System wsparcia w gminie wiejskiej

2,516 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,516
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
12
Actions
Shares
0
Downloads
18
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

System wsparcia w gminie wiejskiej

  1. 1. SYSTEM WSPARCIA ROZWOJU INICJATYW EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE WIEJSKIEJ Chudobczyce, kwiecień 2008
  2. 2. Opracowanie broszury: Krystyna Dorsz, Kinga Koza, Zbigniew Kośla Grafika i skład: Artur Szmidt 2
  3. 3. Projekt „Ekonomia społeczna w praktyce” wpisuje się w europejską Inicjatywę Wspólnotową EQUAL, od 2004 r. wdraŜaną takŜe w Polsce. Realizacja Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL odbywa się przez opracowanie i sprawdzanie w praktyce innowacyjnych rozwiązań prowadzących do zwalczania wszelkich form dyskryminacji i nierówności związanych z rynkiem pracy. Nadrzędnym celem EQUAL jest inicjowanie zmian sposobów udzielania pomocy grupom dyskryminowanym na rynku pracy. Projektodawcami PIW EQUAL są Partnerstwa na rzecz Rozwoju (PRR). Działania Partnerstw koncentrowały się wokół pięciu obszarów tematycznych. Jeden z tematów - Temat D poświęcony był wzmocnieniu krajowej gospodarki społecznej, (trzeciego sektora), a w szczególności usług na rzecz społeczności lokalnych oraz poprawie jakości miejsc pracy. Głównym przesłaniem było wsparcie i wypracowywanie tworzenia polskiego modelu gospodarki społecznej, powiązanej z lokalnymi rynkami pracy, a takŜe wypracowanie metod zaangaŜowania społeczności lokalnych na rzecz wykorzystania instrumentów gospodarki społecznej w aktywizacji zawodowej. W powyŜsze załoŜenia wpisywał się projekt „Ekonomia społeczna w praktyce” realizowany przez 14 podmiotów - organizacji pozarządowych, Instytut Studiów Politycznych PAN, firmę komputerową MaroonPoint, Gminę Kwilcz. Projekt administrowała Fundacja Barka. W ramach projektu testowano i wdraŜano system wsparcia rozwoju inicjatyw ekonomii społecznej w trzech środowiskach, duŜego miasta, małego miasta oraz na wsi. Niniejsza publikacja przedstawia rezultaty projektu „Ekonomia społeczna w praktyce”, w środowisku wiejskim. Krystyna Dorsz Stowarzyszenie Regionalny Ośrodek Socjalno-Edukacyjny „Dla Ludzi i Środowiska” 3
  4. 4. W ramach projektu Ekonomia społeczna w praktyce wypracowywano i wdraŜano w trzech środowiskach system wsparcia rozwoju inicjatyw ekonomii społecznej. Jednym z obszarów realizacji była gmina wiejska. Na obszarach wiejskich w Polsce Ŝyje obecnie około 14 mln ludzi. Wśród nich 58% posiada gospodarstwa rolne, jednak tylko 15 proc. utrzymuje się z nich. Drugą grupę stanowią mieszkańcy wsi nie mający własnego gospodarstwa. Jest ich 42 % i ta grupa liczy około 6 mln osób. Struktura źródeł utrzymania ludności wiejskiej jest bardzo zróŜnicowana. Pośród nich 17% mieszkańców wsi Ŝyje wyłącznie lub głównie z niezarobkowego źródła, jak emerytury i renty, a co najistotniejsze 39% mieszkańców wsi jest utrzymywanych przez pozostałych członków rodziny. Na tym tle problemy bezrobocia i wiąŜącego się z nim ubóstwa są znacznie trudniejsze do rozwiązania niŜ w mieście. Szacuje się, Ŝe bezrobocie na obszarach wiejskich obejmuje około miliona osób. Obok bezrobocia rejestrowanego w rodzinach nie mających gospodarstw (31%) i w rodzinach posiadających gospodarstwa rolne (13,4%), zjawiskiem charakterystycznym dla polskiej wsi jest tzw. bezrobocie ukryte w rolnictwie. Wg ekspertów zajmujących się wsią, bezrobocie ukryte wynosi około 800 000 osób. Są to członkowie rodzin uŜytkujących gospodarstwo rolne, którzy faktycznie nie mają zatrudnienia w gospodarstwach.. Szczególną kategorię wśród bezrobotnych stanowią byli pracownicy PGR i ich rodziny. W latach 1989 – 2000 liczba zatrudnionych w byłych PGR obniŜyła się z 450 000 do około 120 000. Powodem były procesy związane ze zmianami własnościowymi. Wiele gospodarstw zostało przejętych przez prywatnych przedsiębiorców, którzy minimalizowali zatrudnienie. Inne zostały rozwiązane, a ziemia i zabudowania przeszły w gestię Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa zmienionej później na Agencję Nieruchomości Rolnych. . Odnosząc się do sytuacji na obszarach wiejskich, naleŜy takŜe zwrócić uwagę na czynniki, które w istotny sposób róŜnicują sytuację mieszkańców miast, miasteczek oraz wsi. Na pozycję mieszkańców wsi na rynku pracy wpływają: jakość edukacji, kwalifikacje zawodowe, sytuacja materialna, źródła dochodu, moŜliwość tworzenia alternatywnych form zatrudnienia. Struktura bezrobotnych na wsi ze względu na wykształcenie jest znacznie mniej korzystna niŜ w przypadku bezrobotnych zamieszkałych na obszarach miejskich, co zmniejsza ich szanse na podjęcie pracy. Niski poziom wykształcenia jest takŜe powaŜną 4
  5. 5. barierą dla rozwoju pozarolniczej działalności gospodarczej . Poziom wykształcenia ludności wiejskiej to kolejny wskaźnik pokazujący dystans, który mieszkańcy wsi muszą pokonać, by skutecznie rywalizować z mieszkańcami miast na trudnym rynku pracy. Nadal 43% mieszkańców wsi ma zaledwie podstawowe wykształcenie (w miastach 24%), natomiast wykształcenie wyŜsze zaledwie 4,3%, gdy w miastach 13,7%. Wsparcie mieszkańców wsi w procesie ich równania do poŜądanego poziomu Ŝycia w Polsce poakcesyjnej staje się więc problemem pierwszoplanowym w polityce społecznej prowadzonej na terenach wiejskich. Powinno to być wsparcie ujawniające i wyzwalające potencjały osobiste oraz grupowe mieszkańców wsi. Jego cel powinno stanowić stworzenie takich warunków, by ludzie nie mogący znaleźć swojego miejsca w zmieniającym się świecie wykorzystali do maksimum swe własne potencjały, moŜliwości działania, z poŜytkiem dla siebie i dla innych. Potrzebne im są do tego: wiedza, jak to zrobić, przekonanie, Ŝe moŜna i warto to zrobić, oraz wsparcie w działaniu. Wymaga to działań o charakterze aktywizującym, w miejsce dotychczas dominujących działań o charakterze pomocowym. Przykładem takiego działania było Partnerstwo na Rzecz Rozwoju „Ekonomia społeczna w praktyce” (projekt