Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Praca z przedmiotu: Historia książki i bibliotek
„Kształtowanie się bibliotekoznawstwa jako
dyscypliny wiedzy w okresie mi...
„Po stu latach ciszy,zmąconej tylko działaniamii pismami Karola Estreichera, polska myśl
bibliologiczna ożywiła się dopier...
własnych pomysłów jak np.chronologizacja druków w zespołachklockowych i badanie
ortografii. Poza metodą typograficzną stos...
ujęciu Birkenmajeraprogram badawczy objąłmateriał rękopisu i przybory pisarskie, technikę
przepisywania, osobę pisarza (ko...
BIBLIOGRAFIA
1. Kubów Stefan: Sylwetki polskich bibliologów. Wrocław: Ossolineum, 1983.
2. Bieńkowska, Barbara Chamerska H...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Historia Bibliotek

4,697 views

Published on

Kształtowanie się bibliotekoznawstwa jako dyscypliny wiedzy w okresie międzywojennym na podstawie biografii Kazimierza Piekarskiego i Aleksandra Birkenmajera.

Published in: Education
  • Be the first to comment

Historia Bibliotek

  1. 1. Praca z przedmiotu: Historia książki i bibliotek „Kształtowanie się bibliotekoznawstwa jako dyscypliny wiedzy w okresie międzywojennym na podstawie biografii Kazimierza Piekarskiego i Aleksandra Birkenmajera.” Arkadiusz Stęplowski IINiSB UW arek@ekslibris.pl http://www.bibliotekarz.com
  2. 2. „Po stu latach ciszy,zmąconej tylko działaniamii pismami Karola Estreichera, polska myśl bibliologiczna ożywiła się dopiero w okresie dwudziestolecia międzywojennego.”1 W 1919 r został opublikowany zarysprogramu najpilniejszych działańna polu bibliotekarstwa naukowego a także powszechnego,autorstwa EdwardaKuntze. W ramach tego planu postulował on między innymi aby zawód bibliotekarza został w pełni uznanąprofesją a nie pracą dodatkową wykonywaną przez osoby po przeszkoleniu praktycznym bądźkrótkotrwałym kursie zawodowym. 2 Technika biblioteczna na początku okresu międzywojennego nie była ujednolicona. Sytuacja ta wynikała z tego że praktycznie wszystkie biblioteki naukowe miały swoje odmienneprzepisy dotyczące katalogowania. Przepisy opartebyły na różnych dokumentach wzorcowych z zależności od zaboru pod który podlegała biblioteka. W okresie międzywojennym narodziłysię zalążki informacji naukowej.Przyczyną jej powstania była potrzeba zaspokojenia potrzeb informacyjnych corazbardziej rozwijającej się i specjalizującej corazwęziej nauki,której to już nie wystarczałotempo pracy ówczesnych bibliotek i ich tradycyjny warsztat pracy. Kazimierz Piekarski pracował w bibliotekach: (1917-1920) Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, (1920-1921) Zakładu Narodowego im.Ossolińskich, (1925-1930) Jagiellońskiej, (1931-1943) Narodowej.3 Stworzył teorię księgoznawstwa która mazastosowanie głównie do dawnej książki polskiej. Nie została ona nigdzie przez niego spisana w całości ale jej fragmenty są rozrzucone po kilku pracach dotyczących książki XV i XVI wieku której był znawcą. Głównie informacje te zamieszczonesą w książkach „Książka w Polsce XV i XVI wieku” oraz, „Zadania bibliografii polskiej XVI stulecia”4 . W drugiej połowie lat dwudziestych XX wieku kiedy pełnił obowiązki kierownika działu starych druków w Bibliotece Jagiellońskiej stworzył tam doskonały warsztat dobadań dawnej książki. Piekarski był twórcąjednego z najnowocześniejszych