò tóc và ti ng ran nh + Ti ng vò tóc m n, phát ra di n r ng, còn các ti ng ran thì thô hơn, to nh không đ u, phát ra trên di n h p. + Ti ng vò tóc n đ nh, còn ti ng ran không n đ nh, ch này m t ch kia xu t hi n; + Ti ng vò tóc phát ra th i gian ng n, còn ti ng ran thì lâu dài, cho đ n khi b nh lành. + Ti ng vò tóc nghe rõ lúc hít vào, còn ti ng ran nghe rõ c hai kỳ th .
  48. 48. 48 - Ti ng th i vò: Ph i có m , ho i t , lao s t o thành nh ng hang thông v i ph qu n. Khi th khí qua l i gi a các hang và lòng ph qu n t o thành ti ng th i vò. gia súc ít th y tri u ch ng này. - Ti ng c màng ph i: Màng ph i viêm, có nhi u fibrin đ ng l i làm cho màng ph i viêm s n sùi, lúc th các lá c a màng ph i c sát nhau gây ra ti ng c màng ph i. Ti ng c màng ph i to nghe r t d , nhưng có khi nghe r t nh . Khi nghe chú ý phân bi t v i ti ng ran nh , ti ng vò tóc, nhu đ ng ru t. Ti ng c màng ph i do viêm màng ph i thư ng có kèm theo tri u ch ng s vùng ng c gia súc đau. Viêm màng ph i trong các trư ng h p sau không có ti ng c màng ph i: + D ch th m xu t nhi u làm cho lá thành và lá t ng tách ra. + Màng ph i b dính. + Viêm m n tính, màng ph i b bào trơn. - Ti ng v nư c (Succusio hippocratis): ti ng óc ách như nư c xao đ ng trong l ng ng c: có th do d ch th m xu t ho c d ch th m l u gây ra. D ch th m xu t do viêm màng ph i, d ch th m l u do nguyên nhân toàn thân. Chú ý: Ti ng v nư c có lúc r t n đ nh, tư th nào c a gia súc cũng nghe đư c. Tuy nhiên cũng có ca b nh ch nghe đư c ti ng v nư c nh ng tư th nh t đ nh. 3.2.4. Ch c dò xoang ng c a. Ý nghĩa ch n đoán Khi nghi trong xoang ng c có d ch, con v t th khó, th th b ng, gõ có vùng âm đ c t p trung, nghe th y ti ng v nư c ho c ti ng c , lúc đó chúng ta m i ti n hành ch c dò xoang ng c ki m tra d ch ch c dò đó là d ch viêm hay d ch phù. Ch c dò xoang ng c đơn gi n, không nguy hi m, nhưng đ c bi t chú ý vô trùng, nh t là ch c dò xoang ng c ng a. b. V trí ch c dò - Loài nhai l i: khe sư n 6 bên trái, khe sư n 5 bên ph i, trên tĩnh m ch ngoài ng c ho c trên dư i đư ng ngang k t kh p khu u. - Ng a: gian sư n 7 bên trái, gian sư n 6 bên ph i. Trên, dư i gi ng loài nhai l i. - L n: gian sư n 8 bên trái, gian sư n 7 bên ph i. - Chó: gian sư n 8 bên trái, gian sư n 6 bên ph i. Chú ý: Nên ch c dò bên ph i, lúc c n thi t m i ch c dò bên trái vì tránh vùng tim.
