Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

О.Батгэрэл - Ус хуримтлуурт цахилгаан станц нь ТБЭХС-д тохируулагч болох нь

1,478 views

Published on

Published in: Education

О.Батгэрэл - Ус хуримтлуурт цахилгаан станц нь ТБЭХС-д тохируулагч болох нь

  1. 1. Ус хуримтлуурт цахилгаан станц нь ТБЭХСд тохируула гч болох нь Эрчим Хүчний Инженерийн Сургууль Менежмент -4 Эрчим х үчний О.Батгэрэл – science2287@yahoo.com Илтгэлийн хураангуй Төвийн бvсийн эрчмийн системд шаардлагатай цахилгааны эх vvсгvvр бол системийн шөнийн ачааллыг нэмэгдvvлж, өвлийн оргил ачааллыг хаахад оролцохын зэрэгцээгээр системийн давтамжийг тохируулж, аваарын эх vvсгvvрийн зориулалтаар ашиглах бололцоотой 100-120 МВт –ын хүчин чадалтай Ус Хуримтлуурт цахилгаан станц юм. УХЦС барьж байгуулснаар эдийн засгийн болоод экологийн хувьд давуу талтай бөгөөд ОХУ-ын эрчмийн хараат байдлаас тусгаарлагдах боломжтой. Түлх үүр үг ТБЭХС, УХЦС, цахилгааны эх үүсг үүр, суурилагдсан х үчин чадал, ЦЭХ Оршил Монгол улсын т өвийн бүсийн эрчим х үчний систем нь 1965 онд байгуула гдсан бөг өөд одоогийн байдлаар нийт суурилагдсан х үчин чадал нь 797,5 МВт бүхий 5-н ДЦС-аас бүрддэг . ТБЭХС нь нийт нутаг дэвсгэрийн 55% х үн амын 75%-ийг цахилгаан эрчим х үчээр хангаж байдаг . Монгол улсын эрчим х үчний систем дэх ДЦС-уудын гол эх үүсвэр нь нүүрс юм. Нүүрс нь органик т үлш бөг өөд т үүний шаталтаас азотын исэл NOX, хүхрийн исэл SО2 , СО гэх мэт хортой хий ялгар даг . ДЦС-ын үндсэн тоноглолууд нь маневрлах чадвар муутай учраас цахилгааны ачааллын дагуу цахилгаан эрчим х үч үйлдвэрлэх боломжг үй. Иймээс ТБЭХС нь 1970 оноос ОХУ-ын Буриадын системтэй зэрэгцээ ажиллагаанд холбогдож эрчим х үчийг импортлож байна . Импортын цахилгаан эрчим х үчээ гэрээний дагуу давхар тарифаар тооцож жилд дунджаар 140 сая квт . ц цахилгааныг авч 3,5 сая доллар т өлдөг . / 1 квт . ц - 0,025-0,031 ам.доллар / Тоног т өх өөрөмжийн аюулг үй байдал, эрчмийн системийн биеэ даасан байдлыг бий болгохын тул байгаль орчинд нөлөө багатай , олон давуу тал бүхий эх үүсг үүр барих шаардлагатай болж байна .