dofinansowany ze środków Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL), powołane dla wsparcia rozwoju polskiego modelu gospodarki społecznej. Dla realizacji tego celu powstały trzy modelowe centra ekonomii społecznej: w duŜym mieście (Poznań), małym mieście (Drezdenko) i na obszarach wiejskich – w Kwilczu wraz z filią w Lwówku Wlkp. Ich misją jest wsparcie polskiego modelu gospodarki społecznej poprzez doprowadzenie do integracji społeczno-zawodowej osób długotrwale bezrobotnych. Gminy Kwilcz i Lwówek Wlkp., kwalifikowane jako obszary wiejskie, borykają się zarówno z wysokim zatrudnieniem w rolnictwie, z ukrytym bezrobociem, jak i z problemami pozostałymi po dawnych PGRach. Aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych tutaj zamieszkujących wymaga zatem podjęcia kompleksowych działań, które pomogą im w znalezieniu zatrudnienia. Rozwiązaniem, a przynajmniej złagodzeniem ich problemów moŜe być ekonomia społeczna, jako bardziej przyjazna osobom słabszym, potrzebującym wieloaspektowego wsparcia. Projekt „Ekonomia społeczna w praktyce” realizowało 3 partnerów z gminy Kwilcz - Stowarzyszenie Regionalny Ośrodek Socjalno-Edukacyjny „Dla Ludzi i Środowiska”, Stowarzyszenie Integracyjne Wspólnoty Barka oraz Gmina Kwilcz. Z gminy Lwówek Wlkp. w programie jako partner uczestniczyło Stowarzyszenie Integracji Społeczności 5
  6. 6. Lokalnych „Wielkopomoc”. W ramach realizacji projektu wypracowywano i wdraŜano model wspierania inicjatyw ekonomii społecznej. Model ten powstał poprzez współuczestnictwo stowarzyszeń, spółdzielni, Centrum Integracji Społecznej, Centrum Ekonomii Społecznej, partnerów publicznych. Na jego przykładzie moŜemy przeanalizować, jaki proces i jakie podmioty tworzą system wsparcia dla ekonomii społecznej na obszarach wiejskich. STOWARZYSZENIA Niski stopień samoorganizacji mieszkańców wsi jest jednym z powaŜniejszych problemów, które w zasadniczy sposób mogą utrudniać podejmowanie inicjatyw na rzecz ekonomii społecznej. Mieszkańcy wsi na ogół w niewielkim stopniu angaŜują się w organizowanie Ŝycia społecznego. Nie mają teŜ często poczucia, Ŝe sami mogą kreować rzeczywistość. Stąd głównym inicjatorem działań o charakterze lokalnym staje się gmina. Na wsi działają nieliczne organizacje, a te, które funkcjonują, są na ogół niewielkie i nie odgrywają istotnej roli w środowisku. Nie mają decydującego wpływu na Ŝycie lokalnej społeczności, dla samorządu nie są równowaŜnym partnerem, który moŜe realizować zadania publiczne powierzone gminie. Słabość organizacji pozarządowych na obszarach wiejskich wynika z ich złej kondycji finansowej oraz braku lokalnych liderów, a takŜe braku majątku, na którym moŜna budować stabilizację. Większość organizacji pozarządowych w gminie nie ma po prostu kapitału umoŜliwiającego im prowadzenie działalności. Dla realizacji swoich statutowych celów zwracają się więc coraz częściej w stronę samorządu lokalnego, od którego oczekują finansowego wsparcia. Stąd większość przedstawicieli gmin widzi w organizacjach pozarządowych jedynie odbiorcę publicznych funduszy, a czasem konkurenta w kolejce po publiczne środki. Jednocześnie organizacje nie są przygotowane do sięgania po środki zewnętrzne, na przykład w konkursach, w tym takŜe po środku unijne. W poprzednim okresie finansowania 2004-2006 tylko 2 proc. organizacji otrzymało wsparcie w ramach funduszy unijnych. Nie ma statystyk, jaka liczba wśród tej grupy ma swoje siedziby na obszarach wiejskich, ale prawdopodobnie jest to tylko ułamek spośród nich. 6
  7. 7. Kapitalne znaczenie dla rozwoju ekonomii społecznej ma budowanie kapitału społecznego poprzez inicjowanie lokalnych stowarzyszeń. Stowarzyszenia są bardzo dobrym sposobem do budowania systemu i wdraŜania modelu ESP na wsi. Zakładane przez mieszkańców wiosek mają tę nieocenioną wartość, Ŝe w najlepszy sposób integrują lokalną społeczność. Poprzez stowarzyszenia łatwiej podejmować wspólne inicjatywy Przy stowarzyszeniu moŜna zainicjować działalność Klubu Integracji. Łatwiej takŜe organizować wspólne spotkania. Stowarzyszenia i Kluby to bardzo waŜne elementy, bez których model na wsi nie ma szans na funkcjonowanie. Są one pierwszym elementem aktywizacji lokalnej społeczności oraz aktywizacji osób bezrobotnych. A rozwój lokalny jest uwarunkowany aktywizacją jego mieszkańców. Bez zabrania społeczności lokalnych w proces przemian nie ma szans na budowanie kapitału społecznego, W gminie Kwilcz sytuacja wyjściowa była stosunkowo niezła. W 2003 r. gmina zainicjowała konkurs „Sołectwo Aktywne”. Poprzez konkurs mieszkańcy wsi są zachęcani do wspólnego decydowania o przyszłości swojego środowiska, kultywowania lokalnych tradycji i obyczajów itp. Takie ukierunkowanie programu sprzyja organizowaniu się mieszkańców w formalne i nieformalne grupy, które stają się aktywnym podmiotem przy realizacji programów na rzecz lokalnego społeczeństwa oraz aktywnym partnerem samorządu gminnego. W środowisku działa teŜ kilka organizacji, które podejmują wiele ciekawych i cennych inicjatyw. Jest stowarzyszenie Tęcza, prowadzące warsztaty terapii zajęciowej, funkcjonuje lokalne koło agroturystyki, jest silna grupa starszych osób zorganizowana w Koło Emerytów i Rencistów, stowarzyszenia sportowe, Kwileckie Towarzystwo Przyjaciół Europy. Aktywnie działa równieŜ Stowarzyszenie Wsi Prusim „Jezioraki”. Jest Stowarzyszenie Integracyjne Wspólnoty Barka, prowadzące ośrodek dla bezdomnych.. W gminie Kwilcz działa teŜ pierwsze na terenach wiejskich Centrum Integracji Społecznej, załoŜone przez Stowarzyszenie Regionalny Ośrodek Socjalno- Edukacyjny „Dla Ludzi i Środowiska”. ROSE jako jedna z niewielu organizacji na terenach wiejskich skutecznie aplikowało ośrodki unijne. W gminie Kwilcz brakowało jednak inicjatyw, które tworzyli sami mieszkańcy poszczególnych sołectw. Od sierpnia 2005 r. Stowarzyszenie ROSE prowadziło intensywną kampanię zapraszając osoby bezrobotne do CIS. Przez kilka miesięcy odbyło się kilkadziesiąt 7
