Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

1990712 denizsahin

223 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

1990712 denizsahin

  1. 1. Hacettepe ÜniversUestEdebiya,t.F~st~fst ~t1t?, i sayı 1-2/ ~1990 i .._101-115 " ANAOKUL VE lLKO~lJL ÇOCUKLARlNDA CINSIYETIN ÖDtlt .9A(;lTIMlNAETK!SI . , ÖZET - Çocuklann ö~ül daııtma davranışlarl1l(1a, kf:::ndUerinin ve ödiUü daitıttık1arıkt$Uerln cin$t y.etlertne bag!ı bir farkJ.ılıgın , . . bUlunup bl1lunma.clı#ı tnceleumJştir. Bu. amaçla 5-6 ve 8-9 yaş gruplarından şeçilen veyanaı kızyarısı,erkek olan 320 denegin,. bir "yap-boz" bUlınacasınd.abaşanlı ya da paşansız olması s~~; aynca denejet heıncuısiya da karşı cinsten olan bir baŞkaçocugun da aynı görevde b~şarıh ya da başarısızoldugu hakkında bi1gı verilmiştir. Daha~nra. deneklerden dört Imİernı kendileri ile bu çocuk arasında. dalıtı:D.a1an istenmiştir. Bulgular,. denekctnsiyeti ve odi11 dagttılankifl cinsiyeti temel etkilerinin anlamlı olınadııanı göStennJştir.. Ancak ortak etki düzeyinde. 8-9 yaşlaz, çocıik1aı,u:un bqan ve başansızlıldan baAımsız olarak er}tek çQculdanp.iSe. b~sızhk koşulunda karşı, cinsten olan ,çOcuklaraOdÜlden, c:tana fazla pay verdikleri " . gözlenmiştir. . . Ödü1bôlüşt(Ume davramşJaru34a cUı$1yet deg1şkentntn etkısi, daha çok eşJtlikya da hakçalıkilkelerlnden birinin kunanılmasına yol açan etkenlelden btrt olarak ince1eİmıiştir. H akç alık ilkesi ödüllerilı J$jşilere katkıları oranında daA1tılmasını ifade. ed~rken. ~ptIik il~esi.de katlu farklannı gözönüne aJ.madan herkese ayın miktarda bOlüştürü1mesine işaret eder. Ödül d~tım~ ele alan bu çalişmalarda, gene111k1e erkeklerin ödünerı, üretilen. iŞ ~arındak1 . farkh1ıgı gözönüne alarak hakçalık l1kesine;laıd~ iSe-üretilen iş miktarının eşit ya da farklıoluşuna.bakı;ı1aksızın eşitlik. ilkesine göre ce) Hacettepe On1ver8ttad Bc1e~yat Fald11tat Pa11colojtB6lamQ OAreUm Oyem. ioı
  2. 2. 102
  3. 3. I bulgulan, bır yerde, dıger kıŞiİer1i1.CinS1yetlertninne türbir dagıtımin haklıoldııgu karannabır ipucu ôhiŞtur,dugunu akla getırinekt~dir. Her .1ki.ci:Jls de.kadııiıarııi erkeklere kıyaslaeşit bölüştürmelerl dahaçok tercihett1kler1n1 ve erkeklere kıyasla kadınlara daha cöJliertdavranmanın uygun oldugunu düşünmüş . olabilirler. Yapılan görevin cinısiyete özgı1 bırgörev olupolmaması . .. ve denegin başkalan üzerinde dlurnluizlenımyaratrtıiı çabası da Major ve peauxun (lŞ82JıŞaret ettIgi diger ortamsal etkenlerdir. Reis ve Jackson (1981)tarafındanyapılan bit araştırma.görev1n cinSiyet baglantılı niteliginin. ödül bölüştürme davraruşlannı etk1l~ıni göstenrttşUr. Erkgeuygunblı" görevde tipik cinSiyet {arkı, örüntüsü gözlenmiştir: erkekler; ödülü diger kiŞi erkek oldugunda hakçalık.kadın oldu.gunda--:eşıtl1k ilkesine göre; kadınlar ise diger kişinin c1rl~lyetine balanaksızm eşit olarak,dagıtmışlardır.Öte yandan, kadln:al1ygun görevlerde hem erkekler hem, de ,kadmlar hemcinsler1nehakçahk .ilkesine göre . , ödül dagıtmışlardır. . Derıeklerin başkaları i)zertnde olumlu izlenim, ,bırakma. çabalannın ödü! bölüştürtnedavrafuşlarinı etkHeyebilecegi Kidder, BellettitieveCohn (1977} tarafından yapılan bir çalışmada görülmüştür: Anılan .