SlideShare a Scribd company logo

Ara 010

B
barambo
1 of 5
Download to read offline
1

                                              გაკვეთილი N10

  საშინაო დავალების შემოწმება:

  1. ω (H2S) = 0,03%
  2. V0 (H2S) = 1,456ლ
  3. V0 (SO2) = 63ლ


                გოგირდის (VI) ოქსიდი და გოგირდმჟავა

  გოგირდის (VI) ოქსიდი – გოგირდის ანჰიდრიდი მრეწველობაში მიიღება
გოგირდმჟავას წარმოების ერთერთ საფეხურზე:
                                              V 2O 5
                 2SO2 + O2  2SO3
   V2O5 კატალიზატორია.
   ლაბორატორიულ პირობებში შეიძლება მივიღოთ გოგირდმჟავაზე ძლიერი
წყალწამრთმევის მოქმედებით:
                         H2SO4 + P2O5                           2HPO3 + SO3
                                                          (მეტაფოსფორმჟავა) )
                                                           (metafosformJava


   SO3 უფერო სითხეა, მყარდება 180C ტემპერატურაზე. კარგად იხსნება წყალში და
გოგირდმჟავაში. SO3-ის ხსნარს გოგირდმჟავაში ოლეუმი ეწოდება. წყალთან
ურთიერთქმედებისას წარმოქმნის გოგირდმჟავას.
   SO3 ტიპიური მჟავური ოქსიდია. ის რეაგირებს ფუძეებთან და ფუძე ოქსიდებთან.
ამ რეაქციების შედეგად სულფატები წარმოიქმნება. მაგ:
                  2NaOH + SO3 → Na2SO4 + H2O
                  NaOH + SO3 → NaHSO4
                  CuO + SO3 → CuSO4

  გოგირდშემცველ ნაერთებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია გოგირდმჟავა. მისი
მიღების I საფეხურს წარმოადგენს SO2-ის მიღება. ნედლეული შეიძლება იყოს
გოგირდი ან პირიტი.
  I საფეხური    S + O2 → SO2    ან
                                                                                     -1
                                                                                +2   S
      +2 -1     0                   +3   -2       +4 -2                         Fe    -1
      FeS2    + O2                  Fe2O3 + SO2                                      S

                    +2         -1                                      0
  ამ რეაქციაში Fe და S ატომები იჟანგებიან, O2 კი აღდგება:
                          +2                       +3
                         Fe - e                   Fe
                                                                         დაჟანგვაში სულ 11
                4             -1                        +4
                         2S - 10e                      2S              ელექტრონი მონაწილეობს
                          0                             -2
              11         O2 + 4e                       2O
2
   -1
  2S ვიღებთ იმიტომ, რომ FeS2-ის მოლეკულაში 1 ატომ რკინაზე 2 გოგირდის
ატომი მოდის.
               4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2

  II საფეხურია SO2-ის კატალიზური დაჟანგვა.
  მაღალ ტემპერატურაზე, V2O5-ის კატალიზატორის ზედაპირზე ჟანგბადით
იჟანგება SO2 :
                  2SO2 + O2 → 2SO3

  III საფეხურზე SO3 იხსნება წინასწარ მიღებულ გოგირდმჟავაში:
            H2SO4 + SO3          H2SO4 SO 3 (H2S2O7)
                                          oleumi
                                          ოლეუმი


  IV საფეხურზე კი ოლეუმს წყლით ანზავებენ:
           H2SO4 SO3 + H2O         2H2SO4

  უწყლო გოგირდმჟავა უფერო სითხეა. არ აქვს სუნი და არააქროლადია. თითქმის
ორჯერ მძიმეა წყალზე.