  8. 8. najróŜniejszych spotkań. Zarówno w gminie, w parafiach, jak i w poszczególnych wioskach. Szukano lokalnych liderów, rozmawiano z sołtysami, spotykano się z bezrobotnymi mieszkańcami gminy Kwilcz. Był to czas o tyle waŜny, Ŝe w sposób systemowy przedstawione zostały projekty wdraŜane na terenie gminy. Jednocześnie ten osobisty kontakt i rozmowy zaprocentowały stworzeniem klimatu zaufania. Ta animacja otworzyła lokalne środowisko na nowe inicjatywy i ułatwiła zakładanie własnych stowarzyszeń przez mieszkańców wsi. Proces powoływania lokalnych stowarzyszeń w gminie Kwilcz rozpoczęli mieszkańcy Mościejewa. Grupa kobiet uczestnicząca w zajęciach Centrum Integracji Społecznej zainicjowała u siebie Klub Integracyjny. Kobiety uznały, Ŝe warto podjąć działania u siebie. To one zdecydowały, Ŝe chcą organizować u siebie w wiejskiej świetlicy spotkania dla swoich sąsiadów. Od marca 2006 r. w kaŜdą środę świetlica oddana była do dyspozycji osób, które załoŜyły Klub Integracyjny. Oddanie świetlicy na potrzeby Klubu zostało uzgodnione z sołtysem. Kobiety w Mościejewie zaraziły swoją aktywnością duŜą grupę osób. Na spotkania, szkolenia w Klubie przychodziło regularnie ponad 20 osób. Klub organizował duŜe imprezy integracyjne, na które zapraszani byli wszyscy mieszkańcy wsi, przedstawiciele innych miejscowości, takŜe z gminy i powiatu. Klub podejmował działania na rzecz dzieci i młodzieŜy. Dla nich odbywały się okolicznościowe imprezy, Andrzejki, Wigilia, Dzień Dziecka. Pomocą mieszkańcom w animacji lokalnej słuŜyło stowarzyszenie Regionalny Ośrodek Socjalno-Edukacyjny, sprawujące niejako patronat nad tą inicjatywą. Proces takiej aktywności trwał w Mościejewie ponad rok, kiedy to środowisko Mościejewa doszło do przekonania, Ŝe naleŜy sformalizować swoje działania. W lipcu 2007 r. zarejestrowane zostało lokalne stowarzyszenie. Czas tak intensywnie przepracowany ze społecznością Mościejewa zaowocował tym, Ŝe znacznie łatwiej podejmowano rozmowy w innych miejscowościach. W ciągu kilku miesięcy 2007 r. w 6-tysięcznej gminie powstało 8 stowarzyszeń. Proces powstawania stowarzyszeń wspierało Centrum Ekonomii Społecznej. Pracownicy Centrum uczestniczyli w spotkaniach grup inicjatywnych, doradzali, w jaki sposób przeprowadzić wszystkie sprawy formalne związane z zarejestrowaniem stowarzyszeń w Krajowym Rejestrze Sądowym, pomagali wypełniać niezbędną 8
  9. 9. dokumentację. Podpowiadali, jakie trzeba spełnić wymogi, aby stowarzyszenie rozpoczęło działalność. W ten sposób w ośmiu wioskach powstały lokalne stowarzyszenia. Nazwa organizacji Prezes Siedziba Stowarzyszenie Daleszynek Danuta Gapik Daleszynek 18/4 „Babiniec” Stowarzyszenie Chudobczyce Krzysztof Agaciński Chudobczyce 8/2 „Wspólnie w Przyszłość” Stowarzyszenie Kurnatowiczanie Wojciech Woś Kurnatowice 8A Stowarzyszenie Mościejewo Mościejewo - Ewa Lubik „Sami Sobie i Dla Innych” Świetlica Wiejska Upartowo - Stowarzyszenie Upartowo Michalina Sroka Świetlica Wiejska Stowarzyszenie Wituchowo Maria Piątek Wituchowo 11/2 Stowarzyszenie Wsi Kazimierz Kostrzyński Kubowo 12 Kubowo - Stara Dąbrowa ul. Sportowa 1 Stowarzyszenie Ziemi Luboskiej Zenon Kowalka 64-423 Lubosz Wszystkie te stowarzyszenia które podjęły działalność na rzecz lokalnej społeczności i zajęły się budowaniem swojej małej ojczyzny. Podobny proces zachodził takŜe w gminie Lwówek Wlkp. W momencie rozpoczęcia realizacji programu "Ekonomia społeczna w Praktyce” na terenie gminy Lwówek działało kilka organizacji - Stowarzyszenie Współpracy z Zagranicą, zajmujące się budowaniem kontaktów z partnerami zagranicznymi; w sferze wykluczenia społecznego działają Stowarzyszenie Integracji Społeczności Lokalnych "WIELKOPOMOC", Fundacja Gospodarstwo Edukacji Ekologicznej Marszewo zajmująca się takŜe popularyzacją wiedzy z zakresu ekologii w rolnictwie, Stowarzyszenie Pomocy i Integracji Bezrobotnych "Lepsza Przyszłość" Władysławowo. Ogólnopolskie Stowarzyszenie na Rzecz osób z Upośledzeniem Umysłowym koło Lwówek prowadzi Warsztaty Terapii Zajęciowej. Ponadto aktywnych jest kilka Kół Gospodyń Wiejskich i stowarzyszenia sportowe. 9
  10. 10. W trakcie realizacji projektu w gminie powstało osiem nowych stowarzyszeń. Nazwa organizacji Prezes zarządu Siedziba organizacji Wiesława Świetlica wiejska Stowarzyszenie „Aktywna Wieś” Fornalik – Lisek Zębowo Stowarzyszenie Świetlica wiejska Andrzej Loba „Aktywne Grońsko” w Grońsku Stowarzyszenie Mieszkańców Świetlica wiejska Andrzej Jędrzejczak Zgierzynki w Zgierzynce Stowarzyszenie Amatorski ruch Miejsko Gminny Dom Zbigniew Torchała artystyczny „ARA” Kultury we Lwówku Stowarzyszenie Mieszkańców Zespół Szkoły i Renata Marciniak Przedszkola w Chmielinki Chmielinku Świetlica wiejska Stowarzyszenie Mieszkańców Brodów w Brodach Miejsko Gminny Dom Stowarzyszenie „SPEKTRUM” Renata Torchała Kultury we Lwówku Stowarzyszenie Mieszkańców Szkoła Podstawowa Danuta Konieczka Posadowa w Posadowie Powstałe stowarzyszenia w gminie Kwilcz i w gminie Lwówek Wlkp. to inicjatywy nowej gospodarki społecznej, zorientowane nie tylko na korzyści członków – zasada wzajemności, ale przede wszystkim na korzyści społeczne, zwłaszcza społeczności lokalnych i środowisk marginalizowanych, do jakich niestety naleŜą obszary wiejskie poprzez swoją peryferyjność, brak dostępu do nowoczesnych technologii itp. Ekonomia społeczna oparta na wartościach solidarności, partycypacji i samorządności, odgrywa tutaj kluczową rolę w społecznym rozwoju lokalnym. Pozwala wykorzystywać zasoby ludzkie w sposób komplementarny do sektora prywatnego i publicznego, zapobiega wykluczeniu społecznemu i łagodzi napięcie społeczne. Szerzej, ekonomia społeczna wspomaga proces budowania społeczeństwa obywatelskiego, tak niezwykle potrzebnego na obszarach wiejskich. Doskonale widoczne jest to w gminach, gdzie był realizowany projekt „Ekonomia społeczna w praktyce”. Obywatele poprzez swoje instytucje, wspólnoty, związki, stowarzyszenia, fundacje, przedsiębiorstwa społeczne mogą organizować w sposób pełny nowe społeczne Ŝycie, a państwo powinno, zgodnie z zasadą pomocniczości, tworzyć jedynie niezbędne warunki dla funkcjonowania róŜnorodnych przedsięwzięć obywatelskich.. 10