  2. 2. Шийдвэрлэх асуудал Өнөө үед дэлхийн улс орнууд хэрэглэж буй цахилгааны 95-96 хувийг Эрчмийн системд ажиллаж байгаа цахилгаан станцууд үйлдвэрлэж байна . Дэлхийн бүх улс орон эрчмийн системийг байгуулах болсон нь цахилгаан , дулааны эх үүсвэрийн тог твортой найдвартай бөг өөд зохистой горимоор ажиллуулах нөхцлийг хангахад чиглэ гдсэн техник технологийн нарийн т өвөгтэй хэд хэдэн асуудлыг шийдвэрлэхтэй холбоотой юм. Төвийн бүс нутаг нь х үн амын т өвлөрөл, нягтрал ихтэй , аж үйлдвэрлэл илүү хөгжс өн бүс нутаг тул эрчим хүчний хангамжийн хувьд илүү найдвартай схемээр ханга гдах хэрэг т эй . Манай улсын янз бүрийн ээлж ажиллагааны горимтой үйлдвэрлэл үйлчилгээний байгууллагуудын бүтэц гэр ахуйн хэрэглэ гч зэргээс хамаарч эрчим хүчний системийн цахилгааны ачаалал хоног сар жилээр ихээхэн хэлбэлздэг . 7, 12-р сарын цахилгаан ачааллын хоногийн график Цахилгааны ачаалал Р / МВт/ 600 500 400 7-р сар 300 12-р сар 200 100 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Хоногийн хугацаа /цаг/ Тайлбар Хоногийн оргил ачаалал , МВт Хоногийн хамгийн бага ачаалал , МВт Ачааллын з өрүү, МВт Тулгамдсан асуудлууд: 7-р сар 12-р сар 362 562 239 123 372 190
  3. 3.  “Нөөц баялаг, эрчим хүч, байгаль орчин” сэдэвт Зүүн Азийн орнуудын Улаанбаатарын чуулга уулзалтан дээр Цөлжилтийн талаар анхаарал хандуулж байсан. Энэ бүх л улс орны хувьд тулгамдсан асуудал болоод байна. Тиймээс байгаль орчинд хортой нөлөө үзүүлэхгүй тоног төхөөрөмж хэрэглэж, эрчмийн эрэлтийг хангах явдал юм  Улаанбаатарын гурван станц буюу цахилгаан дулааны төвvvдийн дулааны чадал жилд vндсэндээ хоёрхон сар гаруй хугацаагаар, хамгийн хvйтэн арван хоёр, нэгдvгээр сар болон хоёрдугаар сарын дунд vе хvртэл нэлээд сайн ашиглагддаг. Харин жил бvрийн тавдугаар сарын сvvлчээс есдvгээр сар хvртэл ДЦС-2 бvрэн зогсож, ДЦС-3-ын найман турбогенератороос 25 МВт чадалтай хоёрхон нь тvлшний зардал хамгийн ихтэй горимоор ажиллаж, нэн өндөр vнэтэй цахилгаан, дулаан vйлдвэрлэдэг юм.  Цахилгаан дулааныг хослон vйлдвэрлэдэг шинэ цахилгаан станцыг гадаадын хөрөнгөөр, барих, ашиглах, шилжvvлэх нөхцөлөөр байгуулбаас хуучин станцуудын хvч чадлын ашиглалт улам муудах болно. Учир нь гадаадын хөрөнгө оруулагчтай хийх гэрээний дагуу эхлээд шинэ станцыг цахилгаан, дулааны ачааллаар бvрэн хангаад, vлдсэнийг нь хуучин станцуудад хуваарилах шаардлагатай болох юм.  Шинээр баригдах гэж байгаа цахилгаан станц хичнээн орчин vеийн техник, технологитой байлаа ч гэсэн ямар нэг хэмжээний vнс тоос, хорт хий хаяхын зэрэгцээгээр, vнс хадгалах сантай байх учраас тэрхvv vнс тоос, хорт хийг хот дээр хаяж, нийслэлийн экологийн байдлыг улам л хvндрvvлэх болно  Дэлхийн цаг уурын дулааралт, мөсөн далай, цэвдгийн хайлалт, цөлжилт, ган, зуд зэрэг нь хамгийн ихээр санаа зовоосон асуудал болоод байгаа. Дээрх байгалийн гамшгууд нь түлшний шаталтаас гарч байгаа хийнүүд агаарт ихээр хуримтлагдсанаас болдог гэдгийг эрдэмтэд тогтоогоод байгаа. Өөрөөр хэлбэл, дулааны цахилгаан станцаас аль болох татгалзаж эхэлжээ. УХЦС -ын танилцуул га Ус хураагуурын цахилгаан станц нь усан станц , насосны станц 2-ын нэгдэл бөг өөд цахилгааны илүүдэл гарах үед нь усан шахуурга ажиллаж тодорхой өндөрт орших дээд усан сандаа доод усан санд хуримтлуулсан усыг шахаж нөөцлөөд цахилгааны хэрэглээ бий болох үед нь дээд усан санд нөөцөлс өн усаа доод сандаа буулгахдаа усан цахилгаан станцын горимоор ажиллаж цахилгаан үйлдвэрлэх зарчмаар цахилгаан станц юм.