  49. 49. 49 c. Ki m nghi m d ch th m xu t (d ch viêm) và d ch th m l u (d ch phù) * Ph n ng Mopit (Mopitz): Dùng 2 - 3ml d ch ki m nghi m, thêm vài gi t axit axêtic 5% - Đ c, k t t a (ph n ng dương tính) và đây là d ch th m xu t - Đ c, không k t t a (ph n ng âm tính) và đây là d ch th m l u * Ki m nghi m qua kính hi n vi: D ch ch c dò sau khi l y ph i đư c ki m nghi m ngay. L y 10ml ch c dò cho vào ly tâm, l y gi t c n phi t kính đ khô trong không khí, c đ nh b ng Methanol trong 5 phút và nhu m b ng Giemsa ho c Xanh methylen 1%. Soi qua v t kính d u. Có các trư ng h p sau: - M t ít h ng huy t c u trong m t vi trư ng thư ng do ch c dò gây ch y máu. N u s lư ng nhi u thì có th trong xoang ng c ch y máu. - Nhi u t bào b ch c u, nh t là b ch c u trung tính: do viêm màng ph i. - Nhi u t bào lympho: do lao màng ph i. 3.3. KHÁM H TIÊU HOÁ B nh h th ng tiêu hóa x y ra khá ph bi n v t nuôi, chi m kho ng t 30 - 40% trong các b nh n i khoa. B nh gây ra thư ng do khâu chăm sóc, nuôi dư ng không h p lý. Như th c ăn, nư c u ng không đ m b o v sinh (các ch t đ c, đ c t n m m c l n trong th c ăn). Chu ng tr i b n, không có h th ng ch ng nóng, ch ng l nh và ch ng m. Ngoài ra còn do các nguyên nhân khác gây nên như các b nh truy n nhi m gây t n thương h tiêu hóa (phó thương hàn, phó lao, d ch t và các lo i ký sinh trùng đư ng ru t). Khám b máy tiêu hóa theo th t : khám ăn, khám u ng, khám mi ng, h u và th c qu n, khám d dày, ru t, khám phân, khám gan, ngư i ta thư ng khám b ng các phương pháp: quan sát, s n n, gõ, nghe. Khi c n thi t ch c dò xoang b ng, siêu âm, n i soi xoang b ng và các xét nghi m phân, d ch ch c dò và m t s ch tiêu ch c năng gan. 3.3.1. Ki m tra tr ng thái ăn u ng a. Ăn - Ăn kém: do r i lo n tiêu hóa. - Ăn nhi u th c ăn tinh: do viêm d dày tăng axit. - Ăn nhi u th c ăn thô: do viêm d dày gi m axit. - Ăn nhi u: sau th i gian m, do r i lo n trao đ i ch t. - Ăn b y: do gia súc thi u khoáng, viêm d dày cata m n tính, b nh chó d i.
  50. 50. 50 b. U ng - U ng ít: do t c ru t, th y thũng, tê li t th n kinh m t,… - U ng nhi u: do s t, a ch y, nôn m a, ra nhi u m hôi, viêm th n m n tính, trúng đ c mu i. c. Cách l y th c ăn, nư c u ng Ng a dùng môi l y th c ăn, hàm dư i đưa th c ăn vào mi ng. Bò dùng lư i l y th c ăn. L n ngo m t ng mi ng. L y th c ăn khó khăn: thư ng th y b nh lư i, môi, niêm m c mi ng, răng, cơ nhai, h ng, các b nh th n kinh. Ng a l y th c ăn khó khăn, nhai th c ăn u o i, nhi u khi g c đ u vào máng là tri u ch ng c a viêm não, u não, não th y thũng. d. Nhai - Gia súc nhai ch m, u o i: do s t, b nh d dày, r i lo n tiêu hóa. - Nhai đau, c vươn ra, mi ng há h c: do viêm chân răng, răng mòn không đ u; viêm niêm m c mi ng, viêm lư i g p b nh l m m long móng. - Nhai r t đau, không nhai, hai hàm răng khép ch t: do viêm niêm m c mi ng, viêm lư i n ng, b nh th n kinh. - Nghi n răng: Ng a nghi n răng do đau b ng, trúng đ c, viêm não t y truy n nhi m. Bò nghi n răng do viêm d dày cata, viêm ru t cata, li t d c , viêm d t ong do ngo i v t. L n nghi n răng th y b nh d ch t . C u nghi n răng do u sán não. e. Nu t - R i lo n nh : đ u gia súc vươn th ng, l c lư, hai chân cào đ t, nu t khó khăn do viêm h ng, t c th c qu n. - R i lo n nu t n ng: th c ăn trào ra đ ng mũi, trào ngư c th c qu n do viêm h ng n ng, t c th c qu n, trong các b nh h th n kinh. g. Nhai l i Bò kh e sau khi ăn no 30 phút đ n m t gi rư i thì b t đ u nhai l i. M t ngày đêm nhai l i 6 - 8 l n, m i l n t 50 - 60 phút. R i lo n nhai l i: nhai l i ch m và y u g p trong trư ng h p chư ng hơi, b i th c và ngh n d lá sách. Không còn ph n x nhai l i g p li t d c , chư ng hơi, b i th c n ng, các trư ng h p trúng đ c. h. hơi Trâu bò m i ngày hơi kho ng 20 - 40 l n. Nh hơi mà các khí lên men tích l i trong d c đư c t ng ra ngoài.
