Napoleon 1

540 views

Published on

Napoleon 1

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
540
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Napoleon 1

  1. 1. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 1 MUÅC LUÅCTHÚÂI NIÏN THIÏËU CUÃA NAPOLEON BONAPART E ..........................................................2CHIÏËN DÕCH NÛÚÁC YÁ 1796-1797 ...................................................................................... 28CUÖÅC XÊM CHIÏËM AI CÊÅP VAÂ CHIÏËN DÕCH XI-RI 1798-1799 ........................................ 52NGAÂY 18 THAÁNG SÛÚNG MUÂ 1799 .................................................................................. 68NHÛÄNG BÛÚÁC ÀÊÌU CUÃA NHAÂ ÀÖÅC TAÂ I 1799 - 1800 ....................................................... 87TRÊÅN MA-REN-GÖ-SÛÅ CUÃNG CÖË NÏÌN ÀÖÅC TAÂI-PHAÁP CHÏË CUÃA TÖÍNG TAÂI THÛÁ NHÊËT1800-1803.......................................................................................................................... 105http://ebooks. vdcmedia. com
  2. 2. E. Tac Le 2 THÚÂI NIÏN THIÏËU CUÃA NAPOLEON BONAPARTE Ngaây 15 thaáng 8 nùm 1769, taåi thaânh phöë A-giùæc-xi-nö thuöåcàaão Cooác, Lï-ti-ti-a Bö-na-paác, 19 tuöíi, vúå möåt ngûúâi quyá töåc àõaphûúng laâm nghïì luêåt sû, àang ài ngoaâi phöë böîng thêëy àau àeã, vöåiraão bûúác vïì nhaâ thò sinh àûúåc möåt àûáa con trai. Luác bêëy giúâ, quanhLï-ti-ti-a khöng coá ai nïn àûáa beá àaä bõ àeã rúi. Thïë laâ gia àònh cuãaSaác Bö-na-paác, möåt luêåt sû ngheâo úã thaânh phöë A-giùæc-xi-ö, thïmmöåt ngûúâi. Saác Bö-na-paác quyïët àõnh cho con mònh hêëp thuå nïìngiaáo duåc Phaáp chûá khöng phaãi nïìn giaáo duåc Cooác. Khi àûáa beá lúánlïn, gia àònh àöng ngûúâi êëy khöng coá àuã tiïìn cho con ùn hoåc, SaácBö-na-paác àaä xin àûúåc hoåc böíng cho con vaâo theo hoåc úã möåt trûúângvoä bõ Phaáp. Àaão Cooác, sau nhiïìu nùm thuöåc vïì nûúác Cöång hoaâ Giïn, àaänöíi dêåy dûúái sûå laänh àaåo cuãa möåt àõa chuã àõa phûúng tïn laâ Pao-li,vaâ, nùm 1755, àaä àuöíi àûúåc ngûúâi Giïn ra khoãi àaão. Leä dô nhiïn, àoálaâ möåt cuöåc khúãi nghôa cuãa têìng lúáp tiïíu quyá töåc nöng thön vaâ cuãanöng dên àûúåc nhûäng ngûúâi sùn bùæn, nhûäng ngûúâi chùn cûâu úã trïnnuái vaâ dên ngheâo úã möåt vaâi thaânh thõ uãng höå. Toám laåi, àoá laâ cuöåckhúãi nghôa cuãa möåt dên töåc muöën thoaát ra khoãi aách boác löåt haâ khùæcvïì thuïë khoaá vaâ cai trõ cuãa möåt nûúác cöång hoaâ buön baán. Cuöåc khúãinghôa thu àûúåc thùæng lúåi, vaâ tûâ nùm 1755, àaão Cooác söëng àöåc lêåpdûúái sûå laänh àaåo cuãa Pao-li. Nhûäng taân dû cuãa xaä höåi töåc trûúãngvêîn coân maånh (àùåc biïåt úã trong nöåi àõa àaão). Thónh thoaãng, caác thõtöåc laåi giao tranh aác liïåt vaâ dai dùèng. Tïå tuåc "thuâ truyïìn kiïëp" rêëtphöí biïën, thûúâng àûúåc kïët thuác bùçng nhûäng trêån chiïën àêëu khuãngkhiïëp. Nùm 1868, nûúác Cöång hoaâ Giïn àaä baán laåi cho vua nûúácPhaáp Lu-i XV "quyïìn haânh cuãa mònh" úã Cooác-thûåc tïë quyïìn haânhêëy àaä bõ thuã tiïu-vaâ muâa xuên nùm 1869, quên àöåi Phaáp àaä àaánhhttp://ebooks. vdcmedia. com
  3. 3. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 3baåi quên cuãa Pao-li (viïåc naây xaãy ra vaâo thaáng 5 nùm 1869, bathaáng trûúác khi Na-pö-lï-öng ra àúâi). Àaão Cooác trúã thaânh àêët àaithuöåc Phaáp. Nhû vêåy, Na-pö-lï-öng àaä söëng nhûäng ngaây thú êëu trong möåtthúâi maâ loâng dên àaão Cooác coân luyïën tiïëc nïìn àöåc lêåp chñnh trõ àaämêët ài möåt caách quaá àöåt ngöåt, coân nhû möåt böå phêån cuãa giai cêëpàõa chuã vaâ tû saãn thaânh thõ thò tûå nhuã rùçng töët hún hïët laâ haäy trúãthaânh nhûäng thêìn dên trung thaânh vaâ tûå nguyïån cuãa nûúác Phaáp.Böë Na-pö-lï-öng, Saác Bö-na-paác, thuöåc phaái "thên ngûúâi” baão vïåàaão Cooác àaä bõ àûa ài àaây, vaâ cùm gheát nhûäng ngûúâi xêm lùng. Ngay tûâ höìi coân nhoã, Na-pö-lï-öng àaä toã ra khöng nhêîn naåivaâ nön noáng. Sau naây, khi ön laåi nhûäng kyã niïåm thúâi êëu thú cuãamònh, Na-pö-lï-öng noái rùçng: khöng ai bùæt naåt àûúåc mònh, hay gêygöí, hay àaánh àûáa naây, choåc àûáa khaác vaâ moåi àûáa beá àïìu súå cêåu ta.Àùåc biïåt laâ Giö-deáp, anh Na-pö-lï-öng, àaä phaãi chõu àûång chuyïånêëy nhiïìu. Na-pö-lï-öng àaánh anh, cùæn anh, nhûng chñnh Giö-deáp laåi bõquúã mùæng, vò sau cuöåc êíu àaã, Giö-deáp chûa kõp hoaân höìn thò Na-pö-lï-öng àaä ài maách meå. Na-pö-lï-öng kïí thïm: mûu meåo àaä giuáptöi nhû vêåy àêëy, nïëu khöng meå töi àaä phaåt töi vïì töåi hay caäi nhauvaâ khöng bao giúâ tha thûá nhûäng haânh àöång gêy göí cuãa töi. Na-pö-lï-öng laâ möåt àûáa treã lêìm lò vaâ noáng tñnh. Tuy baâ meåyïu con, nhûng daåy döî Na-pö-lï-öng cuäng nghiïm khùæc nhû àöëi vúáianh em cuãa Na-pö-lï-öng. Gia àònh sinh hoaåt tùçn tiïån nhûngkhöng tuáng bêën. Tröng bïì ngoaâi, öng böë laâ möåt ngûúâi àaân öng töëtvaâ baâ Lï-ti-ti-a, ngûúâi chuã thêåt sûå cuãa gia àònh, möåt ngûúâi àaân baâquaã quyïët, nghiïm khùæc vaâ cêìn cuâ. Na-pö-lï-öng thûâa hûúãng cuãameå tinh thêìn ham laâm viïåc vaâ nïëp söëng trêåt tûå nghiïm ngùåt. Àaão Cooác úã xa luåc àõa, nhên dên coân man rúå söëng trong nuáirûâng, nhûäng cuöåc xung àöåt keáo daâi giûäa caác thõ töåc, tïå naån "thuâtruyïìn kiïëp", möëi aác caãm rêët kheáo che giêëu nhûng sêu sùæc, daidùèng cuãa dên àaão àöëi vúái boån xêm lûúåc Phaáp, têët caã nhûäng àùåcàiïím àoá àaä aãnh hûúãng maånh meä àïën nhûäng caãm giaác àêìu tiïn cuãacêåu beá Na-pö-lï-öng.http://ebooks. vdcmedia. com
  4. 4. E. Tac Le 4 Nùm 1779, sau bao lêìn chaåy choåt, Saác Bö-na-paác múái gûãiàûúåc hai àûáa con lúán laâ Giö-deáp vaâ Na-pö-lï-öng sang Phaáp theohoåc úã trûúâng trung hoåc Ö-toong; muâa xuên nùm êëy, Na-pö-lï-öngàûúåc nhaâ trûúâng nûúác Phaáp cêëp hoåc böíng vaâ chuyïín sang hoåc úãtrûúâng voä bõ Briïn, möåt thõ trêën nhoã úã miïìn àöng nûúác Phaáp. Luácnaây, Na-pö-lï-öng 10 tuöíi. ÚÃ Briïn, Na-pö-lï-öng laâ möåt àûáa beá êu sêìu, kñn àaáo, caáukónh vaâ hay giêån dûä lêu, khöng gêìn guäi ai, khöng coi ai ra gò,khöng baån beâ, caãm tònh vúái ai, rêët tûå tin mùåc dêìu têìm voác nhoã beávaâ coân ñt tuöíi. Ngûúâi ta àaä thûã só nhuåc, trïu choåc, chïë giïîu gioångnoái àõa phûúng cuãa Na-pö-lï-öng. Cêåu Bö-na-paác àaä giêån dûä êíu àaã,coá khi àûúåc coá khi thua, nhûng cuäng àaä laâm cho baån beâ cuãa cêåuhiïíu rùçng nhûäng cuöåc xung àöåt nhû vêåy khöng phaãi laâ khöng nguyhiïím. Na-pö-lï-öng hoåc gioãi laå luâng, nghiïn cûáu àïën núi àïën chöënsûã Hy Laåp vaâ sûã La Maä, cuäng rêët say mï toaán hoåc vaâ àõa lyá. Caácgiaáo sû cuãa trûúâng voä bõ úã caái tónh nhoã àoá khöng gioãi lùæm vïì caácmön khoa hoåc maâ hoå giaãng daåy nïn cêåu Na-pö-lï-öng phaãi böìi böíthïm kiïën thûác cuãa mònh bùçng caách àoåc saách. Na-pö-lï-öng àoåcsaách trong nhûäng nùm coân ñt tuöíi vaâ sau naây coân àoåc rêët nhiïìu vaâàoåc rêët nhanh. Loâng yïu quï hûúng àaão Cooác cuãa Na-pö-lï-öng àaälaâm cho baån beâ ngûúâi Phaáp ngaåc nhiïn vaâ xa laánh Na-pö-lï-öng:luác bêëy giúâ Na-pö-lï-öng coân coi nûúác Phaáp nhû möåt chuãng töåc xalaå, laâ nhûäng keã xêm lûúåc hoân àaão quï hûúng cuãa mònh. Na-pö-lï-öng chó liïn laåc àûúåc vúái töí quöëc xa xöi cuãa mònh bùçng thû tûâ cuãaböë meå, anh em, vò gia àònh khöng àuã tiïìn cho Na-pö-lï-öng vïì nhaânghó heâ. Nùm 1784, 15 tuöíi àaä hoåc xong vaâ töët nghiïåp, Na-pö-lï-öngàûúåc gûãi ài hoåc úã trûúâng voä bõ Pa-ri, núi àaâo taåo sô quan cuãa quênàöåi luác bêëy giúâ. Trûúâng naây coá nhiïìu giaáo sû rêët gioãi, trong söë àoá coánhaâ toaán hoåc Möng-giú vaâ nhaâ thiïn vùn hoåc La-plaát. Na-pö-lï-öngsay sûa hoåc vaâ àoåc saách. ÚÃ àoá, Na-pö-lï-öng coá saách, coá thêìy àïíhoåc. Nhûäng ngaây trong nùm àêìu, Na-pö-lï-öng àaä gùåp möåt àiïìukhöng may: vaâo hoåc úã trûúâng voä bõ tûâ cuöëi thaáng 10 nùm 1784 thòàïën thaáng 2 nùm 1785, böë Na-pö-lï-öng chïët vò bïånh ung thû daådaây cuäng nhû sau naây chñnh Na-pö-lï-öng àaä bõ. Hêìu nhû gia àònhhttp://ebooks. vdcmedia. com
  5. 5. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 5khöng coân caách söëng. Khöng thïí tröng mong àûúåc mêëy vaâo ngûúâianh caã Giö-deáp, möåt ngûúâi bêët lûåc vaâ lûúâi biïëng, cêåu hoåc sinh sôquan 16 tuöíi phaãi àûáng ra chùm soác meå vaâ caác em trai, em gaái cuãamònh. Sau möåt nùm hoåc úã trûúâng voä bõ Pa-ri, ngaây 30 thaáng 10nùm 1785, Na-pö-lï-öng nhêåp nguä, mang cêëp hiïåu thiïëu uyá vaânhêån cöng taác úã möåt trung àoaân àoáng úã Va-lùng-xú. ÚÃ Va-lùng-xú, viïn sô quan treã tuöíi êëy söëng möåt cuöåc söëngkhoá khùn. Haâng thaáng, Na-pö-lï-öng gûãi vïì cho meå gêìn hïët söëlûúng chó giûä laåi àuã àïí traã tiïìn nhûäng bûäa ùn àaåm baåc cuãa mònh vaâkhöng vui chúi giaãi trñ gò. Trong ngöi nhaâ Na-pö-lï-öng thuï àûúåcmöåt cùn buöìng, coá möåt cûãa haâng nhoã baán saách cuä. Na-pö-lï-öng àaädaânh têët caã thúâi gian röîi raäi cuãa mònh vaâo viïåc àoåc saách do ngûúâichuã hiïåu cho mûúån. Na-pö-lï-öng khöng thñch giao du, vaã laåi Na-pö-lï-öng ùn mùåc quaá töìi taân àïën nöîi khöng muöën vaâ cuäng khöngthïí coá möåt cuöåc söëng xaä giao töëi thiïíu. Na-pö-lï-öng say mï àoåcsaách chûa tûâng thêëy, khi àoåc öng ghi cheáp vaâ viïët nhûäng yá kiïënphên tñch cuãa mònh daây àùåc caã söí tay. Trûúác hïët, Na-pö-lï-öng thñch àoåc caác taác phêím lõch sûã quênsûå, saách toaán hoåc, àõa lyá vaâ caác saách taã cuöåc du lõch. Na-pö-lï-öngcuäng àoåc caã saách triïët hoåc. Chñnh vaâo thúâi kyâ naây Na-pö-lï-öng bùætàêìu nghiïn cûáu nhûäng taác giaã cöí àiïín cuãa Thïë kyã aánh saáng: Von-te3, Ruát-xö , Àa-lùm-be, Ma-bú-li vaâ Ray-nan. Thêåt khoá maâ xaác àõnh àûúåc vaâo thúâi kyâ naâo thò xuêët hiïån úãNa-pö-lï-öng nhûäng dêëu hiïåu àêìu tiïn cuãa loâng cùm gheát àöëi vúáinhûäng nhaâ tû tûúãng cuãa cuöåc caách maång tû saãn vaâ thûá triïët hoåcrêët àùåc biïåt cuãa Na-pö-lï-öng. Duâ sao, luác naây, ngûúâi trung uyá phoá16 tuöíi vêîn hoåc nhiïìu hún laâ phï phaán. Vaâ àêy nûäa cuäng laâ möåtàiïím cú baãn cuãa tinh thêìn Na-pö-lï-öng: thúâi thanh niïn, khi àoåcsaách cuäng nhû khi tiïëp xuác vúái ngûúâi múái quen biïët, Na-pö-lï-öngàïìu khao khaát vaâ noáng loâng muöën àûúåc hêëp thuå nhanh choáng vaâàêìy àuã nhûäng àiïìu maâ mònh chûa biïët túái, nhûäng àiïìu coá thïí goápphêìn böìi dûúäng tinh thêìn cho baãn thên mònh. Na-pö-lï-öng cuäng àoåc caác taác phêím vùn hoåc bùçng vùn xuöi,vùn vêìn; say mï cuöën tiïíu thuyïët Veác-te vaâ möåt vaâi taác phêím khaáchttp://ebooks. vdcmedia. com