  4. 4. Дээд ба доод усан сангуудын хоорондын өндрийн з өрүү их байх тусмаа усны т үрэлт хүчтэй байж чанартай эрчим хүч үйлдвэрлэдэг . УХЦС -ыг байгуулахад хэрэв усны нөөц багатай бол өөрийн х үчин чадалд тохирсон доод усан сан барьж голын усыг ийнх үү усан сандаа нэг удаа хуримтлуулсны дараа уг нөөцөлс өн усан 2 санг холбосон хоолойгоороо дээш доош буулган дахин дахин ашиглаад байх тул их хэмжээний усны нөөцийг шаарддагг үй. УХЦС нь доод усан сан , дээд усан сан , 2 усан санг холбох хоолой буюу тунель , үлдвэрийн барилга гэсэн дөрвөн хэсэг байгууламжаас бүрддэг . Үйлдвэрийн барилгад уг үйлдвэрийн үндсэн тоног т өхөөрөмж болох турбин генератор болон насос , х өдөлг үүр гэсэн дөрвөн машин байрлах бөг өөд орчин үед энэ нь насост -турбин болон хөдөлг үүрт -генератор гэ сэн 2 машинд шилжсэнээр АҮК нь сүүлийн үед 0,9 болж байна .
  5. 5. Трансформаторын алдагдал Цахилгаан машин /х өдөлг үүрийн горим/-ы алдагдал Турбины /насосны горим / алдагдал Усан турбины үрэлтийн алдагдал Усан турбин дахь холилтын алдагдал , % Турбины алдагдал Цахилгаан машин /генераторын горим/-ын алдагдал Трансформаторын алдагдал Эрчмийн системд эрг үүлэн өг өх ЦЭХ Эз – Ус хуримтлуурын нөөцөлс өн ЦЭХ З η -/цэнэг авах үеийн АҮК / =0,821 ηp - /цэнэг өг өх үеийн АҮК / =0,8295 η - УХЦСын АҮК =0,681 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. УХЦС -ын онцлог  2 том усан сан бүхий цахилгаан эрчим хүч хуримтлуулагч  Цаг агаарын хувьд УХЦС нь нөлөө үз үүлэхг үй  УХЦС нь богино хугацаанд маневрлах чадвартай .  Ус хангамжийн хувьд дүүргэсэн тохиолдолд нэгэнт дээд , доод сангаа станцын ажиллагааны явцад усаар далан
  6. 6. хаалтуудын ш рэлт ууршилтуудыг нөхөөд нөөцийг л хангаад үү байхад болно .  Насосны горимоор ажиллахдаа тодорхой хэмжээний цахилгаан эрчим хүч хэрэглэнэ .  Эрчмийн системийн оргил ачаалал болон аваарь ослын үед нөөц х үч болдог .  Ус багатай жилүүдэд усны хомсдолд өрт өхг үй УХЦС -ын давуу тал  Маневрлах чадвар муутай ДЦС -уудын эрчмийн системийн хувьд тохируулагч болно .  Эрчмийн системийн найдвартай ажиллагаа г нэмэгд үүлдэг .  /0/ зогсох үед ДЦС -4 ын дотоод хэрэгцээ г сэргээх чадвартай .  Импортын ЦЭХ-ийг хэмнэх боломжтой .  Өндөр үнэтэй органик т үлшийг хэмнэнэ .  Байгаль орчинд хорт хий ялгаруулж , хог хаягдал гар гах г үй.  Байнга усны нөөц шаардахг үй бөг өөд цөлжилт өнд нөлөөлөхг үй  Усны тогтоол бий болгосноор ойр орчмын модны үндсийг усаар хангаж хөрсний тэнцвэртэй байдлыг хадгалдаг .  Ус хураагуурын цахилгаан станц нь усны нөөцийг нэмэгдүүлж, хур тунадас элбэгтэй болгодог.  ДЦТ-үүдийн тоног төхөөрөмжийн элэгдлийг бууруулдаг. УХЦС -ын сул тал  Дулааны эрчим хүч үйлдвэрлэдэг г үй. Авах арга хэмжээ бол үйлдвэрлэж буй цахилгаанаараа ус халаах замаар асуудлыг шийдвэрлэж болно .  Цахилгаан эрчим хүчний хэрэглэ гч болдог Энэ нь эрчмийн системийн бага ачаалалтай үед хэрэглэ г ч болдог учир ДЦС -уудын тоног т өх өөрөмжийн аюулг үй ажиллагаа г хангах боломжтой.  Эрчмийн системээс ЦЭХ-нийхээ 68,1% эрг үүлж өгд өг . Энэ нь алдагдалтай үр ашигг үй мэт боловч цагийн ялгавартай тарифаар бодоход ашигтай т өдийг үй, экологийн хувьд эерэг нөлөөтэй . Шийдвэрлэх ар га хэмжээ