çalış~ada. , ödül bölüştürme . ., herkesingözü önünde oldugu zınnankadın ve erkeklerin yaygm ,, " " rol beklentisi dogrultusunda davranış göSterdikleri. ancak gizli oldugunda kadın1,annhakça~erkekler1n ,ise eşitlik ilkesine göredavrandıklan bulunmuştur..air başka deyişle; hemkadın hem de erkeklerinkendllertni başkalarına. gelenekselrol beklentilerini ,gerçekleştiriyor biçittıinde gösterdikleri " gözlenmişUr. Bununla ilişldli olarakRe1S ve Jackson da (1981) araştırmalannda. hem lqıdınhettıde erkekdeneklerin karşı. cinsten olan diger kişiye hemcinslerine kıyasladaha fazla ödül dagıtmalannı, hOş görünmekamacıyla c~ert davranmış olabiieceklerl şeklinde yorumlamışlardır. Ödül bölüştürmede . haklılık anlayışını inceleyen araştırmaların bir bölümü de., bu anlayışın nasıl geliştigini beliJ:lemekan.ıacıylaçocuk1ar1a yÜrütülmüŞtür. Ancak, bu araştırmalann bazılarında Cinş~t far1Q. görü1mem1ş (Lane ve Coon, 1972; Lemer,1914;Streater ve Chertkoff. 1976).. baiılannda da yetişkinlerle yürtıtülerı araştırina sonuçlarına" J?aralellik gösteren bulgularelde ediIm:iştit. Omegın Benton 103
  4. 4. (1971), Leventha1ve Andeı$Oll.U:$J10),Leventhal, Popp ve 5awyer . (l973) , ödül bÖl(iştülÜrkenerlte1dtrin hakçahk kızların ise eşitl11t ilkeSine gore dayraridıkı.~ gösteren bulgular rapor . etmişıerdir. GöXiildaıü g1bı,araştı:p:ını. b.ulg~ları . çocukların OdiU bOlüştünne davraftişl~da einsiyete ballı bir farklıhIm bulunup buluıunadılı k<ınu$un,aakesill bir yargıya Vf11"IDaya olanak tanıyac8kölçiidet~tarlı~d~dir. Bu olgudan hareketle bu çalışm.ada,çoeu1dann Odrılbölüştilrm.e . ,_ davranışlarında _ _ t. cinSiyete ~lı Qir farkın bulunupb1.;ılunmadJlının ", in~elenmesi - amaçlanmıştır. BukonJda yI)tütülen diler araştıni1Alardan farklı olarak, Major ve .peawı:;nun (1982) önertleri dogruUusunda,Odül ~alıtı1ank1,iJ.l1n cınsiyeti de dikkate alınmıştır. Aynca, 5.,.6.yaş jrUbu ..çocu1dannın Mülleri b.akçalık ilke.sine gOre.daIJtabtlecek,:Übi1tşsel gelişimdüzeyine . ulaşmadıkları (Hook ve Cook. ~979) g6z0mineahnarak başarı ve başansızlıklar derecelendın.l~t1r. airbaşka deyiŞle,tam başarı ya da başansızlık durunılane1e alınnnştır. Diler yandan, gOrevin niteliliniIi sonuçlan etkileyebileceli. düşünülerek. araştırmada herhang,t1:)k clnsiyele Ozgü olarak . nitelend!r1lineyecek nötr bir. gOrevkullanı1ınu)tır. . . YÖNTEM i.... Denekler: Orta veist orta sosyo..ekonomikdıDeydektailelerdenseç11en, .5-6 ve 8-9 yaş grup1anndıuı 16Oar (80 kız, 80 erkek) olmak üzere toplam 320 çocuk araştmııayadenelt olarak katılmıştır. Bu1k1 grup denelin yaş ortaJaına1an. sırasıyla 5 yıl 8 ay ve 8 yıl 9 -aydır. Ankarada Aykan. ErltenBı-arı.. L1zTqze ve Hacettepe Üniversitesine baglı Beytepe .anaeku11an ile .fn. Yıl, çankaya. Dr. Reşit Gal1p ve Özel AykanlJ.koJcullannın tn. sınıflanndan seçilen kız ve erkek deneklet, deneysel koşullara, her hdcrede , 10arolmak üzere seç~-oJ.1pakatammşJ.ardlr~. verı Toplama Aracıarı: . . Araştırmada deneklere ,görev. olarak. dahaönce bir ~ka. çalışmada (Ş~hin, 1990) da kullanılmış. otan ıyap-~oz" oyuncaklan verilmiştir. Bo)rq~ 9.6 cm x 11.7 cm olan bu. oyuncaklarda. çerçeve !çtne yerleşt1ı1lm1şve belkli bır/ şekilde biraraya * get1rildiSinde bJr reşn;n OiUf~blleçek 15. adet 104
  5. 5. , küçük. kare vardU. Bu çerç$e i~de, karelerin kaydınlarak yer degişt1r1lrnelerinln sallanmaşı ve çerçeVenini1st dış köşesinde bulupan ~odel rts1UinajjUs11U!1 oluttur1.J#ibiımesiiÇin bir karelik boş~ukbulunınaktadır. Ayrıca. kendisi ile aynı gÖrev ü2er1ıide ça1ıştıgını sandıgı, hipotetik bir çocuk arasın(!a b61i1ştürmesi için her demege "verilmek üzere. her biri farıdı tenkve desende dörder kuı--n . . . kalem kullanıl~tır. , Işlem: "Denekler. okullarında uygun bir odaya.alınatak teker teker uygulamaya tabi tutuhnuşlardU.Uygulayıcı. denege "yap-b~" oyuncaımı vererek. beş dakikalıkbir sürede resmi tanıariı1amasım ..istem1$t1r. Başan koşulunda. denegin vertlen , sürede resmi taman11ayabihnes1ni sag1amak amacıyla yap-boz oyuncagı, 5-6, yaş grubuna üzertndeki resmin tamam1~ş ,halind~n,4. 