  11. 11. Powstałe stowarzyszenia animują rozwój rynku róŜnorakich usług świadczonych na rzecz społeczności lokalnych. Przykładem moŜe być szereg szkoleń przeprowadzanych w ramach projektu „Ekonomia społeczna w praktyce”, skierowanych do osób bezrobotnych. Gros tych szkoleń odbywało się we współdziałaniu z lokalnymi stowarzyszeniami, które wspomagały proces rekrutacji beneficjentów czy uŜyczały pomieszczeń dla realizacji szkolenia. Tak przeprowadzone zostały m.in. szkolenia z wikliniarstwa, rękodzieła, opiekunek środowiskowych. Stowarzyszenia włączały się takŜe w inne działania projektu, jak chociaŜby organizacja lokalnych spotkań. Przykład przeprowadzonych szkoleń jest świadectwem na to, iŜ poprzez stowarzyszenia moŜna takŜe prowadzić edukację ustawiczną. W ten sposób bezpośrednio w miejscu zamieszkania dorośli mieszkańcy wsi mogą podnosić swoje kwalifikacje zawodowe w celu podjęcia pracy czy przekwalifikowania. Budowany jest kapitał społeczny. CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ WaŜnym elementem w systemie rozwoju inicjatyw ekonomii społecznej jest Centrum Integracji Społecznej. Jest to forma aktywizacji dla osób długotrwale bezrobotnych, wykluczonych, z niską motywacją do podjęcia pracy lub innej działalności. Poprzez reintegrację społeczną i zawodową prowadzoną systemowo CIS jest skuteczną metodą rozwiązywania problemów ubóstwa i bezrobocia szczególnie na wsi. Na znaczenie Centrum Integracji Społecznej dla budowania systemu wspierania i rozwoju inicjatyw ekonomii społecznej w gminie wiejskiej wskazywały ewaluatorki z Polskiej Akademii Nauk podczas badań projektu „Ekonomia Społeczna w Praktyce”, dlatego warto temu zagadnieniu poświęcić takŜe trochę uwagi. Stowarzyszenie ROSE załoŜyło pierwszy CIS wiejski. Od początku teŜ Kwileckie Centrum Integracji Społecznej poprzez swoje działania wpisuje się w ekonomię społeczną. CIS jest nową formą przedsięwzięć ekonomii społecznej. Tworzenie Centrum Integracji Społecznej umoŜliwia Ustawa o zatrudnieniu socjalnym, uchwalona w 2003 r. Po nowelizacji ustawy status Centrum Integracji Społecznej nadawany jest na okres 5 lat przez Wojewodę. Centrum Integracji Społecznej moŜe być tworzone zarówno przez 11
  12. 12. organizacje pozarządowe, jak i przez samorządy, jako jednostki wydzielone organizacyjnie i budŜetowo. Ustawa o zatrudnieniu socjalnym określa precyzyjnie, jakie działania naleŜy prowadzić w Centrum : społeczno-ekonomiczne – rozumiane jako uczenie aktywności w sferze reintegracji społecznej i zawodowej, resocjalizacja i socjalizacja, edukacyjne – rozumiane jako praktyka działania w zakresie szeroko rozumianej reorientacji zawodowej oraz doskonalenia zawodowego, terapeutyczne – rozumiane jako eliminowanie źródeł, objawów, skutków psychologiczno-społecznych dysfunkcji, ochronne - rozumiane jako zabezpieczenia odpowiednich warunków nauki zawodu, pracy, czasu pracy, wyŜywienia. CIS łączy dwa komponenty – reintegrację społeczną i reintegrację zawodową. Reintegracja społeczna Ma na celu odbudowanie, kształcenie i podtrzymywanie uczestników projektu umiejętności uczestniczenia w Ŝyciu społeczności lokalnej i pełnieniu ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu, naukę planowania Ŝycia i zaspokajania potrzeb własnym staraniem, zwłaszcza przez moŜliwość osiągnięcia własnych dochodów przez zatrudnienie lub działalność gospodarczą a takŜe uczenie umiejętności gospodarowania posiadanymi środkami pienięŜnymi. Program reintegracji społecznej obejmuje poradnictwo psychologiczne, grupę wsparcia, edukacje ogólną Reintegracja zawodowa Dotyczy odbudowywania, podwyŜszania i podtrzymywania kwalifikacji zawodowych a takŜe nabywania nowych umiejętności zawodowych u beneficjentów CIS, co ma prowadzić do zdolności samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy, przygotować do działalności wytwórczej, usługowej i handlowej. Reintegracja zawodowa obejmuje: indywidualny program zatrudnienia socjalnego 12
  13. 13. szkolenia zawodowe, na które składają się:: edukacja zawodowa (kursy, szkolenia) i praktyka w warsztatach aktywizacji zawodowej: wytwórczych, usługowych i handlowych Ustawa o zatrudnieniu socjalnym wprowadziła takŜe moŜliwość dla uczestników Centrum Integracji Społecznej, po zakończeniu Programu, podejmowania zatrudnienia wspieranego. Jest to forma zatrudnienia na wolnym rynku pracy przy wsparciu Starostwa Powiatowego Pracodawca, który zdecyduje się na zatrudnienie absolwenta CIS, podpisuje ze starostą umowę, a starosta zobowiązuje się do refundacji części wynagrodzenia tej osoby przez pierwszych 12 miesięcy zatrudnienia w następującej wysokości - 100 proc. zasiłku dla bezrobotnych wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne przez pierwsze trzy miesiące, 80 proc. zasiłku dla bezrobotnych wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne przez następne trzy miesiące, 60 proc. zasiłku wraz ze składką przez następne sześć miesięcy. Zatrudnienie na wolnym rynku, zatrudnienie wspierane oraz załoŜenie spółdzielni socjalnej to trzy formy podjęcia pracy po zakończeniu uczestnictwa w Centrum Integracji Społecznej. CIS, prowadzony przez stowarzyszenie ROSE, które działa w otoczeniu i na rzecz ekonomii społecznej, kładzie duŜy nacisk na przygotowanie swoich uczestników do załoŜenia i prowadzenia spółdzielni socjalnych. SPÓŁDZIELNIE SOCJALNE W 2005 r. dodanie działu IV do Ustawy Prawo spółdzielcze dało moŜliwość tworzenia spółdzielni socjalnych w Polsce. Bazując na tych zapisach oraz na wprowadzonym pojęciu spółdzielnia socjalna do Ustawy o promocji zatrudnienia rozpoczęliśmy proces zakładania spółdzielni socjalnych. Stowarzyszenie ROSE od początku pracowało z kilkoma grupami inicjatywnymi, spośród których zarejestrowane zostały cztery spółdzielnie: Spółdzielnia socjalna Świt – rejestracja październik 2005 Spółdzielnia socjalna Kram – rejestracja wrzesień 2005 Spółdzielnia socjalna Nadzieja – rejestracja październik 2005 13