  გოგირდმჟავას ქიმიური თვისებები
  გოგირდმჟავა ტიპიური ძლიერი                 მჟავაა.    წყალში    I    საფეხურზე   კარგადაა
დისოცირებული:
             H2SO 4             H+ + HSO4-              2H+ + SO 42-

  II საფეხურზე შედარებით ნაკლებად მიმდინარეობს დისოციაცია.
  გოგირდმჟავა, ისევე, როგორც ყველა მჟავა, რეაგირებს მეტალებთან, ფუძე და
ამფოტერულ ოქსიდებთან, ჰიდროქსიდებთან და მარილებთან.
   1. განზავებული       და     კონცენტრირებული       გოგირდმჟავა     მეტალებთან
       განსხვავებულად რეაგირებს. განზავებული გოგირდმჟავა რეაგირებს იმ
       მეტალებთან, რომლებიც მეტალთა აქტივობის რიგში მოთავსებულია
       წყალბადის მარცხნივ.
                   Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2
                   Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2
       ამ შემთხვევაში, ისევე, როგორც სხვა მჟავებში, დამჟანგველია H+ კათიონი.
                      0        +1            +2          0
                  Zn + H2SO4                 ZnSO4 + H2
                                    0             +2
                          1   2 Zn - 2e           Zn
                                    +1             0
                          1   2 2H + 2e            H2

        ცხელი კონცენტრირებული გოგირდმჟავა რეაგირებს თითქმის ყველა
        მეტალთან, გამონაკლისია ოქრო, პლატინა. იმ მეტალებთან, რომლებიც
        მოთავსებულია წყალბადის მარჯვნივ, გოგირდმჟავას ურთიერთქმედება
        მიდის შემდეგი გზით
3
                                           t0
               metali + H2SO4                       sulfati + H2O + SO2
                                  (konc)
                                  (კონც)
  მაგ:
                0        +6                 +2 +6              +4
               Cu + 2H2SO4                 CuSO4 + 2H2O + SO2
                              0                  +2
                    1   2 Cu - 2e                Cu
                          +6                      +4
                    1   2 S + 2e                    S

  როგორც ვხედავთ კონცენტრირებულ გოგირდმჟავაში მჟანგავი არის არა H+,
          +6
  არამედ S .
  მეტალებთან, რომლებიც მეტალთა აქტივობის მწკრივში წყალბადის მარცხნივ
  არიან მოთავსებული, ცხელი კონცენტრირებული გოგირდმჟავა წარმოქმნის
  სულფატსა და წყალს. ამასთანავე გამოიყოფა SO2 ან S ან H2S:
             metali + H2SO4          sulfati + H2O + SO2
                        (konc)
                         (კონც)                         an S
                                                        an H2S

   Mg-თან    შესაძლებელია        კონცენტრირებული                      გოგირდმჟავას
  ურთიერთქმედება ასე წარიმართოს:
           Mg + 2H2SO4 → MgSO4 + 2H2O + SO2
           3Mg + 4H2SO4 → 3MgSO4 + 4H2O + S
           4Mg + 5H2SO4 → 4MgSO4 + 4H2O + H2S

  ცივი კონცენტრირებული გოგირდმჟავა არ შედის რეაქციაში ისეთ
  მეტალებთან როგორიცაა ალუმინი და რკინა. ამ დროს გოგირდმჟავა ჟანგავს
  ამ მეტალებს, ზედაპირზე წარმოიქმნება მეტალის ოქსიდის ფენა, რომელიც
  იცავს მეტალს შემდგომი გარდაქმნისგან. ამ მოვლენას “გაპასივება” ეწოდება
  ამიტომაა, რომ ცივი კონცენტრირებული გოგირდმჟავას გადატანა შეიძლება
  ფოლადის ბალონებით.

2. გოგირდმჟავა რეაქციაში შედის ფუძე და ამფოტერულ ოქსიდებთან
              CuO + H2SO4 → CuSO4 + H2O
              Cr2O3 + 3H2SO4 → Cr2(SO4)3 + 3H2O

3. გოგირდმჟავა რეაგირებს როგორც ტუტეებთან ისე უხსნად ჰიდროქსიდებთან:
               NaOH + H2SO4       NaHSO4 + H2O
                                                  natriumis
                                                hidrosulfati

               2NaOH + H2SO4                    Na2SO4 + 2H2O
                                                 natriumis
                                                 sulfati

               2Al(OH)3 + 3H2SO4 → Al2(SO4)3 + 6H2O

4. გოგირდმჟავა ყველა მჟავაზე ძნელად აქროლადია. ამიტომ ის აძევებს სხვა
   მჟავებს მათი მარილებიდან:
4