w tamtych czasachsystemów wiedzy dotyczących książki. System swój nazywał księgoznawstwem/unikał terminu bibliologia/, opierał się on na pojęciu książki na które składało się: strona zewnętrznaksiążki, treść, oraz jej funkcja.Twierdził że książką jest tylko ten druk lub rękopis, którego przeznaczeniemjest swobodne oddziaływanie naspołeczeństwo. Piekarski twierdził że tak rozumiana książka powinna być przedmiotem samodzielnej dyscypliny naukowej. Proponował wyróżnienie następujących zagadnień wramach wiedzy o księgoznawstwie:  produkcja drukarska  papier i oprawa  nakład  pośrednictwo  konsumpcja  czytelnictwo Na potrzeby prowadzonych badańPiekarski wykorzystywał sprawdzoną już przez Joachima Lelewela metodę typograficzną (inkunabulistykę). Metodę tą Piekarski wzbogaciło szereg 1 Kubów S.: Sylwetki polskich bibliologów. Wrocław: Ossolineum, 1983, s. 94. 2 Bieńkowska B. Chamerska H.: Zarys dziejów książki. Warszawa: Centrum Ustawicznego Kształcenia Bibliotekarzy, 1987, s. 356. 3 Encyklopedia wiedzy o książce. Red. nacz.: Birkenmajer A. Wrocław: Zakład Nardowy im. Ossolińskich, 1971, s. 1835. 4 Migoń K.: Z dziejów nauki o książce. Wrocław; Ossolineum, 1979, s. 77.
  3. 3. własnych pomysłów jak np.chronologizacja druków w zespołachklockowych i badanie ortografii. Poza metodą typograficzną stosował różne inne metody, choćbytakie jak związane z badaniem papieru na którym drukowano lub rodzaju papieru zastosowanego w oprawach książek, czy też inne związanez introligatorstwem badające rodzaj oprawy książki, technikę jej wykonania, analizę zdobień i rubrykowanie.5 Na etapie konsumpcji Piekarski używał jako podstawę źródłową do badań, spisy zawartości różnych księgozbiorów publicznych, prywatnych. Wykorzystywał również zawarte w książkach wpisy proweniencyjne. Kazimierz Piekarski twierdził że: „Dawna książka doszła do naszych czasów wpostaci materialnej, nieszukajmy przeto wiadomości o niej w – hipotekach.”6 był przeciwnikiem badań księgoznawczych/w zakresie produkcji drukarskiej/ korzystających głównie z metody opierającej się o badanie źródełarchiwalnych stosowanej np. przez współczesnego mu Jana Ptaśnika. (Szkoła badawcza opierająca swe prace głównie na materiałacharchiwalnych była stosowana wcześniej przezSamuela Bandtkie). Jan Ptaśnik był jej największym autorytetem w latach dwudziestych XX wieku. „Odnajdywane i publikowane źródła do dziejów książki, drukarstwa i księgarstwa, papiernictwa pozwoliły następnie podjąć opracowania z historii książki w szerszym kontekście zjawisk gospodarczych i społecznych,wydarzeń politycznych i kulturalnych” [...] „Obie szkoły, księgoznawcza i archiwalna,wzbogaciły wiedzę o dawnej książcepolskiej. Dzięki obu tym nurtom mogła powstać w Polsce nowoczesna historiografia książki.”)7 System księgoznawstwa Piekarskiego nie korzystał z bibliografii jak samtwierdził „Bibliografia mym zdaniem nie jest samodzielną dyscypliną naukową i nie posiada własnych zagadnień, lecz stanowi wstępny przygotowawczy etap prac badawczych, których przedmiotem lub źródłem jest książka.”8 Oddzielenie takie bibliografii od systemu badawczego stało się mocno dyskutowanym elementem jego systemu wzbudzającym wątpliwości czy to krok w dobrą stronę. Dzięki niezależności Piekarskiego powstało jednak odkrywcze spojrzenie na książkę jako