Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

бөпе

616 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

бөпе

  1. 1. ОршилМиний бие номын сангийн каталог хичээлийн хүрэнд каталогийн төрөөл төрөл ангийнкаталогийн талаар авч судалсан бөгөөд тус судлах гол зорилга мань илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэлолж авах юм аа.Тус сэдвийн хүрэнд дарах асуудалийг маш нарийн судлахыг зорьсан юм.Үүнд:-хэлбэрийн болон агуулгийн шинж тэмдэгийг тусгаасан байдлаар нь номын сангийнкаталогийг 2 групд хуваадаг1. - р группээр: үсэг дараалалын каталог орно энд бүх ном зүйн бичлэгийг зохиогчийнбайгууллагын,эсвэл номын нэрийн үсэгийн дарааллаар байрлуулдаг.2. –р групэд баримт бичгийн агуулгылыг тусгасан бодит каталогууд хамаарна төрөл ангийнкаталог энд тодорхой ангилалын системийн дагуу ном зүйн бичлэгүүдийг мэдлэгийн салбараарбайгуулдаг юм.
  2. 2. Каталогийн төрөлХэлбэрийн болон агуулгын шинж тэмдгийг тусгасан байдлаар нь номын сангийн каталогийг 2группд хуваадаг.1-р группээр: -Үсэг дарааллын каталог орно энд бүх нон зүйн бичлэгийг зохиогчийн,байгууллагын,эсвэлномын нэрийн үсгийн дарааллаар байрлуулдаг. -Он дарааллын каталог. Энд бүх ном зүй н бичлэгийг баримт бичгийн хэвлэгдсэн оноор,эсвэл анхны нийтлэгийн он дарааллар байрлуулдаг. -Дугаар дараалсан каталог. Энд баримт бичигийг олгосон дугаарын дагуу байрлуулдаг. -Газар зүйн каталог. Энд баримт бичгийг хэвлэж гаргасан газрын дагуу үсэг2-р групэд баримт бичгийн агуулгыг тусгасан бодит каталогууд хамаарна. -Төрөл ангийн каталог. Энд тодорхой ангилалын систэмийн дагуу ном зүйн бичлэгүүдийгмэдлэгийн салбараар байгуулдаг. -Зүйчилсэн каталог. Энд номын зүйн бичлэгүүдийг зүйл, сэдвийн дагуу үгсийн дарааллаарбайрлуулдаг. -Орон нутаг судлалын каталог. Энд тодорхой нэг бүс, орон нутаг , байгууллага зэрэгтагуулгаараа хамаарах ном зохиолын мэдлэгийн салбараар байрлуулдаг. -Каталогт тусгагдсан баримт бичгийн төрлөөр нь номын тогтмол хэвлэлийн, диссертацийн,газрын зургийн дүрслэх урлагийн бүтээлийн каталог гэж ялгадаг. Зарим номын сандмикрофильм, микрофишийн тусгай каталог зохион байгууллдаг. Каталогийг зориулалтаар нь уншигчдын, албаны гэж хуваадаг. Албаны каталогийг номынсанчид голдуу ашигладаг бөгөөд даатгалын, бүртгэлийн үүргийг гүйцэтгэдэг. Фондыг хамарсан байдлаар нь каталогийг ерөнхий номын сангийн фондыг бүхэлд ньхамарсан, фондын хэсгийнг тусгасан жишээлбэл үнэт, ховор номын фонд төв номын сангийнтөв болон салбар номын сангуудын фондыг тусгасан , нэгдсэн каталог хэд хэдэн бие даасанномын сангийн буюу салбарын бүсийн номын сангууд фондыг тусгасан каталог гэж хуваадаг.Үйл ажиллагааны шинж тэмдэгээр нэмэгдэж шинээр сэлбэгдэж байдаг каталог мөн үйлажиллагаагаа зогсоосон, өмнөх дээр үеийн мэдлэгийг агуулдаг каталог гэж байдаг.