  6. 6. E. Tac Le 6cuãa Gúát: àoåc caã taác phêím cuãa Ra-xin, Cooác-nêy, Mö-li-e , caác baâithú lûâng danh möåt thúâi bõ gaán laâ cuãa öët-xi-ùng, möåt thi sô haát rongngûúâi ï-cöët thúâi trung cöí (thûåc tïë chó laâ möåt sûå lûâa nghõch trongvùn hoåc). Àoåc nhûäng loaåi saách êëy xong, Na-pö-lï-öng laåi lao vaâosaách toaán hoåc vaâ caác taác phêím coá liïn quan àïën caác vêën àïì quênsûå, àùåc biïåt laâ phaáo binh. Thaáng 9 nùm 1786, Na-pö-lï-öng xin pheáp nghó daâi haån vïìquï úã A-giùæc-xi-ö àïí thu xïëp sûå sinh söëng cuãa gia àònh. Khi chïët, böëNa-pö-lï-öng coá àïí laåi möåt ñt taâi saãn vaâ möåt söë cöng viïåc khaá rùæcröëi. Na-pö-lï-öng àaä giaãi quyïët nhûäng cöng viïåc àoá möåt caách tñchcûåc vaâ coá kïët quaã. Na-pö-lï-öng àûúåc pheáp nghó thïm àïën giûäanùm 1788, khöng àûúåc hûúãng lûúng nhûng kïët quaã hoaåt àöång cuãaNa-pö-lï-öng àïí öín àõnh cöng viïåc gia àònh àaä buâ àùæp laåi. Trúã vïì Phaáp vaâo thaáng 6 nùm 1788, Na-pö-lï-öng ài theotrung àoaân lïn àoáng úã ÖËc-xon vaâ, lêìn naây, Na-pö-lï-öng úã trongtraåi, khöng úã nhaâ riïng nûäa. Na-pö-lï-öng vêîn mï maãi àoåc têët caãcaác loaåi saách àaä coá trong tay vaâ àùåc biïåt laâ caác taác phêím baân vïìnhûäng vêën àïì quên sûå àaä laâm say mï caác chuyïn gia úã thïë kyã thûáXVIII. Möåt lêìn, bõ phaåt khöng àûúåc ài laåi, Na-pö-lï-öng àaä tòmàûúåc úã núi nhöët mònh möåt cuöën saách cuä noái vïì phaáp luêåt àúâi cöí LaMaä, viïët theo lïånh cuãa Hoaâng àïë Giu-xti-niïng. Na-pö-lï-öngkhöng nhûäng àaä àoåc hïët cuöën àoá, maâ gêìn 15 nùm sau, trong khibiïn soaån böå dên luêåt, Na-pö-lï-öng coân àoåc thuöåc loâng caã böå tuyïíntêåp phaáp luêåt La Maä. Viïåc naây àaä laâm cho caác nhaâ luêåt hoåc löîi laåcnhêët úã Phaáp ngaåc nhiïn. Na-pö-lï-öng quaã coá möåt trñ nhúá phithûúâng. Khaã nùng laâm viïåc bùçng trñ oác möåt caách cùng thùèng cuäng nhûkhaã nùng têåp trung cao àöå vaâ lêu daâi sûác suy nghô cuãa Na-pö-lï-öng àaä thêëy löå roä tûâ thúâi kyâ naây. Sau naây, nhiïìu lêìn Na-pö-lï-öngnoái rùçng: nïëu ngûúâi ta thêëy töi luön luön sùén saâng àöëi phoá vúái moåitònh huöëng thò àiïìu àoá coá thïí giaãi thñch nhû thïë naây: trûúác khi laâmbêët cûá viïåc gò, töi àaä suy nghô kyä trûúác khaá lêu vaâ dûå kiïën hïëtnhûäng gò coá thïí xaãy ra. Chùèng phaãi laâ àaä coá möåt võ thêìn thaánh naâothònh lònh hiïån ra àïí gaâ cho Na-pö-lï-öng nhûäng tònh huöëng dûúângnhû bêët ngúâ àöëi vúái nhûäng ngûúâi khaác, Na-pö-lï-öng noái thïm rùçnghttp://ebooks. vdcmedia. com
  7. 7. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 7"... Luác naâo töi cuäng laâm viïåc, laâm viïåc trong khi ùn, úã raåp haát, banàïm...". Khi noái àïën thiïn taâi cuãa mònh thò lúâi leä cuãa Na-pö-lï-öngthûúâng àûúåm veã chêm biïëm hoùåc giïîu cúåt vaâ röìi bao giúâ Na-pö-lï-öng cuäng nhêën maånh vaâ rêët nghiïm tuác àïën tinh thêìn laâm viïåc cuãamònh. Na-pö-lï-öng lêëy laâm tûå haâo vïì khaã nùng laâm viïåc vö têåncuãa mònh hún bêët cûá nùng khiïëu naâo khaác maâ taåo hoaá àaä ban chomöåt caách vö cuâng röång lûúång. ÚÃ ÖËc-xon, Na-pö-lï-öng viïët möåt cuöën saách nhoã noái vïì thuêåtbùæn (vïì caách phoáng àaån). Binh chuãng phaáo binh thêåt sûå trúã thaânhsúã trûúâng cuãa Na-pö-lï-öng. Trong taâi liïåu cuãa Na-pö-lï-öng úã thúâikyâ naây, ngûúâi ta coân tòm thêëy möåt vaâi baãn thaão taác phêím vùn hoåc,nhûäng cöng trònh nghiïn cûáu coá tñnh chêët triïët hoåc vaâ chñnh trõ,v.v. Tû tûúãng cuãa Na-pö-lï-öng thûúâng thêëy àûúåm ñt nhiïìu maâusùæc cuãa chuã nghôa tûå do vaâ àöi khi coân lùæp laåi y nguyïn möåt söë tûtûúãng cuãa Ruát-xö, mùåc dêìu, noái chung, ngûúâi ta khöng thïí naâo coiNa-pö-lï-öng nhû möåt tñn àöì cuãa taác phêím Khïë ûúác xaä höåi. Trong nhûäng nùm naây, coá möåt àiïím nöíi bêåt: yá chñ vaâ lyá trñcuãa Na-pö-lï-öng àaä hoaân toaân khöëng chïë àûúåc nhûäng ham mï vïìduåc voång. Na-pö-lï-öng khöng bao giúâ ùn thñch khêíu, thûúâng xalaánh chöî àöng ngûúâi, xa laánh giúái phuå nûä, khûúác tûâ moåi cuöåc vuichúi giaãi trñ, laâm viïåc khöng mïåt moãi, daânh têët caã thúâi giúâ nhaân röîivaâo viïåc àoåc saách. Liïåu Na-pö-lï-öng coá cam chõu maäi maäi vúái söëphêån cuãa mònh, söë phêån cuãa möåt viïn sô quan ngheâo tónh nhoã, xuêëtthên trong gia àònh quyá töåc ngheâo ngûúâi Cooác, luön luön bõ luä baånbeâ quyïìn quyá vaâ boån cêëp trïn quyïìn quyá nhòn bùçng con mùæt khinhbó khöng? Trûúác khi Na-pö-lï-öng coá thúâi gian àïí tòm àûúåc cêu traã lúâi roäraâng cho cêu hoãi êëy vaâ cuäng chûa coá caã thúâi gian àïí xêy dûång kïëhoaåch cuå thïí cho tûúng lai thò caái sên khêëu maâ Na-pö-lï-öng àangchuêín bõ vai troâ àïí bûúác lïn hoaåt àöång àaä bùæt àêìu lung lay, röìi cuöëicuâng tan vúä vaâ suåp àöí: Caách maång Phaáp buâng nöí. Biïët bao nhiïu nhaâ cheáp tiïíu sûã vaâ viïët tiïíu sûã cuãa Na-pö-lï-öng coá khuynh hûúáng gaán cho nhên vêåt cuãa hoå coá àûác khön ngoanhttp://ebooks. vdcmedia. com
  8. 8. E. Tac Le 8siïu phaâm, coá bêím nùng tiïn àoaán viïåc àúâi, coá loâng tin vaâo thiïnchûác cuãa mònh, muöën tòm xem trong viïn trung uyá phaáo binh múái20 tuöíi àoáng úã ÖËc-xon naây coá tiïn caãm gò vïì nhûäng lúåi ñch maâ cuöåccaách maång nöí ra nùm 1789 ùæt phaãi àem laåi cho chaâng ta. Thûåc tïë, moåi viïåc àaä xaãy ra möåt caách giaãn àún vaâ tûå nhiïnhún nhiïìu. Do võ trñ xaä höåi cuãa mònh, Na-pö-lï-öng chó coá lúåi trongcuöåc chiïën thùæng cuãa giai cêëp tû saãn àöëi vúái chïë àöå phong kiïënchuyïn chïë. ÚÃ Cooác, ngay caã dûúái thúâi thöëng trõ cuãa Giïn, boån quyátöåc (àùåc biïåt laâ têìng lúáp quyá töåc àõa chuã nhoã) khöng bao giúâ àûúåchûúãng nhûäng àùåc quyïìn, àùåc lúåi maâ boån quyá töåc Phaáp rêët quyátroång. Dêîu sao chaâng quyá töåc nhoã naây, göëc gaác úã möåt hoân àaão YÁkeám vùn minh, vûâa múái bõ ngûúâi Phaáp xêm chiïëm, cuäng khöng thïímong coá àûúåc bûúác àûúâng cöng danh raång rúä vaâ nhanh choáng úãtrong quên àöåi. Trong cuöåc caách maång 1789, nïëu coá caái gò coá thïícaám döî àûúåc chaâng ta, thò chñnh laâ tûâ nay trúã ài chó riïng coá nhûängkhaã nùng cuãa caá nhên laâ coá thïí giuáp cho con ngûúâi leo lïn nhûängbêåc thang xaä höåi. Àïí nhaãy vaâo cuöåc, viïn trung uyá phaáo binh Bö-na-paác khöng cêìn gò khaác nûäa. Nhûäng suy tñnh thûåc tiïîn àaä thu huát têm trñ Na-pö-lï-öng.Lúåi ñch to lúán nhêët maâ Na-pö-lï-öng coá thïí thu àûúåc úã caách maång laâcaái gò? Vaâ úã àêu coá àiïìu kiïån töët nhêët? Coá hai cêu traã lúâi: möåt laâ úãCooác, hai laâ úã Phaáp. Luác naây, khöng nïn àaánh giaá quaá cao phaåm vivaâ mûác àöå yïu àaão Cooác cuãa Na-pö-lï-öng. Vaâo nùm 1789, chaângtrung uyá Bö-na-paác chùèng coân nhúá túái chuá soái con 10 tuöíi àaä tûângàaánh nhau rêët hùng úã trong sên trûúâng Briïn, möîi khi baån beâ chïëgiïîu goång Cooác cuãa mònh. Bêy giúâ chaâng ta àaä biïët thïë naâo laâ nûúác Phaáp vaâ thïë naâo laâàaão Cooác, àaä coá thïí so saánh àûúåc hai nûúác naây vïì mùåt diïån tñch, vaâtêët nhiïn àaä nhêån ra àûúåc hai nûúác naây khöng giöëng nhau àïënmûác àöå naâo. Nhûng vêën àïì àùåt ra ngay caã vaâo nùm 1789, Na-pö-lï-öng cuäng khöng thïí hy voång chiïëm àûúåc úã nûúác Phaáp caái àõa võ maâöng coá thïí coá àûúåc úã Cooác, nhêët laâ nay caách maång àaä bùæt àêìu buângnöí, mùåc dêìu úã Cooác, Na-pö-lï-öng coá rêët ñt àiïìu kiïån thuêån lúåi. Haithaáng rûúäi sau khi nguåc Ba-xtil bõ phaá, Na-pö-lï-öng xin pheáp nghóvaâ trúã vïì Cooác.http://ebooks. vdcmedia. com
  9. 9. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 9 Trong söë rêët nhiïìu taác phêím àõnh viïët, àuáng vaâo nùm 1789,Na-pö-lï-öng àaä viïët xong möåt baãn tiïíu luêån noái vïì lõch sûã àaãoCooác vaâ trao baãn àoá cho Ray-nan àïí xin yá kiïën, vaâ Na-pö-lï-öng rêëtlêëy laâm thñch thuá vïì lúâi àaánh giaá têng böëc cuãa nhaâ vùn àang nöíitiïëng êëy. Chuã àïì êëy àuã àïí chûáng minh rùçng Na-pö-lï-öng rêët quantêm àïën hoân àaão quï hûúng cuãa mònh, ngay caã khi Na-pö-lï-öngcoân chûa coá khaã nùng àïí chuyïn têm hoaåt àöång chñnh trõ úã àoá. Vïìtúái nhaâ meå, Na-pö-lï-öng lêåp tûác tuyïn böë taán thaânh Pao-li (Pao-liàaä trúã vïì sau möåt thúâi gian daâi bõ àaây) nhûng Pao-li àaä tiïëp viïntrung uyá treã tuöíi rêët laånh nhaåt, vaâ, chùèng bao lêu, quaã nhiïn laâmöîi ngûúâi ài möåt con àûúâng khaác. Pao-li mú tûúãng àïën viïåc giaãiphoáng hoaân toaân àaão Cooác khoãi aách àö höå cuãa ngûúâi Phaáp, coân Bö-na-paác thò cho rùçng cuöåc caách maång múã ra nhûäng con àûúâng múáicho sûå tiïën böå cuãa àaão Cooác vaâ coá thïí - àiïìu naây múái chñnh - cho sûånghiïåp cuãa baãn thên. Sau mêëy thaáng úã nhaâ khöng àaåt àûúåc kïët quaã gò, Na-pö-lï-öng trúã laåi àún võ, mang theo àûáa em trai laâ Lu-i àïí giaãm búát möåtphêìn chi tiïu cho meå. Hai anh em úã Va-lùng-xú, núi trung àoaâncuãa Na-pö-lï-öng trúã laåi àoáng quên. Tûâ nay trúã ài, trung uyá Bö-na-paác phaãi söëng vúái em vaâ nuöi nêëng cho em ùn hoåc bùçng àöìng lûúngquaá ñt oãi cuãa mònh. Coá bûäa ùn trûa chó coá möîi möåt miïëng baánh. Na-pö-lï-öng tiïëp tuåc phuåc vuå quên àöåi möåt caách hùng haái vaâ say mïàoåc nhûäng taác phêím vïì lõch sûã quên sûå. Thaáng 9 nùm 1791, ngûúâi ta laåi thêëy Na-pö-lï-öng úã Cooác, doNa-pö-lï-öng àaä tòm caách àïí àûúåc thuyïn chuyïín vïì. Lêìn naây, Na-pö-lï-öng vônh viïîn cùæt àûát quan hïå vúái Pao-li àaä cöng khai hoaåtàöång taách àaão Cooác ra khoãi nûúác Phaáp, àiïìu maâ Na-pö-lï-öngkhöng muöën chuát naâo. Thaáng 4 nùm 1791, khi xaãy ra cuöåc xungàöåt giûäa boån giaáo sô phaãn caách maång, uãng höå triïåt àïí chuã trûúngtaách àaão Cooác cuãa Pao-li vúái nhûäng àaåi diïån cuãa chñnh quyïìn caáchmaång, Bö-na-pac àaä ra lïånh bùæn caã vaâo nhûäng àaám àöng baåo àöångxöng vaâo àaánh quên àöåi àùåt dûúái quyïìn chó huy cuãa mònh. Cuöëicuâng, bõ chñnh quyïìn cöång hoaâ tònh nghi vò êm mûu àaánh chiïëmmöåt phaáo àaâi (khöng coá lïånh cêëp trïn), Na-pö-lï-öng laåi sang Phaápvaâ lêåp tûác phaãi àïën trònh diïån trûúác Böå Chiïën tranh úã Pa-ri àïí xaáchttp://ebooks. vdcmedia. com
