Językoznawstwo a filozofia nauki.Zaproszenie do dyskusji<br />Barbara Konat<br />Zakład Epistemologii i Kognitywistyki<br ...
Wstęp<br />1) Przypomnienie wybranych koncepcji klasycznej filozofii nauki<br />Zarys<br />Pogląd na założenia ontologiczn...
Cele<br />Wystąpienia: Prezentacja narzędzi metodologicznych przydatnych w analizie językoznawstwa<br />Dyskusji: <br />Us...
Możemy porozmawiać również o …<br />Statusie językoznawstw(a) jako nauk(i)<br />Specyfice humanistyki a przyrodoznawstwa <...
Pojęcia<br />Na potrzeby prezentacji przyjmujemy<br />1) Założenia filozoficzne = założenia metafizyczne= założenia ontolo...
Część IPrzypomnienie kilku klasyków filozofii nauki.<br />
Poglądy na rolę filozofii w nauce<br />Neopozytywizm: zdania metafizyki są nonsensowne (lub bezsensowne)<br />Kryteria sen...
K. R. Popper<br />„rehabilitacja” założeń metafizycznych<br />Krytyka neopozytywizmu:<br />Wiara w bezzałożeniowość<br />K...
T. Kuhn - Paradygmat<br />1) zbiór symbolicznych generalizacji (praw nauki);<br />2) system wartości teoretycznych, metodo...
Rola założeń metafizycznych:<br />Deskryptywna: gdy w opisie i wyjaśnianiu zjawisk przyjmuje się pewną ogólną własność świ...
„Uzasadnienie istnienia bądź nieistnienia pewnych specyficznych, a ważnych dla teorii obiektów stanowiących przedmiot bada...
Wartościująca: czego, „nie warto” badać
Muszyński 2006</li></li></ul><li>Część 2<br />Założenia ontologiczne według Idealizacyjnej Teorii Nauki Leszka Nowaka<br />
Metoda - idealizacyjna teoria naukiZałożenia wyjściowe	<br />Według idealizacyjnej teorii nauki, rolą filozofa jest uświad...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiZałożenia wyjściowe - przykład	<br />Czynniki wywierające wpływ na swobodny spadek ciał...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiZałożenia wyjściowe <br />Pierwotnie rzeczywistość badana przez fizyka zakładała dwa cz...
Pojęcia ITN<br />Czynnik (wielkość)<br />Wpływ czynnika<br />Struktura esencjalna<br />Struktura nomologiczna<br />
Pojęcia pierwotne ITN<br />Pojęcie czynnika (wielkości)<br />„Z grubsza biorąc czynnik utożsamiać można z cechą przysługuj...
Zbiór przedmiotów charakteryzowanych przez daną wielkość nazywamy zasięgiem tej wielkości (BK – na przykład zasięgiem czyn...
Struktura esencjalna czynników<br />:	(k)	H<br />	(k-1)	H, pk<br />	………………...<br />	(1)	H, pk, p2	(0)	H, pk, p2, p1<br />
Struktura nomologiczna<br />Zależność a prawidłowość<br />„Prawidłowość to zależność danej wielkości od czynnika dlań głów...
Język nauki a typy ontologiczne<br />Str 111 – dłuższy cytat<br />„Przyjąwszy określony język, podmiot nasz [badacz – BK] ...
Język a typy ontologiczne<br />(U1, … , Ui; V1, … , Vz)<br />Reizm<br />(R; V1, … , Vz)<br />Substancjalizm mnogościowy<br...
Perspektywa ontologiczna<br />1) Klasyfikujące zasady stratyfikacji esencjalnej mają postać<br />Wielkości typu L są istot...
Perspektywa ontologiczna<br />2) Klasyfikujące zasady stratyfikacji esencjalnej mają postać<br />Dla wielkości typu K czyn...
Zasady stratyfikacji wyznaczają system czynników dla wyróżnionej klasy wielkości<br />I. A1, … , Ak<br />II. B1, … , Bn<br...
Perspektywa ontologiczna<br />Pozytywne zasady związków ontologicznych mają postać:<br />3) dla każdej wielkości typu K is...
Perspektywa ontologiczna<br />Zasady stratyfikacji esencjalnej wraz z zasadami związków ontologicznych stanowią perspektyw...