  3. 3. Дэлхийн практикаас үзэхэд элоктрон каталог ашиглаж эхэлсэн цагаас 10-15 жилийн дотор кархэлбэрийн каталогийг үргэлжлүүлэн хөтөлж байдаг байна.Төрөл ангийн каталог нь номыни сангийн фондод байгаа бүх хэвлэлийн бүтээгдэхүүнийг бүрэнзохион байгуулдаг учир шинжлэн ухааны тодорхой нэг салбар нь ерөнхийгөөс салбарлуубайрлагдаж ижил буюу ойролцоо агуулга бүхий ном зохиол нэгдэн орж, уншигч, мэдээлэлхэрэглэгчдийн сонирхсон сэдэв асуудлыг нэг дороос олох боломжийг нээж өгдөг.Төрөл ангийн каталог ТАК нь номын сан номзүйн ангилалын тодорхой систэмээр, мэдлэгийнсалбарын холбогдох заалтаар ангилан,ном зүйн бичэлтээр бичэгдсэн номын сангийн катлогюм. ТАК гэсэн ойлголыг төрөл ангийн каталог ба үсэг дараалал зүйлчилсэн хэлхээс гэсэн 2дэд систэмээр авч үзнэ.ТАК нь баримтын агуулгыг тусгагч, сэдэвчилсэн лавлагааны хашлтандзориулагдана.Төвлөрсөн номын сангийн нөхцөлд ТАК нь шигчийн болоод албна хэрэгцээнийүүргиийг гүйцэтгэнэ.Фондын бүргэлдэхнийг болно фондын бүрдүүлэлтийг лавлагаа ном зүй бамэдээлэл ном зүйг ажилд үзэсгэлэн олон нийтийн арга хэмжээ явуулахад ном зохиолынсурталчилгаа хийх зэрэг номын сан мэдээллийн ажилд ашиглагдана.ТАК-ийг зохион байгуулагажил нь тус каталогийг хийх ажилаас эхлнэ.Энэхүү ажилийг бүртгэлд каталог өвөрмөсмэдээнүүд болох зохион байгуулан он картийн чимэглэл байрлал ялгагчуудын хэлбэр өнгөболно,так-т байгаа туслах гарийн авлага мэдээнүүдийг тусгана.Төвөлөрснө номын сандзориуулсан бүртгэлийн хэлбэр төвөлөрсөн шинжитэй байна.Бүртгэл нь тоонөгөгдөлийн,агуулагч үнсэн тооллогын баримтын үүргийг гүйцэтгэнэ.ТАК-ийн гадаадчимэглэлд товч тодорхойлолт бүхий шүүгээний гадан талын бичилтүүд болнон каталогыншогол дээрх шошгын бичилтүүд орно.Шогол дээрх шошгонд шүүгээний нүдний дугааруудыгзааж шинжилэг ухааны салбар нэр заалтуудыг бичэж доор нь уг шоголд байгаа картуудынэхнийй болоод сүүлийн картан дахь ангийн заалтуудыг зааж өгнө.Эдгээрээс хамгийн зохицтойнь төрөл ангийн нэгдсэн каталогт тусгах явдалд учир нь баримт ямар хэл дээр бичэгдсэнээс үлхамаарна тодорхой сэдэвийн бүх ном зохиолийн тэрхүү нэгдсэн төрөл ангийн каталогоосмэдэх боломитой байдаг.нэг хуваарийн ард байрлах анги тус бүрт монгол англи хэл дээр болонбусад гадаад хэлээр бичигдсэн номзүйн бичигт бүхий бүлэг картуудыг тус тусад нь байрлуулахба хэрэв монгол хэлээс өөр үндэсний хэлтэй орон нутгийн номын санд бол тухайн үндэснийхэлээр бичигдсэн ном зохиолыг эхэнд нь байрлуулж болно.ТАК-ийн чимэглэл нь түүнийзохион байгуулалтын учир утгыг нээн илрүүлэхэд тусалдаг.ТАК-анги бүрийг толгойлж буйялгагчийн чимэглэл чухал үүргийг гүйцэтгэнэ.Ялгагчид өгөгдсөн мэдээ нь ангиллын үе шатбүртэй тохирч байх ёстой. Голын ялгагчууд нэг дэх,хоёр дахь заримдаа гурав дахь үеийнхуваарьт хэрэглэгдэнэ.Зүүн талын ялгагчууд нь дөрөв ба тав дугаар үед , баруун талынялгагчууд зургаа ба түүнээс цаашхи үеүүдэд хэрэглэгдэнэ.Нэг ялгагчийн ард дөчөөс илүүгүй