  14. 14. Spółdzielnia socjalna Marszewo – rejestracja listopad 2005 Początki były trudne z wielu powodów. Niespójne prawo uniemoŜliwiło sięgnięcie po dotacje z Powiatowego Urzędu Pracy. Spółdzielnie próbowały wówczas pozyskać środki z Powiatowego Urzędu Pracy w Międzychodzie. Jednak Ŝadna z nich nie otrzymała dotacji na rozpoczęcie działalności. Problem wiązał się z róŜną interpretacją przepisów. ZłoŜone pismo do PUP, jeszcze przez zarejestrowaniem spółdzielni, informujące o inicjatywie nie wywołało odzewu ze strony Urzędu. Natomiast po rejestracji spółdzielni w Krajowym Rejestrze Sądowym nie było juŜ moŜliwości pozyskania środków. Niestety nie było wówczas rozporządzenia, które regulowałoby te kwestie w sposób jednoznaczny. NiemoŜność uzyskania dofinansowania na rozpoczęcie działalności znacznie utrudniła funkcjonowanie spółdzielni. Praktycznie tylko Spółdzielnia Socjalna Kram rozpoczęła działalność jesienią 2005 r. Pozostałe przez blisko rok nie funkcjonowały. W tym czasie Spółdzielnia Socjalna Nadzieja i Spółdzielnia Socjalna Świt podjęły decyzję o połączeniu. Dziś jest to jedna Spółdzielnia Socjalna Świt. Spółdzielnie uzyskały w pierwszych miesiącach po zarejestrowaniu dotacje z Ministerstwa Pracy w wysokości 15 tys. zł. Nie były to jednak wystarczające środki na uruchomienie planowanych działalności. Dopiero granty z programu PIW Equal w ramach projektu „Ekonomia społeczna w praktyce” dały moŜność uruchomiania planowanych działalności i zatrudnienia członków spółdzielni. W gminach Kwilcz i Lwówek powstały jeszcze dwie spółdzielnie socjalne. Jedną załoŜyły uczestniczki Centrum Integracji Społecznej. Druga powstała wokół partnerstwa w Lwówku Wlkp. Spółdzielnie podejmują róŜnorodne działalności. Ich aktywność w zakresie działań gospodarczych jest przykładem szukania nisz i budowania lokalnego rynku usług. Spółdzielnia Socjalna Świt zajmuje się usługami gastronomiczno-hotelarskimi, prowadzi centrum konferencyjno-szkoleniowe oraz uruchamia produkcję makaronów ekologicznych. Obie te działalności zostały dofinansowane przez Fundusz Grantowy z projektu ESP. Świt powiązany jest ze stowarzyszeniem Integracyjnym Wspólnoty Barka, z którym ściśle współpracuje. Działalność prowadzi, wynajmując obiekty od Fundacji Barka. Spółdzielnia Socjalna Kram to przykład współdziałania na płaszczyźnie ekonomicznej z Centrum Integracji Społecznej. Kram obsługuje CIS, przygotowując dla jego uczestników 14
  15. 15. posiłki. Wykonuje drobne remonty i wspiera Centrum w zakresie konserwacji i utrzymania obiektów. Ponadto Spółdzielnia Kram dzięki środkom z Funduszu Grantowego uruchomiła Centrum Ogrodnicze, sytuując je w Kwilczu, gdzie dotychczas nie było takiego sklepu. Znalazła niszę do prowadzenia swojej działalności. Centrum znajduje się w części starego nieuŜytkowanego dworca PKP. W Kwilczu działa teŜ Kwilecka Spółdzielnia Socjalna, świadcząca usługi gastronomiczne. Ta spółdzielnia to takŜe przykład szerokiego współdziałania wielu lokalnych podmiotów. Kwilecka Spółdzielnia wynajęła lokal, w którym uruchamia jadłodajnię. Pomieszczenia remontuje Spółdzielnia Socjalna Kram wspólnie z uczestnikami Centrum Integracji Społecznej. Kolejne działające na tym terenie spółdzielnie to przykład współdziałania podmiotów ekonomii społecznej z lokalnym samorządem. Spółdzielnia Socjalna Marszewo otrzymała środki z Funduszu Grantowego na projekt dotyczący świadczenia usług w zakresie terenów zielonych. Pomysł zyskał uznanie u władz samorządowych gminy Lwówek Wlkp. Gmina zleciła spółdzielni konkretne usługi, związane z utrzymaniem zieleni miejskiej, tj. wykaszanie trawników, utrzymanie boiska czy poboczy na lokalnych drogach. W lutym 2007 r. powstała Spółdzielnia Socjalna Eko-Farma. Wśród kilku rodzajów działalności, spółdzielnia prowadzi usługi pielęgnacyjne. Członkinie spółdzielni uczestniczyły w kursach branŜowych z zakresu opieki na osobami starszymi i chorymi. Tak przygotowane mogły startować w przetargu zorganizowanym przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy na świadczenie usług pielęgnacyjnych w gminie. Dziś mają dwuletni kontrakt. Spółdzielnia znalazła i zagospodarowała kolejną niszę na lokalnym rynku pracy. Spółdzielnie tylko wtedy będą miały rację bytu, kiedy będą spełniać podstawowy warunek związany z ekonomiką podjętych przez nie zadań. W załoŜeniach, mogą stanowić alternatywne miejsca pracy dla osób wymagający integracji społecznej. Aby zapewnić członkom spółdzielni pracę, spółdzielnie muszą być przedsięwzięciami efektywnymi ekonomicznie. Jednocześnie poniewaŜ członkowie spółdzielni zwykle są osobami, które z róŜnych przyczyn nie radziły sobie na wolnym rynku, stąd waŜne jest, aby przedsięwzięcia ekonomii społecznej były mocno wpisane w lokalny rynek. Łatwiej wówczas utrzymać taką strukturę. Łatwiej takŜe reagować na wszelkie problemy, jakie mogą się pojawić w ich funkcjonowaniu. 15
  16. 16. Poza prowadzeniem działalności stricte gospodarczej spółdzielnia socjalna jest zobowiązana do prowadzenia społecznej reintegracji jej członków, przez co naleŜy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie umiejętności uczestniczenia w Ŝyciu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu. Kolejnym obszarem jest zawodowa reintegracja jej członków, przez co naleŜy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy. Przy czym działania te nie są wykonywane w ramach prowadzonej przez spółdzielnię socjalną działalności gospodarczej. Jednocześnie spółdzielnia socjalna moŜe prowadzić działalność społeczną i oświatowo- kulturalną na rzecz swoich członków oraz ich środowiska lokalnego, a takŜe działalność społecznie uŜyteczną w sferze zadań publicznych określonych w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności poŜytku publicznego i o wolontariacie. Takie usytuowanie spółdzielni socjalnej ułatwia jej funkcjonowanie. Nawiązywanie więzi społecznych i działalność na rzecz lokalnego środowiska pomaga w przedsięwzięciach gospodarczych. Rozeznanie lokalnego otoczenia i zakorzenienie się w nim