8-9 yaşgrubuna ise 1 kare saAakaydın1mış olarak verilmiştir. ,BaşarısızlıkkOşUlunda ise. verilen sürede yapılabilmesini önlemekamacıyla "yap~boz" oyuncagı. üzerindeki resim tamamen kanştırılınış olarak verilmiştir. . Süre dolduktan sonra uygu~yıCı. depege verilenin eşi olan "yap"boz" oy:uncagını.üzerindeiu resim hipotettk çocugun başarılı oldugu koşulda t~lŞ başansız, oldugu koşulda 1sek8nştınlmış. şekilde. denegink,1n1n yariına kOyduktan sonra denege. atandıgı koşıda ba.ghpiarak, kend1$i ile aynı yaşta oldugunu, belirttigı kızlerkekçocugun verilen sürede ,bttirdigin1/bit1m1edigini söy1enı1ft1r. Sonra uygulayıcı. denege dört kalemi vererek bunl,arıkend1si ile hipotet1k çocukarasında haklı olacak, şekilde dagıtmasını istemiş; d~negin kendisine aldıgı, ve, hipatettk çocuga yerdtgi "kalem sayılarını kaydetmiŞtir. BULGULAR , Araşt~da ele alınan bagımlı ,degişk~. denegin kendisinin ve h1poteÜk çocugun ne kadarhak etttıını ~üşünerek kendisine aldıgı ödülsayısı lleö1çülın1i$tür. Bagmılıdegişkenle1lglli ölçümıere 2 (yaş) x 2 (kendi cin$iyet1) x 2 (hipotetikçocugtın cinsiyeti) x 2 (kendrbaşarı durunıu)x 2, (htpotetik çocugun b~ du~u) faktOrlü seçkisb; gruPdesenineuygun varyans analizi uygulannııştır. lOS
  6. 6. . . çözümleme sonu~ıan.. anıştırmanın ilgılendigi temel konulardan biri olan. deneklerin,.e ö<iilI dagıtılan .kişinin cinsiyetierinin temeletkilerininanlamlı düzeyde olttıadıgım göstenn1şt1r. Bunakarşı. yaş temel,etkisinin anlamlı düZeyde old1:;lgtl örCıJmüştü.r(F(1;288) =11.07. p<~(1). g , Bu~ göre. 5~6 yaş çocuk18n. .tX, :;2.14}. 8-9 yaş çocu!danna (X= 1.96) kıyaslakendilerineödül4en daha fazla payalmışlardır. Denegin kend,ibaşarı.dıirııinu temel etkisi de anlamlı düzeydedir. , (F(1;288) = lQ4.13. p<.OOl.) Denekler. kendileri başarılı iken (X= 2.34) başarısız ,olduktan duruma qc;: 1.76) kıyasla ödülden daha.. fazla pay aımışlardır. Aynca, 1:1i)?otet1kçocugun başarı qurumu temel etkisi dean1aınh düzeydedir (F(L.2881= 123.03, p<.OOl). Denekler. hipotet1kçoc~lt başaI1Sızoldugunda(~-= 2.36) başarılı oldugu duruma (x;= 1.74). kıyas~ kendilertne Mülden daha fazla pay ~lıIıışlardır.. . Öbür yandan, deneklerin kendilerine aldıklan pay üzerinde kendi başarı durumlan ile yaşınanlamii ortaketkisi . görülmüştı1r (f(l.288)=9Ö.99.p-c:.OO1J: Beş-altı yaş grubundaki deneklerde, başanlı ya da başan~ızolma kendilerine aldıkları payın miktanIu etkilemezken, 8-9 yaşgrubunda etkilemiştir: şöyle ki. bu yaş grubundaldler,hipotetik_ çocug€l kıy~sıa kendilerine, başa.n4 oldu,klannda dahafazl~ ıx= 2.51),başansız .olduklarında daha az (X= tA) paya!nuşlardir. Hipotetlk çocugun başarı durumu da yaşf1e()rtaketki~stermlşt1r(F(ı ,288) 47.29, = p<.OOl). Bunag~te 5,-6 yaş ghıburidaki1er. hipote,Uk çoc.,?k başanh oldugundakendilerine di~e" ile hemen hemen eşit. (x = 2.(2) pay alırken, baş~ız oldugunda daha fazla (X =2.26} pay almışlardır,, . . Araştınna açısından önemli bir bulgu da. denegtn cinsiyeti ile hipot~tik çocugun cinsiyetinin ortak etkisft1in anlamlı düzeYde olmasıdır (F(ı ,288) =~.99, p«.05). BUA8g0rekızl8f,hipotetik çocuk kız oldugund~(X.=, 2.16). erkek olQ.uguduruma (X=l.95) kıyasla kendiler1n~qah,afazıa.pay almışlardır. Öte yandan er~ek1er1n kendilerine aldıkları paymmiktarı.hipoteUk çocugun cinsiyetine göre degtşmemişttr. -Ancak, Şekd-1de görüldügü gibi, deneklerinkendi cinsiyetl~ri ile hipotetik . çocugun cinsiyetinin ortak etkisi yaşa göre de _ degişme gOstennektedlr (1(1.288) = 4.92..p<.05). Beş.altı yaş grubunda 106