  4. 4. карт байна.Ялгагчийн ил гарах хэсэгт анги ,дэд ангийн нэр ба ангийн заалтыг бичнэ.Ялгагчийнүндсэн талбайг босоогоор нь хоёр тэнцүү биш хэсэгт :зүүн талыг өргөвтөр ,баруун талыгнарийвтар хуваана.Зүүн талд үндсэн хуваариудын нэрийг бичиж,түүний дор хуваарийн дараахүеүүдийн заалтуудыг босоогоор нь бичнэ.Өөрөөр хэлбэл ялгагчид зөвхөн эхний үеийг биш,тусшоголд байгаа ангиудын хоёр,гурав дахь үеүүд гэх мэт.цааш үргэлжлэх үеийг бичнэ.Ялгагчийнбаруун хэсэгт ангиллын таблицаас авсан ангийг тодотгосон эшлэлийг бичнэ.ТАК-ийнсурталчилгааг гол гол анги,дэд ангиудыг тоочсон хүснэгт графикийн тусламжтайгааргүйцэтгэдэг.Каталогийн зэрэгцээ каталог ашиглах тайлбар бүхий хуудас,зөвлөмж байхёстой.Эдгээр зөвлөмжийг төрөл ангийн каталогт хайлтыг хэрхэн хийх аргачлал маягаар хийжболно.ТАК-т бүрэн ба сонгомол,төлөвлөгөөт ба өдөр тутмын аргачилсан ба техник редакцхийж болно. Өдөр тутмын редакцийг каталогт карт байрлуулахын зэрэгцээ ялгагчийнчимэглэл,номзүй бичилт бүхий картын байрлал,ялгагчуудын байрлал зөв эсэхийгшалгадаг.ТАК-ийн аргачилсан редакц бүрэн ба сонгомол хэлбэрийн байж болно.Бүрэнаргачилсан редакц нь бүх төрөл ангийн каталогийг дахин төрөлжүүлнэ гэсэн үг.Өөрөөр хэлбэлүндсээр нь түүнийг өөрчлөх ажил хийгдэнэ, жишээлэхэд өөр ангиллын таблицад шилжүүлэхгэх мэт.Сонгомол аргачилсан редакц нь төрөл ангийн каталогийн бүтэц ба агуулгыг үндсээр ньдахин боловсруулах шаардлагатай болохоор нэмэлт ба өөрчлөлт хийгдэж хэвлэгдсэн номзохиолуудтай уялдан хийгдэнэ.ТАК дахь үсэг дараалал-зүйлчилсэн хэлхээс нь зүйлчилсэнгарчгийн үсэг дарааллын жагсаалтыг өөртөө агуулсан,төрөл ангийн каталогт тусгагдсанхолбогдох ангиллын заалт бүхий баримтын агуулгыг өргөжүүлэгч туслах аппарат юм.Үсэг дараалал- зүйлчилсэн хэлхээсийн гарчгийг томьёолодоо зүйлчлэлийн онол,аргазүйнүндсэн дүрмийг ашиглана.Гарчгийн гол үгийн сонголт нь гарчиг ба дэд гарчгийн томьёоллынстандартчилал,үсэг дараалал – зүйлчилсэн хэлхээсийн адил чутгатай гарчигт шилжүүлэхэдихээхэн учир холбогдолтой байна.Төрөл ангийн каталог үсэг дараалал –зүйлчилсэн хэлхээсүүд байнга өргөжиж байдаг.хэрэвэдгээрт номын холбогдолт агуулгийн зүйлчилсэнГарчиг байхгүй бол үсэг дараалал –зүйлчилсэн хамаарагдаж төрөл ангийн каталогийн номзүйнбичилтэнд тусгагдсан томъёологдно.үсэг даралал-зүйлчилсэн хэлхэсэнд үсэг үеийг заасанялгагчийн нд үсэг үеийг заасан ялгагчийн тусламжтайгаар гарчиг зохион байгуулна ялгагчбүрийн ард ойролцоогоор жаржан ширнэг байхар бодно каталогийн шүүгэнд үсэг дараалал-зүйлчилсэн хэлхэсийг байрлуулахдаа холмогдох шүүгээний эхний ба сүүлийн үсэгүүдийг юмуу,эсвэл гарчигийн үеүүдийг зааж өгсөн шошго дугааруудыг хийж өгнө хэрэв төрөл ангийнхяналтын аппарат юм үсэг даралалын-зүйлчилсэн хэлхээсийн гарчиг томъёолохдоо зүйлчилсэнонол аргазүйн үндсэн дүрмийг ашигална гарчгийн гол үгийн сонголт нь гарчиг ба дэд