jest niezbędne dla długofalowej polityki, jaką powinna prowadzić kaŜda spółdzielnia. Pomocą w tym powinno słuŜyć Centrum Ekonomii Społecznej, jak to się działo w przedstawianych gminach, lub inna instytucja wspierająca. Spółdzielnie nie powinny funkcjonować w oderwaniu od innych struktur ekonomii społecznej. Spółdzielnie są najistotniejszym elementem gospodarki społecznej, stwarzają szansę na skuteczne rozwiązywanie problemów osób, które mają największe trudności z funkcjonowaniem w Ŝyciu społecznym i zawodowym, głównie na rynku pracy. CENTRUM EKONOMII SPOŁECZNEJ Kluczowym elementem systemu tworzonego w ramach projektu Ekonomia społeczna w praktyce jest Centrum Ekonomii Społecznej. Instytucja utworzona w ramach projektu Ekonomia społeczna w praktyce, powołana została dla wsparcia rozwoju ekonomii społecznej. W załoŜeniach projektu CES to instytucja pośrednicząca w integracji z rynkiem pracy osób długotrwale bezrobotnych. Jego misją jest wsparcie polskiego modelu 16
  17. 17. gospodarki społecznej poprzez doprowadzenie do integracji społeczno-zawodowej osób długotrwale bezrobotnych. Centrum Ekonomii Społecznej to rodzaj szeroko pojętego inkubatora, który wspiera rozwój wszelkich inicjatyw związanych z gospodarką społeczną. Centrum Ekonomii Społecznej w Kwilczu z filią w Lwówku Wlkp. powstało przy Stowarzyszeniu Regionalny Ośrodek Socjalno-Edukacyjny „Dla Ludzi i Środowiska”. Centrum Ekonomii Społecznej w Kwilczu koncentrowało się na działaniach związanych z budową środowiska przyjaznego ekonomii społecznej. Składało się nań wiele róŜnorodnych działań, wśród których wymienić naleŜy: rozpoznawanie środowiska lokalnego, propagowanie idei partnerstwa lokalnego i dialogu społecznego czy organizowanie spotkań partnerstwa. CES aktywnie uczestniczył w tworzeniu podmiotów ekonomii społecznej. Pracownicy Centrum pomagali zakładać lokalne stowarzyszenia, wspierali powstawanie i rozwój spółdzielni socjalnych, m.in. poprzez konkurs grantowy. Organizowali szkolenia i kursy branŜowe dla osób bezrobotnych i członków spółdzielni socjalnych. Adresatami działań CES były osoby długotrwale bezrobotne oraz przedstawiciele lokalnej społeczności zainteresowani programem gospodarki społecznej. Centrum Ekonomii Społecznej w gminie wiejskiej spełniało funkcję animatora lokalnych działań. W niewielkim stopniu współpracowało z Powiatowym Urzędem Pracy. W zakresie realizacji programu największą rolę w środowisku Kwilcz i Lwówka odegrał Ośrodek Pomocy Społecznej. WaŜna teŜ była rola Centrum Integracji Społecznej. O wiele mniejsze znaczenie niŜ w Poznaniu czy Drezdenku miało ukierunkowywanie beneficjentów na podjęcie pracy w przedsiębiorstwach komercyjnych. WiąŜe się to z mało mobilnym, słabo rozwiniętym rynkiem pracy. Stąd teŜ wynika niewielka rola planowanego pośrednictwa pracy. W tym kontekście natomiast silny nacisk został połoŜony na rozwój róŜnych form przedsiębiorczości społecznej, zwłaszcza spółdzielni socjalnych. Istotne znaczenie ma doradztwo oraz trening w miejscu pracy, przy czym owym „miejscem pracy” jest przede wszystkim prowadzenie działalności gospodarczej w ramach spółdzielni socjalnej. Centrum Ekonomii Społecznej w Kwilczu wpisuje się w działania Stowarzyszenia ROSE prowadzone na rzecz edukacji i aktywizacji w powiecie i gminie. PoniewaŜ osią tych działań jest promocja przedsiębiorczości społecznej w zaniedbanym ekonomicznie regionie, Centrum Ekonomii Społecznej moŜe być silnym narzędziem słuŜącym do umacniania 17
  18. 18. pozycji oraz roli organizacji pozarządowych w procesie budowania lokalnych porozumień i partnerstw. PARTNERSTWO LOKALNE Działania podjęte w lokalnym środowisku wykreowały szeroką współpracę pomiędzy róŜnorodnymi partnerami, którzy wspólnie w sposób systematyczny, trwały planują, projektują, wdraŜają i realizują działania i inicjatywy, związane z szeroko pojętą ekonomią społeczną. Partnerzy uczestniczący na róŜnych etapach realizacji projektu brali udział w kreowaniu wspólnych przedsięwzięć. W ten sposób tworzył się system trwałych więzi i powiązań pomiędzy poszczególnymi organizacjami i instytucjami. Ponadto we współpracę zaangaŜowani zostali partnerzy reprezentujący róŜne sektory, takie jak gospodarka, rynek pracy, kultura, edukacja i opieka społeczna. Partnerzy zainteresowani byli rzeczywistą i efektywną współpracą. Partnerstwo lokalne, które spaja działania na terenie gmin Kwilcz i Lwówek Wlkp., powstawało oddolnie. W gminach Kwilcz i Lwówek Wlkp. proces budowy partnerstwa wyglądał nieco inaczej. Realizacja projektu ESP w Kwilczu rozpoczęła się praktycznie w 2005 r. , kiedy to oficjalnie gmina przystąpiła do Partnerstwa. Tworzenie Partnerstwa lokalnego i spajanie wszystkich podjętych działań we wspólną platformę współpracy to trudny proces. Pierwszym etapem było rozpoznanie środowiska i zidentyfikowanie podmiotów prawnych, lokalne organizacje, liderów, biznes, tudzieŜ lokalne instytucje publiczne. Najprostszym sposobem jest przeprowadzenie diagnozy i analizy lokalnego rynku, tak jak to uczyniono dla gminy Kwilcz. Kolejny etap to był czas animowania lokalnych społeczności. Zarówno w Kwilczu, jak i Lwówku organizowano cotygodniowe spotkania Partnerstwa, przygotowywane przez róŜne podmioty, na początku z aktywnym udziałem gminy. To był czas pracy nad grupami inicjatywnymi i czas tworzenia stowarzyszeń. TakŜe poszukiwanie liderów wokół których koncentrowały się początkowe działania na wioskach. Lider to osoba znacząca w środowisku, która łączy środowisko. I jest osobą na tyle wiarygodną, Ŝe ufa mu lokalna 18