Dalsze możliwości, jakie daje ITN<br />Porównanie określonych koncepcji pod kątem założeń ontologicznych<br />Interdyscpli...
Interdyscyplinarność<br />Program P1:<br />G<br />G, q<br />Program P2<br />I<br />I, r<br />Pełen program P<br />H,<br />...
Na koniec – odrzucona propozycja<br />Tezy wczesnego Chomsky’ego - Założenia idealizujące<br />Gramatyka i semantyka to os...
Dziękuję za uwagę.<br />Zapraszam do pytań i wniosków <br />
Założenia ontologiczne w językoznawstwie kognitywnym i generatywnym<br />
Appendix<br />Naukowość a zmatematyzowanie (Such)<br />Prawo Zipfa (za Muszyński 2006) – „zależność między częstością wyst...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiCzynnik określany, czynnik główny, czynniki uboczne <br />Czynnik określany (F)– ustalo...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacja i konkretyzacja<br />Przy przyjęciu, że dla czynnika F czynnik H1 jest czyn...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacja i konkretyzacja<br />Uchylając założenia idealizujące H2 (x) = 0 i H3 (x) =...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacja i konkretyzacja<br />Twierdzenie (t2) zawiera jedną konkretyzację H2 (x) ≠ ...
Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacyjna teoria nauki - podsumowanie	<br />W ITN teoria naukowa to właśnie ciąg tw...
Językoznawstwo kognitywne i generatywne w kontekście idealizacyjnej teorii nauki
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Językoznawstwo kognitywne i generatywne w kontekście idealizacyjnej teorii nauki

1,867 views

Published on

Prezentacja jest wstępem do dyskusji, która odbyła się 17.03.2011 w Instytucie Językoznawstwa UAM w Poznaniu. W dyskusji uczestniczyli pracownicy i doktoranci Instytutu Językoznawstwa oraz Instytutu Filozofii UAM. Celem dyskusji było ustalenie metodologicznych różnic między językoznawstwem kognitywnym a generatywnym, ze szczególnym uwzględnieniem różnic w perspektywie ontologicznej.

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,867
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Językoznawstwo kognitywne i generatywne w kontekście idealizacyjnej teorii nauki

  1. 1. Językoznawstwo a filozofia nauki.Zaproszenie do dyskusji<br />Barbara Konat<br />Zakład Epistemologii i Kognitywistyki<br />Instytut Filozofii UAM<br />Poznań 17.03.2011<br />
  2. 2. Wstęp<br />1) Przypomnienie wybranych koncepcji klasycznej filozofii nauki<br />Zarys<br />Pogląd na założenia ontologiczne<br />2) Idealizacyjna Teoria Nauki (ITN)<br />Założenia wstępne<br />Podstawowe pojęcia<br />Perspektywa ontologiczna<br /><ul><li>Dyskusja</li></li></ul><li>Inter/multidyscyplinarnośćjęzykoznawstwa<br />
  3. 3.
  4. 4. Cele<br />Wystąpienia: Prezentacja narzędzi metodologicznych przydatnych w analizie językoznawstwa<br />Dyskusji: <br />Ustalenie różnic w perspektywie ontologicznej językoznawstwa kognitywnego i generatywnego<br />Badań: „An impartial assessment of their metatheoretical assumptions is welcome and may pave the way to synthetic theories of language, incorporating important insights from both sides of the barricade. „<br />
  5. 5. Możemy porozmawiać również o …<br />Statusie językoznawstw(a) jako nauk(i)<br />Specyfice humanistyki a przyrodoznawstwa <br />Problemie qualiów w naukach o umyśle<br />itp.<br />
  6. 6. Pojęcia<br />Na potrzeby prezentacji przyjmujemy<br />1) Założenia filozoficzne = założenia metafizyczne= założenia ontologiczne<br />Metafizyka, ontologia: Co istnieje? Teoria bytu.<br />2) Filozofia nauki = metodologia = badania metateoretyczne<br />