  10. 10. E. Tac Le 10minh thaái àöå coá phêìn naâo múâ aám cuãa mònh úã Cooác. Àïën thuã àönûúác Phaáp vaâo cuöëi thaáng 5 nùm 1792, Na-pö-lï-öng chûáng kiïënnhiïìu biïën cöë söi nöíi cuãa caách maång xaãy ra vaâo nùm àoá. Chuáng töi coá nhûäng bùçng cúá chñnh xaác cho pheáp xeát àoaán sûåphaãn ûáng cuãa viïn sô quan 23 tuöíi àoá trûúác hai biïën cöë troång àaåixaãy ra: Cuöåc àaánh chiïëm cung àiïån Tuy-lú-ri cuãa quêìn chuáng nhêndên vaâo ngaây 20 thaáng 6 vaâ cuöåc lêåt àöí chïë àöå quên chuã ngaây 10thaáng 8 nùm 1792. Tham gia nhûäng biïën cöë êëy bùçng caách àûángngoaâi voâng chûáng kiïën möåt caách bêët ngúâ nïn hai lêìn êëy laâ dõp àïíBö-na-paác biïíu löå tû tûúãng cuãa mònh trong möåt nhoám baån thên.Vúái hoå, Bö-na-paác coá thïí tûå do böåc löå nhûäng yá nghô thêåt vaâ têët caãbaãn chêët cuãa mònh. Vaâ nhûäng lúâi öng ta noái thêåt roä raâng, khöngchuát gò uáp múã: "Chuáng ta haäy ài theo boån vö laåi naây", Na-pö-lï-öngàaä noái nhû vêåy vúái Bu-riïn luác cuâng ài vúái nhau trong phöë, khithêëy quêìn chuáng tiïën vïì phña cung àiïån nhaâ vua ngaây 20 thaáng 6.Khi thêëy vua Lu-i XVI, höët hoaãng trûúác cuöåc biïíu tònh àêìy uy thïë,phaãi ra chaâo quêìn chuáng úã bao lún, àêìu àöåi muä àoã Phri-giïng, Na-pö-lï-öng liïìn khinh bó núái: "Thùçng heân! Thïë maâ laåi àïí cho boån völaåi naây vaâo àûúåc! Àaáng leä phaãi duâng phaáo queát ài àöå böën, nùmtrùm thùçng laâ nhûäng thùçng khaác seä chaåy daâi!". Töi àaä giaãm nheåhònh dung tûâ maâ Na-pö-lï-öng duâng cho Lu-i XVI, vò tiïëng êëykhöng thïí naâo in lïn saách àûúåc. Ngaây 10 thaáng 8 (ngaây dên chuángtiïën cöng vaâo cung àiïån Tuy-lú-ri, vaâ ngaây Lu-i XVI bõ lêåt àöí), Na-pö-lï-öng vêîn lang thang ngoaâi phöë vaâ laåi vêîn duâng hònh dung tûâtrïn àïí chó Lu-i XVI, àöìng thúâi goåi nhûäng ngûúâi nöíi lïn laâm caáchmaång laâ "luä dên àen ghï túãm nhêët". Àûúng nhiïn, Na-pö-lï-öng khöng thïí biïët àûúåc rùçng ngaây 10thaáng 8 nùm 1792, trong khi öng ta àang àûáng giûäa àaám àöngchûáng kiïën cuöåc tiïën cöng vaâo cung àiïån Tuy-lú-ri vaâ töëng cöí Lu-iXVI ra khoãi ngai vaâng thò chñnh sûå viïåc êëy laåi laâ vò lúåi ñch cuãa baãnthên öng ta, Bö-na-paác; cuäng nhû quêìn chuáng àang àûáng vêyquanh öng ta hên hoan chaâo mûâng nïìn cöång hoaâ ra àúâi àêu coá thïíngúâ àûúåc rùçng viïn sô quan treã tuöíi êëy, thên hònh beá nhoã, gêìy goâ,xoaâng xônh trong chiïëc aáo daå daâi súân raách, chòm biïën trong àaámàöng quêìn chuáng, laåi chñnh laâ ngûúâi sau naây seä boáp ngheåt nïìnhttp://ebooks. vdcmedia. com
  11. 11. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 11cöång hoaâ àoá àïí trúã thaânh hoaâng àïë àöåc taâi. Coá möåt àiïìu àaáng chuá yálaâ, ngay úã àêy, ta àaä thêëy baãn chêët Na-pö-lï-öng laâ thñch duângsuáng àaån, coi noá laâ phûúng tiïån thñch húåp nhêët àïí traã lúâi nhûängcuöåc nöíi dêåy cuãa nhên dên. Na-pö-lï-öng coân quay laåi àaão Cooác lêìn nûäa vaâ àùåt chên lïnàêët naây vaâo àuáng luác Pao-li trúã thaânh ngûúâi quyïët têm taách àaãoCooác khoãi nûúác Phaáp vaâ àaä dêng mònh cho ngûúâi Anh. Traãi quabao gian khöí vaâ nguy khöën, Na-pö-lï-öng múái àûa àûúåc meå vaâ giaàònh thoaát khoãi àaão Cooác, trûúác khi quên Anh túái chiïëm àaão. Viïåcxaãy ra höìi thaáng 6 nùm 1793. Vûâa tröën thoaát thò nhaâ cûãa cuãa Na-pö-lï-öng liïìn bõ àöìng àaãng cuãa Pao-li, nhûäng ngûúâi chuã trûúngchia cùæt, cûúáp phaá. Tiïëp àoá laâ nhûäng nùm thaáng àêìy cuâng cûåc. Caái gia àònh àöngngûúâi àoá àaä hoaân toaân bõ phaá saãn vaâ viïn àaåi uyá treã tuöíi phaãi caángàaáng nuöi caã meå lêîn baãy anh em (Na-pö-lï-öng múái àûúåc thùng àaåiuyá trûúác àoá ñt lêu). Luác àêìu, Na-pö-lï-öng àïí gia àònh söëng quangaây úã Tu-löng, sau chuyïín àïën Maác-xêy. Cuöåc söëng khoá khùntuáng thiïëu cuãa hoå tröi ài thaáng naây qua thaáng khaác, khöng möåt tiahy voång, thò böîng àêu nïëp söëng quen thuöåc cuä kyä êëy bõ giaán àoaånmöåt caách quaá bêët ngúâ. ÚÃ miïìn nam nûúác Phaáp àaä xaãy ra möåt cuöåc baåo àöång phaãncaách maång. Nùm 1792, boån baão hoaâng úã Tu-löng nöíi lïn àaánh àuöíivaâ taân saát caác àaåi biïíu cuãa chñnh quyïìn caách maång vaâ cêìu cûáuhaåm àöåi Anh àang tuêìn tiïîu úã phña têy Àõa Trung Haãi. Quên àöåicaách maång vêy thaânh Tu-löng úã trïn böå. Dûúái sûå chó huy cuãa Caác-tö, cuöåc vêy thaânh àaä tiïën haânh yïëuúát vaâ khöng thu àûúåc thùæng lúåi. Xa-li-xeát-ti, uyã viïn quên sûå, ngûúâiàaä trêën aáp cuöåc baåo àöång cuãa boån baão hoaâng úã miïìn nam, laâ ngûúâiCooác, quen Bö-na-paác vaâ àaä cuâng Bö-na-paác chöëng laåi boån Pao-li.Bö-na-paác àïën thùm baån àöìng hûúng cuãa mònh úã doanh traåi trûúácthaânh Tu-löng vaâ chó veä cho Xa-li-xeát-ti caách duy nhêët àaánh chiïëmthaânh vaâ àuöíi haåm àöåi Anh. Xa-li-xeát-ti beân cûã viïn àaåi uyá treã tuöíiêëy laâm chó huy phoá lûåc lûúång phaáo binh haäm thaânh.http://ebooks. vdcmedia. com
  12. 12. E. Tac Le 12 Cuöåc tiïën cöng trong nhûäng ngaây àêìu thaáng 10 bõ thêët baåi, vòÀon-nï, ngûúâi chó huy àaánh thaânh höm àoá, àaä ra lïånh ruát lui vaâluác quyïët àõnh chiïën trûúâng, traái vúái yá àõnh vaâ loâng mong muöëncuãa Bö-na-paác. Bö-na-paác tin chùæc rùçng nïëu khöng coá khuyïët àiïímtêìm thûúâng êëy thò thùæng lúåi àaä vïì tay ngûúâi Phaáp. Baãn thên Bö-na-paác cuäng àaä bõ thûúng trong khi dêîn àêìu quên xung phong.Sau möåt thúâi gian daâi cûå tuyïåt vaâ nhiïìu phen lêìn lûäa cuãa nhûängngûúâi chó huy cêëp trïn - vò hoå khöng tin lùæm vaâo Na-pö-lï-öng,ngûúâi sô quan treã tuöíi vö danh vaâ àöåt nhiïn xuêët hiïån úã doanh traåi-ngûúâi chó huy múái laâ Àu-gö-mi-ï àaä cho pheáp Bö-na-paác thûåc hiïånkïë hoaåch. Sau khi àaä böë trñ phaáo theo yá àaä àõnh sùén tûâ lêu vaâ saumöåt trêån phaáo hoãa kinh khuãng, Bö-na-paác liïìu maång dêîn àêìu binhsô xung phong àaánh chiïëm àiïím cao E-ghi-eát àïí baão vïå cûãa biïín vaâbùæt àêìu múã àúåt bùæn phaá haåm àöåi Anh. Sau hai ngaây phaáo kñch aác liïåt, ngaây 17 thaáng 12, 7.000 quêncöång hoaâ xung phong àaánh chiïëm caác phaáo àaâi, nhûng àaä bõ àaánhlui sau möåt trêån kõch chiïën. Nhûng Bö-na-paác àaä kõp thúâi àïën tiïëpûáng cuâng vúái möåt àöåi quên dûå bõ vaâ nhúâ vêåy àaä quyïët àõnh thùænglúåi. Ngaây höm sau, têët caã nhûäng keã àûúåc quên Anh thoaã thuêån choruát xuöëng taâu bùæt àêìu luä lûúåt chaåy tröën khoãi thaânh phöë. ThaânhTu-löng àêìu haâng khöng àiïìu kiïån, quên àöåi cöång hoaâ tiïën vaâothaânh phöë. Haåm àöåi Anh àaä ruát àûúåc ra khoãi. Sau trêån chiïën thùçng naây, tûúáng Àuy-tin baáo caáo vïì Böå chiïëntranh úã Pa-ri rùçng, öng ta khöng àuã chûä àïí noái hïët cöng traång cuãaBö-na-paác. Öng ta noái vïì Bö-na-paác rùçng àoá laâ ngûúâi vûâa taâi gioãivûâa thöng minh vaâ coân laâ ngûúâi coá thûâa nhûäng àùåc tñnh cêìn coá.Àuy-tin coân noái thïm rùçng nhûäng caái àoá chó múái mö taã àûúåc phêìnnaâo ngûúâi sô quan hiïëm coá êëy. Àuy-tin nhiïåt liïåt tiïën cûã Bö-na-paácvúái böå trûúãng vaâ àïì nghõ troång duång Bö-na-paác vò lúåi ñch cuãa nïìnCöång hoaâ. Trong haâng nguä quên àöåi úã Tu-löng, vai troâ quan troång c?a Bö-na-paác trong viïåc böë trñ caác khêíu phaáo, taâi chó huy cuöåc vêythaânh vaâ trêån phaáo hoaã cuäng nhû biïët tiïën cöng vaâo luác quyïët àõnhàaä àûúåc têët caã moåi ngûúâi cöng nhêån. Chiïën cöng êëy, trêån àaánh àêìu tiïn maâ Na-pö-lï-öng chó huyvaâ thu àûúåc thùæng lúåi, diïîn ra ngaây 17 thaáng 12 nùm 1793. Tûâhttp://ebooks. vdcmedia. com