narzędzie wpływające na społeczeństwo. Piekarski zbudowałrównież bardzo nowoczesną koncepcję nauki o książce. Niektóre z wytyczonych przez niego dróg badawczych w poszczególnych dziedzinach wiedzy o książcesą nadal aktualne. Innym „autorem” bibliologii jako nauki, pracującym nad jej rozwojem równocześnie z KazimierzemPiekarskim był Aleksander Birkenmajerktóry pracował w latach 1919-1939 w Bibliotece Jagiellońskiej. W okresie międzywojennym, naszkicował onplan naukowego podręcznika bibliotekarskiego, brałudział w komisjach międzynarodowych m.in.w latach 1925-1927 w Mieszanej Komisji Rewindykacyjnej w Moskwie i Leningradzie.Birkenmajerjest autorem publikacji które stałysię wzorami precyzyjnej pracybadawczej jaknp. „Książka rękopiśmiennicza”, „W sprawie rejestracji i katalogowania opraw zabytkowych”9 Wystąpienie Aleksandra Birkenmajerana IV Zjeździe Bibliotekarzy Polskich odnośnie problematyki badańnad starą książką rękopiśmienniczą było wyrażeniem nowatorskich poglądów przez bibliologa a nie filologa czy też historyka. „Było to bibliologiczne podejście skupione na materialnympowstawaniu książek i krążeniem ich wśród społeczeństwa. Stąd w 5 [online].: Interia Dostępny w World Wide Web: http://encyklopedia.interia.pl/haslo?hid=94782. 6 Kubów S.: Sylwetki polskich bibliologów. Wrocław: Ossolineum, 1983, s. 100. 7 Migoń K.: Z dziejów nauki o książce. Wrocław: Ossolineum, 1979, s. 85. 8 Kubów S.: Sylwetki polskich bibliologów. Wrocław: Ossolineum, 1983, s. 109. 9 Encyklopedia wiedzy o książce. Red. nacz.: Birkenmajer A. Wrocław: Zakład Nardowy im. Ossolińskich, 1971, s. 308-309.
  4. 4. ujęciu Birkenmajeraprogram badawczy objąłmateriał rękopisu i przybory pisarskie, technikę przepisywania, osobę pisarza (kopisty), dekorację rękopisu i jego oprawę, a następnie wędrówki rękopisów, czytelnictwo i kolekcjonowanie książek.”10 O poziomie prac Aleksandra Birkenmajeraświadczy również pochlebne zdanie z innej publikacji „niektóre jego rozprawymiały na gruncie polskim charakter pionierski i na długo pozostały pozycjami niezastąpionymi”11 W zdaniu tym autorowi chodzi głównie orozprawy Birkenmajerana tematy wytyczające problemy związane z opracowaniemksiążki rękopiśmienniczej. Przytaczanyjest wspomniany już referat „Książka rękopiśmiennicza” z 1936r przedstawiony na IV Zjeździe Bibliotekarzy Polskich w 1936r czy też rozprawa wnosząca nowe spostrzeżenia odnośnie opraw książek „Oprawa rękopisu 2470 Biblioteki Jagiellońskiej i inne oprawy tej samejpracowni introligatorskiej XII wieku.” opublikowana w czasopiśmie bibliologicznym „Exlibris” 1925r zeszyt 7/1 W 1937 r na Kongresie dokumentacji wParyżu Aleksander Birkenmajerrazem z Józefem Gryczem przedstawili referat o bibliotekach w Polsce w którym wspominali o ankiecie przeprowadzonej przezMinisterstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego mającejna celu wyłonienie centrów dokumentacji (obecnanazwa centrów informacji) które by się w przyszłości mogły stać częścią międzynarodowej sieci informacyjnej. Birkenmajer sam twierdził o bibliologii „Nie wdając się w pytanie co to jest bibliologia, możemy zaryzykować twierdzenie, że dwa typy zagadnień sąjej właściwe: po pierwsze to, co się tyczy materialnego powstawania książki; po wtóre to co ma związek z krążeniem jej wśród społeczeństwa.”12 Obydwaj