  19. 19. społeczność. W wielu wioskach takimi niekwestionowanymi liderami byli sołtysi (Daleszynek, Wituchowo, Kubowo, Upartowo, Miłostowo, by wymienić tylko niektórych z gminy Kwilcz ), w innych liderzy lokalnych organizacji (Prusim), czy mieszkańcy, którzy dotychczas nie przejawiali większej aktywności (Chudobczyce, Mościejewo). WaŜnym momentem dla lokalnej społeczności w procesie budowania partnerstwa były wspólne projekty i programy. W Lwówku np. sieć partnerów przygotowała wspólny wniosek do Funduszu Inicjatyw Obywatelskich Otrzymane wsparcie zaowocowało wspólnym programem, w który zaangaŜowane zostały organizacje pozarządowe, spółdzielnie, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Dom Kultury, sołectwa. Dla Partnerstwa istotne jest takŜe tworzenie obszarów współpracy czy tworzenie wewnętrznego rynku usług. Ten aspekt został szerzej opisany przy spółdzielniach. PRAWODAWSTWO ZWIĄZANE Z EKONOMIĄ SPOŁECZNĄ UWAGI DOTYCZĄCE ZMIAN W ZAKRESIE ROZWOJU INICJATYW EKONOMII SPOŁECZNEJ W ostatnich latach nastąpił powaŜny postęp w zakresie rozwoju inicjatyw ekonomii społecznej organizacji pozarządowych, spółdzielni socjalnych i innych form aktywnej integracji. Przede wszystkim powstały podstawowe ramy prawne dla podejmowanych inicjatyw i rozwoju alternatywnych form przedsiębiorczości. Ekonomia społeczna w Polsce ma dobre podwaliny. WaŜne jest jednak, aby istniejące prawo odpowiednio zmieniać. Dla kolejnych nowelizacji warto rozwaŜyć następujące sugestie, wypracowane w trakcie wdraŜania projektu „Ekonomia społeczna w praktyce”. Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności poŜytku publicznego i wolontariacie Dz. U. 2003, nr 96, poz. 873 Pierwszą, istotną ustawą, która buduje podwaliny pod partnerstwo jest Ustawa o Działalności PoŜytku Publicznego i Wolontariacie. Traktuje się ją jak swoistego rodzaju konstytucję dla organizacji obywatelskich. Ustawa określa zasady funkcjonowania organizacji, współpracy z samorządem, kwestie wolontariatu itd. To, co powinno być 19
  20. 20. zmienione w odniesieniu do organizacji, wiąŜe się z księgowością. Jest sprawą oczywistą, Ŝe w przypadku organizacji pozarządowych w zakresie finansów musi być pełna przejrzystość. Sięganie po środki zewnętrzne oznacza często wiele dodatkowych procedur. Niemniej jednak, wydaje się zasadnym rozwaŜenie moŜliwości, aby organizacje, które rozpoczynają działalność lub ich budŜety są w skali roku niewielkie, rzędu np. kilkuset złotych czy kilku tysięcy, nie musiały prowadzić pełnej księgowości. Organizacje w większym stopniu teŜ powinny mieć moŜliwość dysponowania kapitałem i pozyskiwania środków na projekty inwestycyjne. Bez stałej infrastruktury, na bazie której moŜna tworzyć długofalową politykę, organizacje będą uzaleŜnione od projektów, od okazjonalnego finansowania. Aby stowarzyszenia czy fundacje mogły funkcjonować w obszarze ekonomii społecznej muszą dysponować kapitałem. Tylko wtedy będą równorzędnym partnerem dla innych podmiotów, w tym administracji lokalnej. SPÓŁDZIELNIE Ustawa z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych Dz. U 2006, nr 94, poz.651 Dla rozwoju ekonomii społecznej najistotniejsza jest ustawa o spółdzielniach socjalnych z 2006 r. Tworzenie spółdzielni socjalnych ma na celu aktywizację zawodową i ułatwienie zaistnienia na rynku pracy bezrobotnych. Spółdzielczość socjalna nie tylko wpisuje się w politykę walki z bezrobociem, ale stanowi takŜe istotny element ruchu spółdzielczego a zarazem stanowi jeden z waŜniejszych komponentów światowej gospodarki, który nie tylko spełnia waŜną rolę gospodarczą, ale teŜ wiele funkcji społecznych. Ustawa wpisuje się w realizację załoŜeń Strategii Lizbońskiej oraz wspólnotowego programu przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Po blisko dwóch latach wdraŜania Ustawa o spółdzielniach socjalnych wymaga stosownych zmian. 1. zwiększenie liczby członków, którzy nie naleŜą do grup mogących załoŜyć spółdzielnię. Ustawa dopuszcza moŜliwość zatrudnienia osób o niezbędnych kwalifikacjach do prowadzenia działalności spółdzielni przy relacji 1:5 (1 „specjalista” na 5 członków spółdzielni). Wydaje się jednak, Ŝe wzorem chociaŜby 20
  21. 21. spółdzielni włoskich naleŜy zwiększyć liczbę osób, których nie dotyczy problem wykluczenia. Optymalnym wydają się proporcje 50:50. 2. Zmiana sposobu pozyskiwania środków przeznaczonych na rozpoczęcie działalności gospodarczej przez spółdzielnie. Środki na rozpoczęcie działalności powinny być kierowane na podmiot prawny, a nie na poszczególnych członków. WiąŜe się to chociaŜby z przygotowaniem spójnego biznesplanu przez członków spółdzielni. 3. stworzenie mechanizmu zabezpieczenia środków z dotacji z PUP, np. poprzez utworzenie funduszu poręczeniowo-gwarancyjnego. Nie moŜna od osób zakładających spółdzielnię oczekiwać, iŜ będą dysponować stosownym majątkiem, koniecznym do zabezpieczenia dotacji na rozpoczęcie działalności. Bez stworzenia odpowiedniego mechanizmu dobry skądinąd zapis wspierania spółdzielni socjalnych pozostanie nie w pełni wykorzystany. Nie kaŜdy PUP podejmie ryzyko, aby wystarczającym zabezpieczeniem był np. weksel in blanco. Zmiana sposobu zabezpieczenia środków przeznaczonych na rozpoczęcie działalności gospodarczej przez spółdzielnie wydaje się być niezbędna. 4. ujednolicenie regulacji w PUP dotyczących przyznawania środków z PUP. We wszystkich Powiatowych Urzędach Pracy powinny obowiązywać jednakowe regulaminy, wzory dokumentów, biznes planu czy wniosku. 5. Opracowanie i wdroŜenie systemu szkoleń dla wszystkich PUP dotyczących ekonomii społecznej. Wszystkie Urzędy Pracy powinny przejść szkolenia dotyczące ekonomii społecznej. Przy czym tego typu szkolenia powinny być przeprowadzone przez praktyków. CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ USTAWA z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym Dz. U. 2003, nr 122, poz. 1143 USTAWA z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu socjalnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw Dz. U. 2007, nr 115, poz. 793 21