  13. 13. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 13ngaây àaánh chiïëm thaânh Tu-löng àïën ngaây 18 thaáng 6 nùm 1815,ngaây maâ hoaâng àïë thua trêån ruát khoãi chiïën trûúâng Oa-teác-lö àêìyxaác chïët, laâ möåt sûå nghiïåp lêu daâi vaâ àêîm maáu, keáo daâi trong suöët22 nùm trúâi (coá nhûäng luác giaán àoaån). Vaâ sûå nghiïåp àoá àaä àûúåcnghiïn cûáu cêín thêån trong suöët thúâi kyâ chiïën tranh giaãi phoáng dêntöåc úã chêu Êu, vaâ nhûäng baâi hoåc cuãa noá, cho àïën têån bêy giúâ, vêîncoân laâ àöëi tûúång cuãa möåt sûå nghiïn cûáu coá hïå thöëng. Trong suöët àúâi mònh, Na-pö-lï-öng àaä àaánh caã thaãy 60 trêånlúán, nhoã (nhiïìu hún caã töíng söë nhûäng trêån cuãa A-lïëch-xan Ma-xï-àoan, An-ni-ban, Xï-da vaâ Xu-vö-röëp cöång laåi) vaâ söë quên àaä thamgia vaâo caác trêån àaánh àoá coân àöng gêëp böåi so vúái söë quên trong caáccuöåc chiïën tranh cuãa caác võ tiïìn böëi vïì nghïå thuêåt quên sûå cuãa Na-pö-lï-öng. So vúái con söë nhûäng trêån àaánh khöíng löì àaä quyïët àõnhsûå nghiïåp cuãa Na-pö-lï-öng thò chiïën thùæng Tu-löng thêåt quaá têìmthûúâng, song mùåc dêìu thïë, chiïën thùæng Tu-löng vêîn maäi maäichiïëm möåt võ trñ àùåc biïåt trong thiïn anh huâng ca Na-pö-lï-öng. Noáàaä laâm cho moåi ngûúâi lêìn àêìu tiïn chuá yá túái Na-pö-lï-öng. uãy bancûáu quöëc rêët mûåc haâi loâng vïì viïåc àaä thanh toaán àûúåc boån phaãn böåiTu-löng vaâ àaä töëng cöí àûúåc ngûúâi Anh ra khoãi búâ biïín. Chiïìu hûúáng cuãa tònh hònh baáo trûúác triïín voång thanh toaánnhanh choáng àûúåc hoaåt àöång phaãn caách maång cuãa boån baão hoaâng úãkhùæp miïìn nam nûúác Phaáp. Xûa nay Tu-löng vêîn àûúåc coi nhû möåtphaáo àaâi kiïn cöë bêët khaã xêm phaåm, àïën nöîi khi Tu-löng thêët thuãröìi maâ nhiïìu keã vêîn khöng tin vaâ cuäng khöng tin rùçng möåt gaä vödanh tïn laâ Bö-na-paác laåi àaä coá thïí àaánh chiïëm àûúåc thaânh. Maymùæn cho Na-pö-lï-öng laâ trong haâng nguä nhûäng ngûúâi vêy thaânhcoá möåt ngûúâi coân nhiïìu thïë lûåc hún Xa-li-xeát-ti, àoá laâ Ö-guy-xtanhRö-be-xpi-e, em trai cuãa Mùæc-xi-mi-liïng, cuäng dûå trêån àaánh thaânhvaâ àaä tûúâng thuêåt trong möåt baãn baáo caáo gûãi vïì Pa-ri. Kïët quaã laâlêåp tûác Na-pö-lï-öng Bö-na-paác àûúåc phong chûác thiïëu tûúáng,quyïët àõnh kyá ngaây 14 thaáng 1 nùm 1794. Luác àoá Na-pö-lï-öng 24tuöíi. Bûúác ài àêìu tiïn àaä thaânh àaåt.http://ebooks. vdcmedia. com
  14. 14. E. Tac Le 14 Viïåc Na-pö-lï-öng haå thaânh Tu-löng xaãy ra vaâo thúâi kyâ maâphaái "Nuái" àang thöëng trõ hoaân toaân Höåi nghõ Quöëc ûúác, vaâo luácmaâ phaái Gia-cö-banh àang coá aãnh hûúãng rêët lúán úã thuã àö vaâ caáctónh, vaâo luác maâ nïìn chuyïn chñnh vö àõch cuãa caách maång, trongcuöåc àêëu tranh quyïët liïåt cuãa mònh, àaä chiïën thùæng àûúåc thuâ tronggiùåc ngoaâi vaâ àaä àêåp tan àûúåc nhûäng cuöåc phiïën loaån cuãa boån baãohoaâng, boån Gi-röng-àanh vaâ boån thêìy tu ngoan cöë. Trong cuöåc nöåi chiïën aác liïåt naây, Na-pö-lï-öng Bö-na-paáckhöng thïí khöng thêëy cêìn phaãi choån möåt con àûúâng giûäa nïìn cöånghoaâ vaâ nïìn quên chuã: nïìn cöång hoaâ seä coá thïí cho öng ta têët caã vaânïìn quên chuã ùæt seä tûúác têët caã vaâ seä khöng tha thûá cho öng ta viïåcchiïëm thaânh Tu-löng, cuäng nhû viïåc öng ta vûâa múái cho xuêët baãncuöën saách Bûäa ùn töëi úã Pö-ke, trong àoá Na-pö-lï-öng àaä vaåch roä chocaác thaânh phöë nöíi loaån úã miïìn nam hiïíu rùçng tònh thïë cuãa hoå thêåtlaâ tuyïåt voång. Muâa xuên vaâ àêìu muâa haå, caác uyã viïn Höåi nghõQuöëc ûúác úã miïìn nam (àùåc biïåt coá Rö-be-xpi-e em, chõu aãnh hûúãngtrûåc tiïëp cuãa Bö-na-paác) chuêín bõ xêm chiïëm xûá Pi-ï-möng vaâmiïìn bùæc nûúác Ý, àïí tûâ àoá àe doaå nûúác AÁo. uãy ban cûáu quöëc lûúänglûå, Caác-nö luác àoá phaãn àöëi kïë hoaåch êëy. Bö-na-paác tin rùçng duângÖ-guy-xtanh Rö-be-xpi-e laâm trung gian thò coá thïí thûåc hiïån àûúåcûúác mú cuãa mònh: àûúåc tham gia viïåc chinh phuåc nûúác Ý . Chñnhphuã Phaáp luác naây chûa laâm quen vúái tû tûúãng cho rùçng muöënchöëng laåi sûå can thiïåp cuãa chêu Êu phaãn caách maång thò khöngphaãi laâ phoâng ngûå, maâ phaãi trûåc tiïëp tiïën cöng vaâo chêu Êu vaâàiïìu àoá xem chûâng quaá taáo baåo. Do àoá, nùm 1794, Na-pö-lï-öngkhöng thûåc hiïån àûúåc kïë hoaåch cuãa mònh. Möåt biïën cöë chñnh trõxaãy ra bêët ngúâ àöëi vúái Na-pö-lï-öng, àaä àaão löån caã tònh thïë. Àïí àûúåc àñch thên trònh baây kïë hoaåch tiïën cöng nûúác YÁ trûúácanh mònh vaâ trûúác uãy ban Cûáu quöëc, Rö-be-xpi-e em ài Pa-ri. Luácàoá àaä vaâo àêìu muâa heâ, cêìn phaãi giaãi quyïët vêën àïì. Sau khi ài Giïnàïí hoaân thaânh möåt nhiïåm vuå mêåt coá liïn quan àïën cuöåc viïîn chinhnoái trïn, Bö-na-paác vïì Ni-xú. Chúåt möåt tin bêët ngúâ tûâ Pa-ri bay túái,bêët ngúâ khöng nhûäng àöëi vúái tónh Ni-xú xa xöi úã miïìn nam maâ coânngay caã àöëi vúái chñnh Pa-ri nûäa: tin hïët sûác laå luâng àoá laâ ngaây 9Thaáng Noáng, ngay giûäa buöíi hoåp cuãa Höåi nghõ Quöëc ûúác, Mùæc-xi-http://ebooks. vdcmedia. com
  15. 15. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 15mi-liïng, Xanh Giuyát, Cu-töng, vaâ sau naây caã àöìng àaãng cuãa hoå,àïìu bõ bùæt giûä. Ngaây höm sau, têët caã nhûäng ngûúâi êëy àïìu bõ àûalïn maáy cheám, khöng cêìn xeát xûã gò vò chñnh phuã àaä tuyïn böë möåtcaách vö àiïìu kiïån rùçng hoå bõ àùåt ra ngoaâi voâng phaáp luêåt. Lêåp tûácngûúâi ta tiïën haânh luâng bùæt trong khùæp nûúác Phaáp nhûäng ai coáhoùåc coi nhû coá liïn hïå mêåt thiïët nhêët vúái nhûäng nhaâ laänh àaåochñnh cuãa chïë àöå àaä bõ àaánh àöí. Sau khi Ö-guy-xtanh Rö-be-xpi-ebõ haânh hònh, tûúáng Bö-na-paác liïìn úã vaâo tònh traång bõ àe doaå.Khöng àêìy hai tuêìn lïî, sau ngaây 9 Thaáng Noáng (27 thaáng 7), Na-pö-lï-öng bõ bùæt (10 thaáng 8 nùm 1794) vaâ bõ aáp giaãi vïì thaânh Ùng-tñp. Sau 14 ngaây bõ giam giûä, Bö-na-paác àûúåc tha: luåc soaát caác giêëytúâ cuãa Bö-na-paác, ngûúâi ta àaä khöng tòm thêëy möåt bùçng cúá gò àïítruy töë Bö-na-paác. Trong suöët thúâi gian khuãng böë cuãa boån àaão chñnh, ngûúâi tathêëy rêët nhiïìu ngûúâi coá quan hïå ñt nhiïìu vúái Rö-be-xpi-e hoùåcnhûäng ngûúâi thuöåc phaái Rö-be-xpi-e bõ saát haåi; coân Bö-na-paác thòcoá thïí tûå lêëy laâm vui sûúáng rùçng mònh àaä thoaát khoãi lûúäi maáycheám. Chó biïët rùçng vûâa bûúác ra khoãi nhaâ giam, Bö-na-paác àaä lêåptûác nhêån thêëy rùçng thúâi thïë àaä thay àöíi vaâ sûå nghiïåp cuãa mònhvûâa múái bùæt àêìu thuêån lúåi nhûúâng êëy maâ nay àaä dûâng laåi. Nhûängkeã múái lïn coân tònh nghi Bö-na-paác, vaã laåi, hoå cuäng chûa biïët roäBö-na-paác lùæm. Cuöåc vêy haäm thaânh Tu-löng chûa àem laåi cho Bö-na-paác möåt tiïëng tùm lúán vïì mùåt quên sûå. "Bö-na-paác aâ? Bö-na-paáclaâ ai nhó? Àaä laâm viïåc úã àêu? Khöng ai biïët hùæn caã?" Àoá laâ lúâi phaãnûáng cuãa böë viïn trung uyá treã tuöíi Giuy-nö, khi Giuy-nö baáo cho böëbiïët tûúáng Bö-na-paác muöën choån mònh laâm sô quan phuå taá. Chiïëncöng Tu-löng àaä bõ quïn mêët röìi, hoùåc dêîu sao thò noá cuäng khöngcoân àûúåc àaánh giaá cao nhû luác àêìu nûäa. Möåt chuyïån khöng vui khaác laåi xaãy ra. Àöåt nhiïn uãy ban Cûáuquöëc Thaáng Noáng chó thõ cho Bö-na-paác phaãi àïën Vùng-àï deåp boånphiïën loaån vaâ khi àïën Pa-ri, tûúáng Bö-na-paác àûúåc biïët ngûúâi tagiao cho chó huy möåt lûä àoaân böå binh trong khi Bö-na-paác chuyïnvïì phaáo binh vaâ khöng muöën phuåc vuå úã böå binh. Sau möåt höìi tranhluêån gay gùæt vúái Ö-bri, möåt uyã viïn cuãa uyã ban, Na-pö-lï-öng xintûâ chûác.http://ebooks. vdcmedia. com
  16. 16. E. Tac Le 16 Na-pö-lï-öng laåi lêm vaâo thúâi kyâ tuáng thiïëu múái. Viïn tûúáng25 tuöíi naây, vïì vûúân vaâ bêët bònh vúái cêëp trïn, khöng möåt nguöìnsöëng, àaä buöìn baä söëng úã Pa-ri qua muâa àöng gay go nùm 1794-1795 vaâ sang xuên laåi coân tuáng àoái gay go hún nûäa. Dûúâng nhûmoåi ngûúâi àaä quïn Na-pö-lï-öng. Cuöëi cuâng, thaáng 8 nùm 1795,Na-pö-lï-öng àûúåc böí nhiïåm laâm thiïëu tûúáng phaáo binh úã phoâng Àöìbaãn cuãa uyã ban Cûáu quöëc. Phoâng Àöì baãn naây laâ neát àiïín hònh àöåcàaáo àêìu tiïn cuãa Böå Töíng tham mûu do Caác-nö, trïn thûåc tïë laângûúâi töíng chó huy caác lûåc lûúång vuä trang cöång hoaâ, xêy dûång. ÚÃàêëy, Na-pö-lï-öng vêîn say mï àoåc saách vaâ tûå hoåc, ài thùm vûúân cêynöíi tiïëng úã Pa-ri, thùm Nhaâ Thiïn vùn vaâ àaä chùm chó theo hoåc lúápthiïn vùn cuãa La-lùng-àú. Lûúng böíng cuãa Na-pö-lï-öng ñt oãi, thónh thoaãng khi naâomuöën ùn saáng, Na-pö-lï-öng chó coân coá caách laâ àïën thùm gia àònhPeác-nö, vò gia àònh naây rêët quyá mïën Na-pö-lï-öng. Nhûng, suöëttrong thúâi gian cú cûåc àoá, khöng bao giúâ Na-pö-lï-öng höëi hêån vïìviïåc àaä xin tûâ chûác, cuäng khöng hïì nghô àïën viïåc quay trúã laåi phuåcvuå böå binh, coá leä vò muöën àaåt àûúåc viïåc àoá thò chó coân caách cêìu xinquyå luyå. Nhûng dõp may laåi àïën vúái Na-pö-lï-öng: chñnh thïí cöånghoaâ laåi cêìn àïën Na-pö-lï-öng àïí chöëng laåi cuäng vúái nhûäng keã thuânhû höìi úã Tu-löng. Nùm 1795 laâ möåt trong nhûäng bûúác ngoùåt cuãa lõch sûã caáchmaång Phaáp. Cuöåc caách maång tû saãn, àaä lêåt àöí chïë àöå phong kiïënvaâ chuyïn chïë, sau biïën cöë ngaây 9 Thaáng Noáng àaä tûå laâm mêët vuäkhñ sùæc beán nhêët cuãa mònh laâ nïìn chuyïn chñnh Gia-cö-banh, vaâkhi àaä nùæm àûúåc chñnh quyïìn, khi àaä ài vaâo con àûúâng phaãn àöång,giai cêëp tû saãn lûúäng lûå, ài tòm nhûäng phûúng saách vaâ nhûäng hònhthûác múái thñch húåp vúái sûå giûä vûäng nïìn thöëng trõ cuãa noá. Suöët muâaàöng nùm 1794-1795 vaâ muâa xuên nùm 1795, sûác phaãn àöång cuãagiai cêëp tû saãn àaä maånh meä vaâ taáo túån gêëp böåi höìi cuöëi muâa haåcuâng nùm àoá, tûác laâ ngay khi vûâa thuã tiïu nïìn chuyïn chñnh Gia-cö-banh; vaâ àïën muâa xuên nùm 1795 thò caánh hûäu trong Höåi nghõQuöëc ûúác laåi coân noái nùng vaâ haânh àöång tûå do, trùæng trúån gêëp böåihöìi muâa thu nùm 1794. Àöìng thúâi, trong caái nùm àoái keám kinhkhuãng êëy, àaä diïîn ra hai caãnh hïët sûác traái ngûúåc: úã caác vuâng ngoaåihttp://ebooks. vdcmedia. com
