Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

G033 1

525 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

G033 1

  1. 1. გაკვეთილი № 33 შემოწმება: საშინაო დავალების შემოწმება4.
  2. 2. V ტესტის პასუხები: 1. 4 2. 2 3. 3 4. 4 5. 2 6. 1 7. 1 8. 4 9. 1 10. 2 გაგრძელება) კოვალენტური ბმა (გაგრძელება გაგრძელება პოლარული და არაპოლარული კოვალენტური ბმები შევადაროთ ერთმანეთს კოვალენტური ბმები, რომლებიც ხორციელდება Cl2 და HClმოლეკულებში: Cl−Сl და H−Сl Cl2-ის მოლეკულაში საზიარო ელექტრონული წყვილი აბსოლუტურად თანაბრადეკუთვნის ქლორის ორივე ატომს. HCl-ის მოლეკულაში კი საზიარო ელექტრონული წყვილი გადახრილია Cl-ისატომისკენ. ამიტომ წყალბადის ატომზე აღიძვრება ნაწილობრივი დადებითი მუხტი,ხოლო ქლორის ატომზე ნაწილობრივი უარყოფითი მუხტი. ასე რომ ეს ბმაპოლარულია. Cl2-ის მოლეკულაში არაპოლარული კოვალენტური ბმაა განხორციელებული. H-Cl-ის მოლეკულაში კი პოლარული კოვალენტური ბმაა. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ქლორის ატომებს საზიარო ელექტრონული წყვილისმიზიდვის უფრო მეტი უნარი აქვთ, ვიდრე წყალბადის ატომებს. ელექტრონულიწყვილის მიზიდვის უნარს ელექტროუარყოფითობა ქვია. გარკვეული წესით არისდადგენილი ელექტროუარყოფითობების რიცხვითი მნიშვნელობები (ცხადია, რომ რაცუფრო დიდია რიცხვი, მით უფრო მაღალია ელექტროუარყოფითობა).
  3. 3. H 2.1 Li Be B C N O F1.0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 Na Mg Al Si P S Cl0,9 1,2 1,5 1,8 2,1 2,5 3,0 K Ca Ga Ge As Se Br0,8 1,0 1,6 1,8 2,0 2,4 2,8 Q და ა.შ. Qქიმიურ ელემენტთა ელექტროუარყოფითობების ცხრილი ქიმიურ არაპოლარული კოვალენტური ბმა წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ბმა აღიძვრებაერთიდაიგივე ელემენტის ან ერთნაირი ელექტროუარყოფითობის მქონე ორიელემენტის ატომებს შორის. ასე რომ არაპოლარულია ქიმიური ბმები H2, Cl2 CS2 და PH3მოლეკულებში. C ე.უ. 2,5 S=C=S S ე.უ. 2,5 ასევეა PH3-ის მოლეკულაშიც: P ე.უ. 2,1 H ე.უ. 2,1 როდესაც ელემენტთა ელექტროუარყოფითობები განსხვავებულია, მაშინ ატომებსშორის აღიძვრება პოლარული კოვალენტური ბმა. HCl 3,0 – 2,1 = 0,9 H2S 2,5 – 2,1 = 0,4 ზოგადად კოვალენტური ბმის წარმოქმნის პრინციპი ასე შეიძლება გამოვსახოთ:
  4. 4. როდესაც ელემენტთა ელექტროუარყოფითობებს შორის საკმაოდ დიდი სხვაობაა,მაგ: vb NaCl-ის შემთხვევაში 3,0 – 0,9 = 2,1 MgF2-ის შემთხვევაში 4,0 – 1,2 = 2,8 მაშინ ამ ატომებს შორის იონური ბმა აღიძვრება.როგორც გვახსოვს იონური ბმები აღიძვრება მეტალებსა და არამეტალებს შორის,ხოლო კოვალენტური ბმები არამეტალებს შორის. როგორც აღვნიშნეთ კოვალენტურიბმა წარმოიქმნება ბმის წარმომქმნელი ატომების ელექტრული ღრუბლებისგადაფარვისას. ამ გადაფარვას თანახლავს ენერგიის გამოყოფა. მიღებული ქიმიურიბმის გახლეჩას იგივე ენერგიისდახარჯვა დაჭირდება რაც ამ ბმისას გამოიყოფა.“ბმისენერგია“ მნიშვნელოვანი პარამეტყრია და მისი სისდიდე განაპირობებს მისმდგრადობას.ქიმიური ბმის ენერგია გვიჩვენებს: 1 მოლი ბმის წარმოქმნისას რამდენი ენერგიაგამოიყოფა(ან 1მოლი ბმის გახლეჩისას) და რამდენი ენერგია შთაინთქმება. ბმისენერგიის განზომილებაა კჯოული/მოლი. ბმა ბმის ბმა ბმის ენერგია ბმა ბმის ენერგია ენერგია H─H 436 H─F 536 F─F 158 H─C 415 H─Cl 432 Cl─Cl 243 H─N 390 H─Br 360 Br─Br 193 H─O 468 H─I 289 I─I 151 ბმის სიგრძე ეწოდება მანძილს ბმის წარმომქმნელი ატომების ცენტრებს შორის.