           2NaCl + H2SO 4        t0      Na2SO4 + 2HCl
            myari      konc
                        კონც

           KNO 3 + H2SO 4       t0     KHSO4 + 2HNO3
            myari     konc

           K2CO3 + H2SO4                 K2SO4 + H2O + CO 2

  5. კონცენტრირებული გოგირდმჟავა ძლიერი მჟანგავია. როგორც ვნახეთ ის
     ჟანგავს მეტალებს. მას შეუძლია დაჟანგოს არამეტალებიც:
            0        +6                    +5               +4
           2P + 5H2SO4                2H3PO4 + 2H2O + 5SO2
                      0                +5
                2    P - 5e            P
                      +6               +4
                5    S + 2e            S

           C + 2H2SO4 → CO2 + 2H2O + 2SO2

  6. გოგირდმჟავა ძლიერი წყალწამრთმევია. მას შეუძლია დაიკავშიროს როგორც
     თავისუფალი წყალი, ისე მოხლიჩოს წყალი რთული ნივთიერებიდან. მაგ:
     გოგირდმჟავა “ანახშირებს” შაქარს:
                                 H2SO4
                    C12H22O11               12C + 11H2O
                     Saqari
                      შაქარი

   გოგირდმჟავა ფართოდ გამოიყენება ქიმიურ მრეწველობაში: მინერალური
სასუქების,   მჟავების, სულფატების    მისაღებად.  მეტალების    ზედაპირის
გასასუფთავებლად, ნავთობის დასამუშავებლად, საღებარების, მედიკამენტების და
სხვათა მისაღებად.
   გოგირდმჟავას მარილების დიდი ნაწილი იხსნება წყალში. ერთ-ერთი
გამონაკლისია BaSO4:
           Ba2+ + SO42-               BaSO4
                               მჟავასა და wyalSi uxsnadi
                                mJavasa da წყალში უხსნადი
                                   TeTri feris naleqi
                                 თეთრი ფერის ნალექი

  ეს რეაქცია გოგირდმჟავას და სულფატების აღმომჩენი რეაქციაა.
  სულფატებიდან მნიშვნელოვანია:
  Na2SO4 – ნატრიუმის სულფატი. მისი ჰიდრატია Na2SO4 10H2O - გლაუბერის
მარილი ან მირაბილიტი. გამოიყენება გამშრობად, აგრეთვე მინის წარმოებაში,
მედიცინაში.
  CaSO – კალციუმის სულფატი. მისი კრისტალჰიდრატია CaSO4 2H2O -
      4

თაბაშირი და (CaSO4)2 H2O - ალებასტრი. გამოიყენება მშენებლობაში,
სკულპტურების დასამზადებლად და მედიცინაში – ძვლის მოტეხილობისას
არტაშანების დასადებად.
  FeSO4 – რკინის(II) სულფატი. მისი კრისტალჰიდრატი FeSO4 7H2O - რკინის
შაბი გამოიყენება მავნე მწერებთან საბრძოლველად.
5

  CuSO4 – სპილენძის სულფატი. მისი კრისტალჰიდრატია          CuSO4 5H2O     -
შაბიამანი. გამოიყენება სოფლის მეურნეობაში.


 საშინაო დავალება:

  1.   რამდენი გრამი გოგირდმჟავას მიღება შეიძლება 100გ FeS2-ის გადამუშავე-
       ბით?
  2.   როგორი იქნება ხსნარში გოგირდმჟავას პროცენტული კონცენტრაცია, თუ
       100გ წყალში გავხსნით 400გ SO3-ს?
  3.   რამდენი გრამი CuO შეიძლება გაიხსნას 100მლ 40%-იან გოგირდმჟავაში (ρ =
       1,3)?
  4.   რამდენი მლ 5%-იანი ბარიუმის ნიტრატის ხსნარია საჭირო (ρ = 1,04) 150მლ
       7%-იან Na2SO4-ის ხსნართან (ρ = 1,05) ურთიერთქმედებისთვის? რამდენი
       გრამი ნალექი გამოიყოფა ამ დროს?
  5.   დაწერეთ    Zn-ისა   და     ცხელი   კონცენტრირებული     გოგირდმჟავას
       ურთიერთქმედების ყველა შესაძლო რეაქცია. დაწერეთ იგივე რეაქცია
       განზავებული     გოგირდმჟავასთვისაც.    შეადგინეთ   ჟანგვა-აღდგენითი
       რეაქციის ელექტრონული ბალანსი.
  6.   დაწერეთ გოგირდმჟავისა და HgO, Cr(OH)3, Na2S, K2SO3, CaCl2 –ის
       ურთიერთქმედების რეაქციების ტოლობები.
Ad