  17. 17. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 17ö, thúå thuyïìn chïët àoái, caác baâ meå phaãi tûå kïët liïîu cuöåc àúâi mònhsau khi àaä dòm xuöëng nûúác hoùåc àêm chïët têët caã àaân con cuãa hoå,coân úã trong nhûäng "khu vûåc trung têm" laâ caãnh söëng àêìy hoan laåccuãa giai cêëp tû saãn: möåt bêìy nhung nhuác nhûäng tïn taâi chuã, nhûängtïn àêìu cú, nhûäng tïn buön chûáng khoaán, nhûäng tïn ùn cùæp cuãacöng, lúán beá àuã haång - ngoác àêìu vïnh vang àùæc thùæng sau khi Rö-be-xpi-e bõ chïët - miïåt maâi trong àúâi söëng xa hoa, dêm dêåt. Hai cuöåc baåo àöång cuãa thúå thuyïìn nöí ra tûâ caác vuâng ngoaåi övaâ cöng khai chöëng laåi Höåi nghõ Quöëc ûúác Thaáng Noáng, nhiïìu cuöåcbiïíu tònh vuä trang thõ uy, vaâ hai lêìn chuyïín thaânh tiïën cöng trûåctiïëp vaâo Höåi nghõ Quöëc ûúác ngaây 12 Thaáng Naãy mêìm (1 thaáng 4)vaâ ngaây 1 Thaáng Àöìng coã (20 thaáng 5) àïìu bõ thêët baåi. Tiïëp sauviïåc tûúác vuä khñ vuâng ngoaåi ö Xanh Ùng-toan laâ cuöåc trêën aápkhuãng khiïëp höìi Thaáng Àöìng coã àaä laâm cho àöng àaão quêìn chuánglúáp dûúái úã Pa-ri khöng thïí thöëng nhêët haânh àöång àûúåc trong suöëtmöåt thúâi gian daâi. Sau hïët, viïåc kñch àöång khuãng böë trùæng nhû vêåyàaä khöng traánh khoãi laâm söëng laåi trong loâng giai cêëp tû saãn quênchuã "cuä" vaâ giai cêëp quyá töåc nhûäng niïìm hy voång hònh nhû àaä bõtiïu tan: boån baão hoaâng ngúä rùçng thúâi cú cuãa chuáng àaä àïën. Nhûngchuáng àaä tñnh lêìm. Sau khi dêåp tùæt phong traâo cuãa quaãng àaåiquêìn chuáng, giai cêëp tû saãn àaä khöng tûúác vuä khñ cuãa caác khu thúåthuyïìn úã ngoaåi ö, vò nhû vêåy seä taåo àiïìu kiïån thùæng lúåi cho keã àangêm mûu lïn ngöi vua nûúác Phaáp, àoá laâ baá tûúác xûá Prö-vùng, emtrai vua Lu-i XVI àaä chïët trïn maáy cheám. Giai cêëp hûäu saãn Phaápcoá quan têm gò àïën chñnh thïí cöång hoaâ, nhûng hoå laåi quan têmnhiïìu àïën caái maâ cuöåc caách maång tû saãn àaä mang laåi cho hoå. Boånbaão hoaâng khöng muöën hiïíu vaâ cuäng khöng thïí hiïíu nhûäng viïåcàaä xaãy ra vaâo nhûäng nùm 1789-1795, khöng muöën vaâ khöng thïíhiïíu àûúåc rùçng chïë àöå phong kiïën àaä suåp àöí vaâ khöng bao giúâ trúãlaåi nûäa, rùçng kyã nguyïn cuãa chuã nghôa tû baãn àaä múã ra, rùçng cuöåccaách maång tû saãn àaä àaâo khoeát möåt vûåc sêu khöng thïí vûúåt quaàûúåc giûäa thúâi kyâ cuä vaâ thúâi kyâ múái cuãa lõch sûã nûúác Phaáp, vaânhûäng tû tûúãng phuåc hûng cuãa boån chuáng laâ rêët xa laå àöëi vúái àaåiàa söë trong giai cêëp tû saãn thaânh thõ vaâ nöng thön.http://ebooks. vdcmedia. com
  18. 18. E. Tac Le 18 Nhûäng lúâi àoâi trûâng phaåt nghiïm khùæc nhûäng ngûúâi àaä thamgia caách maång khöng ngúát nöíi lïn trong nhûäng núi tuå baå cuãa boånxuêët dûúng coá thïë lûåc úã Luên Àön, úã Cö-blùng, úã Mi-tö, úã Hùm-bua,úã Röm. Sau vuå baåo àöång Thaáng Àöìng coã vaâ nhûäng tiïëng nöí hung aáccuãa khuãng böë trùæng, chuáng nhùæc laåi vúái möåt niïìm hên hoan àêìy aácyá rùçng "boån keã cûúáp Pa-ri" àaä bùæt àêìu cheám giïët lêîn nhau kõch liïåtvaâ röìi nhêët àõnh phaái baão hoaâng seä chuåp àaánh boån hoå àïí nhanhchoáng treo cöí têët caã boån hoå - boån Thaáng Noáng vaâ boån "Nuái" coân soátlaåi. Caái êm mûu ngu muöåi toan keáo luâi bûúác ài cuãa lõch sûã àaä laâmthui chöåt moåi ûúác möång vaâ àaä dêîn mûu àöì cuãa boån baão hoaâng àïënthêët baåi. Cöng bùçng maâ noái, ngûúâi ta coá thïí kïët töåi vaâ coi têët caãboån Gia-liïng, Phrï-röng, Buöëc-àöng, Boaát-xy Àùng-glaát, Ba-ra-nhûäng keã àaä lêåt àöí nïìn chuyïn chñnh Gia-cö-banh vaâ ngaây 9Thaáng Noáng vaâ àaä àaân aáp cuöåc baåo àöång àaáng súå cuãa "nhûäng ngûúâikhöng quêìn cheän" vaâo böën ngaây àêìu Thaáng Àöìng coã - laâ nhûäng keãgian manh, nhûäng con thuá vêåt ñch kyã, nhûäng tïn taân baåo hung aác,nhûäng quên vö só, nhûng àûáng trûúác boån baão hoaâng hoå àaä toã rakhöng khiïëp nhûúåc. Khi àûúåc Uy-liïm Pñt tñch cûåc giuáp àúä, boån baãohoaâng àaä vöåi vaä töí chûác cho boån quyá töåc lûu vong àöí böå vaâo Quy-bröng; khöng möåt chuát do dûå, nhûäng ngûúâi laänh àaåo Höåi nghõ Quöëcûúác Thaáng Noáng àaä lêåp tûác phaái tûúáng Hö-sú cêìm àêìu möåt àöåiquên àïën deåp, vaâ sau khi caác lûåc lûúång àöí böå àaä hoaân toaân tan raä,hoå àaä ra lïånh bùæn ngay taåi trêån 750 tïn baão hoaâng bõ bùæt laâm tuâbinh. Ngay sau lêìn thêët baåi naây, boån baão hoaâng vêîn chûa cho thïëlaâ hïët hy voång. Cho nïn chûa àêìy hai thaáng sau, boån chuáng laåi nöíidêåy vaâ lêìn naây thò úã ngay taåi Pa-ri. Luác àoá vaâo cuöëi thaáng 9, sangàêìu thaáng 10 nùm 1795, theo lõch caách maång thò vaâo thûúång tuêìnThaáng Haái nho nùm thûá IV. Tònh hònh nhû sau: Höåi nghõ Quöëc ûúác àaä thaão xong hiïënphaáp múái. Theo hiïën phaáp àoá thò nùm viïn àöëc chñnh seä àûáng àêìuquyïìn haânh chñnh, coân quyïìn lêåp phaáp thò têåp trung vaâo hai viïån:Haå nghõ viïn 1 vaâ thûúång nghõ viïn 2. Höåi nghõ Quöëc ûúác chuêín bõcho thi haânh baãn hiïën phaáp naây vaâ tûå giaãi taán, nhûng nhêån thêëyrùçng yá nguyïån quay vïì chïë àöå quên chuã ngaây caâng biïíu hiïån roä úãhttp://ebooks. vdcmedia. com
  19. 19. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 19caác têìng lúáp trïn cuãa giai cêëp "cûåu" tû saãn vaâ lo rùçng boån baãohoaâng xaão quyïåt seä khöng kheáo lúåi duång tònh traång tû tûúãng êëy àïíkeáo thïm àöng vêy caánh cuãa chuáng vaâo Haå nghõ viïån àïí coá lúåitrong nhûäng cuöåc bêìu cûã. Do àoá, trong nhûäng ngaây cuöëi cuâng cuãaHöåi nghõ Quöëc ûúác, nhoám laänh àaåo nhûäng ngûúâi Thaáng Noáng,àûáng àêìu laâ Ba-ra, àaä àûa ra hai baãn sùæc lïånh quy àõnh hai phêìnba söë àaåi biïíu cuãa Haå nghõ viïån vaâ cuãa Thûúång nghõ viïån àïìu bùætbuöåc phaãi lêëy trong söë nhûäng àaåi biïíu hiïån nay cuãa Höåi nghõ Quöëcûúác, coân möåt phêìn ba thò tuyâ yá cûã tri lûåa choån. Lêìn naây, úã Pa-ri, boån baão hoaâng khöng coân àún àöåc nûäa,chuáng cuäng khöng àûáng àêìu caã trong viïåc chuêín bõ cuäng nhû trongkhi thûåc hiïån êm mûu. Vò vêåy, vaâo Thaáng Haái nho, Höåi nghõ Quöëcûúác lêm vaâo tònh thïë àùåc biïåt nguy khöën. Möåt böå phêån khaá quantroång cuãa boån quyá töåc taâi chñnh vaâ giai cêëp àaåi tû saãn cuãa caác "khuvûåc giaâu coá", nhû ngûúâi ta goåi, nghôa laâ cuãa caác khu vûåc trung têmcuãa Pa-ri, àaä phaãn àöëi nhûäng sùæc lïånh vuä àoaán àoá, nhûäng sùæc lïånhàaä àûúåc ban haânh vúái muåc àñch roä rïåt vaâ cöng nhiïn laâ duy trò vaâkeáo daâi vö têån sûå thöëng trõ cuãa phe àa söë hiïån thúâi úã trong Höåiàöìng Quöëc ûúác. Roä raâng laâ boån chuáng àaä êm mûu hoaåt àöång nhùçmgaåt giuä hoaân toaân böå phêån nhûäng ngûúâi Thaáng Noáng hiïån nay àaälaâ trúã ngaåi cho quan àiïím hûäu khuynh maånh meä cuãa nhûäng têìnglúáp khaá giaã nhêët úã thaânh thõ cuäng nhû úã nöng thön. Trong nhûängkhu vûåc trung têm cuãa Pa-ri àöåt nhiïn nöíi lïn chöëng laåi Höåi nghõQuöëc ûúác vaâo thaáng 10 nùm 1795, cöë nhiïn laâ khöng thêëy coá nhiïìunhûäng tïn baão hoaâng tiïu biïíu, nhûäng tïn baão hoaâng chñnh cöëngmú ûúác doâng hoå Buöëc-böng quay trúã laåi ngay, nhûng têët caã chuángàïìu mûâng quyánh khi nhòn chiïìu hûúáng cuãa phong traâo naây, vaâ àaähaâo hûáng phoãng àoaán caãnh kïët thuác cuãa caác biïën cöë. Boån "Cöånghoaâ baão thuã" cuãa giai cêëp tû saãn Pa-ri àang doån àûúâng cho viïåctrung hûng chïë àöå quên chuã, vò dûúái con mùæt chuáng, baãn thên Höåinghõ Quöëc ûúác Thaáng Noáng xem ra àaä quaá caách maång. Vaâ ngay tûângaây 7 Thaáng Haái nho (29 thaáng 9), khi bùæt àêìu nhêån àûúåc nhûängtin tûác khêín cêëp vïì khuynh hûúáng cuãa caác trung têm Pa-ri, Höåinghõ Quöëc ûúác àaä nhòn thêëy nguy cú hiïån ra trûúác mùæt. Nhû vêåy,trong thûåc tïë, Höåi nghõ Quöëc ûúác seä dûåa vaâo àêu trong cuöåc àêëuhttp://ebooks. vdcmedia. com
  20. 20. E. Tac Le 20tranh múái naây àïí giûä lêëy chñnh quyïìn? Sau cuöåc àaân aáp dûä döåi caácvuâng ngoaåi ö thúå thuyïìn caách àêëy gêìn böën thaáng, sau möåt thaángtroân bùæn giïët, taân saát nhûäng ngûúâi caách maång Gia-cö-banh, sau vuåtûúác vuä khñ toaân böå nhûäng vuâng ngoaåi ö thúå thuyïìn möåt caách taânnhêîn nhêët, thò rêët tûå nhiïn rùçng Höåi nghõ Quöëc ûúác khöng thïítröng mong vaâo sûå giuáp àúä tñch cûåc cuãa àöng àaão quêìn chuáng àûúåc. Luác naây, thúå thuyïìn Pa-ri àaä thêëy úã trong caác uyã ban cuãa Höåinghõ Quöëc ûúác vaâ ngay sau baãn thên caái Höåi nghõ Quöëc ûúác coá rêëtnhiïìu keã thuâ taân aác nhêët cuãa hoå. Thúå thuyïìn Pa-ri khöng thïí coáàûúåc yá nghô chiïën àêëu àïí baão vïå quyïìn lûåc cuãa hai phêìn ba uyã viïncuãa caái Höåi nghõ Quöëc ûúác êëy trong Haå nghõ viïån sau naây. Vaâ ngaybaãn thên Höåi nghõ Quöëc ûúác cuäng khöng thïí nghô túái viïåc kïu goåisûå giuáp àúä cuãa quêìn chuáng lao àöång thuã àö àang cùm gheát mònh vaâchñnh mònh cuäng àang súå hoå. Chó coân coá quên àöåi, nhûng vïì phñanaây, tònh hònh cuäng khöng àûúåc töët lùæm. Thêåt ra, bêët cûá luác naâo,bêët cûá úã àêu, binh lñnh cuäng khöng do dûå bùæn vaâo boån lûu vong, caáiluä phaãn böåi àaáng ghï túãm, vaâ bùæn vaâo baån beâ luä baão hoaâng vaâ quênàöåi cuãa chuáng úã bêët kyâ núi naâo maâ hoå bùæt gùåp, trong rûâng Nooác-mùng, trïn cöìn caát úã Vùng-àï, trïn baán àaão Quy-bröng, úã Bó, úã biïngiúái Àûác. Nhûng trûúác hïët, phong traâo Thaáng Haái nho àaä khöngnïu khêíu hiïåu: trung hûng doâng hoå Buöëc-löng, maâ ngoaâi mùåt laåikïu goåi àêëu tranh vò nguyïn tùæc chuã quyïìn cuãa nhên dên àaä bõnhûäng sùæc lïånh cuãa Höåi nghõ Quöëc ûúác vi phaåm vaâ vò quyïìn tûå dobêìu cûã nhûäng àaåi biïíu chên chñnh cuãa nhên dên, vaâ sau nûäa nïëubinh lñnh laâ nhûäng ngûúâi cöång hoaâ triïåt àïí, chó coá thïí bõ àaánh lûâavò nhûäng khêíu hiïåu xaão quyïåt cuãa phong traâo Thaáng Haái nho, thòvïì phña caác tûúáng lônh sûå tònh laåi caâng xêëu hún. Chó cêìn nïu thñ duåtûúáng Mú-nu, ngûúâi chó huy quên àöåi àoáng úã Pa-ri. Liïåu Mú-nu coáthñch lñnh têåp kñch chiïëm àoáng ngoaåi ö Xanh Ùng-toan, àoáng quênkhùæp núi trong thaânh phöë vaâ àûa lïn maáy cheám haâng loaåt cöngnhên? Hùæn daám laâm vaâ hùæn àaä laâm, vaâ töëi ngaây 4 Thaáng Àöìng coã,sau khi àaä chiïën thùæng àûúåc cöng nhên, quên cuãa Mú-nu, keântröëng ài àêìu, diïîu qua caác khu trung têm cuãa thuã àö, vaâ khi "cöngchuáng lõch sûå" àûáng àêìy àûúâng nhiïåt liïåt hoan hö Mú-nu vaâ bantham mûu cuãa hùæn, thò quaã laâ àaä coá möåt sûå têm àêìu yá húåp hoaânhttp://ebooks. vdcmedia. com