  7. 7. Część IPrzypomnienie kilku klasyków filozofii nauki.<br />
  8. 8. Poglądy na rolę filozofii w nauce<br />Neopozytywizm: zdania metafizyki są nonsensowne (lub bezsensowne)<br />Kryteria sensowności zdań<br />Pozostałe do dziś kryteria naukowości:<br />Intersubiektywnej komunikowalności<br />Intersubiektywnej sprawdzalności<br />Kryterium demarkacji (czyli deskryptywna i preskryptywna rola powyższych)<br />(Muszyński, 2006)<br />
  9. 9. K. R. Popper<br />„rehabilitacja” założeń metafizycznych<br />Krytyka neopozytywizmu:<br />Wiara w bezzałożeniowość<br />Kumulatywny charakter wiedzy<br /> Zdania obserwacyjne nie istnieją<br />Każde zdanie jest „teoretycznie obciążone”<br />Uzależnienie od przyrządów<br />Uzależnienie od aparatu pojęciowego<br />Argument z ludzkiej percepcji<br />
  10. 10. T. Kuhn - Paradygmat<br />1) zbiór symbolicznych generalizacji (praw nauki);<br />2) system wartości teoretycznych, metodologicznych;<br />3) zbiór technik podzielanych przez członków wspólnoty naukowej;<br />4) zbiór założeń metafizycznych<br />
  11. 11. Rola założeń metafizycznych:<br />Deskryptywna: gdy w opisie i wyjaśnianiu zjawisk przyjmuje się pewną ogólną własność świata. Np.<br />Realizm ontologiczny: <br />Język naturalny jest ponadjednostkową instytucją społeczną (de Saussure)<br />Język jest bytem idealnym, platońskim (Katz)<br />Nominalizm: <br />istnieją tylko byty jednostkowe (w praktyce: konieczność badania idiolektów)<br />Muszyński 2006<br />
  12. 12. „Uzasadnienie istnienia bądź nieistnienia pewnych specyficznych, a ważnych dla teorii obiektów stanowiących przedmiot badań tej teorii zazwyczaj uzasadniane jest za pomocą argumentów pozaempirycznych, spekulatywnych, wymagających powołania się na tezy określonego stanowiska filozoficznego. Sformułowane tak teorie nie muszą zawierać, i zwykle nie zawierają takich odwołań, ale funkcjonują w danym paradygmacie w ramach którego teoria została sformułowana”<br /><ul><li>Muszyński 2006</li></li></ul><li>Rola założeń metafizycznych<br /><ul><li>Heurystyczna: dostarczają metafor będących źródłem hipotez, które można badać
  13. 13. Wartościująca: czego, „nie warto” badać
  14. 14. Muszyński 2006</li></li></ul><li>Część 2<br />Założenia ontologiczne według Idealizacyjnej Teorii Nauki Leszka Nowaka<br />
  15. 15. Metoda - idealizacyjna teoria naukiZałożenia wyjściowe <br />Według idealizacyjnej teorii nauki, rolą filozofa jest uświadamianie naukowcom struktury ich postępowania badawczego (Klawiter & Łastowski, 2010). Podobnie jak pan Jourdain w Molierowskim „Mieszczaninie szlachcicem” nie wiedział, że mówi prozą, tak naukowcy z różnych dziedzin pracują w ramach teorii idealizacyjnych nie zdając sobie z tego sprawy. <br />
  16. 16. Metoda - idealizacyjna teoria naukiZałożenia wyjściowe - przykład <br />Czynniki wywierające wpływ na swobodny spadek ciała<br />c – ciężar danego ciała<br />R – opór powietrza<br />Zakładamy zatem, że R=0<br />
  17. 17. Metoda - idealizacyjna teoria naukiZałożenia wyjściowe <br />Pierwotnie rzeczywistość badana przez fizyka zakładała dwa czynniki:<br />c, R<br />Kiedy przyjmuje założenie pomijające R, rzeczywistość badana zawiera tylko jeden czynnik, za to najistotniejszy<br />c<br />Uproszczenie ma zatem postać:<br /> (1) c R=0 <br /> (0) c, R<br />Wpływ najistotniejszego czynnika na zjawisko badane:<br />FS = c <br />(gdzie FS to siła przyłożona do ciała swobodnie spadającego)<br />
  18. 18. Pojęcia ITN<br />Czynnik (wielkość)<br />Wpływ czynnika<br />Struktura esencjalna<br />Struktura nomologiczna<br />
