Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Gazriin hemjees

1,169 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

Gazriin hemjees

  1. 1. Газрын хэмжээс<br />Газрын хэмжээст үг<br />/Ч.Содном/<br />
  2. 2. Гараархэмждэгхэмжээстгазар<br />Хуруугазар-нэгхурууныөргөнөөрхэмнэсэнхэмийгнэгхуруу (Шагж.404.)<br />Алгадарамгазар-гарыналганыхиртэйталбайнхэмжээ. Алгадарамгазар(Монголхэлнийтоль. 69.) Алгадарум-а Хүнийбиеэрхтнийхэсгээрхэмжээлэхмонголардынуртынхэмжүүрийнхоорондынхарьцаагхаргалзанүзвэлхурууныдундажхэмжээг 2 смхэмээнүзэжболмоораж<br />Ямхгазар-хоёрхуруугнэгямххэмээмүй. (Хориннэгттайлбартоль. 83) IMAQU-эрхийхурууныдээрүеийнхэмжээсбуюу. Баснэгэнтохойнарванхувийннэгжхувийгбуюу. (Хориннаймтынтоль281/<br />эрхийхурууныүзүүрээснэгдүгээрүехүртэлххэмжээбуюунийлсэнхоёрхурууны<br />өргөнтэйдүйххэмжүүраж. (Ч.Содном 18).<br />Сөөмгазар- эрхийхуруу, хомхойхуруусунгажхэмнэсэнхэмийгсөөмхэмээмүй. (Хориннэгттайлбартоль 591), (Шагж 884).<br />Мухарсөөмнь 15 см, үзүүрсөөмнь 19 смхэмээнүзэжболно. (Ч.Содном 19).<br />Төөгазар-эрхийхуруу, дундадхуруусунгажхэмнэсэнхэмийгтөөхэмээмүй. (Хориннэгттайлбартоль. 672). <br />Мухартөө- Хүнийдундажөндрийг 165-170 смгэжсанавалмухартөөнь 18 см, үзүүртөөнь22 смхэмжээаж. (Ч.Содном 19).<br />Тохойгазар-Арванямхыгнэгтохойхэмээмүй (Хориннэгттоль 653), (Шагж623),<br />Дэлэмгазар-Хагасалдыгдэлэмхэмээмүй (Хориннэгттоль. 717), (Шагж 681), нэгалдынхагас. Тухайлбалнумыгдүүрэндэлэхэднумбарьсан, хөвчтатсанхоёргарынхоорондүүсэхуртынхэмжээ. (Монголхэлнийтоль 2575).<br />Алдгазар-хоёргарыгсунгажнэгэнтхэмнэсэнхэм. (Шагж 43.) <br />
  3. 3. Хөлөөр хэмждэгхэмжээстгазар<br />Хагасалхамбуюуөрөөсөнхөлийналхам, бүтэналхамбуюухоёрхөлийналхамөрөөсөнхөлурагшнэгэнтдэвшүүлсэнхэмийгалхамгэнэ. (Шагж 39) <br />Алхам- Хүнийалд, бүтэналхамхоёрбарагцаалбал 160-176 см. Тэгвэлхагасалхмынхэмжүүрнь 80-88 смбайхнь (Ч.Содном 22)<br />Алцамгазар-бүтэналхмынхэмжээтэйбөгөөдгагцхүүхөлхажуутийшалцайжхэмжихбайдлааралхмаасялгарна.<br />Гишгэмгазар-Баруунмонголчуудтухайлбалторгууднаргурванцуваагишгэмнэгдэлэмтэй, зургаанцуваагишгэмнэгалдтайдүйнэгэжүздэгаж. (Ч.Содном 22).<br />