  7. 7. erkeklerde de kızlarda cia ke:ri~ııerlıle aldıklan payİn miktanhipotetik çocugttn c1nsiyetine gOtedeaışmefn1şt1r. öte yandan 8-9yaş grubunda ise,>kıZlar kt!.rıdilertne hipotetikçocuk kızoldugund.! paydan daha fazla(~ = 2.1) ahrken, erkek oldugundadaha az (X i = 1.78) alrbişlardır.IAnöak.. W yaş grubu,erkekleı1ninkenetilerine aldıklatı ,payİn lnuktarında hipot~tik çocugun ,,cinSiyeti anlamlı bir etkiyarapnamıştır. . i .1 S-gYaş Grubu , 5-6 Yat Grubu i [)~in Cinşlyttl Deneo1ncın8lYjn! -Kız iii - Kız 1- , 2.3 i Er~ Erkek 2.2 ~,i ~"--..... , ., ~U ,. ", i 2.0 , ~ . , . . -,. ". ıÖ -6 1.9 ~" " i, . . iii 1.8 Ol c: 6 1.1 j ~, c: 7 c: Kız Erkek Kız _ Erkek ol o Hipotettk çocUoun Hlp0t8t1kçocuOun cinsiyeti i .1 eıi ~ /n .. Şekll-1. DeneO kendine dılıAd o I erindeyaşı, cinsiyeti 1$8)1$1, O~ i , ve hipotetlk , , . un cinSıyetln!nortak etkisi , , , , , , , . i , . " ." , ,,, kend i C ins.,if4 et ıe r t l l e hıpo tet ikÇOCUgU i.. D eneklerin n . . . cinsiyetinin ortak etkisi, Şe~1.2d~ izlendigi gibi, deneklerin , , , , , , , , , , . . , ., ., , . , . . , , gÖ~ de,btrdegişmegöstermektedir (F ,. . i. . kendi başand~rumlarma (1,288) = ı 1.07, p<.Ol), Nem .~1arhemdeerkeklerin, başanh olduklannda kendilerlıle ald an. payın ın:iktannda hipotetik çocugun cinsiyetine gore ,b rd~gişme olmazken, ~aşarısız . Cl11S iolduklarında bir degişme Ol uştur,. lıer iki cins. de başarısız r ~d Uklar m d a. hi pot etitı. Coc ~ ,b e .91d UgU nda (kızl ar d a: .. X =1.98 veerkeklerde, X, = ı. 5)~1tarşıcinSten olduguduıvma . . . U " , , . ,. , . , , , . ~ . , . . . ,., .(kızlarda ,. =1.58 , ve erkeJ;t1erde = 1.58)kıyasıa ~ilerine X X " daha ,. .. , ,fazla pay almışlardlr. i ,., i Denegm kendine a1dıAı.paj., Qzer~~ denegtIl ,yaşı, cinSiyeU.hipotetik çocugun. cinSiyeti v~ başari. dUrumunun. dörtlü ortak 107 ı i
  8. 8. etk1$l-de anlamlı düzeyde bub.ınm1,Jşt1:1l (1i(l.2Ş8) =4.92. P<.05). Bu dörtlüortak etki ŞekQ..3te gösteri1m1şt1r. OeneOlo kendisi baş",llt/ D8ne0in kendisi başarıSlE 6erıe§lo Clo$ıyetl DeneOin Cinsiyeti :: Kız Kız - -----, arkek Erkek iii 2.5 .... .... i i3 2.4 2.3 .....- ~.. .... ;g 2.2 2.1 ~ 2.0 !o 1.9 X ~ 1.8 . - , ~ 1.7 GJ 1.6 , , - " ,, . c: .. . , 1.5 ] . " c: ?" y Kız Erkek Kız Erkek i o Hipotetlk çocutun cinsiyeti , , Hipoı,tlk çocuOun cinsiyeti , Şekil-2. De0801n kendine aidıO. ödOI sayısı Ozerlnde başarı durumu, cinsIYeti ve hfpotetlK,QOOUOun cins/yetinin ortak etkısn Şektl-3~te gön1ldÜlii gibi, hipotetık çoculun başanh oldnıudWlInda kız ya da er~k alınası, .5-6 yaş grubundaki deneklermkendilerin~ aldıklan payın mtktarını etk.1lememiştir; tüm de-nekler hemenhemeneŞitpa.y a~1Şıardır. Ancak. hipotFtikçocuk başansız olduımıdakızya. daerkekoluşuna bakm.8ksıiıntüm denekler kendileme daha f~la pay almışlardır. D~eıyan- ,, ...j. . . . .dan. hipatettk çoculunbaşanIı oldugu durumda 8-9 yaş grubun-daki hem kızlar. hem. de erkekler. hİpotetik çocuk hemcinSlert X=oldugunda(kızlardaif :; 1.70ve erkeklerde 1.60) karşı cinstenbiJi oldulu duruma (kızlardaX=L30 ve erkeklerde X =1.20)kıyasla kendilerine ödülden daha fazla payalmışlardır. Sek1z-dokw; yaş gfubutıdQıdhenıkızlar h~m de erkekler.1ı1-p~,tetlkçocugun kız olsunerkek Qlsun başarıs~ oldugu durumda(hipotetik çocuk kiz oldulunda kızlann :ir =2.50. erkeklerin X:::2.60; hipotet1k.çocuk erkek o!dulUncıa kızlann if =2.25.erkekIe-rmX = 2.501. başan1ıoldulu dun,ıma (hipotetik çocuk kızoldulunda kızlann if =1.70. erkeklertn X =1.20; hipotetlk çOctİkerkek oldu~undakJz1annX =1..30. erkeklerlnX =1.60) kıyasladaha fazla pay a1mıŞ1a:ıdır; ,108