  5. 5. гарчигийн томьёлолын стандартчлал үсэг дараалал-зүйлчилсэн хэлхээсийн адил утгатайгарчигт шилжүүлэхэд ихээхэн учир холбогдолтой байна. Төрөл ангийн каталогийн зохион байгуулалтНомын сангийн каталог картын сангийн систэмд төрөл ангийн каталог чухал байр суурьэзэлдэг уншигчдын эрэлт хүсэлт хангахад зориулагдсан байна.гэдэг асуултыг биелүүлэх бауншигчдын эрэлт хүсэлтийг хангахад зориуагдсан байна төрөл ангийн каталогт номын бүхкартыг номын тавиур дээр байрлуулсантай адил мэдлэгийн салбараар байгуулна төрөл ангийнкаталүг нь уншигчдын уншлгыг удирдах чухал хэрэглүүрийн нэг юм.төрөл ангийн каталогийгномын санчид уншлага үйлчилгээний ажилдаа өргөн хэрэглэгдэх тус каталогийнтусламжтайгаар номын санчийд номын фондын бүрэлдэхүүнийг байнга судалаж фондынбүрэлдэхэнд уншагчидын эрэлт хүсэлд номын сангийн хүсэлд номын сангийн зорилт тохирчбайгаа хэсдэгийг тогтооно.Төрөл ангийн каталогийн агуулага чимэглэл зохион байгуултанддоорхи шаардлагууд табигдна.Үүнд:үзэл сурталын шиглэл шинжилэг ухааны орчин үеийнхөгжилд уншигчидын хэрэгцээ нийцэж байгаа энэ шаардалагийг доорох дэё дараалалбилүүлнэ. 1. Хуваариуудыг тогтоох 2. Каталогийг зохион байгуулах 3. Каталогийн шимэглэл 4. Хуваариуудыг байжуулах 5. Ялгагчийн ард картийг бүлэгэлэгТөрөл ангийн каталогийн хуваариуудыг тогтоох ажил нь ангилах ажилтай шууд холбоотойюм.Төрөл ангийн каталогийг зохион байгуулах үндэс нь номын тодруулагдсан ангилал байдаг.
  6. 6. ДүгнэлтМинмй бие энэхүү бие даалтыг дүгнэж үзхэд номын Сангийн каталогийн төрөл гэдэг сэдвээрбие даалт хийснээр мэдэхгүй юмаа мэдэж авлаа. Үндсээр нь 2 хувьаадаг. 1. Үсэг дарааллын каталог энд бүх ном зүйн бичлэгийг зохион байгууллагын эсвэл номын нэрийн үсэг дараалалаар байрлуулна. Он дараалалын каталог энд бүх ном зүйн бичлэгийг баримт бичгийн хэвлэгдсэн оноор эсвэл анхны нийтлэлийн он дараалалаар байрлуулдаг. Дугаар дараалалсан каталог баримт бичгийг олгосон дугаарын дагуу байрладаг. 2. Баримт бичгийн агуулгыг тусгасан бодит каталогууд хамаарна. Үүнд: төрөл ангийн энэ тодорхой ангилалын системийн дагуу ном зүйн бичлэгүүдийг зүйл сэдвийн дагуу үсэг дараалалаар байгуулдаг орон нутагийн судалгааны каталог тодорхой нэг бүс орон нутаг байгууллага зэрэг агуулгаараа хамаарах ном зохиолыг мэдлэгийн салбараар байрлуулдаг. Каталогт тусгагдсан баримт бичгийн төрөл нь номын тогтмол хэрэглэлийн нотны хэвлэлийн диссертацийн газрын зурагийн дүрслэг урлагийн бүтээлийн каталог гэж ялгадаг. Үйл ажиллагааны шинж тэмдэгээр нэмэгдэж шинээр сэлвэгдэж байдаг каталог мөн үйл ажиллагаа зогсоосон өмнөх дээр үеийн мэдээллийг агуулдаг каталог гэж дэлхийн практикаас үзэхэд электрон каталог ашиглаж эхэлсэн цагаас 10-15 жилийн дотор карт хэлвэрийн каталогийг үргэлжилсэн хөтлөж байдаг байна. Энэ хүү бие даалтыг хийснээр оюутаануудда жаахан ч гэсэн үр дүн мэдлэг өгөхийн төлөө хийгдсэн юм. Каталогийн төрлийн тухай бага зэрэг мэдлэгтэй болсон юм.

×