Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

G002 110923030500-phpapp02

130 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

G002 110923030500-phpapp02

  1. 1. გაკვეთილი N 2 საშინაო დავალების შემოწმება: Na2O _ ნატრიუმ -ორი-ო; P2O5 _ პე-ორი-ო-ხუთი; SO 3 _ ეს-ო-სამი; H2CO3 _ ჰაშ-ორი-ცე-ო-სამი; HNO3 _ ჰაშ-ენ-ო-სამი; H3PO 4 _ ჰაშ-სამი-პე-ო-ოთხი; KOH _ კალიუმ-ო-ჰაში; Ba(OH)2 _ ბარიუმ-ო-ჰაშ-ორჯერ; Al(OH)3 _ ალუმინ-ო-ჰაშ-სამჯერ; Ba3(AsO4)2 _ ბარიუმ-სამი-არსენიკუმ-ო-ოთხი-ორჯერ; Mg(ClO4)2 _ მაგნიუმ-ქლორ-ო-ოთხი-ორჯერ; KMnO4 _ კალიუმ-მანგანუმ-ო-ოთხი; Fe(NO 3)3 _ ფერუმ-ენ-ო-სამი-სამჯერ. თუ თქვენი პასუხები სწორი არ არის, კიდევ ერთხელ გადაიკითხეთგაკვეთილი # 1. ასე მოიქეცით ყველა მომდევნო, მსგავს შემთხვევაში. ვალენტობა ელემენტი წყალბადი ელემენტ ფტორთან მხოლოდ ერთ ნაერთს წარმოქმნის,რომლის შედგენილობა გამოისახება ფორმულით HF. არ არსებობს წყალბადისა დაფტორის ისეთი ნაერთი, რომლის შედგენილობის გამოსახვა შეიძლება H2F ან HF 2ფორმულებით. ამრიგად, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ფტორის ერთი ატომიიერთებს წყალბადის მხოლოდ ერთ ატომს. წყალბადნაერთებს წარმოქმნიან სხვა ელემენტებიც. მაგ.: ჟანგბადის ნაერთი წყალბადთან არის _ H2O აზოტის _ NH3 (ამიაკი) ნახშირბადის _ CH4 (მეთანი) როგორც ვხედავთ, ფტორის ერთ ატომს შეუძლია მიიერთოს წყალბადის ერთიატომი, ჟანგბადისას _ ორი, აზოტისას _ სამი, ხოლო ნახშირბადისას _ ოთხი. ელემენტის უნარს მიიერთოს სხვა ელემენტის ატომების გარკვეული რაოდე-ნობა, ვალენტობა ეწოდება.
  2. 2. 2 ვინაიდან არ არსებობს ნაერთი, რომელშიც წყალბადატომს ერთზე მეტი სხვაატომი აქვს მიერთებული, ამიტომ წყალბადის ვალენტობა ერთის ტოლია აქედანგამომდინარე, შეიძლება ვთქვათ, რომ ნებისმიერი ელემენტის ვალენტობა იმდენია,რამდენ წყალბადატომსაც იერთებს მისი ერთი ატომი. მაგ.: HF –ში ფტორი ერთვალენტიანია, ეს ჩაიწერება ასე _ F(I) ჟანგბადი ორვალენტიანია, რადგან ერთი ატომი ჟანგბადი იერთებს ორ ატომწყალბადს. H2O –ში ჟანგბადი ორვალენტიანია, _ O(II) ანალოგიურად: NH3 –ში აზოტი სამვალენტიანია, _ N(III) CH4 –ში ნახშირბადი ოთხვალენტიანია, _ C(IV). თუ ორი ელემენტი ერთმანეთთან წარმოქმნის ნაერთს, რომლის ფორმულააAmBn და ცნობილია ერთერთი მათგანის ვალენტობა _ A(a), მაშინ მეორე ელემენტისუცნობი B(x) ვალენტობა შეიძლება გამოვთვალოთ შემდეგი გზით: a x AmBn საიდანაც am=xn აქედან x=am/n ელემენტების უმეტესობა არ წარმოქმნის წყალბადნაერთებს. სამაგიეროდ,თითქმის ყველა ელემენტი წარმოქმნის ნაერთს ჟანგბადთან. ვინაიდან ნაერთებშიჟანგბადი ყოველთვის ორვალენტიანია, ჟანგბადთან დაკავშირებული ნებისმიერიელემენტის ვალენტობა შეგვიძლია გამოვთვალოთ ანალოგიურად. მაგ: X II Si O2 აქედან 1 . X = 2 . 2 X=4 ე.ი. Si(IV). X II P2 O5 აქედან 2 . X = 2 . 5 და X = 10 / 2 = 5 ე.ი. P(V). ზოგიერთი ელემენტი თავის ყველა ნაერთში ავლენს მუდმივ ვალენტობას. მაგ: F, H, Li, Na, K –––––––––– ერთვალენტიანებია O, Be, Mg, Ca, Ba, Zn –––––––––– ორვალენტიანებია Al, B –––––––––– სამვალენტიანებია ამ ელემენტების ვალენტობის დამახსოვრება მომავალში გაგიადვილებთქიმიური ნივთიერებების ფორმულების სწორად დაწერას.