  9. 9. 5-6 YAŞGRUBU , . ; 2.8 2.7 2.6 08neQinCinstyeti -.Kı. . ErkefS. --D.08Oln Cinsiyeti Kız. .Erkek iii 2.5 ~2.4 en o :s al 2.3 2.2 2.1 2.0 ...... ...... ...... ...... ~ -." -:. .~.... i ~... 1.9 1.8 1.7 Ö L6 i Gl 1.5 L4 1.3 1.2,i C ~ Y ,Kız Erkek, Kız Erkek i HJpotetlk çocı.ıOun tınsiyeti C HlpoteÜk çocuOun cınslyetl 8-9YAŞGRueu . Deneotn CJnsly8t1 OeqlilOln Cinsiyeti ~KıZ" -- Kız Erkek ii 2.8 E~ 2.7 i 2.6 -..._---- . "-- -. ~ . o 2.5 . :s 2.4 . . .. ... 2.3 i 2.2 2.1 i x 2.0 L9 >2> L8 i 1.7 ,. . t.6 ] CD C L5 L4 , , " . ,. . . 1.3 , ,, " ~1.2 4 i C ~. .. Kız Erkek . Kız Erkek i Hipotetik çocuOun cınsiV8ti . Hipotetik ÇocuOun.cln$iyetl . . / Şekil-3. Oenegln kencıinealdlQı OdOI.sayl$l OZeı1hd8Y.I. kendı cinsiyeti" . hlpotetik ÇOCIJOuncinsiyeti ve başarı durumunun aönlüolarak etkısı 109
  10. 10. TARTIŞMA , Hatırlanacag1gib1~u aTaşbnna, çocu1dann ödülbölüşturme .davranışlarıİıd~cinslyete ba~h: bit farklılıgınbulunupbulunmadıgmı incelemek, amacıyla düzeIilenmiştir. Bulgularbölümünde belirt1lcitA! gtbt, gerek deneklerin kendicinSiyetleriningerekse, hipotetikçocugun cinsiyetinin, ödülbölüştürme davranışlarıtn tek başmaetkilemedigi görülmüştür.Bu sonuçlar, çocutdarın ödül 1X),!üştünne davranışlanndacinsiyetebagıı bir farkın göZlenmedigi araştırma bulgularıyl~uyuşmaktadır (LaneveCoon, .1972; Lemer, 1974;Streater veChertkoff, 1916]. Bununlab~likte,ödül. bOlüştürme davmmşlarmda orta}t etki, ,düzeyinde bazı. farklılıklar gc)zleIUJ1iştir. .Bu farklılıklardan. birtanesi kızlann, başan ve baŞatıs~anbalunsiz, olarak. karşıcinse hemcinslerine lqyas1a ödüldendaha fazla pay vermelerişeklinde genelbireıne gÖ8termelerıdir.Kızlann, hipotettkçocukerkek oldugunda kız, oldUbı duruma kıyasla ôdiUdenkendilerine daha az pay "C1tlmaları, toplumdaki kendicinsiyetIerine U1şkin tol. beklentilerinden kaynaklanmışolabilir. Kızlar, toplu~da1U yaygın ,gegerler ve no~ardC>gru1tusunda topıumsallaşma süreci. içinde, erkek çocuSadahafazla deger verildIginl (KalJtçıbaşı, 1981) .sezmış ve bununlailişkili olarakkarşı ,_ cins e daha verici davranmalarının beklendigini ögrerımtş olabilirler. Ayrıca, kızlarınkarşı cinse ödülden, daha fazlapay vermelerı, toplumda kadının genenikle, ikincikonumda, olarak algılanışı dolayıs:ı.yla (Kagıtçıbaşı, 1982;Kandiyoti, 1982) erkek çocugun daha fazlahak ettilintkabunenı:neyıögtenm1şolmalannaişaret edebilir. , Oysa, başan d1.UUmu işın içine girdigindekendi cinsine kıyasla karşı c1p;se bu. ayncal1k1ı davranma e~l1imikızlardaoldu~u, kadar erkekleıı1e qe gozleI1JDiştır. Anca~ hemcinsler1İıekarşı1)u ayınmcı egilim deneklerin k:endileri başarısız oldugunda söz konusudur. Deneklerin hemctns1ertl1e karşıctnsebu fatklı davranışları, cinsiyet farklılıklarınin .esas ~laraksosyal tl1şkilerdeortayaçıktılını bel1rt~n Maccobyn1Ii (1988)görüşüne dayanara.kaçık1aııabl1tr. Çocukların. çok küçükyaşlardan ,beri. -hemcmslerttJe .oyna.mayı tercih ettiklerinibelirten Maccoby (l9S8; 1990). bu, seçimfu kızların ve erkeklerinetkileşim tar*ıarınin ft1.rklf Oİ1.lşundan kaynaklandıAını; ,.no
