АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                1
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР                     Товчилсон гийн тайлбар       ÀÀÍ                          Àæ àõóé í ýãæ...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР       ҮЛ ХӨДЛӨХ ЭД ХӨРӨНГИЙН АЛБАН ТАВАРЫН ХУУЛИЙН       ХЭРЭГЖИЛТИЙН БАЙДАЛД ХИЙСЭН АУДИТЫ...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР            Оршил       Аймгийн Татварын Хэлтсийн 2010 оны жилийн эцсийн мэдээнээс үзэхэд Үл...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР       2010 оны үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын ногдуулалт, төвлөрүүлэлтийнбайдалд хий...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРногдуулалт гаргаж ирүүлсэн нь жилийн эцсийн мэдээний дүнгээс 18,5 сая төгрөгөөрзөрүүтэй байн...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР      Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар төлөгч нийт ААН-үүдийн 72.9% ньхөрөнгөө санхүүгийн...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР     Аудит хамрагдсан ААН-үүдийн 58,5% нь буюу 165 ААН-ийн 1053,4 сая     төгрөгийн үл хөдлө...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРбаланс байхгүй, тайлан балансын дүн, татварын тайлангийн дүнгүүд зөрүүтэй зэрэг нь тусхэлтси...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР     Орон нутгийн төсөвт төвлөрч байгаа Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын     орлого 10,...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР       АУДИТЫН Ä¯ÃÍÝËÒ      Хийсэн судалгаа, цуглуулсан нотлох баримтандаа тулгуурлан аудита...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР                                   Т лб р з рчлийн нэгтгэлТ лб р      з рчил   Т лб р       ...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРЕрөнхий аудиторын тушаал АХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                 ...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                14
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                15
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                16
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРХолбогдох байгууллагын саналАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                              ...
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                18
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                19
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                20
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                21
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                22
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                23
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                24
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                25
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                26
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                27
АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА                                                28
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Ul.hodloh 2011