  3. 3. 3 ზოგ ელემენტს სხვადასხვა ნაერთში სხვადასხვა ვალენტობა ახასიათებს. მაგ.:გოგირდი წარმოქმნის ერთ წყალბადნაერთს და ორ ჟანგბადნაერთს (ოქსიდს), სადაცმისი ვალენტობა შესაბამისად ორის, ოთხის და ექვსის ტოლია: H2S, S(II) – გოგირდწყალბადში გოგირდი ორვალენტიანია, SO2 S(IV) – გოგირდის დიოქსიდში გოგირდი ოთხვალენტიანია, SO3 S(VI) – გოგირდის ტრიოქსიდში გოგირდი ექვსვალენტიანია. ელემენტი მანგანუმი ჟანგბადთან რამდენიმე ნაერთს წარმოქმნის, რომლებშიციგი სხვადასხვა ვალენტობას ავლენს. დავაკვირდეთ ამ ნაერთების ფორმულებს დაგამოვთვალოთ მათში ელემენტ მანგანუმის ვალენტობის მნიშვნელობები. X II X II X II Mn O Mn2 O3 Mn O2 1 · X=2 · 1 2 · X=2 · 3 1 · X=2 · 2 X=2 2X=6 X=4 X=3 Mn(II) Mn(III) Mn(IV) X II X II Mn O3 Mn2 O7 X=2 · 3 2 · X=2 · 7 X=6 2X=14 X=7 Mn(VI) Mn(VII) როგორც ვხედავთ, გოგირდი და მანგანუმი სხვადასხვა ნაერთში სხვადასხვავალენტობას ავლენენ. პირველ გაკვეთილში მოტანილ # 1 ცხრილის V სვეტში მოცემულია ელემენ-ტების ვალენტობის სიდიდეები. რაც შეიძლება კარგად და მალე უნდა დავიმახსოვრ-ოთ ეს სიდიდეები, ვინაიდან მათ გარეშე შეუძლებელია ქიმიური ფორმულებისშედგენა. თუ ვიცით ორი ელემენტის ვალენტობა, მაშინ ადვილია იმ ნაერთის ქიმიურიფორმულის დაწერა, რომელსაც ეს ელემენტები ერთმანეთთან წარმოქმნიან.მაგალითად, ალუმინ(III)ის და ქლორ(I)ის ნაერთის ფორმულას შემდეგნაირადშევადგენთ:III IAl Cl ალუმინის ვალენტობის სიდიდე ინდექსის სახით დაეწერება ქლორის სიმბოლ-ოს და პირიქით – ქლორის ვალენტობის სიდიდე ინდექსის სახით დაეწერებაალუმინის სიმბოლოს:III IAl Cl3 1
  4. 4. 4რადგან ინდექსი 1 არ იწერება, მივიღებთ ფორმულას _ Al Cl3 რკინა ორ და სამ ვალენტიანია. შევადგინოთ რკინისა და ჟანგბადის ნაერთებისფორმულები. Fe(II) და O(II) II II Fe O2 2 რადგან ინდექსები იკვეცება ორზე, შევკვეცოთ და მივიღებთ II II Fe 2 O2 FeO 1 1 Fe(III) და O(II) III II Fe O3 Fe2O3 2 ანალოგიურად: C(IV) და O(II) IV IIC 2 O 4 CO2 1 2 Si(IV) და F(I) IV I Si1 F 4 SiF4 Al(III) და N(III)
  5. 5. 5 III IIIAl 3 N 3 AlN 1 1საშინაო დავალება 1 გამოთვალეთ ელემენტების ვალენტობის მნიშვნელობები შემდეგ ნაერთებში, თუ ცნობილია, რომ: H(I), O(II) და S (II). a. SiH4 , H2Se , PH 3 , CaH 2 b. CrO , Cr2O3 , CrO3 გ. PbO , PbO 2 დ. N2O , NO , N2O 3 , NO2 , N 2O5 ე. Al2S3 , FeS , Na2S , P2S3 , P2S5 ,2. შეადგინეთ შემდეგი ელემენტების ჟანგბადნაერთების ფორმულები: B(III), Co(II), Sn(II, IV), As(III, V), Se( IV, VI)3. შეადგინეთ ქლორის (I) ნაერთების ფორმულები შემდეგ ელემენტებთან: B(III), Co(II), Pb(II, IV), As(III, V), Si( IV)

×