  11. 11. kızlarda sözeı oysa ~rkeklerde f1z~el hareketlere ve güce dayanan etkileşinı taaıwn,.ag~.bastıgını 1fa(ie etmektedir. Bu . görüşe göre. kızlarer~~k1erle. birlikte olduklarında. hemcinsleriyle birlikte, olduklari duıı.ıma.kıyasla daha pasif, .davranırlar. onl~r. ü,zerlnd~ .pek etkili olamazlar oysa hemctnsleri ile birlikte olduklannda onlara söz geçirebtl1rler. Bu açıdan yaklaşıldıgmda. hipptet1k. çocuk .kendi cinsinden olduAunda deneklerırı.keı:uli ,~aşauslZlıklarıİ1ı pek d1klUı.te almama eglliİnler~. k;ı.zlar:ı.n hemciİlsle~iyle birlikte olduklarında oI1larıetldleme ve,1ŞtekletinJ. eldeetme güçlerinin daha fazlaolmasından kaYl!aklanınış .0Iab1l1r. Yine. aynı paralelde. ıozıar erkek çocu{darın mevcudiyetinde daha pasif oldukları için başansızolduk18nnda karşı ctnsten çocuAa daha fazlapay vermiş ola1>1l1rler.Öteyandari. yine Maccobynin (1988: ı 990) araştırmalarının s~nucları. erkek çocukların yetişkinlerin mevcud1yetiride~~. çocu1tJ.~na 4aha çok hak. tanıttıklarını ve . onlara daha. yumıışak . .davrandıklarını göstermiŞtir. Bu sonuçlarla iJJşk1l101arak. bu çahşmac;ta. erkek çocnJPann karşı cinSe; hemcinslerine }Pyesladaha fazla ödül d~lıtmaları da aı:aştınnacınııı .yanlarında bulunmasına bajlanabillr., Ayrıca.toplvmumuzda genelde orta ve üst-orta sosyo-ekonomik düzeylerde yaygın obm, v~ erkekle:rin kızlara karşı daha nazik .ve koruylcu ~avtanmalarına Ulşkın bek1ent1ler1n de toplumsaUaşmasürectyle aktanlması.erkek çocukların ödülleri daııtırken kıZlara cömert davranmalarını açıklaıİıada bir ipucuoluştunıbnıt. , . -. i Bu araştırmaların sonuçlan. Reis ve. Jacksonın (1981) y~1şk1n1er.. üzerinde .yap~ ci1du~ çah~anın bulgularını i destekler nj.tel1ktedir. Atıcak, Rets,veJackson. her 1klcinsin de beınc:tnslertne kıyasla karşı ctnse. daha fazla ödül dalıtma1arını. hoş görünme . ve olumlu,bir izlenım yaratma amacıyla ge:rçeldeştird1kleri şeklinde. yonimlamışlatdır~, Aynı açıklama, biçim1bu çalışma için de geçerli ,olabUir:şöylek1 denekler yetiŞkin olan araştırntacıyı QtOrite figürü olarak algılanıış, ve onun üurtndeolumlu,bir izlenim yaratnıak amacıyla başarısız . olduklarında kendilerme. daha az alnuş..olab1l1rler.Bu duruında. bir yerde. ar~şıırmacının_ mevcudtY,eUncıe, . denekler. onım kendilerinden ne şekilde davninınaIarwı bekle~düş(incesiyle de ~ket etm1şolabU1rler.. , ıu
  12. 12. Kızlafla eike~ıertn Od61 bOlüştürıne, davranışlannın ol. . ..,. . hipotet1lq;ocu~ ctr;ıstyet1Iiegörepegışmestnde.d1geriniD başan . ya da başansızlık1arina yaptıldan -nedensel ,yüklernelerin de etkili olaca~ı diişüniilmektedtr. Bununla t1işki1iolarak yapılan, bir çok ça~ada; ., erJIeklenn başanlan yetenekli oluşlarına ynk1enirken. kadınlarınbaşarıları ise gorevin kolayoluşuna. . " , ", aşın çaba gös~ermelertneiyada ,ş~a y,O.klenmiştir(Deaux ve Emsw1l1er. 1974:Peather ve SimOn. 1975; Taynor ve Deaux. , . , "- 1975). Başarının yetenege yüktenme.sibelkt de daha olumlu bir . < . degerlendirmeyı imaedebilir. Nitekim.. ,Şahin ,(basımda) çalışmasında d~me1t1er1n.hipotetikçocUlun yet~negi ile başanIı . oldugu koşulda. çabaSı tleQa$anh ,olduguköşula kıyasla daha fazla ödiil dagıttıklarını göstemıiştir. Ancak. sözü edtlen bu çalışmada. hipotetik çocugundnstyet1 delişfmlenmemışUt.:Bu çalışmada kız ~eerir.:ekdeneklerln ödül bOluştürnıe davranışlarının hipotet~ ç~ugun"c1nSiyetine göre farklılık ! göstermeSinde. bu çoçtılutı başarı ya dabaşansızlılına yaptıklan nedensel yük1emeI1itı r<oo olabilir. omegt belki de kız denekler. karşı cinsten . hipotet1kçQCugun.. başarısını yetenege. . , hemcinslerinin1dni de çabaya yük1edik}efi için ona ödtılden daha. fazİa pay vertn1ş. olabilU1er. Erkeklerme belki de kendileri başansız iken digererkek çoctıgpnbaŞansmı yetenege yüklemeYi kendilerine yedire.pıemekte.hemçitısıerini, rakip ,olarak gördüklerI içın. ka~ıcinstn başarısını da yetenegeyükleyerek ona daha fazla payvetmiŞ ola1:)iltrler. A5lında bu nokta. . araştırılması ilginç ()lan bır 8011 Iltteltg1nt taşımaktadır. ,Hlpotet1k çocugunctnstyet.