  51. 51. 51 - hơi tăng: do ăn nhi u th c ăn d lên men, chư ng hơi d c giai đo n đ u. - hơi gi m: do d c li t, t c rãnh th c qu n, s t cao, các b nh n ng. Li t d c m n tính, hơi ra hôi th i. - Không hơi: do t c rãnh th c qu n, chư ng hơi d c n ng. Loài gia súc d dày đơn, hơi trong d dày thư ng đư c t ng ra ngoài theo phân và h p thu vào máu. N u hơi là tri u ch ng b nh lý g p trong trư ng h p viêm loét d dày, th c ăn trong d dày lên men nhi u,… i. Nôn m a Nôn m a do ph n x ho c do trung khu th n kinh b kích thích. - Nôn m a do ph n x , thư ng do b nh cu ng lư i, h ng, d dày, đư ng ru t, có trư ng h p b nh màng b ng, t cung cũng có th gây nôn. - Nôn do trung khu nôn b kích thích tr c ti p: do viêm hành t y, viêm màng não, kh i u não, đ c t vi trùng tác đ ng (trong các b nh truy n nhi m) và trong các trư ng h p trúng đ c. Đ c đi m c a lo i nôn này là nôn liên t c, lúc d dày tr ng v n nôn. Loài ăn th t và loài ăn t p nôn là tri u ch ng b nh, thư ng do viêm d dày cata c p tính. Loài nhai l i nôn thư ng do d dày đ y hơi c p tính, b i th c. Con v t nôn r t khó khăn: đ u vươn th ng, hai chân sau d ng ra, b ng thót l i, th c ăn ph t ra theo m m, theo đư ng mũi. Ng a nôn khó nh t: lúc nôn, b ng co rút, toàn thân toát m hôi, th c ăn phun ra theo l mũi và sau khi nôn gia súc r t m t m i. Ng a nôn thư ng do b i th c ho c giãn d dày c p tính. * Ki m tra nôn c n chú ý: - Nôn m t l n, sau đó không nôn l i g p l n, con non và loài ăn th t do ăn quá no. - Nôn nhi u l n trong m t ngày g p trư ng h p do trúng đ c th c ăn, các lo i thu c b o v th c v t. - Nôn ngay sau lúc ăn: do b nh d dày, ăn m t lúc m i nôn do t c ru t. - Ch t nôn l n máu: do viêm d dày xu t huy t, loét d dày l n, hay g p trong b nh phó thương hàn, d ch t l n. - Ch t nôn màu vàng l c (m t): do t c ru t non. - Ch t nôn l n phân, mùi th i: do t c ru t già. 3.3.2. Khám mi ng Khám mi ng đ ch n đoán b nh x y ra c c b vùng mi ng: môi, răng, niêm m c mi ng và lư i. Đ ng th i đ ch n đoán m t s b nh khác đư ng tiêu hoá (hình 3.3)
  52. 52. 52 Ch y rãi: do tr ng i nu t, viêm tuy n nư c b t, ngo i v t c m vào hàm răng, viêm h ng, s t, l m m long móng, viêm tuy n mang tai. a. Môi - Gia súc kh e lúc đ ng hai môi ng m kín. - Môi ng m ch t: do viêm màng não, u n ván. - Môi sưng: do viêm niêm m c mi ng, d ch t trâu bò, côn trùng đ t. - ng a: ng a già môi dư i thư ng tr , h l i ra ngoài. N u môi n t thì do t c u trùng. Môi ho i thư do trúng đ c th c ăn, viêm màng não truy n nhi m. b. Mi ng - Mùi trong mi ng: mùi th i do viêm l i, loét niêm m c mi ng, viêm h ng. Th c ăn đ ng l i lâu, mi ng th i. - Nhi t đ trong mi ng: cho ngón tay vào mi ng đ có c m giác nhi t đ mi ng. Mi ng nóng do các b nh gây s t cao, viêm niêm m c mi ng, viêm h ng. Mi ng l nh do m t máu, suy như c và s p ch t. - Đ m: + Mi ng đ y nư c b t do tr ng i nu t, tuy n nư c b t b kích thích, do viêm niêm m c mi ng, viêm tuy n nư c b t, viêm h ng, l m m long móng. + Mi ng khô do m t nư c: th y b nh viêm ru t a ch y lâu ngày, s t cao, đa ni u, đau b ng. - Màu s c niêm m c mi ng thay đ i (xem ph n khám niêm m c m t). Chú ý: - trâu bò khi b b nh l m m long móng: niêm m c mi ng n i đ y m n nư c. - Trong b nh d ch t l n, đ u c u, niêm m c n i m n m , b c m . - ng a do viêm mi ng hóa m truy n nhi m: niêm m c n i nh ng m n m b ng h t v ng, h t đ u trong su t, sau có máu, có m . c. Lư i B a lư i là m t l p t bào thư ng bì tróc ra đ ng l i, màu xám hay màu xanh: th y trong h u h t các b nh có s t cao, viêm đư ng tiêu hóa. B a càng dày b nh càng n ng, ngư c l i b a càng gi m là b nh chuy n bi n t t. Lư i sưng to là do xây xát, do có đinh gai ch c, do x khu n. Hình 3.3. Khám mi ng

×