Recommended

G 013.doc
G 013.docG 013.doc
G 013.docqimia
 
გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12გაკვეთილი № 12
გაკვეთილი № 12datiko43
 

More Related Content

What's hot

G 014.doc
G 014.docG 014.doc
G 014.docqimia
 
გაკვეთილი № 13
გაკვეთილი № 13გაკვეთილი № 13
გაკვეთილი № 13datiko43
 
G 012.doc
G 012.docG 012.doc
G 012.docqimia
 
გაკვეთილი № 20
გაკვეთილი № 20გაკვეთილი № 20
გაკვეთილი № 20datiko43
 
ტესტები
ტესტებიტესტები
ტესტებიbarambo
 
G011 110926064302-phpapp02
G011 110926064302-phpapp02G011 110926064302-phpapp02
G011 110926064302-phpapp02barambo
 
G013 110926065449-phpapp02
G013 110926065449-phpapp02G013 110926065449-phpapp02
G013 110926065449-phpapp02barambo
 
G 020.doc
G 020.docG 020.doc
G 020.docqimia
 
G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02barambo
 
გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36datiko43
 
გაკვეთილი № 21
გაკვეთილი № 21გაკვეთილი № 21
გაკვეთილი № 21datiko43
 
G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01barambo
 
გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16barambo
 

What's hot (20)

Ara 012
Ara 012Ara 012
Ara 012
 
G 014.doc
G 014.docG 014.doc
G 014.doc
 
Ara 020
Ara 020Ara 020
Ara 020
 
Ara 012
Ara 012Ara 012
Ara 012
 
გაკვეთილი № 13
გაკვეთილი № 13გაკვეთილი № 13
გაკვეთილი № 13
 
G 012.doc
G 012.docG 012.doc
G 012.doc
 
გაკვეთილი № 20
გაკვეთილი № 20გაკვეთილი № 20
გაკვეთილი № 20
 
ტესტები
ტესტებიტესტები
ტესტები
 
G011 110926064302-phpapp02
G011 110926064302-phpapp02G011 110926064302-phpapp02
G011 110926064302-phpapp02
 
G013 110926065449-phpapp02
G013 110926065449-phpapp02G013 110926065449-phpapp02
G013 110926065449-phpapp02
 
G 020.doc
G 020.docG 020.doc
G 020.doc
 
G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02G024 110926074256-phpapp02
G024 110926074256-phpapp02
 
Ara 007
Ara 007Ara 007
Ara 007
 
Ara 020
Ara 020Ara 020
Ara 020
 
გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36გაკვეთილი № 36
გაკვეთილი № 36
 
გაკვეთილი № 21
გაკვეთილი № 21გაკვეთილი № 21
გაკვეთილი № 21
 
G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01G022 110926073800-phpapp01
G022 110926073800-phpapp01
 
Ara 008
Ara 008Ara 008
Ara 008
 
გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16
 
Ara 007
Ara 007Ara 007
Ara 007
 

Viewers also liked

გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2datiko43
 
გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10barambo
 
გაკვეთილი № 3
გაკვეთილი № 3გაკვეთილი № 3
გაკვეთილი № 3barambo
 
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7barambo
 
გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8barambo
 
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7barambo
 
გაკვეთილი № 4
გაკვეთილი № 4გაკვეთილი № 4
გაკვეთილი № 4barambo
 
გაკვეთილი № 2
გაკვეთილი № 2გაკვეთილი № 2
გაკვეთილი № 2barambo
 
გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8barambo
 
გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23barambo
 

Viewers also liked (20)

გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2გაკვეთილი N 2
გაკვეთილი N 2
 