ııe,bagıı olarak deneklerin ödül b~hlştiirmedavranışların<1a .göriilen farklılıkta yaş d~ıışkenının de etkI1loldugug&denını,tir. Yukarda sözü t:dilen., ödül dagıtımındadtger kişlnin "c1nsiyet1ni dlkkate~lma eA1l1m.lerine $adece &-9 yaş grubundarastlaıınıaktadır. Buda. ödiU bölüştürme açısından dlje-r çocugun cinsiyetinegöre ayıtımcı davranma. elll1m1nin 5..6 yaş gnıbunda henüz açıla ,çıkmadılını göstermektedir. ., Ödül böliiştünne davrafil$m.qa başanya da başanslZiı4m hesaba katılması dayaŞa b~olarak deAtşmegöstermektedtr. Şöyle ki. hem kendtsfrilfi)ern ded1~er çocıilua başarili ya da baŞansıZoluş~nti d~teaın1a.genel ()Iarak~-g yaş gru};)unda görülmektedir: bu ,yaşgJubutıdaki çocuklar. başarılı olduklarındakendilerine . daha fazla alırken başarısız U2 ,/
  13. 13. aldtıklannda daha az a.1rrıış1aidır.eubıflgu iSe. 8-9 yaş grubunda ödülühak etmedebatankôı,.potmanıanmyert olduiıunun kavrandıiı1IU. oysa. 5..$ yaş gJtlJbur1da,bu olgunun ,henüz pek kavranmadıgını.()düllerln. . da}ıaçoközçıkarcıve {. eşitlik ..... . " ilkelerine göre dag1~4ı4mı gö$termekted1r. B1 sonuçlar. aynı zamilD:da. dahaOnce1f.i. ç~lışmalann buıgularıyla. da uyuşmaktadır (Damon. 1980; HQok. 1978;. Hook ve Cook. 1979; Lar1e ve Coon. 1972; Lemer. 1914; Peterson. Peterson ve ,McDonald. 1975; Şabfh.l985). KAYNLR BentOn. AA. (1971). ProduclMty.distrlbutlve justice andbargatn1ng among children; Journaı, of .Persandlltıiarıd Social Psychology. . , 18,-68-78. Callaban-Levy. c. ve M~.L.A. . . (1919). SeK d11ferences1n theallacatlon of pay. Jou.rnal oJPer~Uty"and Soctal,Psychology. 37. 433-447. Damon. W. (1980). PatterDs ofchanğbldchildren. social reasonUıg: A tvioyear l~tud1nal S!u4Y<~Pevelopment, 51. HHO-I017. ~lJX:,K. ve EmswtUer. T; (1974). Eçlarıat:kms ofsucce~ful perfonnance ort sex-United tasks: What. skUl for the ma1e Is luck ..forthe female. JCJU1J1O.l9J pcmıonattty wıd social Psychology. 2980.,8p. Feather. N.T. ve SimOn. J.G. (l975). ~ct1oIıstO mak and femaıe success and faUure In sex-linked, oceupat1ons:impresslons of personality., c",usatattributions. a.ıid percelved l1kelthood of ,dUTerentconsequences. t/ourn,ai. of PersonaUty a.nd Social Psyçhology. 31. 20~3ı. Hook.. J.e. (l97~).,Thed~pment,!>f " equtty, and logtcomathematical think1ng.C~Deuelopmertt. 49.1035..,1044. /, ~ , , - --., ," ", : J 8ook. J.G. ye Cook.1.r>. 0:979). ~tyth~apdcognıt1ye abriıty of , chUdren. Psychologlccıl Bulletm. 86.4:29-445. Jackson. LA (1987). Genderanddt$tribut1:ve justice: The 1nf1qence of gender-related charactedsUcs On allacattona. sex ROles., 17. , . 73-91." Kagıtçı1>aşı.ç. (l98).~W , ~ tetımbu!: B9Jaziçi OniVersitest . i , ",f ",! " .. ıdari BIl1mter FakQlte~Ji. , 113
  14. 14. KagıtÇibaşı. ç. (1982). sex role.. value orClı.UdrenaııdferUııty ın Turkey. ç. Kagıtçıbaşı(Eg.}. sex roles,fcımil!/. and.comrrwn.tty tn Turkey. BloomingtQn: IndianaP11.i~ltyTUrk.ish Studies. . . Kabn. A. Nelson. R$. ve Gaeddert~W.P.(19SP).SeX of subject and~ compositton of grouP,.as,cltterttlimuıf of reward aııo~ation.. Joutnalof Personiııtty and SdcıtılPsychofogy. 38. 737-750. Kandiyott, D.(1982). Urban change.ti~d womens, roles in Tııi-key; an . overview and evalı.ıati()n.ç. &ıg~tçıbaşi ~.),.Sex roleş.famO.y - ana COTı;lmı.tnttyn Turkey. 