  4. 4. Эдлэлюмсаархэмжиххэмжээстгазар:<br />Аргамжааныгазар- Морьаргамжихсурынуртхирийнбуюу 4-6 м уртэргэнтойронгазар. Тойроггазрынхэмжээс.<br />Татлагынгазар-Ачаататлагататдагбаглаа, хүлээ, татлагынсурынуртаархэмжсэн3-4 м хирийнгазар.<br />Нумынгазар-Нэгалхамгазрыгнэгнумынгазаргэнэ. (Шагж 209).<br />Нэгнумгазарньхоёралхамтайтэнцдэггэжярилцдаггазарбасбий. (Ч.Содном26)<br />Дэлтэрийнчинээгазар-Тохмындоорзөөлөнтохдогхөлсөвчтохмынтөдийхэмжээнийгазар.<br />Тохмынчинээгазар-Эмээлийнтохмынхэмжээнийгазар.<br />Гэрийнчинээгазар-Монголэсгийгэрийнбуурийнчинээгазар.<br />Баянайлынхотончинээгазар-Баянайлынхороохотынчинээөргөндэлгэргазар.<br />Хормойнчинээгазар-Дөрвөнбайрбуюуэнбөсөөрнийлүүлжэхнэрхүнийдээлийнхормойзалгадаг. Тиймхэмжээнийгазар.<br />Малгайнчинээгазар-Монголхүнмалгайгаатолгойдээрээтавьдагучраасмалгайньтолгойноосообагабайдагтулбагахэмжээнийгазрыгмалгайнчинээнгазаргэдэг.<br />
  5. 5. Хүнмалынявдлаархэмждэгхэмжээстгазар:<br />Өдөрчийнгазар-Морьтэмээгээрөдөржинявжхүрэхгазар.<br />Хоногийнгазар-Морь, тэмээ, үхэртэргээрхононөнжинявжхүрэхгазар.<br />Үдийнгазар-Морьтэмээгээрүдхүртэляваадхүрэхгазар.<br />Сарынгазар-Сарявжхүрэхгазар.<br />Жилийнгазар-Бүтэнжилбуюугурванзуунжарантаванхоногявжхүрэхгазар.<br />Явганыгазар-Явганяваадхүрэхойрхонгазар. Монголхүнявганыгазаргэжярилцдагболовчзаншлаарааболхэдийойрхонявганыгазарболовчявганявжайлдхүрдэггүй. Эрхбишунаахөлөглөжхүрдэгзаншилтай. <br />Жирэмсэнэмийншээхгазар -Тулгарбиетэйжирэмсэнэмэгтэйншээхгазаргэрээсойрхонтулойргазрыгийнхүүжишижхэлдэг.Хагасөдрийнгазар-Унаахөлөглөөдхагасөдөртхүрэхгазар.<br />Хугасүдийнгазар-Унаагааржинүдхүргэлгүйхүрэхойрхонгазар.<br />Багаүдийнгазар-Нармандажбайхадмордоод, нархөөрчбайхадхүрэхгазар.<br />Жинүдийнгазар-Нармандажбайхадмордоод, жинүдэдхүрэхгазар.<br />
  6. 6. Газрынхэмжүүрээрхэмжиххэмжээстгазар<br />Газар-180 хосалдыгнэггазаргэнэ. (Шагж 409). Газрынхолойрыгхэмжихэд36алдыг1 хувь, арванхувийгнэггазаргэнэ. (Шинэтоль. 1936. № 3-4, 346).<br />Нэггазарньзуунтавинхосалд (15 ен) буюухагаскилометртэйтэнцэнэ.(Монголхэлнийтоль. 1637<br />Модгазар-1,06 км-тэйтэнцэнэ. (Монголхэлний толь.1862)<br />Бээргазар- О.Ковалевский, А.Лувсандэндэвнарбээрийгмильбуюу 2 кморчимгазаргэсэнньхарилцандүйжбайгааболШагжгуай 8 хөрсгазрыгнэгэнбээргазаргэжээ. ГэтэлН.Сумадираднаа, О.Ковалевский, К.Ф.Голстунскийнархөрсгазрыг500алдгэжтодорхойлсныгбаримталбал 4000 алдбуюунайманхөрстэйтэнцэнэ. (Монголхэлнийтоль. 959).<br />Хөрсгазар-Наймнынэгбээрбуюухоёрзуунтавинметртэйтэнцэхүйцуртын<br />хэмжээ (Монголхэлнийтоль. 1559).<br />Аршимгазар–0,71 метргазрынуртынхэмжээс.<br />Эрвэйгазар-Долоонаймантохойуртбуюунасандхүрсэнхүнийхөлийнулаас<br />өргөсөнгарынхурууныүзүүрхүртэлхзайнхэмжээс.<br />Хорилд газар-30,9 метртэйтэнцэнэ.<br />Хувь газар-36 алдыгнэгхувь.<br />Өртөө газар-30 кмзайтайгазар.<br />