O 015
O 015O 015
O 015
 
გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10
 
გაკვეთილი № 3
გაკვეთილი № 3გაკვეთილი № 3
გაკვეთილი № 3
 
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
 
გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8
 
გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7გაკვეთილი № 7
გაკვეთილი № 7
 
Ara 004
Ara 004Ara 004
Ara 004
 
Ara 022
Ara 022Ara 022
Ara 022
 
გაკვეთილი № 4
გაკვეთილი № 4გაკვეთილი № 4
გაკვეთილი № 4
 
Ara 001
Ara 001Ara 001
Ara 001
 
გაკვეთილი № 2
გაკვეთილი № 2გაკვეთილი № 2
გაკვეთილი № 2
 
გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8
 
G 050
G 050G 050
G 050
 
Ara 015
Ara 015Ara 015
Ara 015
 
Ara 003
Ara 003Ara 003
Ara 003
 
გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23გაკვეთილი № 23
გაკვეთილი № 23
 
Ara 016
Ara 016Ara 016
Ara 016
 
Ara 018
Ara 018Ara 018
Ara 018
 
Ara 018
Ara 018Ara 018
Ara 018
 

Similar to Ara 010

გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10barambo
 
გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10barambo
 
გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14datiko43
 
G014 110926065624-phpapp01
G014 110926065624-phpapp01G014 110926065624-phpapp01
G014 110926065624-phpapp01barambo
 
გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9barambo
 
გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9barambo
 
გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24datiko43
 
G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02barambo
 
G 016.doc
G 016.docG 016.doc
G 016.docqimia
 
გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8barambo
 
G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01barambo
 
გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19datiko43
 
გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16datiko43
 
გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15datiko43
 
G 017.doc
G 017.docG 017.doc
G 017.docqimia
 
გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17datiko43
 
G 018.doc
G 018.docG 018.doc
G 018.docqimia
 
G 019.doc
G 019.docG 019.doc
G 019.docqimia
 

Similar to Ara 010 (20)

გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10
 
გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10გაკვეთილი № 10
გაკვეთილი № 10
 
გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14გაკვეთილი № 14
გაკვეთილი № 14
 
G014 110926065624-phpapp01
G014 110926065624-phpapp01G014 110926065624-phpapp01
G014 110926065624-phpapp01
 
გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9
 
გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9გაკვეთილი № 9
გაკვეთილი № 9
 
Ara 008
Ara 008Ara 008
Ara 008
 
გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24გაკვეთილი № 24
გაკვეთილი № 24
 
G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02G021 110926073641-phpapp02
G021 110926073641-phpapp02
 
G 016.doc
G 016.docG 016.doc
G 016.doc
 
გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8გაკვეთილი № 8
გაკვეთილი № 8
 
G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01G019 110926073413-phpapp01
G019 110926073413-phpapp01
 
გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19გაკვეთილი № 19
გაკვეთილი № 19
 
გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16გაკვეთილი № 16
გაკვეთილი № 16
 
გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15გაკვეთილი № 15
გაკვეთილი № 15
 
G 017.doc
G 017.docG 017.doc
G 017.doc
 
გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17გაკვეთილი № 17
გაკვეთილი № 17
 
G 018.doc
G 018.docG 018.doc
G 018.doc
 
Ara 016
Ara 016Ara 016
Ara 016
 
G 019.doc
G 019.docG 019.doc
G 019.doc
 

More from barambo

G042 111031003556-phpapp02
G042 111031003556-phpapp02G042 111031003556-phpapp02
G042 111031003556-phpapp02barambo
 
G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01barambo
 

More from barambo (20)

G008 2
G008 2G008 2
G008 2
 
G007 1
G007 1G007 1
G007 1
 
G006 1
G006 1G006 1
G006 1
 
G010 1
G010 1G010 1
G010 1
 
G009 1
G009 1G009 1
G009 1
 
G042 111031003556-phpapp02
G042 111031003556-phpapp02G042 111031003556-phpapp02
G042 111031003556-phpapp02
 
G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01G015 110926065817-phpapp01
G015 110926065817-phpapp01
 