  7. 7. Нийслэл хот болон Төвийн бvс нутагт хэдийд, цахилгаан, дулааны ямар хэмжээний ямар төрлийн хvч чадал дутагдах вэ гэдгийг наад зах нь арав, арван таван жилийн цахилгаан, дулааны ачааллын таац (прогноз) боловсруулж, тvvнийг vндэслэж байж шийдвэрлэх ёстой. Одоо ашиглагдаж байгаа цахилгаан станцуудын хvч чадлын ашиглалтын тvвшин ямар байна вэ? Шинэ эх vvсгvvрийн vйлдвэрлэх бvтээгдэхvvний өртөг хуучин станцуудынхаас хямд байж чадах уу? Шинэ эх vvсгvvр нийслэлийн хvрээлэн буй орчинд ямар vр дагавартай байх вэ гэх мэт олон асуудлыг нарийвчлан судалж, харьцуулж, жишиж байж шинэ эх vvсгvvрийн төрөл, байршил, хvч чадал зэргийг тогтоож шийддэг ямар эрчмийн эх үүсгүүр барихаа шийддэг. Том бага янз бүрийн хүч чадал , техник эдийн засгийн ялгаатай үз үүлэлттэй цахилгаан станцууд эрчим х үчний нэг системд багтаж ажилласнаар ТЭЗҮ сайтай өөрөөр хэлбэл нэгж цахилгаан дулаанд хамгийн бага т үлш зарж, хамгийн хямд үнээр үйлдвэрлэдэг , маневр муутай цахилгаан станцыг системийн хоногийн цахилгаан ачааллын графикийн суурь хэсэ г т ажиллуулж, ТЭЗҮ муутай эсвэл маневрлах чадвар сайтайг нь ачааллын графикийн дээд хэсэ г т ажиллуулах замаар тэдгээрийн ажиллагааны эцсийн үр дүн дээшлүүлдэг . Чадлын хэмжээ, сая.квтц Энэ станцыг системийн ачааллын төвд буюу Улаанбаатар хотын ойролцоо байгуулбал их зохистой. Ийм станцтай болчихвол ОХУын системд аваарын vед ашиглах чадлаа захиалахаа болихын зэрэгцээгээр ДЦС-4-ийн хvч чадлын ашиглалтыг дээшлvvлж, тэнд нэг тэрбум орчим кВт.ц цахилгаан нэмж vйлдвэрлэх бололцоо гарч ирнэ. Манай эрчмийн систем нь дан ганц ДЦС дээр суурилагдсан тул ОХУ-ын эрчим хүчний систем манай улсын хувьд “давтамж тохируулагч” станцын үүргийг гүйцэтгэдэг. Энэ талаараа ОХУаас хараат байдалд байдаг гэх дүгнэлт гарч байдаг. Цахилгааны экспорт, импортын хэмжээ 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 импортлосон ЦЭХ, сая.квт.ц экспортлосон ЦЭХ, сая.квт.ц 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 он
  8. 8. с үүлийн 10-н жилийн цахилгаан эрчим хүчний импорт экспортын хэмжээг харьцуулан үзэхэд жилдээ импорт нь хамгийн ихдээ 381сая квт .ц, хамгийн багадаа 116,3сая квт .ц харин экспорт нь ихдээ 60,3 сая квт .ц багадаа 6,73 сая квт .