Proba konstrukcji pojecia znaczenia

1,359 views

Published on

- cechy kognitywnych ujęć języka
- wybrane zagadnienia ujęć kognitywnych– kategoryzacje i rozwój mowy u dzieci
- próba syntezy ujęć społecznych i kognitywnych
- koncepcja Michaela Tomasello

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Proba konstrukcji pojecia znaczenia

  1. 1. Próba konstrukcji pojęcia znaczenia Ujęcie kognitywne Barbara Konat Zakład Epistemologii i Kognitywistyki, Instytut Filozofii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Poznań 05.11.08
  2. 2. Struktura prezentacji <ul><li>1. Ustalenia wyjściowe </li></ul><ul><li>- cechy kognitywnych ujęć języka </li></ul><ul><li>- wybrane zagadnienia ujęć kognitywnych– kategoryzacje i rozwój mowy u dzieci </li></ul><ul><li>- próba syntezy ujęć społecznych i kognitywnych </li></ul><ul><li>- koncepcja Michaela Tomasello </li></ul><ul><li>2. Zarys projektowanej rozprawy doktorskiej </li></ul><ul><li>- wspólne a osobiste obszary znaczeń </li></ul><ul><li>- zastosowanie koncepcji Tomasello </li></ul>
  3. 3. Punkt wyjścia <ul><li>Znaczenie komunikatu jako kompleks poznawczy Próba syntezy na podstawie wybranych koncepcji z językoznawstwa kognitywnego </li></ul>
  4. 4. Językoznawstwo kognitywne a wybrane koncepcje filozofii języka <ul><li>Podstawy semantyki Gottloba Fregego a językoznawcze ujęcie znaczenia </li></ul><ul><li>Koncepcja języka w „Traktacie logiczno-filozoficznym” Ludwiga Wittgensteina </li></ul><ul><li>Teoria podobieństw rodzinnych oraz pragmatyczna koncepcja znaczenia w późnej filozofii Ludwiga Wittgensteina jako inspiracje dla językoznawstwa kognitywnego </li></ul>
  5. 5. Językoznawstwo kognitywne a formalne Nabywanie mowy u dzieci, metafory a poznanie, kategoryzacje… Syntaks, językoznawstwo komparatywne (poszukuje wspólnych wzorców) Najważniejsze dla badań Oparta na ogólnych zdolnościach poznawczych Wrodzony moduł językowy (LAD) Akwizycja języka Nie przesądza się o istnieniu „rdzenia” językowego. Możliwa do opisania – to zespół reguł (i reguł przepisywania) Istota języka Związek języka z procesami poznawczymi, konieczność współpracy z naukami o poznaniu Autonomia języka (oraz wzajemna niezależność syntaktyki i semantyki) Język a poznanie Językoznawstwo kognitywne (Lakoff, Langacker, Tomasello) Gramatyka generatywna (Chomsky)
  6. 6. Ogólne założenia językoznawstwa kognitywnego <ul><li>Teza generalizacji ( Generalization Commitment ) </li></ul><ul><li>Teza kognitywna ( Cognitive Commitment ) </li></ul>
  7. 7. Teza generalizacji <ul><li>Definiuje nurt językoznawstwa empirycznego </li></ul><ul><li>Zakłada możliwość wskazania ogólnych zasad rządzących wszystkimi aspektami języka ( w syntaktyce, pragmatyce, semantyce, fonetyce itd… ) [Lakoff] </li></ul>
  8. 8. Teza kognitywna <ul><li>Uzupełnienie tezy generalizacji o założenie związków języka z poznaniem </li></ul><ul><li>Wynika z niej konieczność uzgadniania wyników badań nad językiem z badaniami z dziedzin zajmujących się poznaniem </li></ul>
  9. 9. Językoznawstwo a kognitywistyka <ul><li>Tak jak powstanie kognitywistyki łączy się ze stwierdzeniem, iż procesy poznawcze są tak skomplikowane i wielowymiarowe, że potrzeba współpracy wielu nauk, aby podjąć próbę ich opisu, tak językoznawstwo kognitywne narodziło się ze stwierdzenia, że język jest tak złożonym procesem, że opisanie go w dziedzinie jednej nauki jest niemożliwe. Stąd konieczność współpracy wielu nauk, wzajemne uzgadnianie i kontrolowanie wyników. Przyjmuje się, że osiągnięty w ten sposób efekt synergii istotnie przyczyni się do rozwoju językoznawstwa kognitywnego w ogóle, a semantyki kognitywnej w szczególności. </li></ul>
  10. 10. Wybrane obszary badań <ul><li>Kategorie w ujęciu kognitywnym (od Eleanor Rosch) </li></ul><ul><li>Metafory w ujęciu Lakoffa i Johnsona (rozwijane np. przez Gibbsa i Colstona w eksperymentach) </li></ul><ul><li>Badania nad akwizycją języka u dzieci (od Piageta do Tomasello) </li></ul>
  11. 11. Wybrane obszary badań <ul><li>Kategorie w ujęciu kognitywnym (od Eleanor Rosch) </li></ul><ul><li>Metafory w ujęciu Lakoffa i Johnsona (rozwijane np. przez Gibbsa i Colstona w eksperymentach) </li></ul><ul><li>Badania nad akwizycją języka u dzieci (od Piageta do Tomasello ) </li></ul>
  12. 12. Kategoryzacje <ul><li>Pojęcie „kategorii” w ujęciu kognitywnym </li></ul><ul><li>Zasady rządzące kategoryzacją </li></ul><ul><li>Wymiar pionowy kategorii </li></ul><ul><li>Wymiar poziomy kategorii </li></ul>