  19. 19. Pojęcia pierwotne ITN<br />Pojęcie czynnika (wielkości)<br />„Z grubsza biorąc czynnik utożsamiać można z cechą przysługującą przedmiotom w określonych natężeniach” Nowak 1976, 32<br />Pojęcie wpływu jednego czynnika na drugi<br />
  20. 20. Zbiór przedmiotów charakteryzowanych przez daną wielkość nazywamy zasięgiem tej wielkości (BK – na przykład zasięgiem czynnika „liczba liter” jest zbiór wyrazów.) Przykładem zasięgu czynnika „temperatura” jest zbiór ciał stałych<br />Pojęcie wpływuwyrażane jest przez zwrot: „czynnik A wpływa na czynnik B w zakresie Z” gdzie Z to podzbiór zasięgu wielkości B. W przypadku, w którym zasięg Z jest identyczny z zasięgiem B, czynnik A jest uniwersalnie istotny dla czynnika B. <br />
  21. 21. Struktura esencjalna czynników<br />: (k) H<br /> (k-1) H, pk<br /> ………………...<br /> (1) H, pk, p2 (0) H, pk, p2, p1<br />
  22. 22. Struktura nomologiczna<br />Zależność a prawidłowość<br />„Prawidłowość to zależność danej wielkości od czynnika dlań głównego i tylko od niego”<br />
  23. 23. Język nauki a typy ontologiczne<br />Str 111 – dłuższy cytat<br />„Przyjąwszy określony język, podmiot nasz [badacz – BK] przeprowadza strukturalizację świata – pewien (lub pewne) z wyróżnionych w owym języku typów ontologicznych uznaje za podstawowy, inny zaś za pochodne, sprowadzalne do podstawowego (podstawowych)”. Nowak 1976, 112<br />
  24. 24. Język a typy ontologiczne<br />(U1, … , Ui; V1, … , Vz)<br />Reizm<br />(R; V1, … , Vz)<br />Substancjalizm mnogościowy<br />(R, Z; V1, … , Vz)<br />
  25. 25. Perspektywa ontologiczna<br />1) Klasyfikujące zasady stratyfikacji esencjalnej mają postać<br />Wielkości typu L są istotne dla wielkości typu K<br />
  26. 26. Perspektywa ontologiczna<br />2) Klasyfikujące zasady stratyfikacji esencjalnej mają postać<br />Dla wielkości typu K czynniki typu N są bardziej istotne niż czynniki typu M<br />(dotyczą tylko tych wielkości, które wyróżnione już zostały w punkcie 1))<br />
  27. 27. Zasady stratyfikacji wyznaczają system czynników dla wyróżnionej klasy wielkości<br />I. A1, … , Ak<br />II. B1, … , Bn<br />…………………….<br />N. Z1, … , Zn<br />Perspektywa ontologiczna<br />
  28. 28. Perspektywa ontologiczna<br />Pozytywne zasady związków ontologicznych mają postać:<br />3) dla każdej wielkości typu K istnieją czynniki typu L, takie że pierwsza jest powiązana z owymi czynnikami zależnością typu Q<br />
  29. 29. Perspektywa ontologiczna<br />Zasady stratyfikacji esencjalnej wraz z zasadami związków ontologicznych stanowią perspektywę ontologiczną danej dziedziny badawczej.<br />
  30. 30. Dalsze możliwości, jakie daje ITN<br />Porównanie określonych koncepcji pod kątem założeń ontologicznych<br />Interdyscplinarność w ujęciu ITN<br />
  31. 31. Interdyscyplinarność<br />Program P1:<br />G<br />G, q<br />Program P2<br />I<br />I, r<br />Pełen program P<br />H,<br />H, G, I<br />H, G, I, p<br />H, G, I, p, q, r<br />Egiert 2000<br />
  32. 32. Na koniec – odrzucona propozycja<br />Tezy wczesnego Chomsky’ego - Założenia idealizujące<br />Gramatyka i semantyka to osobne moduły. Ich wzajemny wpływ zostaje pominięty dlatego można je badać osobno.<br />Język jako całość to osobny moduł. Wpływ pozostałych zdolności poznawczych na niego może zostać pominięty.<br />Do języka (badanego) należą tylko zdania poprawne, takie jakie wypowiadałby idealny użytkownik języka.<br />B. Tezy kognitywizmu – Konkretyzacje<br />(Generalizationcommitment) Uznaje się wpływ gramatyki i semantyki na siebie (znosi założenie A.1)<br />(Cognitivecommitment) Uznaje się wpływ procesów poznawczych innych niż językowe na język (znosi założenie A.2)<br />Uchyla się założenie o idealnym użytkowniku języka – konkretyzacja zawiera oparcie się o uzus językowy (znosi założenie A.3)<br />