ц байна . ОХУ нь баталгаат бэлэн чаддын болон цахилгааны гэсэн 2 тарифаар эрчим хүчний т өлбөрийг тооцож авдаг . ДЦС -ууд нь ш өнийн бага ачааллыг техникийн боломжит минимум хүртэл ачааллаа хасаад буцаан алдаж /экспортод өгч / байгаа эрчим х үчнийхээ дөнг өж 26-50%-ийг гэрээний нөхц өлөөр тооцон авч байдаг байна . Монгол улс ОХУ-тай байгуулж байгаа гэрээнд баталгаат чадлыг 160 МВт гэж тогтоосон нь манай системийн хамгийн том агрегатын х үчин чадал 100МВт тул ачаалал хаахад т үүнээс дээш байх шаардлагатай гэсэн нөхцлийг тооцсон . Баталгаат чадлын т өлбөрт сар бүр 180 мянган ам.доллар т өлдөг . Харин 100МВт-ын шинэ эх үүсвэртэй болсон тохиолдолд бид ОХУ-аас импортоор авах цахилгааны баталгаат чадлын т өлбөрийг бууруулах нь системийн эдийн засаг т асар их эерэг ач холбогдол үз үүлнэ . Цахилгаан станцын нөөц буюу бэлтгэл бий болгоход зарцуулагдах зардлыг хамгийн бага байлгахын тулд цахилгаан станцын системийн том агрегатын х үчин чадал нь системийн нийлбэр чадлын 10%-иас илүүг үй байх ёстой гэсэн зарчмыг баримталдаг . Системийн найдвартай ажиллагаа г бий болгоход наад зах нь 100МВт-ийн хүчин чадалтай УХЦС барьж байгуулах нь оновчтой . 100МВт-ийн УХЦС -д зарцуулагдах нийт х өрөнг ө оруулалт ойролцоогоор 70,2 сая ам.доллар. АҮК нь 0,7-0,8 байна . Эх үүсвэр Нүүрсээр ажилладаг ЦС Нүүрсний хий г ээр ажилладаг уур -ус бүхий хосолмол ажиллагаатай ЦС (IGCC) Байгалийн хий г ээр ажилладаг ЦС АТС Усан ЦС Салхин ЦС Нэгжий н хөрөн г ө оруула лт ( $/кВ т) 1500 Үндсэн хөрөн гий н элэ гдлий н шимтгэл (цент /кВ т .ц ) 2.1 Ашиглалты н зардал (цент /кВт .ц ) Түлшний зардал (цент / кВт .ц ) 0.4 1.2 Нийт өөрий н өртөг (цент / кВт .ц ) 3.7 1800 2.6 0.6 1.1 4.3 400 2 0.6 4.8 7.4 4000 1800 1200 4.4 5.1 4.8 0.8 0.7 1.2 0.6 - 5.8 5.8 6.0
  9. 9. Нарны батарей Түлшний элемент Үүнээс НХОУХЦС 5000 5000 24.9 8.3 0.6 0.2 харахад УХЦС -ын нэгжид ноогдох ХО 70,2 *10 6 $ = = = 702$ / квт СХЧ 100 *10 3 квт 5.5 25.5 13.9 хөрөнг ө оруулалт нь : Нэгжийн хөрөнг ө оруулалт нь бусад эх үүсг үүрүүдийн нэгжийн х өрөнг ө оруулалтаас бага байна . М өн ТЭЗҮ-ээрээ дЦС-аас давуу талтай ч бага хөрөнг ө оруулалтыг шаардаж байгаа гаараа ашигтай юм. Тухайлбал : ОХУ-ын УХЦС -ын өөрийн өртгийг тооцож гар гасан байдал нь : 1. УХЦС -аас сүлжээнд өгч буй цахилгаан энергийн өөрийн өрт өг нь дунджаар 0,13коп /квтц 2. Дотоод хэрэгцээний цахилгаан зарцуулалт нь ойролцоогоор 0,3% 3. Хөдөлмөрийн бүтээмж нь дунджаар 0,3 х үн/МВт Хөдөлмөрийн бүтээмжийг тооцвол : Ажиллах х үч=хөдөлмөрийн бүтээмж * 0,3хүн/МВт*100МВт=30х үн ажиллах бололцоотой байна . СХЧ гэж = гарч УХЦС -ын үйлдвэрлэх цахилгааны өөрийн өртгийн ихэнх хэсгий г үндсэн х өрөнгийн элэгдлийн хорогдлийн шимтгэл , цалин бүрдүүлдэг . Элэгдэл хорогдлийн шимтгэл УХЦС -ын бүтээгдэх үүний өрт өгт 80-90% эзэлдэг . Учир нь байгалийн нөх өн сэргээ гддэ г нөөц баялагийг ашиглаж эрчим хүч үйлдвэрлэж байгаа болохоор гол зардал нь тоног т өх өөрөмжийн элэгдэлд ордог . Усны барилга байгууламжийн шинэчлэл , их засварт зориулсан элэгдлийн шимтгэлийн хувийг тэдгээрийн үнийн 1-2 ба 0,15-0,2 хувиар авч болно . Үндсэн тоноглолын элэгдлийн норм нь усны т үрлэгийн “далангийн ” өндөр, агрегатын ашиглалтын цагаас хамаарч 2-2,5% байна . Зуны улирал 6-р сарын хоногийн цахилгаан ачааллын график