ბმის სიგრძე იზომება ნანომეტრებში. მაგ: H─F 0,092; H─Cl 0,128; H─Br 0,142; H─I0,162. კოვალენტური ბმის კიდევ ერთი მახასიათებელია ბმის გეზურობა. ბმისგეზურობა განაპირობებს მოლეკულის სივრცით აღნაგობას. როცა მოლეკულაში გვაქვსერთი ისეთი ატომი, რომელიც ორ და მეტ ატომთანაა დაკავშირებული შესაბამისიკოვალენტური ბმებით, ეს ბმები სივრცეში გარკვეული მიმართულებითააგანლაგებული. ბმის გეზურობის შესახებ დასკვნები გავაკთოთ ორგანული ნაერთებისშესწავლის შემდეგ.
  5. 5. დონორ-აქცეპტორული ბმა დონორ აქცეპტორული დონორ-აქცეპტორული ბმა კოვალენტური ბმის კერძო შემთხვევაა. ისევე, როგორცკოვალენტური ბმა, დონორ-აქცეპტორული ბმაც საზიარო ელექტრონული წყვილისხარჯზე წარმოიქმნება, მაგრამ ამ შემთხვევაში ბმის წარმომქმნელ ერთ-ერთ ატომს აქვსთავისუფალი ელექტრონული წყვილი (ამ ატომს დონორი ქვია), ხოლო მეორე ატომსკი გააჩნია თავისუფალი ორბიტალი (ამ ატომს აქცეპტორი ქვია), რომლის საშუალებითის იკავშირებს პირველი ატომის თავისუფალ ელექტრონულ წყვილს. (სიტყვასიტყვითდონორი – გამცემია, აქცეპტორი – მიმღებია). დონორი დონორ- აქცეპტორი აქცეპტორული ბმა დონორ-აქცეპტორული ბმა ხორციელდება ამონიუმის იონის (NH4+) წარმოქმნისას.ამიაკის მოლეკულას აქვს თავისუფალი ელექტრონული წყვილი, ხოლო წყალბადისიონს (H+) აქვს თავისუფალი ორბიტალი (ანუ ადგილი, სადაც შეუძლია მიიღოსელექტრონული წყვილი). ან აზოტის ატომი ახორციელებს 3 კოვალენტურ N – H ბმას და ერთ დონორ-აქცეპტორულ ბმას. N – დონორია, H – აქცეპტორი. განვიხილოთ როგორი ბმებია განხორციელებული ნახშირჟანგის (CO) მოლეკულაში.
  6. 6. ნახშირბადის ატომს p ქვედონეზე ორი გაუწყვილებელი ელექტრონი აქვს, რომელთასაშუალებით წარმოქმნის ჟანგბადის ატომის ორ გაუწყვილებელ p ელექტრონთანორმაგ კოვალენტურ ბმას. ამას გარდა ნახშირბადის ატომს თავისუფალი p ორბიტალიაქვს, რომელზეც იერთებს ჟანგბადის ატომის თავისუფალ p ელექტრონების წყვილს დაწარმოქმნის დონორ-აქცეპტორულ ბმას.O დონორია C აქცეპტორია HNO3-ის მოლეკულაში აზოტის ატომი წარმოქმნის სამ კოვალენტურ ბმას და ერთდონორ-აქცეპტორულ ბმას. დონორი ამ შემთხვევაში აზოტია, აქცეპტორი კი ჟანგბადი.მაგრამ როგორც ვიცით ჟანგბადის ატომს არ გააჩნია თავისუფალი ორბიტალი.იმისათვის, რომ ჟანგბადის ატომმა შეძლოს აქცეპტორის როლის შესრულება ის უნდაგადავიდეს აღგზნებულ მდგომარეობაში და გარდაიქმნას შემდეგი სქემის მიხედვით: რაც შეეხება აზოტის ატომს: ის სამი გაუწყვილებელი ელექტრონით ორმაგ N = O და ერთმაგ N – O ბმებსწარმოქმნის, ხოლო ელექტრონული წყვილით კი N → O დონორ-აქცეპტორულ ბმას.
  7. 7. ანუ დავალება:საშინაო დავალება1. რა მსგავსება და რა განსხვავებაა პოლარულ და არაპოლარულ კოვალენტურ ბმებს შორის? რა განსხვავებაა პოლარულ კოვალენტურ ბმას და იონურ ბმას შორის?2. დავწეროთ შემდეგ მოლეკულათა ელექტრონული ფორმულები და მივუთითოთ რომელ ატომზე რომელი მუხტია აღძრული. პასუხი დაასაბუთეთ. NH3 F2O (F – O – F) H2 O PCl3 H2S SF23. დავწეროთ ელექტრონული ფორმულები შემდეგი მოლეკულებისთვის:

×