  21. 21. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 21toaân giûäa nhûäng keã ài tung hö vaâ keã àûúåc tung hö. Chiïìu töëi ngaây4 Thaáng Àöìng coã, Mú-nu coá thïí tûå thêëy mònh laâ keã àaåi diïån cuãa caácgiai cêëp hûäu saãn, giai cêëp àaä chiïën thùæng àöng àaão quêìn chuáng, laâkeã àûáng àêìu nhûäng keã no nï chöëng laåi nhûäng ngûúâi àoái khaát. Àöëivúái Mú-nu, àoá laâ möåt viïåc roä raâng, dïî hiïíu vaâ thuá võ. Nhûng bêy giúâàêy, vaâo Thaáng Haái nho, Mú-nu seä lêëy danh nghôa gò maâ bùæn vaâocuäng vêîn caái àaám ngûúâi lõch sûå êëy, boån ngûúâi vûâa múái àêy àaä nhiïåtliïåt hoan hö hùæn vaâ möåt àöìng möåt cöët vúái hùæn? Nïëu hoãi giûäa Mú-nuvaâ Höåi nghõ Quöëc ûúác Thaáng Noáng coá caái gò khaác nhau, thò caáikhaác chñnh laâ úã chöî viïn tûúáng naây cûåc kyâ khuynh hûäu vaâ phaãnàöång hún caã nhûäng ngûúâi Thaáng Noáng phaãn àöång nhêët. Caác khuvûåc trung têm àoâi quyïìn tûå do bêìu möåt nghõ viïån baão thuã hún Höåinghõ Quöëc ûúác nhiïìu, vò thïë maâ tûúáng Mú-nu khöng muöën bùæn vaâoboån baão hoaâng. Trong àïm 12 Thaáng Haái nho (4 thaáng 10), caác thuã lônh cuãaphaái Thaáng Noáng àaä nghe thêëy vang lïn tûâ tûâ phña nhûäng tiïëngreo hoâ mûâng rúä: caác àoaân ngûúâi biïíu tònh, hên hoan naáo nhiïåt,tung ra khùæp thaânh phöë caái tin: Höåi nghõ Quöëc ûúác àaä tûâ chöëi chiïënàêëu; cuöåc chiïën àêëu trong àûúâng phöë coá thïí traánh àûúåc; nhûäng sùæclïånh àaä àûúåc baäi boã vaâ seä àûúåc tûå do tuyïín cûã. Vïì tin êëy, ngûúâi tachó àûa ra àûúåc möåt chûáng cúá àöåc nhêët sau àêy nhûng rêët xaác thûåcvaâ khöng thïí chöëi caäi àûúåc: viïn chó huy caác lûåc lûúång vuä trang cuãamöåt trong nhûäng khu trung ûúng (khu Lú-pen-lú-ti-ï) laâ tïn Àúâ La-lö naâo àoá àaä àïën gùåp tûúáng Mú-nu vaâ Mú-nu àaä ûáng thuêån àònhchiïën vúái boån phaãn àöång. Quên àöåi àaä ruát vïì doanh traåi vaâ thaânhphöë àaä rúi vaâo tay bon phiïën loaån. Nhûng nhûäng nöîi cuöìng vui êëy quaá súám, Höåi nghõ Quöëc ûúácàaä quyïët àõnh chiïën àêëu; tûúáng Mú-nu bõ caách chûác vaâ bõ bùæt ngayàïm 13 Thaáng Haái nho. Tiïëp àoá, Höåi nghõ Quöëc ûúác cûã Ba-ra, möåttrong nhûäng nhên vêåt chñnh cuãa phaái Thaáng Noáng, lïn thay Mú-nu chó huy caác lûåc lûúång vuä trang Pa-ri. Cêìn phaãi haânh àöång ngayàïm àoá vò khi àûúåc tin Mú-nu bõ caách chûác vaâ bõ bùæt, vaâ sau khibiïët rùçng Höåi nghõ Quöëc ûúác nhêët àõnh chiïën àêëu, caác khu nöíi loaånàaä bùæt àêìu khöng do dûå vaâ tûác töëc tuå têåp trïn nhûäng àûúâng phöëgêìn Höåi nghõ Quöëc ûúác àïí saáng höm sau chiïën àêëu. Tïn thuã lñnhhttp://ebooks. vdcmedia. com
  22. 22. E. Tac Le 22cuãa boån nöíi loaån laâ Ri-se-àú Xï-ri-ài-a vaâ ngay caã möåt söë àöng uyãviïn cuãa Höåi nghõ Quöëc ûúác àïìu cho rùçng thùæng lúåi chùæc chùæn seängaã vïì phña chuáng. Nhûng boån chuáng àaä tñnh lêìm. Nhûäng ngûúâi àûúng thúâi thêëy Ba-ra laâ hiïån thên cuãa nhûängthoái xêëu rêët khaác nhau vaâ nhûäng duåc voång àï tiïån nhêët. Laâ möåt keãhûúãng laåc, ùn höëi löå, sa àoaå, cú höåi, xaão quyïåt vaâ vö àaåo àûác, Ba-rahún hùèn nhûäng ngûúâi Thaáng Noáng vïì àêìu oác vuå lúåi (vaâ àiïìu àoákhöng phaãi laâ chuyïån dïî). Nhûng Ba-ra khöng phaãi laâ möåt keã heânnhaát. Dûúái mùæt cuãa con ngûúâi coá trñ thöng minh sùæc saão êëy, ngaytûâ buöíi àêìu Thaáng Haái nho, Ba-ra àaä thêëy roä laâ phong traâo múáichúám núã êëy coá thïí àûa nûúác Phaáp túái sûå phuåc hûng doâng hoå Buöëc-böng vaâ àiïìu àoá àöëi vúái Ba-ra laâ möåt sûå àe doaå trûåc tiïëp. Nhûängngûúâi quyá töåc ài theo caách maång nhû Ba-ra àïìu biïët rêët roä möëi cùmhúân sêu cay cuãa boån baão hoaâng àöëi vúái nhûäng keã àaä phaãn böåi giaicêëp. Vêåy nïn khöng thïí chêåm trïî àûúåc, trong vaâi tiïëng nûäa laâphaãi giao chiïën ngay. Nhûng Ba-ra khöng phaãi laâ nhaâ quên sûå.Cêìn phaãi böí nhiïåm ngay möåt ngûúâi tûúáng vaâ ngêîu nhiïn Ba-ra àaänghô túái ngûúâi thanh niïn gêìy coâm vêån chiïëc aáo khoaác ngoaâi maâuxaám àaä mêët tuyïët, ngûúâi maâ trong nhûäng ngaây gêìn àêy àaä nhiïìulêìn àïën gùåp Ba-ra àïí xin nghó viïåc. Têët caã nhûäng àiïìu maâ Ba-rabiïët vïì con ngûúâi àoá chó veãn veån coá thïë naây: möåt viïn tûúáng thöiviïåc, nöíi danh trong trêån vêy thaânh Tu-löng, nhûng ngay sau àoágùåp möåt vaâi viïåc rùæc röëi vaâ söëng thiïëu thöën vêët vûúãng úã thuã àö vúáiàöìng lûúng quaá ñt oãi. Ba-ra haå lïånh cho ài tòm chaâng thanh niïn àoávaâ dêîn vïì cho mònh. Bö-na-paác túái vaâ àaä àûúåc hoãi ngay xem coámuöën ài queát saåch cuöåc baåo àöång khöng. Bö-na-paác xin ñt phuát àïísuy nghô. Khöng mêët nhiïìu thúâi gian àïí suy nghô xem viïåc baão vïåquyïìn lúåi cuãa Höåi nghõ Quöëc ûúác àöëi vúái mònh coá gò laâ chöëng àöëi vïìnguyïn tùæc khöng, Bö-na-paác àaä nhanh choáng nhêån lúâi vúái àiïìukiïån duy nhêët laâ khöng ai àûúåc can thiïåp vaâo nhûäng quyïët àõnhcuãa mònh. Bö-na-paác noái: "Töi àaä tuöët kiïëm ra thò noá chó àûúåc travaâo voã khi naâo trêåt tûå àaä àûúåc lêåp laåi, duâ phaãi traã bùçng bêët cûá giaánaâo".http://ebooks. vdcmedia. com
  23. 23. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 23 Tûác thò Bö-na-paác àûúåc böí nhiïåm laâ phoá cho Ba-ra; sau khitòm hiïíu tònh hònh, Bö-na-paác àaä nhêån roä àûúåc lûåc lûúång cuãa boånnöíi loaån vaâ möëi nguy cú khuãng khiïëp àang àe doaå Höåi nghõ Quöëcûúác. Nhûng Bö-na-paác àaä coá möåt kïë hoaåch haânh àöång rêët roä rïåt vaâdûåa vaâo viïåc sûã duång phaáo binh möåt caách quyïët liïåt. Sau naây, khimoåi viïåc àaä xong xuöi, Bö-na-paác coá noái vúái baån laâ Duy-nö (sau naâylaâ tûúáng vaâ laâ cöng tûúác A-bú-teát) möåt cêu trong àoá Bö-na-paác quykïët rùçng: thùæng lúåi laâ do sûå bêët taâi vïì chiïën lûúåc cuãa boån nöíi loaån.Bö-na-paác noái thïm: "Nïëu luä êëy àïí Bö-na-paác chó huy thò Bö-na-paác àaä àaánh tan Höåi nghõ Quöëc ûúác röìi". Tûâ taãng saáng, Bö-na-paácàaä àiïìu phaáo àïën böë trñ úã lên cêån àiïån Tuy-lú-ri. Ngaây lõch sûã 13 Thaáng Haái nho àaä bùæt àêìu nhû vêåy; àöëi vúáicuöåc àúâi cuãa Bö-na-paác ngaây êëy àaä giûä àûúåc möåt vai troâ quan troånghún hùèn caã chiïën cöng àêìu tiïn cuãa Bö-na-paác laâ viïåc haå thaânh Tu-löng. Boån nöíi loaån tiïën vïì Höåi nghõ Quöëc ûúác vaâ phaáo binh cuãa Bö-na-paác àaä gêìm lïn chöëng laåi boån chuáng. Cuöåc taân saát diïîn ra àùåcbiïåt kinh khuãng úã tiïìn àònh vaâ nhaâ thúâ Thaánh Röëc, núi têåp trungàöåi dûå bõ cuãa boån nöíi loaån. Leä ra ban àïm, boån nöíi loaån coá thïí cûúápàûúåc phaáo nhûng chuáng àaä boã lúä cú höåi. Chuáng chöëng cûå bùçng suángtrûúâng. Àïën trûa thò moåi viïåc xong xuöi. Boã laåi úã trïn vóa heâ vaâitrùm xaác chïët vaâ mang nhûäng tïn bõ thûúng ài theo, boån nöíi loaånboã chaåy tûá tung vaâ tröën vïì nhaâ; tïn naâo coá thïí rúâi khoãi Pa-ri àûúåcthò àïìu àaä ài ngay. Töëi àïën, Ba-ra nhiïåt liïåt khen ngúåi võ tûúáng treãtuöíi vaâ àaä khêín khoaãn xin cho Bö-na-paác àûúåc böí nhiïåm laâm chóhuy caác lûåc lûúång vuä trang àöëi nöåi (Ba-ra àaä xin tûâ chûác ngay saukhi cuöåc baåo àöång bõ thêët baåi). Trong chaâng thanh niïn tû lûå vaâ cau coá êëy, àiïím àùåc biïåt àaächinh phuåc àûúåc Ba-ra vaâ nhûäng nhaâ laänh àaåo khaác laâ sûå bònhtônh hoaân toaân vaâ taâi quyïët àõnh nhanh choáng; vúái nhûäng àûác tñnhàoá, Bö-na-paác àaä duâng möåt phûúng thûác taác chiïën maâ cho àïën têånluác àoá vêîn ñt ai duâng túái, àoá laâ duâng àaåi baác bùæn vaâo giûäa àaám àöngúã ngay trong thaânh phöë. Vïì phûúng phaáp àeâ beåp nhûäng hoaåt àöångúã àûúâng phöë êëy thò Bö-na-paác chñnh laâ tiïìn thên chñnh thöëng vaâtrûåc tiïëp cuãa Ni-cö-la àïå nhêët, vò Ni-cö-la laâ ngûúâi àaä taái diïîn laåichiïën cöng naây vaâo ngaây 14 thaáng 12 nùm 1825, duy chó coá khaác laâhttp://ebooks. vdcmedia. com
  24. 24. E. Tac Le 24vúái baãn chêët àaåo àûác giaã cuãa mònh, Sa hoaâng àaä tuyïn böë rùçng öngta àaä haäi huâng toan khöng duâng biïån phaáp àoá, nhûng nhûäng lúâikhêín khoaãn cuãa hoaâng tûã Vaát-xin-xi-cöëp àaä thùæng àûúåc àûác àöå vaâloâng nhên àaåo gûúng mêîu cuãa öng ta. Coân nhû Bö-na-paác thòkhöng hïì nghô àïën thanh minh hoùåc àöí traách nhiïåm àoá cho ngûúâikhaác. Boån nöíi loaån coá trïn 24.000 ngûúâi vuä trang, trong khi àoá Bö-na-paác coá chûa àêìy 6.000 ngûúâi, nghôa laâ böën lêìn ñt hún. Ngoaâi àaåibaác ra, khöng coân hy voång naâo khaác vaâ Bö-na-paác àaä àûa àaåi baácra trêån. Khi àaä khöng thïí traánh àûúåc cuöåc chiïën àêëu thò phaãi àaánhthùæng bùçng bêët cûá giaá naâo. Na-pö-lï-öng àaä luön theo àuáng quy tùæcêëy möåt caách tuyïåt àöëi. Na-pö-lï-öng khöng thñch tiïu phñ àaån àaåibaác, nhûng chöî naâo maâ àaån giuáp ñch àûúåc thò Na-pö-lï-öng laåikhöng bao giúâ deâ xeãn chuát naâo. Ngaây 16 Thaáng Haái nho, Na-pö-lï-öng àaä khöng tiïët kiïåm àaån traái phaá, búãi vêåy, tiïìn àònh nhaâ thúâThaánh Röëc àaä nhêìy nhuåa möåt àöëng thõt naát àêîm maáu. Tñnh chêët kiïn quyïët triïåt àïí trong chiïën àêëu laâ möåt trongnhûäng àùåc àiïím cuãa Na-pö-lï-öng. Trong Na-pö-lï-öng coá hai conngûúâi, möåt do lyá trñ thöëng trõ, möåt do tònh caãm thöëng trõ. Khöngnïn àïí cho ngûúâi ta tûúãng rùçng Na-pö-lï-öng khöng coá möåt traái timnhaåy caãm nhû nhûäng ngûúâi khaác. Theo Na-pö-lï-öng thò öng tacuäng laâ ngûúâi coá möåt têëm loâng khaá töët. Nhûng ngay tûâ thúâi niïnthiïëu, Na-pö-lï-öng àaä cöë gùæng laâm cho súåi dêy tònh caãm êëy trúãthaânh cêm lùång vaâ hiïån nay thò noá chùèng coân rung lïn àûúåc möåttiïëng naâo nûäa, trong nhûäng phuát thaânh khêín rêët hiïëm coá, Na-pö-lï-öng àaä noái nhû vêåy vúái Rö-àrï, möåt trong nhûäng ngûúâi àûúåc Na-pö-lï-öng ûa mïën. Khi phaãi tiïu diïåt moåi keã thuâ daám taáo baåo ngang nhiïn khaichiïën vúái Na-pö-lï-öng thò seä khöng bao giúâ, tuyïåt khöng bao giúâsúåi dêy àoá coân rung àöång hoùåc bùæt àêìu rung àöång úã trong con ngûúâiNa-pö-lï-öng. Ngaây 13 Thaáng Haái nho àaä giûä möåt vai troâ to lúán trong thiïnanh huâng ca cuãa Na-pö-lï-öng. Têìm quan troång lõch sûã cuãa viïåc àeâ beåp cuöåc phiïën loaånThaáng Haái nho laâ úã chöî:http://ebooks. vdcmedia. com