1,214 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Ul.hodloh 2011

  1. 1. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 1
  2. 2. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Товчилсон гийн тайлбар ÀÀÍ Àæ àõóé í ýãæ ÓÁÕ Óëñû í Á¿ðòãýëèéí Õýëòýñ ÑÒÑÕ Ñàí õ¿¿ Òº ðèéí Ñàí ãèéí Õýëòýñ ¯ ÕÝÕ ¯ ë õº äëº õ ýä õº ðº í ãºАХ-САБ/2011/-02 ЭА 2
  3. 3. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР ҮЛ ХӨДЛӨХ ЭД ХӨРӨНГИЙН АЛБАН ТАВАРЫН ХУУЛИЙН ХЭРЭГЖИЛТИЙН БАЙДАЛД ХИЙСЭН АУДИТЫН ТАЙЛАН ÀÓÄÈÒÛÍ ÇÎÐÈËÒ, ÕÀÌÀÐÑÀÍ Õ¯ÐÝÝ, ÀÐÃÀ Ç¯É Аудитыг Àóäèòûí ãàçðûí 2011 îíû á¿òýýãäýõ¿¿í àæèë ¿éë÷èëãýýíèé òºëºâëºãººã ¿íäýñëýíÀéìãèéí Åðºíõèé àóäèòîðûí áàòàëñàí эрсдлийн àóäèòûí òºëºâëºãºº, àñóóäëûí øèíæèëãýý,àðãà ç¿éã áàðèìòëàí Òºðèéí Àóäèòûí òóõàé õóóëèàð òîäîðõîéëñîí Àéìãèéí Àóäèòûí Ãàçðûíá¿ðýí ýðõèéí õ¿ðýýíä õèéëýý. Аудитын зорилт Энэхүү аудитын гол зорилт нь “Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварынтухай” хуулийн хэрэгжилтийн байдалд аудитыг хийж, орон нутгийн төсвийн орлогынбүрдүүлэлтийг хэрхэн хангаж байгаа талаар дүгнэлт зөвлөмж боловсруулан холбогдохбайгууллага албан тушаалтанд танилцуулах явдал юм. Уг зорилтыг хангахын тулд дараах дэд зорилтуудыг хамруулав.Үүнд: Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын ногдуулалт, төвлөрүүлэлт Хамарсан хүрээ Аудитад аймгийн Татварын Хэлтэс, Улсын бүртгэлийн хэлтэс, Санхүү ТөрийнСангийн Хэлтсүүдээс гаргаж ирүүлсэн судалгаа, татвар төлөгч ААН-үүдийн 2010 онысанхүүгийн тайлан баланс, Үл хөдлөх эд хөрөнгийн татварын тайлан зэргийг хамруулав. Арга зүй Аудитад Төрийн хяналт шалгалтын стандарт, Ерөнхий аудиторын баталсан аудитынтөлөвлөгөөг мөрдлөг болгон холбогдох албан тушаалтнуудтай ярилцлага хийх, шаардлагатайнотлох баримтуудыг тулган баталгаажуулан, тайлан мэдээ судалгааг нэгтгэн, аудитынхөтөлбөр горимын дагуу дүгнэлт зөвлөмжийг боловсруулав. Аудитын дүн дүгнэлтэнддэмжлэг болохуйц нотлох зүйлс, мэдээ судалгааг ажлын баримт материалд хавсаргав. Аудитын явцад тохиолдсон хүндрэл бэрхшээл Аймгийн Улсын Бүртгэлийн Хэлтэс, Газрын Харилцаа Барилга Хот БайгуулалтынАлбанаас Үл хөдлөх эд хөрөнгөө бүртгүүлсэн иргэд болон газраа өмчилж авсан иргэдийнсудалгааг гаргуулан авахаар удаа дараа ярьж албан бичиг тоот хүргүүлсэн боловч шалгалтандхолбогдолтой мэдээ судалгааг аудитын хугацаанд гаргаж ирүүлээгүй хугацаа удаашруулсан,Татварын Хэлтсийн судалгаа нь аймгийн хэмжээний үл хөдлөх албан татвар төлөгчдийгбүрэн хамруулаагүй зөвхөн Эрдэнэбулган сумаар хязгаарлагдсан, судалгааны тоо мэдээ ньтатварын тайлангийн тоо дүнгээс зөрүүтэй байсан зэрэг учир дутагдалтай зүйлүүд байсан ньаудит хийхэд цаг хугацаа их шаардаж, ААН-үүдийн төлсөн татвар, татварын тайланг тулгах,асууж тодруулах, лавлах зэрэг ажлыг хийхэд хүргэж байлаа.АХ-САБ/2011/-02 ЭА 3