  7. 7. Нүүдэлсуудлаархэмжиххэмжээстгазар:<br />Саахалтынгазар-Айлбуюуойрсаахалтынгазарнь 1-2 кморчим, хошообуюухолсаахалтынгазарнь 3-5 кморчимгазрыгхэлдэгбайна.<br />Нүүдлийнгазар-Хагасөдрийнгазар 40-50 км, бүтэнөдрийнгазар 90 км.Хоногийнгазар 120-150 км, зуурхоногийнгазар 210-220 кмгэхмэттоймложболно.<br />Хотныгазар-Айлынгэрээсхотхороохүртэлхойрзайнгазар.<br />Аальгазар-Суудаггэр, шүтээнийгэр, хатдынгэр, зочныгэртэргүүтнийгбагтаасангазрынталбайнхарьцангуйхэмжээстгазар.<br />Хүрээгазар-Ноёныаальхүрээхамжлаганарынхүрээсууц, шүтээнсүм, дугангэхчилэнсуурингазрынталбайнхэмжээ.<br />Гацаагазар-Айлаймгаарсуурьшсангазрынталбайнхүрээ.<br />Тосгонгазар-Айл, аймаг, хүрээ, эдлэлгазар, байшинбарилгахосолсонсуурьшмалгазрынталбайнхэмжээс.<br />Сумангазар- Засагзахиргаанынэгжгазрынхэмжээс.<br />Суурингазар- Бөөнөөрсуурьшсангазрынталбайнхэмжээс.<br />Хотгазар-Үйлдвэрлэлэрхэлж, соёлиргэншилдэлгэрсэнсуурьшмалгазрынерөнхийталбайнхэмжээс.<br />
  8. 8. Байгалийнтогтцоорхэмжигдэхгазар:<br />Уулуулаархэмжимгазар, нуураархэмжимгазар, <br />талгазар, нүдалдамталгазар, <br />хотгоргазар, хонхоргазар, хөндийгазар, хоолойгазар, <br />амгазар, довгазар,хонхцоггазар, толгойгазар, нахисгазар,<br />хотосгазар, энгэргазар, аргазар, хаялгагазар, хошуугазар, майлгазар, цоорхойгазар, хавцалгазар, хангайгазар, ханхайгазар,<br />сугагазар, судаггазар, цээлгазар, эрэггазар, ирмэггазар, бэлгазар, бэлчиргазар,<br />уудамгазар, уужимгазар, тавиугазар, цухалгазар, хавчиггазар, гэхмэт.<br />
  9. 9. Бэлчээрээрхэмжиххэмжээстгазар:<br />Мориныаргамжааныгазар-25-50 м.<br />Хониныбэлчээрийнгазар– 1-2 км.<br />Үхрийнбэлчээрийнгазар– 2-2,5 км.<br />Тугалынбэлчээрийнгазар-1 км.<br />Хурганыбэлчээрийн газар-500 м-1 км.<br />Адууныбэдчээрийнгазар- 4 кморчим.<br />Бярууныбэлчээрийнгазар1,5-2 км.<br />Тусгалаархэмжигдэххэмжээтэйгазар:<br />Хүүшлэнгазар-Уулынсүүдэртусахгазрынхэмжээс.<br />Сумтусахгазар-Нумсумнытусгалгазрынхэмжээс.<br />Зэвтусахгазар-Байлдаанынумаархарважзэвтусахгазрынхэмжээс.<br />

×