  10. 10. Үүнээс харахад дутагдаж буй цахилгаан эрчим хүчээ УХЦС -аас аваад, илүүдэж байгаа цахилгаан эрчим хүчээ хэрэглэ гчийн горимоор УХЦС -д өгн ө. Иймэрхүү байдлаар УХЦС нь хоногийн ачааллын горимыг жигдр үүлж ажиллах бөг өөд энэ нь ДЦТ-үүдийн тоног т өхөөрөмжүүдийн эдэлгээ г уртасгах болоцоотой . УХЦС -ын үр ашгийн үнэл гээ УХЦС -ын жилийн ашиглалтын цаг 1825, жилд үйлдвэрлэж буй цахилгаан эрчим х үч 164,24 сая квт .ц . харин жилд хэрэглэж буй ЦЭХ 221,92 сая квт .ц Цагийн тарицын з өрүүнөөс гарах хэмнэлт нь 1 718 675 500т өг болж байна . /Худалдах үнэ импортын үнээр тооцоход дунджаар 0,031 буюу 36,27т өг /квтц , худалдан авах үнэ ш өнийн тариф нь 19,10 т өг /квтц / 2005 оны 12-р сарын хоногийн ЦЭХ-ий ачааллын график
  11. 11. 2005 оны 12-р сарын хоногт хэрэглэсэн т үлшний график кг/квтц Түлшний хув ийн зарцуулалт 0.8 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0 0.75 0.675 0.6 0.6 0.45 0.3 0 0.3 4 8 12 16 20 24 цаг Өгл өөний хамгийн их ачааллын т үлшний хувийн зарцуулалт Фо=0,675 Оройн хамгийн их ачааллын т үлшний хувийн зарцуулалт Фо=0,75 УХЦС -ын СХЧ нь 100МВт бөг өөд η ГАЭС = η З ∗η Р = 0,821* 0,8295 = 0,681 ηЗ -/цэнэг авах үеийн АҮК / =0,821 ηp - /цэнэг өг өх үеийн АҮК / =0,8295 η - УХЦС -ын АҮК =0,681 УХЦС нь шөнийн 23-6 цагийн хооронд эрчмийн системээс ЦЭХ авдаг бөгөөд нийтдээ 7 цагийн турш цэнэг хуримтлуулдаг байна. З З = СХЧ ⋅τ ц = 100 ⋅10 3 квт ∗ 7цаг = 700 ⋅10 3 квтц
  12. 12. Энэ үеийн түлшний зардал: G 3 = З З * Φо = 700 *10 3 квтц * 0,3кг / квтц = 210тонн нүүрс буюу Стүлш=210тонн*21000төг/тонн=4 410 000 000төгний түлш хэрэглэж байна гэсэн үг. Харин Эрчмийн систем нь өглөө 8-10цаг хүртэл, орой 18-22 цаг хүртэл оргил ачаалал авдаг бөгөөд нийт оргил ачааллын цаг 6 байна. Эачаалал = Э З ⋅η З = 700 *10 3 квтц * 0,821 = 574,7 *10 3 квтц Э у . мах = Эачаалал ⋅η р ⋅ 2 2 = 574,7 *10 3 квтц * 0,8295 * = 158,9 *10 3 квтц 6 6 Э у . мах = Эачаалал ⋅η р ⋅ 4 4 = 574,7 * 10 3 квтц * 0,8295 * = 317,8 * 10 3 квтц 6 6 Өглөө оройн хамгийн их ачааллыг олоод хооронд нь нэмнэ. Э. мах = Э у . мах ⋅ Эв. мах =158,9 *10 3 + 317,8 *10 3 = 476,7 *10 3 квтц Хэрэв энэ оргил ачааллыг хаах ЦЭХ-ийг УХЦС-аас авахгүйгээр ДЦС-аас авсан бол түлшний зардал нь : Gпик = Э у . мах * ф у . мах + Эв. мах * фв. мах =158,9 ⋅10 3 * 0,675 ⋅10 −3 + 317,8 ⋅10 3 * 0,75 ⋅10 −3 = 345,6тонн УХЦС-ыг эрчмийн системийн цахилгаан дулааны станцуудтай харьцуулж бодоход түлшний нэг хоногийн хэмнэлт нь : ∆G = Gпик − G З = 345,6т − 210т = 135,6т болох ба Стүлш=135,6*21000=2 847 600төг хэмнэнэ. Энэ нь с ард 85 428 000, жилд 1 025 136 000 т өг болж байна . Үүн дээр ОХУ-аас оргил ачааллын үед авч байдаг цахилгаан эрчим хүчний 160МВт гэж тогтоосон баталгаат чадлын т өлбөрт сар бүр 180 мянган ам.