  4. 4. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Оршил Аймгийн Татварын Хэлтсийн 2010 оны жилийн эцсийн мэдээнээс үзэхэд Үл хөдлөхэд хөрөнгийн албан татвар төлөгчөөр нийт 3525 төлөгч бүртгэгдсний 248 ААН, 3277хувь хүн иргэд татвар төлөгч байна. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын төлөвлөгөө 2009 онд 36,0 сая төгрөггүйцэтгэлээр 47,1 сая төгрөг, 2010 онд 45,0 сая төгрөг төлөвлөгдөж гүйцэтгэлээр 58,3 саятөгрөг буюу 129,7 % ийн биелэлттэй гэсэн мэдээ тайлан гарсан байна. 2010 онд орон нутгийн төсөвт үл хөдлөх эд Зорилт 1 хөрөнгийн албан татвараар 111,1 сая төгрөгийн орлого төвлөрөх боломжтой байсан байна. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын ногдуулалт, төвлөрүүлэлтийн байдал “Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар ногдуулах үнэлгээг уул хөрөнгийг үлхөдлөх хөрөнгийн бүртгэлд бүртгэгдсэн үнийн дүнгээр, үл хөдлөх хөрөнгийнбүртгэлд бүртгэгдээгүй бол хөрөнгийн даатгалд даатгуулсан үнийн дүнгээр,хөрөнгийн даатгалд даатгуулаагүй бол данс бүртгэлд бүртгэгдсэн үнийн дүнгээртус тус тодорхойлно” гэж хуулинд заасан. Үүний дагуу үл хөдлөх эд хөрөнгийн албантатвар ногдуулж байгаа үнэлгээг хэрхэн баримталж байгааг үнэлгээ тус бүрээр авч үзэхийгзорьлоо. Аудитад л х дл х эд х р нгийн албан татвар т л гч 280 ААН, 7612 иргэдийн21655,0 сая т гр гийн л х дл х х р нг хамрагдсан б г д эдгээр ААН, иргэдийнх р нгийн нэлгээг улсын б ртгэлд б ртг лсэн огноо , х р нгийн нэлгээ, санх гийнтайлан тэнцэлд тусгагдсан д н, татварын тайланд тодорхойлсон нэлгээ зэргийг авч зэхэд2010 онд 18515,0 сая т гр гийн л х дл х х р нг нд хуулийн дагуу албан татвар тооцвол ¿лх дл х эд х р нгийн албан тàтвараар 111,1 сая т гр г орон нутгийн т с вт т вл р хболомжтой байсан байна. /Судалгааг Х снэгт №1 ээр з лэв. / Х снэгт № 1 ХЭХ-ийн ААН, Х р нгийн тооцвол 2011 оноос татвар т л х ААН- ХЭХ-ийн нийталбан татвар иргэдий нэлгээ зохих д нийт татварын т л гч н тоо / мянган татвар нэлгээ д н т гр г/ / мянган / мянган / мянган т гр г / т гр г / т гр г / тоо нэлгээ тооцох / мянган татвар т гр г / / мянган т гр г / ААН 270 9,781,847.5 58,691.1 10 3,139,961.7 18,839.77 12,921,809.2 77,530.9 Иргэд 8,732,199.0 52,393.2 8,732,199.0 52,393.2 газрын 7147 996.7 6.0 996.7 6.0албан татвар Д н 18,515,043.2 111,090.3 10 3,139,961.7 18,839.8 21,655,004.9 129,930.1АХ-САБ/2011/-02 ЭА 4
  5. 5. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР 2010 оны үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын ногдуулалт, төвлөрүүлэлтийнбайдалд хийсэн аудитаар дараах зөрчил дутагдал илэрлээ. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай Монгол улсын хуулийн хэрэгжилттэйхолбогдуулан ААН, иргэдийн үл хөдлөх хөрөнгөө Улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн судалгааггаргуулан авахаар аймгийн Улсын бүртгэлийн Хэлтэс, Газрын Харилцаа Барилга ХотБайгуулалтын Албанд 2011.05.27-нд албан бичиг тоотыг тус тус хүргүүлсэн боловчиргэдийн үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээг 2011.09.14-ны 983 тоот албан бичгээр, ГазрынХарилцаа Барилга Хот Байгуулалтын Алба 2010 оны Газрын татварын судалгааг 2011. 09.21-нд файлаар ирүүлсэн нь аудит төлөвлөгдсөн хугацаандаа хийгдэхгүй байх нөхцлийгбүрдүүлсэн төдийгүй энэ нь Төрийн байгууллагуудын мэдээ мэдээлэлийн шуурхай байдлыгхангаж чадахгүй байгааг харуулж байна. УБХ-ээс ирүүлсэн судалгаанд ААН-ийн хөрөнгийнүнэлгээ алдаатай бичигдсэн, Улсын бүртгэлд ашиглагдаж байгаа үл хөдлөх хөрөнгийнбүртгэлийн программ нь хөрөнгийн нэмэгдэж хасагдсан өөрчлөлтүүдийг хийдэггүй анхныоруулсан үнэлгээгээр шивигддэг иргэдийн хөрөнгийн үнэлгээтэй мэдээлэлийг нэгдсэнбайдлаар шууд программаас харах боломжгүй байгаа нь цаг хугацаа их зарцуулсан,программыг шинэчлэх шаардлагатай байгааг илэрхийлж байлаа. Аймгийн татварын Хэлтэс болон Улсын Бүртгэлийн Хэлтсүүдийн үлхөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн талаарх мэдээлэл солилцоо нээлттэй биш, ажахуйн нэгж байгууллага, иргэдийн үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлд бүртгэгдсэнүнийн дүнгээс татварыг бүрэн тооцоогүй байна. 