  22. 22. Kolejnym, niezwykle waŜnym aktem prawnym dla działalności i moŜliwości podejmowania przedsięwzięć w zakresie ekonomii społecznej w Polsce jest ustawa o Zatrudnieniu Socjalnym, przyjęta przez Sejm w czerwcu 2003 roku. Odpowiada ona na problemy wykluczenia spowodowanego niskim poziomem edukacji. Ustawa o Zatrudnieniu Socjalnym pozwala tworzyć Centra Integracji Społecznej (CIS), które są nową formą przedsięwzięć ekonomii społecznej, oraz Kluby Integracji Społecznej. Ostatnia nowelizacja ułatwiła działanie Centrum. Jednak z doświadczeń blisko 3-letniego prowadzenia CIS wydaje nam się, iŜ pewnych zmian wymaga: 1. Sposób kierowania do CIS – naleŜy ułatwić bezpośrednie kierowanie przez PUP oraz organizację prowadzącą CIS. Dziś sposób kierowania przez ośrodki pomocy społecznej sprawia, Ŝe w niektórych sytuacjach czas skierowania do CIS jest zbyt wydłuŜany. 2. Finansowanie – podstawowym problemem dla małych CISów, takich jak prowadzony w Kwilczu, jest sposób finansowania. Ustawa wskazuje, Ŝe utrzymanie Centrum jest obligatoryjne dla gmin. Trudno jednak w małych biednych gminach utrzymać stosunkowo kosztowny program. NaleŜy rozwaŜyć częściowe finansowanie działalności CIS ze środków Funduszu Pracy. 3. MoŜliwość wykorzystywania majątku ANR (tereny popegeerowskie). W Ustawie o zatrudnieniu socjalnym z 2003 r. zapisana została moŜliwość przekazywania przez Agencję Nieruchomości Rolnych majątku na rzecz Centrum. Niestety w nowelizacji z 2005 r. ten zapis usunięto. W ten sposób ograniczono moŜliwości rozwoju Centrów na terenach wiejskich. Przykład CIS prowadzonego w Kwilczu – stowarzyszenie nie dysponowało odpowiednią bazą na organizację Centrum, gmina nie ma majątku trwałego, który mogłaby przekazać na cele związane z reintegracją społeczną i zawodową. Jednocześnie w gminie jest szereg obiektów popegeerowskich, niezagospodarowanych, które z całą pewnością moŜna by przeznaczyć na budowę zaplecza dla CIS, chociaŜby na warsztaty. Nasze rozmowy z Agencją w 2005 r. nie przyniosły Ŝadnego rezultatu. W ten sposób majątek popegeerowski, który mógłby słuŜyć lokalnej społeczności, albo dewastowany niszczeje, albo sprzedawany prywatnym właścicielom. A mieszkańcy terenów popegeerowskich, o których w dobie przemian po prostu zapomniano, zostają po raz kolejny pozbawieni swojej szansy. W przypadku Kwilcza więcej odwagi wykazało PKP, które oddało w 22
  23. 23. dzierŜawę stary nieuŜytkowany dworzec. Wydaje się jednak wartym rozwaŜenia, aby inicjatywy ekonomii społecznej miały łatwiejszy dostęp do obiektów i majątku trwałego. Bez takiego kapitału nie ma szans na faktyczny rozwój gospodarki społecznej. Z punktu widzenia problemu bezrobocia, na szczególną uwagę zasługuje takŜe Ustawa o Promocji Zatrudnienia i Instytucjach Rynku Pracy. Zasadniczym celem tego aktu prawnego jest regulacja zasad tworzenia partnerstw lokalnych jako instytucji realizujących inicjatywy partnerów rynku pracy. Ustawa ta określa takŜe zasady zlecania zadań publicznych słuŜbom zatrudnienia, organizacjom pozarządowym, instytucjom samorządowym, związkom zawodowym oraz organizacjom pracodawców. Ustawa ta po raz pierwszy wprowadziła nową instytucję aktywizacji bezrobotnych, jaką jest spółdzielnia socjalna. Z tą ustawą powiązanych jest wiele działań związanych z obszarem ekonomii społecznej. PODSUMOWANIE Związki ekonomii społecznej występujące pomiędzy podmiotami ją tworzącymi Działania podejmowane w trakcie realizacji programu Ekonomia Społeczne w Praktyce doprowadziły do powstawania wielu nowych organizacji, których głównym celem jest pobudzenie aktywności lokalnych społeczności w zakresie ekonomii społecznej. Powstawały one z przekonania, Ŝe jedynie aktywna postawa mieszkańców moŜe zmienić oblicze polskiej wsi, szczególnie tej, na której odcisnęło się piętno wsi popegeerowskiej, zaniedbanej przez szereg lat, z mieszkańcami nieporadnymi z wyuczoną bezradnością, o niskim poziomie wykształcenia, o wysokiej stopie bezrobocia, o wysokim odsetku mieszkańców korzystających z pomocy Ośrodków Pomocy Społecznej, starzejącej się. Jest to pierwszy krok na drodze do zbudowania społeczeństwa aktywnego, dbającego o swoje interesy, mającego świadomość zachodzących zmian społeczno-ekonomicznych i chcącego mieć na nie wpływ. 23
  24. 24. Działania podejmowane przez poszczególne organizacje znakomicie wpisują się w ramy ekonomii społecznej szeroko rozumianej, nie tylko jako działania ściśle gospodarcze, ale ukazujące konieczność zdobywania coraz to nowych umiejętności i wiedzy ogólnej, rozwijające wraŜliwość społeczną poprzez pomoc dobrosąsiedzką, wychodzące naprzeciw potrzebom osób niepełnosprawnych i starszych, a wreszcie działania o charakterze kulturalnym, sportowym i rekreacyjnym, rozwoju tradycji regionalnych i lokalnych. Dopiero wówczas moŜna powiedzieć o sukcesie w budowaniu ekonomii społecznej, kiedy wszystkie te działania będą prowadzone równocześnie. Dlatego tak waŜny jest element współpracy, wymiany doświadczeń i wspólnego uczenia się jak największej liczby podmiotów tworzących całość społeczności lokalnej, przychylność i aktywny udział w tych działaniach samorządu lokalnego, i władz gminy jest niezmiernie waŜny. MoŜe mieć decydujący wpływ na powstawanie partnerstwa lokalnego, skupiającego się na tym, co dzieje się na terenie gminy, ewentualnie gminy sąsiedniej powiązanej najróŜnorodniejszymi uwarunkowaniami (dogodna komunikacja, związki tradycyjne, podobne problemy do rozwiązania itp.). Współdziałanie poszczególnych organizacji poprzez zlecanie sobie wzajemnie prac, wykonywanie prac społecznie uŜytecznych na zlecenie jednostek samorządu terytorialnego, czynny udział w organizowaniu imprez o znaczeniu lokalnym i gminnym, organizowanie wspólnego wypoczynku, spotkań integracyjnych, imprez sportowych czy tez szkoleń. Powstawanie nowych podmiotów ekonomii społecznej takich jak spółdzielnie socjalne czy teŜ przedsiębiorstwa społeczne, pomaga rozwiązywać problemy związane z bezrobociem i marginalizacją tej części społeczeństwa, która jest mniej zaradna i nie potrafiąca dać sobie rady w zmieniającej się rzeczywistości. Takie działania wzmacniają społeczność lokalną, wytwarza się więź pomiędzy mieszkańcami (patriotyzm lokalny w dobrym tego słowa znaczeniu), ale równieŜ powodują wzrost gospodarczy gminy i bogacenie się społeczeństwa, a co za tym idzie - rozwój całej społeczności lokalnej. Tak utworzony model zachowujący standardy działania i zarządzania moŜna z powodzeniem replikować w inne regiony kraju. 24

×