G 011 1
G 011 1G 011 1
G 011 1
 
Ara 021
Ara 021Ara 021
Ara 021
 
Ara 022
Ara 022Ara 022
Ara 022
 
Ara 018
Ara 018Ara 018
Ara 018
 
Ara 017
Ara 017Ara 017
Ara 017
 
Ara 019
Ara 019Ara 019
Ara 019
 
Ara 011
Ara 011Ara 011
Ara 011
 
Ara 014
Ara 014Ara 014
Ara 014
 
Ara 013
Ara 013Ara 013
Ara 013
 
Ara 011
Ara 011Ara 011
Ara 011
 
Ara 006
Ara 006Ara 006
Ara 006
 
Ara 002
Ara 002Ara 002
Ara 002
 
Ara 005
Ara 005Ara 005
Ara 005
 

Ara 010

  • 1. 1 გაკვეთილი N10 საშინაო დავალების შემოწმება: 1. ω (H2S) = 0,03% 2. V0 (H2S) = 1,456ლ 3. V0 (SO2) = 63ლ გოგირდის (VI) ოქსიდი და გოგირდმჟავა გოგირდის (VI) ოქსიდი – გოგირდის ანჰიდრიდი მრეწველობაში მიიღება გოგირდმჟავას წარმოების ერთერთ საფეხურზე: V 2O 5 2SO2 + O2 2SO3 V2O5 კატალიზატორია. ლაბორატორიულ პირობებში შეიძლება მივიღოთ გოგირდმჟავაზე ძლიერი წყალწამრთმევის მოქმედებით: H2SO4 + P2O5 2HPO3 + SO3 (მეტაფოსფორმჟავა) ) (metafosformJava SO3 უფერო სითხეა, მყარდება 180C ტემპერატურაზე. კარგად იხსნება წყალში და გოგირდმჟავაში. SO3-ის ხსნარს გოგირდმჟავაში ოლეუმი ეწოდება. წყალთან ურთიერთქმედებისას წარმოქმნის გოგირდმჟავას. SO3 ტიპიური მჟავური ოქსიდია. ის რეაგირებს ფუძეებთან და ფუძე ოქსიდებთან. ამ რეაქციების შედეგად სულფატები წარმოიქმნება. მაგ: 2NaOH + SO3 → Na2SO4 + H2O NaOH + SO3 → NaHSO4 CuO + SO3 → CuSO4 გოგირდშემცველ ნაერთებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია გოგირდმჟავა. მისი მიღების I საფეხურს წარმოადგენს SO2-ის მიღება. ნედლეული შეიძლება იყოს გოგირდი ან პირიტი. I საფეხური S + O2 → SO2 ან -1 +2 S +2 -1 0 +3 -2 +4 -2 Fe -1 FeS2 + O2 Fe2O3 + SO2 S +2 -1 0 ამ რეაქციაში Fe და S ატომები იჟანგებიან, O2 კი აღდგება: +2 +3 Fe - e Fe დაჟანგვაში სულ 11 4 -1 +4 2S - 10e 2S ელექტრონი მონაწილეობს 0 -2 11 O2 + 4e 2O
  • 2. 2 -1 2S ვიღებთ იმიტომ, რომ FeS2-ის მოლეკულაში 1 ატომ რკინაზე 2 გოგირდის ატომი მოდის. 4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2 II საფეხურია SO2-ის კატალიზური დაჟანგვა. მაღალ ტემპერატურაზე, V2O5-ის კატალიზატორის ზედაპირზე ჟანგბადით იჟანგება SO2 : 2SO2 + O2 → 2SO3 III საფეხურზე SO3 იხსნება წინასწარ მიღებულ გოგირდმჟავაში: H2SO4 + SO3 H2SO4 SO 3 (H2S2O7) oleumi ოლეუმი IV საფეხურზე კი ოლეუმს წყლით ანზავებენ: H2SO4 SO3 + H2O 2H2SO4 უწყლო გოგირდმჟავა უფერო სითხეა. არ აქვს სუნი და არააქროლადია. თითქმის ორჯერ მძიმეა წყალზე. გოგირდმჟავას ქიმიური თვისებები გოგირდმჟავა ტიპიური ძლიერი მჟავაა. წყალში I საფეხურზე კარგადაა დისოცირებული: H2SO 4 H+ + HSO4- 2H+ + SO 42- II საფეხურზე შედარებით ნაკლებად მიმდინარეობს დისოციაცია. გოგირდმჟავა, ისევე, როგორც ყველა მჟავა, რეაგირებს მეტალებთან, ფუძე და ამფოტერულ ოქსიდებთან, ჰიდროქსიდებთან და მარილებთან. 