2010 оны жилийн эцэст аймгийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулахаар хувийнхэвшлийн нийт 430-н хуулийн этгээд улсын бүртгэлд бүртгүүлсний 16,7% буюу 72 ААНнь Улсын бүртгэлийн хэлтэст үл хөдлөх эд хөрөнгөө үнэлэн бүртгүүлжээ . Эдгээр иргэд, ААН-үүд нь Үл хөдлөх эд хөрөнгөө зөвхөн гэрчилгээ авчбаталгаажуулах, барьцаалан зээл авах үүднээс үл хөдлөх эд хөрөнгийн үнэлгээг өөрсдөөтодорхойлон улсын бүртгэлд үнэлэн бүртгүүлж байгаа ч, үл хөдлөх эд хөрөнгийн албантатварыг нэг талаас иргэд ААН-үүд бүртгүүлсэн хөрөнгийн үнэлгээнээс тооцож төлөөгүй,нөгөө талаас УБХ, Татварын Хэлтсийн үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн үнэлгээнийталаарх мэдээлэл солилцоо хангалтгүйгээс Татварын байцаагчид улсын бүртгэлийн үнэлгээгүндэслэн татварыг ногдуулаагүй байна. Аймгийн УБХ-т үл хөдлөх эд хөрөнгөө бүртгүүлсэн ААН, иргэдийн судалгаагаараймгийн хэмжээнд 72 ААН-ийн 7606,8 сая төгрөгийн, иргэдийн 8732,2 сая төгрөгийн нийт16339,0 сая төгрөгийн үл хөдлөх эд хөрөнгө бүртгэгдсэн боловч үл хөдлөх эд хөрөнгийналбан татварыг хуулинд заасан хувь хэмжээгээр тооцвол 98,0 сая төгрөгийн татвар ороннутгийн төсөвт төвлөрөхөөр тооцоо гарч байна. Аймгийн Татварын хэлтсийн 2010 оны жилийн эцсийн “ Татварын тайлангаарногдуулсан татвар барагдуулалтын мэдээ”-гээр тайлант хугацаанд ногдуулсан татвар 63,9 саятөгрөг, Татварын хэлтсээс манайд ирүүлсэн үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар төлөгчААН, иргэдийн 2010 оны татвар ногдуулалтын судалгаагаар 45,4 сая төгрөгийн татварынАХ-САБ/2011/-02 ЭА 5
  6. 6. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРногдуулалт гаргаж ирүүлсэн нь жилийн эцсийн мэдээний дүнгээс 18,5 сая төгрөгөөрзөрүүтэй байна. Мөн мэдээний дүнг үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн үнэлгээтэйхарьцуулахад 34,1 сая төгрөгөөр дутуу байгаа нь УБХ-т үл хөдлөх эд хөрөнгөө үнэлэнбүртгүүлсэн иргэдийн хөрөнгийн татварыг бүрэн тооцож, төвлөрүүлээгүйг харуулж байна. Улсын бүртгэлийн хэлтэст үл хөдлөх эд хөрөнгөө бүртгүүлсэн ААН-үүдийн хөрөнгийнүнэлгээг татварын тайлантай тулгаж үзэхэд 16 ААН-ийн хөрөнгийн үнэлгээ 335,8 саятөгрөгөөр тохирч, 24 ААН-ийн 1034,1 сая төгрөгийн хөрөнгийн үнэлгээнээс татвартооцоогүй, 24-н ААН-ийн хөрөнгийн үнэлгээ 1870,8 сая төгрөгөөр илүү буюу хөрөнгийннэмэгдлийг УБХ-т бүртгүүлээгүй байна. /Судалгааг Хүснэгт №2-оор хүснэгтээр үзүүлэв / Хүснэгт № 2Улсын б ртгэлд УБХэлтэст ХЭХ-ийн УБ-ийн УБ-ийн нэлгээндб ртгэгдсэн ААН- б ртг лсэн ХЭХ- Татварын нэлгээнээс дахин нэлгээ ийн нэлгээ тайлангаарх татвар дутуу хийлгээг й д нийн тоо / мянган т гр г/ х р нгийн тооцсон д н / мянган т гр г / нэлгээ / мянган т гр г / / мянган т гр г / 16 335,842.50 335,842.5 - 24 1,778,431.0 744,370.3 1,034,060.7 24 2,534,999.8 4,405,785.9 (1,870,786.1) 8 2957500 - - 72 7,606,773.30 5,485,998.70Үл хөдлөх эд хөрөнгөө улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн хэдий ч, хөрөнгийн үнэлгээнээс доогуурүнэлгээгээр татвар төлсөн 24 ААН-д 17.9 сая төгрөгийг орон нутгийн төсөвттөвлөрүүлэхээр төлбөрийн акт бичиж аудитын явцад 3,5 сая төгрөгийг орон нутгийн төсөвттөвлөрүүлээд байна. / акт хавсралт 1 / 2010 онд Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвараар орон нутгийн төсөвт 59,3 сая төгрөг төвлөрөөд байхад 1,8 сая төгрөгөөр дутуу мэдээлсэн нь мэдээ тайлангийн үнэн зөв байдалд тавих хяналт орхигдсон байна.Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвараар аймгийн Төрийн сан дахь 01000921 тоот дансанд60,2 сая төгрөг төвлөрч 0,9 сая төгрөгийн залруулгын гүйлгээ хийгдэн үл хөдлөх эдхөрөнгийн татвараар 59,3 сая төгрөгийн орлого төвлөрснийг Татварын Хэлтсийн “Татварынтайлангаар ногдуулсан татварын барагдуулалтын мэдээ”-ний дүнтэй тулгахад 57,5 саятөгрөгийн барагдуулалт гэж мэдээлэгдсэн нь үл хөдлөх эд хөрөнгийн орон нутгийн төсөвттөвлөрсөн албан татварын орлогыг 1,8 сая төгрөгөөр дутуу мэдээлсэн байна. / судалгаа-3/АХ-САБ/2011/-02 ЭА 6
  7. 7. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар төлөгч нийт ААН-үүдийн 72.9% ньхөрөнгөө санхүүгийн тайлан балансд тусгаагүй байгаа нь хувийн хэвшлийнААН-үүдийн анхан шатны болон нягтлан бодох бүртгэлийн хөтлөлт туйлынхангалтгүй байгааг харуулж байна. Улсын бүртгэлийн хэлтэсд бүртгүүлсэн ААН-үүдийн санхүүгийн тайланд СТСХ,Татварын Хэлтсийн зүгээс тавих хяналт орхигдсноос дээрхи зөрчил дутагдал гарч байна. Аймгийн Санхүү Төрийн Сангийн Хэлтэс нь 2010 онд нийт 146 ААН-ийнсанхүүгийн тайлан нэгтгэснээс 52 % буюу 76 ААН ийн үл хөдлөх хөрөнгө тайланбалансад бүртгэгдсэн, 48 % нь үл хөдлөх хөрөнгөгүй байна. Үл хөдлөх хөрөнгөө тайланбалансад тусгасан ААН-үүдийг аймгийн хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулахаар улсынбүртгэлд бүртгүүлсэн 430 ААН-тэй харьцуулахад 17,7% нь үл хөдлөх эд хөрөнгийгтайлан тэнцэлдээ тусгадаг, дийлэнх ААН-үүд нь тайлан тэнцэл гаргадаггүй, үл хөдлөххөрөнгөгүй мэтээр харагдаж байна. СТСХэлтэст тушаагдсан аж ахуйн нэгж байгууллагуудын 2010 оны жилийн эцсийнтайлангаар Үндсэн хөрөнгийн бүртгэлд байгаа ҮХЭХ-ийн бүртгэлийг татварын тайлантайтулгахад Татвар төлөгч 76-н аж ахуйн нэгж байгууллагын санхүүгийн тайланд 5253,7 саятөгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгө бүртгэгдсэн боловч эдгээрийн 50 аж ахуйн нэгжийнсанхүүгийн тайланд тусгагдсан 2971,9 сая төгрөгийн хөрөнгө ҮХЭХ-ийн албан татварынтайланд тусгасан хөрөнгийн дүнтэй тохирч, 23 аж ахуйн нэгжийн үл хөдлөх эд хөрөнгийнтайлан балансын үнэлгээ нь татварын тайлангийн дүнгээс зөрүүтэй тайлагнагдсан байна. /Судалгааг хүснэгт №3-т үзүүлэв. / Хүснэгт№3 № ААН- Балансаарх Татварын Балансаарх ҮХЭХ-ийн үнэлгээ татварын ийн тоо ҮХЭХ-ийн тайлангаарх тайлангаарх хөрөнгийн үнэлгээний зөрүү үнэлгээ үнэлгээ / мянган / мянган төгрөг/ Балансаарх Балансаарх хөрөнгийн төгрөг/ хөрөнгийн дүн дүн Татварын Татварын тайлангаас дутуу тайлангаас илүү / / мянган төгрөг/ мянган төгрөг/ 1 23 399,205.4 2,061,339.1 1,767,807.4 (105,673.7) 2 50 2,971,936.9 2,971,936.9 3 3 220,461.7 Дүн 76 399205,4 (105673,7) 5,253,737.7 4,739,744.3АХ-САБ/2011/-02 ЭА 7