  33. 33. Dziękuję za uwagę.<br />Zapraszam do pytań i wniosków <br />
  34. 34. Założenia ontologiczne w językoznawstwie kognitywnym i generatywnym<br />
  35. 35. Appendix<br />Naukowość a zmatematyzowanie (Such)<br />Prawo Zipfa (za Muszyński 2006) – „zależność między częstością występowania słowa w tekście a rangą słowa ( w szczególnym przypadku długością tego słowa)”<br />
  36. 36. Metoda - idealizacyjna teoria naukiCzynnik określany, czynnik główny, czynniki uboczne <br />Czynnik określany (F)– ustalono, że czynnik F zależy od czynników H1, H2 i H3. <br />ITN zakłada istnienie struktury esencjalnej czynników wpływających na czynnik badany, to znaczy badacz ustala hierarchię czynników na podstawie mocy wpływu, jaki mają one na F.<br /> W omawianym przykładzie, czynnik H1 ma moc wpływu większą niż H2, natomiast H2­ większą niż H3. <br />Czynnik H1 określa się zatem mianem czynnika głównego <br />natomiast czynniki H2 i H3 mianem czynników ubocznych. <br />Kolejność czynników jest istotna, ponieważ określa kolejne etapy procedur: idealizacji i konkretyzacji. (Klawiter & Łastowski, 2010)<br />
  37. 37. Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacja i konkretyzacja<br />Przy przyjęciu, że dla czynnika F czynnik H1 jest czynnikiem głównym, a czynniki H2 i H3 to czynniki uboczne, badacz formułuje prawo idealizacyjne. W najbardziej wyidealizowanej postaci zakłada ono, że na czynnik badany F wpływa jedynie czynnik główny H1, natomiast natężenie czynników ubocznych jest minimalne (w omawianym przykładzie równe zeru). Takie prawo nauki ma postać:<br />(t1) jeżeli H2 (x) = 0 i H3 (x) = 0, to F (x) = g (H1 (x)).<br />
  38. 38. Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacja i konkretyzacja<br />Uchylając założenia idealizujące H2 (x) = 0 i H3 (x) = 0 badacz przeprowadza proces konkretyzacji. Struktura esencjalna czynników określona na podstawie mocy wpływu danego czynnika na czynnik badany determinuje kolejność kroków procesu konkretyzacji twierdzenia. Jako pierwsze znosi zatem badacz założenie idealizujące H2 (x) = 0. Otrzymuje w ten sposób twierdzenie o postaci:<br />(t2) jeżeli H2 (x) ≠ 0 i H3 (x) = 0, to F (x) = g’ (H1 (x), H2 (x))<br />
  39. 39. Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacja i konkretyzacja<br />Twierdzenie (t2) zawiera jedną konkretyzację H2 (x) ≠ 0, dzięki czemu uwzględnia wpływ czynnika H2 na czynnik badany F. Pozostaje jednak twierdzeniem idealizacyjnym, gdyż zawiera również założenie idealizujące H3 (x) = 0.<br />Dopiero uchylenie ostatniego twierdzenia idealizującego kończy proces konkretyzacji. Efektem tego procesu jest twierdzenie uwzględniające wpływ wszystkich czynników na czynnik badany. W omawianym przykładzie takie twierdzenie otrzyma badacz po zniesieniu ostatniego założenia idealizującego, mianowicie H3 (x) = 0. Twierdzenie takie ma postać:<br />(t3) jeżeli H2 (x) ≠ 0 i H3 (x) ≠ 0, to F (x) = g’’ (H1 (x), H2 (x), H3(x))<br />
  40. 40. Metoda - idealizacyjna teoria naukiIdealizacyjna teoria nauki - podsumowanie <br />W ITN teoria naukowa to właśnie ciąg twierdzeń konkretyzujących wyjściowe prawo nauki (taki jak w omawianym przykładzie (t1), (t2), (t3));<br />Twierdzenia te uporządkowane są relacją konkretyzacji<br />

×