1. განზავებული და კონცენტრირებული გოგირდმჟავა მეტალებთან განსხვავებულად რეაგირებს. განზავებული გოგირდმჟავა რეაგირებს იმ მეტალებთან, რომლებიც მეტალთა აქტივობის რიგში მოთავსებულია წყალბადის მარცხნივ. Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2 Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2 ამ შემთხვევაში, ისევე, როგორც სხვა მჟავებში, დამჟანგველია H+ კათიონი. 0 +1 +2 0 Zn + H2SO4 ZnSO4 + H2 0 +2 1 2 Zn - 2e Zn +1 0 1 2 2H + 2e H2 ცხელი კონცენტრირებული გოგირდმჟავა რეაგირებს თითქმის ყველა მეტალთან, გამონაკლისია ოქრო, პლატინა. იმ მეტალებთან, რომლებიც მოთავსებულია წყალბადის მარჯვნივ, გოგირდმჟავას ურთიერთქმედება მიდის შემდეგი გზით
  • 3. 3 t0 metali + H2SO4 sulfati + H2O + SO2 (konc) (კონც) მაგ: 0 +6 +2 +6 +4 Cu + 2H2SO4 CuSO4 + 2H2O + SO2 0 +2 1 2 Cu - 2e Cu +6 +4 1 2 S + 2e S როგორც ვხედავთ კონცენტრირებულ გოგირდმჟავაში მჟანგავი არის არა H+, +6 არამედ S . მეტალებთან, რომლებიც მეტალთა აქტივობის მწკრივში წყალბადის მარცხნივ არიან მოთავსებული, ცხელი კონცენტრირებული გოგირდმჟავა წარმოქმნის სულფატსა და წყალს. ამასთანავე გამოიყოფა SO2 ან S ან H2S: metali + H2SO4 sulfati + H2O + SO2 (konc) (კონც) an S an H2S Mg-თან შესაძლებელია კონცენტრირებული გოგირდმჟავას ურთიერთქმედება ასე წარიმართოს: Mg + 2H2SO4 → MgSO4 + 2H2O + SO2 3Mg + 4H2SO4 → 3MgSO4 + 4H2O + S 4Mg + 5H2SO4 → 4MgSO4 + 4H2O + H2S ცივი კონცენტრირებული გოგირდმჟავა არ შედის რეაქციაში ისეთ მეტალებთან როგორიცაა ალუმინი და რკინა. ამ დროს გოგირდმჟავა ჟანგავს ამ მეტალებს, ზედაპირზე წარმოიქმნება მეტალის ოქსიდის ფენა, რომელიც იცავს მეტალს შემდგომი გარდაქმნისგან. ამ მოვლენას “გაპასივება” ეწოდება ამიტომაა, რომ ცივი კონცენტრირებული გოგირდმჟავას გადატანა შეიძლება ფოლადის ბალონებით. 2. გოგირდმჟავა რეაქციაში შედის ფუძე და ამფოტერულ ოქსიდებთან CuO + H2SO4 → CuSO4 + H2O Cr2O3 + 3H2SO4 → Cr2(SO4)3 + 3H2O 3. გოგირდმჟავა რეაგირებს როგორც ტუტეებთან ისე უხსნად ჰიდროქსიდებთან: NaOH + H2SO4 NaHSO4 + H2O natriumis hidrosulfati 2NaOH + H2SO4 Na2SO4 + 2H2O natriumis sulfati 2Al(OH)3 + 3H2SO4 → Al2(SO4)3 + 6H2O 4. გოგირდმჟავა ყველა მჟავაზე ძნელად აქროლადია. ამიტომ ის აძევებს სხვა მჟავებს მათი მარილებიდან:
  • 4. 4 2NaCl + H2SO 4 t0 Na2SO4 + 2HCl myari konc კონც KNO 3 + H2SO 4 t0 KHSO4 + 2HNO3 myari konc K2CO3 + H2SO4 K2SO4 + H2O + CO 2 5. კონცენტრირებული გოგირდმჟავა ძლიერი მჟანგავია. როგორც ვნახეთ ის ჟანგავს მეტალებს. მას შეუძლია დაჟანგოს არამეტალებიც: 0 +6 +5 +4 2P + 5H2SO4 2H3PO4 + 2H2O + 5SO2 0 +5 2 P - 5e P +6 +4 5 S + 2e S C + 2H2SO4 → CO2 + 2H2O + 2SO2 6. გოგირდმჟავა ძლიერი წყალწამრთმევია. მას შეუძლია დაიკავშიროს როგორც თავისუფალი წყალი, ისე მოხლიჩოს წყალი რთული ნივთიერებიდან. მაგ: გოგირდმჟავა “ანახშირებს” შაქარს: H2SO4 C12H22O11 12C + 11H2O Saqari შაქარი გოგირდმჟავა ფართოდ გამოიყენება ქიმიურ მრეწველობაში: მინერალური სასუქების, მჟავების, სულფატების მისაღებად. მეტალების ზედაპირის გასასუფთავებლად, ნავთობის დასამუშავებლად, საღებარების, მედიკამენტების და სხვათა მისაღებად. გოგირდმჟავას მარილების დიდი ნაწილი იხსნება წყალში. ერთ-ერთი გამონაკლისია BaSO4: Ba2+ + SO42- BaSO4 მჟავასა და wyalSi uxsnadi mJavasa da წყალში უხსნადი TeTri feris naleqi თეთრი ფერის ნალექი ეს რეაქცია გოგირდმჟავას და სულფატების აღმომჩენი რეაქციაა. სულფატებიდან მნიშვნელოვანია: Na2SO4 – ნატრიუმის სულფატი. მისი ჰიდრატია Na2SO4 10H2O - გლაუბერის მარილი ან მირაბილიტი. გამოიყენება გამშრობად, აგრეთვე მინის წარმოებაში, მედიცინაში. CaSO – კალციუმის სულფატი. მისი კრისტალჰიდრატია CaSO4 2H2O - 4 თაბაშირი და (CaSO4)2 H2O - ალებასტრი. გამოიყენება მშენებლობაში, სკულპტურების დასამზადებლად და მედიცინაში – ძვლის მოტეხილობისას არტაშანების დასადებად. FeSO4 – რკინის(II) სულფატი. მისი კრისტალჰიდრატი FeSO4 7H2O - რკინის შაბი გამოიყენება მავნე მწერებთან საბრძოლველად.
  • 5. 5 CuSO4 – სპილენძის სულფატი. მისი კრისტალჰიდრატია CuSO4 5H2O - შაბიამანი. გამოიყენება სოფლის მეურნეობაში. საშინაო დავალება: 1. რამდენი გრამი გოგირდმჟავას მიღება შეიძლება 100გ FeS2-ის გადამუშავე- ბით? 2. როგორი იქნება ხსნარში გოგირდმჟავას პროცენტული კონცენტრაცია, თუ 100გ წყალში გავხსნით 400გ SO3-ს? 3. რამდენი გრამი CuO შეიძლება გაიხსნას 100მლ 40%-იან გოგირდმჟავაში (ρ = 1,3)? 4. რამდენი მლ 5%-იანი ბარიუმის ნიტრატის ხსნარია საჭირო (ρ = 1,04) 150მლ 7%-იან Na2SO4-ის ხსნართან (ρ = 1,05) ურთიერთქმედებისთვის? რამდენი გრამი ნალექი გამოიყოფა ამ დროს? 5. დაწერეთ Zn-ისა და ცხელი კონცენტრირებული გოგირდმჟავას ურთიერთქმედების ყველა შესაძლო რეაქცია. დაწერეთ იგივე რეაქცია განზავებული გოგირდმჟავასთვისაც. შეადგინეთ ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციის ელექტრონული ბალანსი. 6. დაწერეთ გოგირდმჟავისა და HgO, Cr(OH)3, Na2S, K2SO3, CaCl2 –ის ურთიერთქმედების რეაქციების ტოლობები.