доллар ОХУ-ын талд т өлдөг байна . М өн давхар тарифаар тооцогддог бөг өөд Монгол улсын ТБЭХС-д жилд дунджаар 140 сая ктвц цахилгаан эрчим хүчийг авч 3,5сая $-ыг давхар т өлдөг . /1квтц =0,025-0,031 доллар/ Энэ нь 1 сард 3,5/12=291 666,6 доллар Ингээд т өлдөг сард ОХУ-д нийтдээ 291,666+180=471,6 мян ам.доллар
  13. 13. 100МВт-ын х үчин чадалтай УХЦС барьж байгуулснаар ОХУ-аас авч буй эрчмийн хэмжээг 160-100=60МВт болгож болох юм. Үүнээс гарах баталгаат чадлын т өлбөр нь 67,5 мян ам.доллар т өлөх болно . М өн УХЦС -ыг холбосон ТБЭХС нь ОХУ-аас жилд дунджаар 40МВт ЦЭХ авлаа гэхэд 1сая ам.доллар буюу 1 сард 83,333 мян ам.доллар т өлөх ба нийтдээ 67,5+83,333=150,83 Ингээд баталгаат чадлын болон хэрэглээний нийт т өлбөр 1 сард 471,66 байж байгаад 150,83 болох бөг өөд хэмнэлт нь 266,83 мян ам.доллар болно . 1доллар =1400т өг гэж авч үзэх юм бол Сард УХЦС маань 85428000 т өг буюу 61,020$ хэмнэж байдаг ба х өрөнг ө оруулалтаа нөх өхийн тулд ОХУ-д өгч байсан сар бүрийн т өлбөр дээр эрчмийн системийн хэмнэлтийг нэмж үзье . Ерөнхийд өө 1 сарын хэмнэлт нь 266,83 +61,02=327,85 мян ам.доллар бөг өөд 1 жилийн хэмнэлт дунджаар 327,85*12=3934,2 мян ам.доллар болж 70,2 сая долларын Хөрөнг ө оруулалтаа 17,84 ойролцоогоор 18 жилийн дараа нөхн ө гэж үзэж байна . Дүг нэл т Маневрлах чадвар сайтай өөр эх үүсвэрээр ажилладаг цахилгаан станцыг эрчим х үчний системд нэгт г э снээр их ачааллын болон аваарын үед т үүнчлэн ДЦС -д т үлш дутагдах , цахилгаан станцын х үчин чадал буурах гэх тохиолдлуудад станцуудын нэг нэгнийгээ нөх өх туслах боломжийг бүрэн дүүрэн ашиглах бололцоотой болгосноор цахилгаан хангамжийн тасалдал т үүнээс болж гарах хор хохирлыг багас гана .  УХЦС нь ТЭХС-д өгл өө оройн оргил ачааллыг хааж, ш өнийн нам ачааллын үед хэрэглэ г ч болж ачааллыг хэвийн т үвшинд барьж, диспьютчерийн тусламжтайгаар тохируулагч болдог .
  14. 14.  Тохируулагч болсноор т үлшний нөөцийг хэмнэж, ДЦС -уудын тоног т өхөөрөмжийн элэгдэл гэмтлийг бууруулж техник эдийн засгийн үз үүлэлтийг дээшлүүлнэ .  ОХУ-аас авч буй цахилгаан эрчим хүчний гэрээт чадлын хэмжээг багас гаж т үүнд т өлдөг т өлбөрийг бууруулах ач холбогдолтой .  Байналь экологийн хувьд х үлэмжийн хийг үүсгэдэ г хорт хийг үйлдвэрлэдэг г үй, хог хаягдал гар гада г г үйцэвэр цахилгаан эрчим хүчний эх үүсг үүр болдог . Ишлэл та тсан ном, зохиолын нэрс 1. “Эрчим хүчний 2007 2. 3. 4. 5. 6. статистик үз үүлэлт үүд 2006”, ЭХЗГ, УБ, Кириллин В.А , “Эрчим хүчний өнөө ба ирээд үй”, УБ, 1988 Б.Дашцэрэн , “Эрчим хүчний эрэлд ”, УБ, 1989 http://www.era.energy.mn http://www.google.mn www.energy.ru

×