  25. 25. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 25 - Hy voång cuãa boån baão hoaâng àùåt vaâo möåt cuöåc thùæng lúåi sùæptúái vaâ viïåc doâng hoå Buöëc-böng quay trúã laåi àaä vêëp phaãi möåt thêëtbaåi múái, nùång nïì hún caã thêët baåi úã Quy-bröng. - Nhûäng têìng lúáp trïn cuãa giai cêëp tû saãn thaânh thõ àaä tûånhêån thêëy laâ àaä quaá vöåi vaä trong viïåc trûåc tiïëp cûúáp lêëy chñnhquyïìn bùçng vuä lûåc. Ngoaâi ra, chuáng àaä quïn mêët rùçng coân coánhûäng thaânh phêìn trong giai cêëp tû saãn thaânh thõ vaâ nöng thönàûáng vïì phña nïìn cöång hoaâ vaâ vêîn lêëy laâm lo ngaåi trûúác sûå baânhtrûúáng quaá nhanh choáng vaâ quaá trú traáo cuãa boån phaãn àöång. TïnRñt-se-àú Xï-ri-ài cêìm àêìu boån nöíi loaån àoá laâ ai? Möåt tïn baãohoaâng. Vêåy thò ngûúâi ta nhòn thêëy roä àûúåc rùçng nhûäng ngûúâi nöngdên coá àêët, nghôa laâ caái khöëi giai cêëp tiïíu tû saãn to lúán úã nöngthön, àaä nhòn cuöåc baåo àöång àoá bùçng con mùæt naâo? Hoå àaä coi viïåctrung hûng doâng hoå Buöëc-böng laâ sûå söëng laåi cuãa chïë àöå phongkiïën, caái chïë àöå seä tûúác laåi cuãa hoå nhûäng maãnh àêët vûâa múái muaàûúåc trong söë àêët àai tõch thu àûúåc cuãa boån quyá töåc xuêët dûúng vaâtrong nhûäng taâi saãn tõch biïn cuãa Giaáo höåi. - Cuöëi cuâng, chûáng minh möåt lêìn nûäa rùçng tñnh tû tûúãng cuãanhûäng chiïën dõch chöëng laåi sûå trung hûng àaä taác àöång möåt caáchàùåc biïåt maånh meä vaâo quên àöåi vaâ àöng àaão quêìn chuáng binh sô,nhûäng ngûúâi maâ ngûúâi ta coá thïí hoaân toaân tin cêåy trong cuöåc àêëutranh chöëng têët caã nhûäng lûåc lûúång trûåc tiïëp hoùåc giaán tiïëp, toaânböå hay cuåc böå cêu kïët vúái doâng hoå Buöëc-böng. Àoá laâ yá nghôa lõch sûã cuãa ngaây 13 Thaáng Haái nho. Coân àöëi vúái baãn thên Bö-na-paác thò ngaây 13 Thaáng Haái nhoàaä laâm cho ngûúâi ta lêìn àêìu tiïn biïët àïën tïn tuöíi cuãa Bö-na-paác,khöng chó trong caác giúái quên sûå (tûâ höìi Tu-löng, Bö-na-paác àaä coáphêìn naâo nöíi danh röìi), maâ coân trong moåi têìng lúáp xaä höåi, ngay caãúã nhûäng núi tûâ trûúác túái nay chûa bao giúâ ngûúâi ta nghe noái àïënBö-na-paác. Bö-na-paác tûâ nay àûúåc coi nhû möåt ngûúâi rêët taâi gioãi,rêët quyïìn biïën, àêìy cûúng nghõ vaâ quyïët têm. Nhûäng nhaâ chñnh trõcûúáp àûúåc chñnh quyïìn tûâ nhûäng ngaây àêìu cuãa Viïån Àöëc chñnh(nghôa laâ tûâ nùm thûá IV Thaáng Haái nho), trûúác hïët laâ Ba-ra, àïìurêët hêm möå viïn tûúáng treã êëy. Luác àoá, hoå cho rùçng trong tûúng lai,http://ebooks. vdcmedia. com
  26. 26. E. Tac Le 26nïëu coân phaãi duâng àïën lûåc lûúång quên àöåi àïí chöëng laåi caác cuöåckhúãi nghôa cuãa quêìn chuáng, ngûúâi ta vêîn coá thïí tröng cêåy vaâo Bö-na-paác. Nhûng Bö-na-paác laåi mú ûúác khaác. Bõ caác mùåt trêån ngoaâinûúác hêëp dêîn, Bö-na-paác mú ûúác àûúåc laâm chó huy möåt trongnhûäng àaåo quên cuãa nïìn Cöång hoaâ Phaáp. Möëi quan hïå töët cuãa Bö-na-paác àöëi vúái Ba-ra hònh nhû àaä laâm cho nhûäng mú ûúác êëy coá thïíthûåc hiïån àûúåc chûá khöng nhû höìi trûúác Thaáng Haái nho, thúâi maâviïn tûúáng 26 tuöíi vïì vûúân naây coân phaãi chaåy khùæp Pa-ri àïí xinviïåc. Chó trong möåt ngaây maâ têët caã àaä àöíi thay. Bö-na-paác àaä laângûúâi chó huy àaåo quên úã Pa-ri, àûúåc viïn àöëc chñnh coá quyïìn thïëlaâ Ba-ra mïën chuöång, vaâ coá khaã nùng seä àûúåc giûä möåt chûác vuå àöåclêåp taåi möåt trong nhûäng àaåo quên àang taác chiïën. Sau lêìn tiïën chûác àöåt ngöåt àoá ñt lêu, Bö-na-paác laâm quen vúáivúå goáa cuãa viïn tûúáng baá tûúác Àúâ Bö-haác-ne bõ haânh hònh trongthúâi kyâ khuãng böë, vaâ mï vúå viïn tûúáng àoá. Giö-dï-phin hún Bö-na-paác saáu tuöíi, trong àúâi àaä traãi qua nhiïìu cuöåc tònh duyïn laäng maånvaâ khöng coá nhûäng tònh caãm àùçm thùæm àùåc biïåt vúái Bö-na-paác. Têëtnhiïn laâ nhûäng lyá do thuöåc vïì vêåt chêët àaä thuác àêíy Giö-dï-phinnhiïìu hún: Tûâ ngaây 13 Thaáng Haái nho, Bö-na-paác àaä laâ möåt ngûúâirêët nöíi tiïëng vaâ àaä coá möåt cûúng võ quan troång. Coân Bö-na-paác, vòsay mï àùæm àuöëi möåt caách bêët ngúâ nïn àaä cêìu hön vaâ cûúái Giö-dï-phin ngay. Trûúác àêëy khöng lêu, Giö-dï-phin àaä coá nhûäng sûå ài laåithên mêåt vúái Ba-ra vaâ cuöåc kïët hön naây laåi múã röång hún nûäa choBö-na-paác möëi quan hïå vúái nhûäng nhên vêåt coá quyïìn thïë nhêëttrong chñnh phuã Cöång hoaâ. Trong gêìn 200.000 cuöën saách viïët vïì Na-pö-lï-öng maâ nhaâthû muåc hoåc nöíi tiïëng Kiïëc-àe-xen vaâ caác chuyïn gia khaác àaäthöëng kï, àaä coá möåt söë lúán noái vïì nhûäng möëi quan hïå cuãa Na-pö-lï-öng vúái Giö-dï-phin vaâ vúái phuå nûä noái chung. Àïí giaãi quyïët choxong dûát vêën àïì naây, töi xin noái rùçng: duâ laâ Giö-dï-phin, duâ laâ vúåthûá hai cuãa Na-pö-lï-öng laâ Ma-ri Lu-i-dú nûúác AÁo, hay baâ Rï-muy-da, hay cö Giooác-giú, hay nûä baá tûúác Va-leáp-xca hay bêët cûámöåt phuå nûä naâo khaác àaä quan hïå mêåt thiïët vúái Na-pö-lï-öng,khöng hiïíu thêëu caái baãn chêët bêët trõ, àöåc àoaán, bùèn gùæt vaâ àa nghihttp://ebooks. vdcmedia. com
  27. 27. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 27êëy, àïìu àaä khöng gêy vaâ thêåm chñ àaä khöng daám gêy nïn möåt chuátaãnh hûúãng cuå thïí gò àïën Na-pö-lï-öng. Bö-na-paác àaä gheát cay gheátàùæng baâ Xta-en, ngay caã trûúác khi yá thûác chöëng àöëi vïì chñnh trõcuãa baâ àaä laâm Bö-na-paác nöíi khuâng; chó vò baâ ta àaä quan têm àïënchñnh trõ vaâ àaä coá nguyïån voång ài vaâo hoåc vêën uyïn thêm maâ Bö-na-paác àaä coá aác caãm ngay vúái baâ, vò theo öng ta, nhûäng caái àoá àïìulaâ thûâa àöëi vúái phuå nûä. Vêng lúâi vaâ khuêët phuåc hoaân toaân laâ haiàûác tñnh cêìn thiïët cuãa ngûúâi phuå nûä, khöng coá hai àûác tñnh êëy thòngûúâi phuå nûä àöëi vúái Na-pö-lï-öng, coi nhû khöng coá. Vaã laåi, trongcuöåc àúâi bïì böån rêët nhiïìu cöng viïåc, thúâi gian àaä khöng àuã cho Na-pö-lï-öng nghô nhiïìu àïën tònh caãm vaâ daânh nhiïìu thúâi giúâ chonhûäng khaát voång cuãa traái tim. Lêìn naây àaä àuáng nhû vêåy: lïî cûúái töí chûác ngaây 9 thaáng 3nùm 1796 thò hai höm sau, ngaây 11 thaáng 3, Bö-na-paác tûâ biïåt vúåvaâ lïn àûúâng ài chinh chiïën. Möåt chûúng múái, daâi vaâ àêîm maáu àaä múã ra trong lõch sûãchêu Êu.http://ebooks. vdcmedia. com
  28. 28. E. Tac Le 28 CHIÏËN DÕCH NÛÚÁC YÁ 1796-1797 Tûâ ngaây àûúåc Ba-ra vaâ nhiïìu nhên vêåt quan troång khaác cuãachïë àöå tin duâng, nghôa laâ sau khi deåp xong cuöåc phiïën loaån cuãa boånquên chuã vaâo ngaây 13 Thaáng Haái nho, Bö-na-paác cöë gùæng thuyïëtphuåc nhûäng nhên vêåt êëy vïì sûå cêìn thiïët phaãi ngùn ngûâa möåt cuöåcliïn minh múái cuãa caác cûúâng quöëc chöëng laåi nûúác Phaáp, phaãi múãmöåt cuöåc tiïën cöng vaâ úã nûúác AÁo vaâ àöìng minh cuãa aáo laâ nûúác YÁ, vaâmuöën thïë, phaãi xêm chiïëm miïìn bùæc nûúác YÁ . Thêåt ra, àoá khöngphaãi laâ möåt khöëi liïn minh múái maâ vêîn laâ khöëi liïn minh cuä thaânhlêåp tûâ nùm 1792, vaâ nùm 1795, nûúác Phöí àaä ruát khoãi khöëi liïnminh êëy sau khi àaä kyá möåt hoaâ ûúác riïng vúái nûúác Phaáp úã Ban-lö.Nhûng vêîn coân laåi caác nûúác AÁo, Anh, Nga, vûúng quöëc Xaác-àe-nhú,vûúng quöëc Hai Xi-xin vaâ möåt söë caác quöëc gia Àûác (Vua-tem-be,Ba-vi-e, Ba-dú, v.v.). Vò toaân thïí chêu Êu luác bêëy giúâ coá thaái àöå thuâàõch vúái Viïån Àöëc chñnh, nïn Viïån Àöëc chñnh cho rùçng chiïën trûúângchñnh cuãa chiïën dõch sùæp túái, vaâo muâa xuên vaâ muâa haå nùm 1796,phaãi laâ miïìn têy vaâ têy-nam nûúác Àûác vaâ qua nhûäng miïìn àoá,ngûúâi Phaáp seä cöë gùæng tiïën vaâo nhûäng vuâng thûåc sûå laâ àêët aáo. ViïånÀöëc chñnh àaä chuêín bõ cho chiïën dõch naây nhûäng àöåi quên tinhnhuïå nhêët do nhûäng nhaâ chiïën lûúåc löîi laåc nhêët chó huy, àûáng àêìulaâ tûúáng töíng chó huy Mo-rö. Àöëi vúái àaåo quên naây, ngûúâi ta khöngtiïëc möåt thûá gò, trang bõ cuãa noá àûúåc töí chûác thêåt tuyïåt vúâi vaâchñnh phuã Phaáp tin cêåy trûúác nhêët vaâo noá. Àöëi vúái nhûäng àïì nghõ khêín khoaãn cuãa tûúáng Bö-na-paác vïìviïåc xêm chiïëm miïìn bùæc nûúác YÁ bùçng con àûúâng tûâ caác tó nh Phaápgiaáp phña nam, Viïån Àöëc chñnh toã ra khöng taán thaânh mêëy kïëhoaåch àoá. Nhûng dêìu sao ngûúâi ta cuäng phaãi nhêån rùçng nhû vêåy seä coátaác duång nghi binh, buöåc triïìu àònh Viïn phaãi phên taán lûåc lûúånghttp://ebooks. vdcmedia. com