81oomitıgton: Indiana University t . Turkish Studie$~. Ktdder. L.G., Bellettiıie, G. ve Cohn, Jj:,S. (1977). Se91et ambtUons and- publicperforırıaneea~ ~ eUectsoLa.nqqymtty on reward al1ocationsmade by"men ..ı~ women. .Journal of Experımerıtal Social Psychology, 13,70-80. Lane.l.M. veCoon, R.C. U9r.ı) Rew~ aUocaUoninpreschqol chtldren , Chlld DevelQpment. 43, ış82.ı3~.. . Lane, I.M. ve Mess~. L.A. (1971). EqUttyand the dtstribution of rewards. . Journal of Per$otialityandsi?çw.l Psyçhology, 20,1-17, Lemer, M.J~ (1974). The Justice~otl~ "Equlty":and "partty; among . chtldren. Jo,~al of Per$()naJ.tty dndSoctal Psyçhol6gy,. 29, 539-550. . . , . LeventhaL, G.S. (1973); Rew~ al1oadionby " maıeaand felna1es. Paper i. p,resented ~t theın~etingor. the AmertcanPsychologtca1 AssocatioI}, Montrcal. . Leventhal, G.S. ve Anderson, D. U91OJ.Self-1nteteet$nd riuıtntenance of equity. JOW1Ialof p~rtaltıyand $OCtaI1s~chology, 15; 57-62. . , . LeventhaL, O.S. ve Uuıe, D.N. (1970). SeX, age and ~uitY beh8.vıor. Journal of PersonaUty and Soctal,lWcfwlogy.l 5, 312-316. Leventhal,O.S.,Popp, J..L. r~Sawyer,L. (1913). ,Ecıultyor equallty in . . childrens aUocatıon reward to oth~r persons? Chtld Development, 44,153~ 163. Maccoby,E.E., (1988). Gender ~ a 8Ocl~ ~tegoıy. 1Jeuelopmental Psychology,~, 755-765. Maccoby, E.E. (1990)., Gender and relattonshtps:A developmenta1 account.Amer1c<U1 Psychologl$t, 45; 513..520. 114.
  15. 15. , " MaJor., B.and Adams. ~.B.(1983)Therole , of gender ipterper$()na1 , orient aU on and ~elf preiJentatwn tndlstrtbut1ve JusUce behavlor. Joumalqf .Person,aİity and Social Psychology. 45. 598.608. , , . " , . Major. B.andDeaux.K. (1982). lndMdfUli dıtrenmcestn equ1ty behavior. J. Greenberg. ve ~,Coh~n (Eds.) Eq:!tty and justtce ın social " behavlcr. New York: Açadenı1c Press. ,M~;L.A. ve caılahan..ı..evy" C. (1919)., Sex.and message effects on rewaro allocation behavloı;.AcCıdemtc Psychology Bultettn. 1. 129-3." M1kUıa.G; (1974). Natlon8l1ty, ıerfoi"nJance. and sex as det~rmtnants of . , ..,",._ ,_, ,. . i - . " reward an~at1orı " J()umal oj Person(lİtty ~ınd. Soctal ~ychology. ,29, 435-440. , ~tensc»>. C.. PeteTSQn.J. ve Mc~d.,N. (l975)..Fa~ıors affecting reward. a110cat1on by preschool ,children. Chtld Development. 46.. ı ,, ,942-947. :.,, aets. H.T. Ve Jackson. L.A. (1981). sex d1fte.~n:Ce8ın reward allocatlon: , , Subjects. partners and !Mb. .journpl oJ Personaltty: and Sock.il PsychÔlogy.40.46$-478."" , . Bagan. K. Pondel. M. ve ~ttıg. MA (l981).11te eırectof antıapated future lnteract10n on, rewarc;l.a1locat1on in same-and opposlte-sex . dyads. Jourrtal,Q[Pers<>rtalfty. 9. 430-449. 4 , Strea~.AL. , ve ebertkoır. J.M. (1976j.D1Stiibt.ttlon ofrewards ın a trıad:A . developmentaltc$toh:qu1ljıtheory.Chtld DevelopıTı.ent. 47. . , 800-805. ş8hın. , D. (1985).Çocı.ık:İann b010ş-ııışk1nhakıılık Yargılannda gore~ ve pay dagıJ.ım~n etkıı;.N.On.er.a. Yıldıran ve A. Baykal (F;d.) III.VtLtsal P$fkoloji Korıgres,tBtltmsel ÇaııŞmaları. sf: 244-,254. AnLaIıa: pşikploglar,~ YaYınları. i ,, Şahın. D.(1990). Okul-Once81çocu~annkend1ler1nın ve başkalannm " . başanvebaşarı8ızlıklanna, 1lişktn nedensc:lyüldemelerl. Pstkolqjt Dergisi. 7.11-20. . Şahın. D~(Basımda). Ç~uk1ann: başarıya. UIŞk1nnedensel yOkJ.eme1erlnln , OdtHbOlüŞtürme davranışlan ve d~gı$n(lzerındeki , ,, . ," ı et]pst. PsfkolRlt VergıSı. " ., Tayn or. J. veDeaux.K. " erences: Rol~ (197Ş). Ecıult)t ~ d pc:rcel~ sex dilli , , , . . . .. . of t>ehaV1ora$deftnedbythe task. the mode and the act1on. Journal p!PersQna1.tty(lnd social Psychology. 32.381-390. / 1-.

×