  13. 13. Zasady rządzące kategoryzacją <ul><li>Umiejętność kategoryzowania przysługuje nie tylko ludziom </li></ul><ul><li>Jest ugruntowana ewolucyjnie (przystosowawczo, zgodnie z zasadą ekonomii poznawczej) </li></ul><ul><li>Kategorie językowe nie respektują zasady klasycznie rozumianej taksonomii, a także Arystotelejskiego zestawu cech koniecznych i wystarczających – są rozmyte </li></ul><ul><li>powstawanie kategorii językowych wykazuje wyraźne związki z procesami poznawczymi, co potwierdza zasady: generalizacji i kognitywną </li></ul>
  14. 14. Podobieństwa rodzinne <ul><li>Zasada występowania podobieństw rodzinnych </li></ul><ul><li>Gra </li></ul>
  15. 15. Centralność a peryferyjność Występowanie podobieństw rodzinnych w kategorii „filiżanka”
  16. 16. Struktura pionowa kategorii Na przykładzie kategorii „zastawa stołowa” w języku angielskim.
  17. 17. Struktura pozioma kategorii Na przykładzie kategorii „transport osób” w języku polskim.
  18. 18. Struktura pozioma Na przykładzie kategorii „ptaki” w języku polskim.
  19. 19. Rozwój mowy u dzieci <ul><li>Rozwój języka u dzieci </li></ul><ul><li>Hipotezy objaśniające mechanizmy rozwoju języka u dzieci </li></ul><ul><li>Hipoteza wrodzoności </li></ul><ul><li>Stadia rozwoju mowy u dziecka </li></ul>
  20. 20. Michael Tomasello <ul><li>Podłoże biologiczno – ewolucyjne </li></ul><ul><li>Kulturowe – „dziedziczenie kulturowe przez transmisję” </li></ul><ul><li>Język rozwijany w interakcjach społecznych, rozumianych głównie jako interakcje dwóch osób </li></ul>
  21. 21. Rozwój mowy u dzieci a koncepcje językoznawstwa kognitywnego <ul><li>Koncepcja socjo–kognitywna akwizycji języka </li></ul><ul><li>Wpływ użycia języka na semantykę </li></ul><ul><li>Udział mechanizmów poznawczych i społecznych w procesach językowych. </li></ul><ul><li>Społeczny i komunikacyjny aspekt języka </li></ul>
  22. 22. Propozycja uzupełnionego modelu znaczenia <ul><li>Relacja między światem a językiem w ujęciu językoznawstwa kognitywnego </li></ul><ul><li>Wątpliwości i ograniczenia takiego ujęcia </li></ul><ul><li>Propozycja modelu uzupełnionego </li></ul>
  23. 23. Syntetyczne ujęcie znaczenia - zarys
  24. 24. Planowane rozwinięcie tematyki znaczenia <ul><li>Znaczenie wspólne a znaczenie osobiste -problem nieistniejący czy trywialny? </li></ul>
  25. 25. <ul><li>Rysunek psów bernardynów </li></ul>
  26. 26. <ul><li>Znaczenie wspólne a znaczenie osobiste. Biologiczne, kognitywne i społeczne poziomy tworzenia i odbioru komunikatu </li></ul>
  27. 27. Planowane rozwinięcie tematyki znaczenia <ul><li>Takie syntetyczne ujęcie prezentuje Michael Tomasello </li></ul><ul><li>Constructing a Language. A usage-based theory of language aqusition. </li></ul><ul><li>Harvard University Press 2005 </li></ul><ul><li>Badania w Instytucie Maxa Plancka w Lipsku </li></ul>
  28. 28. Literatura <ul><li>Tomasello Michael „Kulturowe źródła ludzkiego poznawania” </li></ul><ul><li>Tomasello Michael „Constructing a Language. A usage- based Theory of language aquisition” </li></ul><ul><li>Evans Vyvyan, Green Melanie „Cognitive Linguistics. An introduction” </li></ul><ul><li>Rosch Eleanor „ Zasady kategoryzacji ” </li></ul>
  29. 29. Literatura cd. <ul><li>Literatura </li></ul><ul><li>1. Chomsky Noam, Current Issues In Linguistic Theory , Mouton, Paryż 1970 </li></ul><ul><li>2. Dirven Rene, Verspoor Marjolijn, Cognitive Exploration of Language and Linguistics , John Benjamins Pub Co, Londyn 2004 </li></ul><ul><li>3. Evans Vyvyan, Green Melanie, Cognitive Linguistics. An Introduction , Edinburgh University Press, Edinburgh 2007 </li></ul><ul><li>4. Fromkin Victoria, Rodman Robert, Nina Hyams, An Introduction to Language , Thomson Wadsworth, Boston 2007 </li></ul><ul><li>5. Gibbs, Raymond W. Jr., Colston Herbert L.; The cognitive psychological reality of image schemas and their transformations; [w:] Cognitive linguistics: basic readings , Berlin/Nowy Jork 2006 </li></ul><ul><li>6. Knowles Murray, Moon Rosamund; Introducing Metaphor , London/New York 2006 </li></ul><ul><li>7. Lakoff George, Cognitive versus generative linguistics: how commitments influence results, [w:] Language &Communication, tom 11, nr 1-2, s. 53-62, Pergamon Press 1991 </li></ul><ul><li>8. Lakoff George, Johnson Mark Metafory w naszym życiu , Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1988 </li></ul><ul><li>9. Rosch Eleanor, Zasady kategoryzacji , [w:] Entolingwistyka 17, Lublin 2005 </li></ul><ul><li>10. Tomasello Michael Kulturowe źródła ludzkiego poznawania , PIW 2002 </li></ul><ul><li>11. Tomasello Michael, Constructing a language. A usage-based theory of language aquisition . OUP, 2003 </li></ul>

×