  29. 29. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 29vaâ khöng chuá yá túái chiïën trûúâng chñnh cuãa cuöåc chiïën tranh sùæpdiïîn ra. Àïí àaåt muåc àñch êëy, ngûúâi ta àaä quyïët àõnh duâng mêëychuåc nghòn quên àoáng úã phña nam laâm cho quên aáo vaâ àöìng minhcuãa aáo, vua Xaác-àe-nhú, phaãi lo lùæng. Khi àùåt ra vêën àïì ai seä laâ chóhuy trûúãng úã mùåt trêån thûá yïëu àoá, thò Caác-nö (khöng phaãi laâ Ba-ranhû bêëy lêu ngûúâi ta vêîn khùèng àõnh) chó àõnh Bö-na-paác. Nhûängvõ àöëc chñnh àïìu àöìng yá ngay, vò caác võ tûúáng coá tiïëng tùm nhêët vaâcoá àõa võ nhêët chùèng ai maâng àïën chûác traách àoá. Quyïët àõnh böínhiïåm Bö-na-paác laâm chó huy trûúãng àaåo quên ài àaánh nûúác YÁ kyángaây 23 thaáng 2 nùm 1796 vaâ ngaây 11 thaáng 3, võ tûúáng töíng chóhuy múái ài nhêån nhiïåm vuå. Trong lõch sûã cuãa Na-pö-lï-öng, cuöåc chiïën tranh àêìu tiïnnaây, do Na-pö-lï-öng àiïìu khiïín, bao giúâ cuäng vêîn choái loåi. Nùm1796, tïn tuöíi cuãa Na-pö-lï-öng àaä bay ài khùæp chêu Êu, àïí röìi tûâàoá khöng bao giúâ rúâi vuä àaâi lõch sûã nûäa. "Gaä naây coân ài xa, àaä àïënluác cêìn phaãi chùån hùæn laåi", àoá laâ lúâi cuãa Xu-vö-röëp noái vaâo giûäa luácchiïën dõch nûúác YÁ cuãa Bö-na-paác àang diïîn ra aác liïåt. Xu-vö-röëp àaälaâ möåt trong nhûäng ngûúâi àêìu tiïn phaát hiïån cún döng töë laâm chochêu Êu phaãi àiïu àûáng trong möåt thúâi gian rêët daâi vò nhûäng sêëmseát cuãa noá. Túái àún võ, qua kiïím tra, Bö-na-paác biïët ngay taåi sao nhûängviïn tûúáng coá thïë lûåc nhêët cuãa nïìn Cöång hoaâ Phaáp laåi tú ra khöngthiïët tha gò lùæm vúái chûác chó huy naây. Quên àöåi úã vaâo tònh traångàïën nöîi tröng khöng khaác gò möåt àaám àoái raách. Chûa bao giúâ ngûúâita thêëy caái tïå boác löåt vaâ ùn höëi löå dûúái àuã moåi hònh thûác laåi hoaânhhaânh quaá dûä döåi nhû vêåy vaâ àiïìu àoá cuäng chûa bao giúâ thêëy xaãy ratrong ngaânh hêåu cêìn Phaáp trong nhûäng nùm cuöëi cuâng cuãa Höåinghõ Quöëc ûúác Thaáng Noáng vaâ dûúái thúâi cuãa Viïån Àöëc chñnh. Àuánglaâ Pa-ri cung cêëp rêët ñt cho àaåo quên naây, nhûng ngay "caái ñt àoá"cuäng laåi bõ tham ö möåt caách nhanh choáng vaâ trùæng trúån. Ngûúâi takhöng biïët 43.000 quên àoáng úã Ni-xú hoùåc úã nhûäng vuâng lên cêånàaä ùn vaâ mùåc ra sao. Vûâa múái àïën, Bö-na-paác àaä àûúåc baáo caáo laângaây höm trûúác coá möåt tiïíu àoaân khöng chêëp haânh lïånh di chuyïínvò khöng ai coá giaây. Àaåo quên bõ boã quïn vaâ bõ boã rúi khöng nhûängbõ suy nhûúåc vïì thïí chêët laåi coân àeâo thïm caã möåt sûå loãng leão vïì kyãhttp://ebooks. vdcmedia. com
  30. 30. E. Tac Le 30luêåt. Binh lñnh chùèng coân ngúâ vûåc gò nûäa, chñnh mùåt hoå àaä tröngthêëy úã chöî naâo cuäng coá tïå ùn cùæp gêy ra cho hoå biïët bao àau khöí. Möåt trong nhûäng nhiïåm vuå khoá khùn nhêët àang àúåi Bö-na-paác. Àöëi vúái Bö-na-paác, caái khoá khöng nhûäng laâ phaãi lo giaãi quyïëtquêìn aáo, giaây deáp, kyã luêåt cho quên sô, maâ laâ phaãi lo giaãi quyïëtnhûäng vêën àïì àoá úã doåc àûúâng, sau khi àaä bûúác vaâo hoaåt àöång röìi vaâgiûäa hai àúåt chiïën dõch. Hoaân caãnh cuãa Bö-na-paác coá thïí trúã lïnkhoá khùn thïm vò nhûäng va chaåm vúái nhûäng cêëp chó huy cuãa àaåoquên naây, laâ cêëp dûúái cuãa Bö-na-paác, nhû: Ö-giú-rö, Maát-xï-na, Xï-ruy-ri-ï. Hoå coá thïí sùén saâng phuåc tuâng möåt viïn tûúáng thêm niïnhoùåc coá nhiïìu thaânh tñch hún (chùèng haån nhû Mo-rö, chó huytrûúãng àaåo quên mùåt trêån Têy Àûác), nhûng hònh nhû hoå laåi lêëylaâm nhuåc khi phaãi nhêån mïånh lïånh cuãa möåt cêëp trïn múái 27 tuöíinhû Bö-na-paác. Coá thïí xaãy ra nhûäng mêu thuêîn vaâ tiïëng àöìn cuãahaâng trùm cûãa miïång trong caác traåi lñnh truyïìn ài, nhùæc ài nhùæclaåi, boáp meáo vaâ thïu dïåt maäi vïì vêën àïì êëy. Thñ duå ngûúâi ta truyïìnài cêu chuyïån, khöng biïët ai àaä tung ra, laâ trong möåt cuöåc caäi löångay go, Bö-na-paác, thên hònh beá nhoã, ngûúác nhòn Ö-giú-rö cao lúántûâ àêìu àïën chên vaâ chùæc laâ àaä noái rùçng: "Anh àaä noái nhûäng lúâiphaãn nghõch, haäy coi chûâng, àûâng àïí töi phaãi laâm böín phêån cuãatöi. Caái thên hònh to lúán cuãa anh cuäng khöng traánh cho anh khoãibõ xûã bùæn ngay bêy giúâ àêu". Thûåc tïë laâ ngay tûâ àêìu, Bö-na-paác àaälaâm cho moåi ngûúâi hiïíu rùçng Bö-na-paác khöng thïí chõu àûúåc sûåchöëng àöëi laåi trong àún võ mònh vaâ Bö-na-paác seä àêåp tan têët caãnhûäng keã naâo cûúäng laåi mònh, duâ keã àoá úã cêëp bêåc naâo. "úã àêy, phaãiàöët, phaãi bùæn". Bö-na-paác àaä baáo caáo àaåi khaái nhû vêåy vaâ khönggiaãi thñch thïm gò vúái Viïn Àöëc chñnh úã Pa-ri. Bö-na-paác lêåp tûác tiïën haânh möåt cuöåc àêëu tranh kiïn quyïëtchöëng laåi naån tröåm cùæp àang hoaânh haânh dûä döåi. Binh lñnh àaä chuáyá ngay àïën viïåc àoá vaâ noá àaä goáp phêìn vaâo viïåc khöi phuåc kyã luêåthún hùèn caã nhûäng ban chuyïn mön ài xûã bùæn. Nhûng trong hoaâncaãnh cuãa Bö-na-paác luác êëy, trò hoaän caác cuöåc haânh binh àïën khitrang bõ xong böå àöåi thò thûåc tïë chùèng khaác gò thöi khöng múã chiïëndõch nùm 1796. Bö-na-paác àaä haå quyïët têm vaâ àaä noái roä àiïìu àoátrong lúâi tuyïn böë cuãa mònh vúái binh sô. Ngûúâi ta àaä tranh luêån rêëthttp://ebooks. vdcmedia. com
  31. 31. NAPOLEON BONAPARTE (quyïín 1) 31nhiïìu àïí tòm xem baãn tuyïn böë àûúåc àûa vaâo sûã saách êëy àaä àûúåcviïët xong àuáng vaâo luác naâo vaâ ngaây nay, nhûäng nhaâ viïët tiïíu sûãcuãa Na-pö-lï-öng khùèng àõnh rùçng chó coá nhûäng cêu àêìu tiïn múáiàuáng laâ cuãa Na-pö-lï-öng, coân hêìu hïët phêìn sau chó laâ àoaån vùnsau naây ngûúâi ta thïm thùæt vaâo. Töi nhêån thêëy ngay caã nhûäng cêuàêìu ngûúâi ta cuäng chó coá thïí baão àaãm chuáng laâ cuãa Na-pö-lï-öng vïìyá nghôa chung nhiïìu hún laâ vïì tûâng chûä möåt: "Húäi caác binh sô, caácngûúâi khöng àuã cúm ùn, khöng àuã aáo mùåc... Ta seä àûa caác ngûúâiàïën nhûäng caánh àöìng phò nhiïu nhêët thïë giúái". Ngay tûâ nhûäng bûúác àêìu, Bö-na-paác àaä cho rùçng chiïën tranhphaãi nuöi chiïën tranh, rùçng möîi binh sô phaãi tûå mònh thêëy gùæn boávúái chiïën dõch sùæp múã ra úã miïìn bùæc nûúác YÁ vaâ cêìn phaãi chó chobinh sô biïët rùçng khöng cêìn phaãi àúåi ngûúâi ta cung cêëp cho nhûängthûá cêìn thiïët, maâ chñnh laâ mònh phaãi lêëy cuãa àõch têët caã nhûäng gòmònh cêìn àïën vaâ hún thïë nûäa. Noái chuyïån vúái ba quên lêìn êëy,ngûúâi tûúáng treã chó phaát biïíu chó coá vêåy. Bö-na-paác luön luön biïëttaåo nïn, tùng cûúâng vaâ nuöi dûúäng uy tñn vaâ quyïìn haânh cuãa caánhên mònh trong têm höìn ngûúâi chiïën sô. Nhûäng chuyïån döng daâinoái "tònh thûúng yïu" cuãa Na-pö-lï-öng àöëi vúái binh sô, nhûängngûúâi maâ trong nhûäng phuát söëng thêåt thaâ nhêët àöëi vúái coäi loâng cuãamònh, Na-pö-lï-öng àaä goåi laâ "bia àúä àaån", àïìu laâ nhûäng chuyïånkhöng coá yá nghôa gò hïët. "Thûúng yïu binh sô", khöng thïí coáchuyïån êëy úã Na-pö-lï-öng, nhûng Na-pö-lï-öng rêët chùm lo àïënbinh sô. Na-pö-lï-öng àaä kheáo laâm viïåc êëy, khiïën cho binh sô bïìngoaâi thêëy laâ hoå àaä àûúåc cêëp trïn chuá yá àïën caá nhên hoå nhûngthûåc ra Na-pö-lï-öng chó lo laâm sao coá trong tay möåt cöng cuå thêåttöët vaâ coá nùng lûåc chiïën àêëu. Thaáng 4 nùm 1796, trong giai àoaån àêìu cuãa chiïën dõch àêìutiïn cuãa Bö-na-paác, dûúái con mùæt cuãa binh sô, Bö-na-paác chó laâ möåtphaáo thuã coá nùng lûåc, laâ ngûúâi maâ hún hai nùm trûúác àêy àaä chiïënàêëu töët trong cuöåc vêy thaânh Tu-löng, laâ möåt viïn tûúáng àaä naäsuáng vaâo boån phiïën loaån àang tiïën cöng Höåi nghõ Quöëc ûúác vaâongaây 13 Thaáng Haái nho, vaâ àaä àûúåc nhêån chûác chó huy àaåo quênmiïìn nam nûúác Phaáp, chñnh vò thïë, ngoaâi ra chùèng coá gò hún nûäa.Luác bêëy giúâ, Bö-na-paác coân chûa coá uy tñn vaâ chûa nùæm chùæc àûúåchttp://ebooks. vdcmedia. com
  32. 32. E. Tac Le 32binh sô. Vò vêåy, Bö-na-paác quyïët àõnh taác àöång vaâo ngûúâi lñnh bùçngcaách duy nhêët laâ vaåch ra trûåc tiïëp, cuå thïí vaâ thiïët thûåc cho hoå thêëyrùçng nhûäng cuãa caãi vêåt chêët àang chúâ àúåi hoå úã nûúác YÁ . Ngaây 9 thaáng 4 nùm 1796, Bö-na-paác quyïët àõnh vûúåt quanuái An-pú cuâng vúái quên àöåi. Tûúáng Giö-mi-ni, ngûúâi Thuåy Sô, nhaâ baác hoåc vïì chiïën lûúåcchiïën thuêåt, taác giaã nöíi tiïëng cuãa möåt quyïín sûã daây noái vïì chiïëndõch cuãa Na-pö-lï-öng, luác àêìu laâm viïåc dûúái quyïìn cuãa Na-pö-lï-öng, sau chaåy sang haâng nguä ngûúâi Nga, coá nhêån xeát rùçng ngay tûânhûäng ngaây àêìu tiïn cuãa cuöåc chó huy àêìu tiïn, Bö-na-paác àaä toã racan àaãm àïën liïìu lônh vaâ coi thûúâng caã nguy hiïím àöëi vúái baãnthên: Bö-na-paác àaä cuâng vúái böå tham mûu cuãa mònh choån conàûúâng nguy hiïím nhêët, nhûng ngùæn nhêët, qua con àûúâng Cooác-nit-sú nöíi tiïëng chaåy doåc theo daäy noái An-pú giaáp biïín, luön nùçm phúidûúái têìm hoãa lûåc cuãa phaáo trïn chiïën thuyïìn Anh ài tuêìn phoâng úãgêìn búâ. Àêy laâ lêìn àêìu tiïn maâ möåt trong nhûäng àùåc àiïím cuãa Na-pö-lï-öng àaä àûúåc biïíu löå: möåt mùåt, so vúái nhûäng ngûúâi àöìng thúâicuâng coá nhûäng àùåc àiïím gan goác, lò lúåm, can àaãm, duäng maänh nhûNa-pö-lï-öng, thñ duå nhû caác thöëng chïë Lan-nú, Muy-ra, Nêy,tûúáng Mi-lö-ra-àö-vich , hoùåc nhû Xcö-bï-leáp trong söë nhûäng tûúángtaá cuãa thúâi kyâ gêìn àêy hún, thò Na-pö-lï-öng àaä khöng hïì àûúåc nöíitiïëng vïì nhûäng àùåc àiïím êëy. Bao giúâ Na-pö-lï-öng cuäng cho rùçngnïëu khöng thêåt cêìn thiïët vaâ khöng tuyïåt àöëi cêìn thiïët thò ngûúâi chóhuy trong thúâi chiïën khöng àûúåc liïìu thên vaâo núi nguy hiïím, búãivò chó caái chïët cuãa ngûúâi àoá cuäng àaä àuã gêy hoang mang, höëthoaãng, thêët baåi cho trêån àaánh, thêåm chñ cho caã toaân böå cuöåc chiïëntranh. Nhûng mùåt khaác, Na-pö-lï-öng cho rùçng nïëu tònh thïë àoâihoãi mònh phaãi gûúng mêîu thò ngûúâi chó huy phaãi xöng vaâo lûãa àaån,khöng àûúåc do dûå. Cuöåc haânh quên vûúåt qua àûúâng Cooác-nñt-sú àûúåc tiïën haânhthuêån lúåi tûâ ngaây 3 àïën ngaây 9 thaáng 4 nùm 1796; khi àaä túái àûúåcnûúác YÁ , Bö-na-paác lêåp tûác haå quyïët têm chiïën àêëu ngay. Àöëi diïånvúái Bö-na-paác laâ quên àöåi cuãa nûúác AÁo vaâ Pi-ï-möng phöëi húåp laåi,chia thaânh ba cuåm, baão vïå caác con àûúâng ài Pi-ï-möng vaâ ài Giïn.Trêån àêìu tiïn àaánh vúái quên àoaân aáo cuãa tûúáng aác-giùng-tö diïînhttp://ebooks. vdcmedia. com

×