panowie Aleksander Binkermajeri Kazimierz Piekarski razemwspółpracowali, w efekcie czego opublikowali kilka tytułów wspólnie jak np. „W sprawie zjazdów bibliografów polskich” / [Aleksander Birkenmajer,Kazimierz Piekarski] czy też „Korektowe arkuszedruków Szwajpolta Fiola” / [Aleksander Birkenmajer,Kazimierz Piekarski]. W sumie od 1914 do 1940 roku wydali 140 książek (85Birkanmajer,55 Piekarski)co świadczy o trudzie i ilości pracy jaki włożyli w rozwój wiedzy o książce (ilość książek według danych zawartych wbazie Biblioteki Narodowej). 1314 Za swoja działalność na polu książki i bibliotek w 1930 roku Aleksander Birkenmajeri Kazimierz Piekarski zostali uhonorowani przezRycerski Zakon Bibliofilski z Kapitułą Orderu Białego Kruka, Orderami Białego Kruka ze wstęgą inkunabułu. Order ten jest nadawany zazasługi na polu księgoznawstwa, literatury pięknej, nauki i sztuki; noszony na lewym boku, z kokardą, wstęga na piersi z haftowaną kołyską.15 10 Migoń K.: Z dziejów nauki o książce. Wrocław: Ossolineum, 1979, s. 84-85. 11 Kubów S.: Sylwetki polskichbibliologów. Wrocław: Ossolineum, 1983, s. 197. 12 Tamże s. 197. 13 [online].: Biblioteka Narodowa [dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://alpha.bn.org.pl/search*pol/aBirkenmajer%2C+Aleksander/abirkenmajer+aleksander/1%2C5%2C113%2C B/exact&FF=abirkenmajer+aleksander+1890+1967&1%2C105%2C/limit?Ya=1914&Yb=1940&M=&B=&L= &NAME=P&VALUE=&SORT=on. 14 [online].: Biblioteka Narodowa [dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://alpha.bn.org.pl/search*pol/aPiekarski%2C+K/apiekarski+k/1%2C7%2C67%2CB/exact&FF=apiekarski+k azimierz+1893+1944&1%2C55%2C. 15 Wierzbicka D.: Rycerski Zakon Bibliofilski z Kapitułą Orderu Białego Kruka [online]. [dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://www.inib.uj.edu.pl/prace_studentow/zakon_bibliofilski/odznaczenia.htm.
  5. 5. BIBLIOGRAFIA 1. Kubów Stefan: Sylwetki polskich bibliologów. Wrocław: Ossolineum, 1983. 2. Bieńkowska, Barbara Chamerska Halina: Zarys dziejów książki. Warszawa: Centrum Ustawicznego KształceniaBibliotekarzy, 1987. 3. Encyklopedia wiedzyo książce. Red. nacz.: Aleksander Birkenmajer.Wrocław: Zakład Nardowy im. Ossolińskich, 1971. 4. Migoń Krzysztof: Z dziejów nauki o książce. Wrocław: Ossolineum, 1979. 5. [online].: Interia [dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://encyklopedia.interia.pl/haslo?hid=94782. 6. Encyklopedia wiedzyo książce. Red. nacz.: Aleksander Birkenmajer.Wrocław: Zakład Nardowy im. Ossolińskich, 1971. 7. [online].: Biblioteka Narodowa[dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://alpha.bn.org.pl/search*pol/aBirkenmajer%2C+Aleksander/abirkenmajer+aleksand er/1%2C5%2C113%2CB/exact&FF=abirkenmajer+aleksander+1890+1967&1%2C105 %2C/limit?Ya=1914&Yb=1940&M=&B=&L=&NAME=P&VALUE=&SORT=on. 8. [online].: Biblioteka Narodowa [dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://alpha.bn.org.pl/search*pol/aPiekarski%2C+K/apiekarski+k/1%2C7%2C67%2CB/ exact&FF=apiekarski+kazimierz+1893+1944&1%2C55%2C. 9. Dorota Wierzbicka: Rycerski Zakon Bibliofilski z Kapitułą Orderu Białego Kruka [online]. [dostęp: 2008-12-03]. Dostępny w World Wide Web: http://www.inib.uj.edu.pl/prace_studentow/zakon_bibliofilski/odznaczenia.htm. 10. Słownik pracowników książki polskiej. Warszawa: PWN,1972.

×