  8. 8. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Аудит хамрагдсан ААН-үүдийн 58,5% нь буюу 165 ААН-ийн 1053,4 сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгө санхүүгийн тайлан тэнцэлд тусгагдаагүй, улсын бүртгэлд үнэлж бүртгүүлээгүй байна. Аудитад хамрагдсан нийт ААН-ийн дийлэнх нь буюу 58,5% нь үл хөдлөх эдхөрөнгөө улсын бүртгэлийн хэлтэст үнэлэн бүртгүүлээгүй, тайлан баланс гаргаагүй, зарим нэгтайлан баланстай ААН-үүд нь үл хөдлөх эд хөрөнгийг хувь хүний нэрээр улсын бүртгэлдбүртгүүлсэн байгаа зэрэг нь үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварыг хуулинд заасны дагуутодорхойлоход учир дутагдалтай байлаа. / Судалгаа-2 / Иймд дээрхи ААН-дийн үл хөдлөх хөрөнгийг хуулинд заасны дагуу улсынбүртгэлд бүрэн хамруулан бүртгүүлэх зохион байгуулалтын арга хэмжээ авч ажиллах ньзүйтэй байна. Газраас авах үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварыг дутуу тооцонтөвлөрүүлж байгаа нь судалгаанаас харагдаж байна. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай хуулинд Газраас авах үл хөдлөх эдхөрөнгийн албан татварыг газрын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага ногдуулж,татварын байцаагч хурааж, орон нутгийн төсөвт оруулна гэж заасны дагуу аймгийн ГазрынХарилцаа Барилга Хот байгуулалтын албанаас 2010 оны газрын татварын ногдуулалтынсудалгааг гаргуулан аудит хийхэд аймгийн хэмжээгээр нийт 7147 иргэдээс 996,7 мянгантөгрөгийг төсөвт төвлөрүүлэхээр тооцсон байна./ Судалгаа-4 /Газар өмчлөх эрхээ эрхийн улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн байдалтай харьцуулахад 2010 оны12-р сарын байдлаар 3809 иргэн газраа өмчилж авсан байна. Үүнийг Татварын хэлтсийн“Татвар төлөгчдийг бүртгэлд хамруулсан мэдээ”-ний үл хөдлөх хөрөнгийн татвартөлөгчдийн тоотой тулган үзэхэд Үл хөдлөх эд хөрөнгийн татвар төлөгч 3277 иргэдээссудалгаагаар ирүүлсэн үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулан үл хөдлөх хөрөнгийн татвар төлжбайгаа 465 иргэдийг хасвал 2812 иргэн газрын албан татвар төлж, 997 иргэн газрынтатвар төлөөгүй харагдаж байгаа нь газраас авах үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварыгдутуу төвлөрүүлж байна гэж дүгнэхэд хүргэлээ. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын ногдуулалт, төвлөрүүлэлтийгААН-үүдийн хувийн хэрэг, татварын болон санхүүгийн тайлантай тулганшалгахад дараах зөрчил дутагдал илэрч байна. Аж ахуйн нэгжүүдийн ажлын баримт болох хувийн хэргээс татварын тайлан болонсанхүүгийн тайлангийн дүнг тулгахад ААН-үүдийн хөрөнгийн тооллогын бүртгэл, тайланАХ-САБ/2011/-02 ЭА 8
  9. 9. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРбаланс байхгүй, тайлан балансын дүн, татварын тайлангийн дүнгүүд зөрүүтэй зэрэг нь тусхэлтсийн мэдээ мэдээлэлийн үнэн зөв байдалд хяналт тавьдаггүй, буруу ташаа дүн мэдээсудалгаа гаргадаг татварын байцаагчдын ажлын хариуцлага сул байгаатай холбоотой байна. Тухайлбал: Эрдэнэбулган суманд үйл ажиллагаа явуулж байгаа Өсөх-Ар ХХК нь2008 онд үл хөдлөх хөрөнгөө Улсын бүртгэлд 100,0 сая төгрөгөөр үнэлэн бүртгүүлсэн хэдийч Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тайланд үнэлгээг бууруулан 50,0 сая төгрөгөөр, Аргурван халиар ХХК нь улсын бүртгэлд хөрөнгөө 2008 онд 50,0 сая төгрөгөөр үнэлэнбүртгүүлж, татварын тайланд 30,0 сая төгрөгөөр, Автозам 2007 онд 250,0 сая төгрөгөөрхөрөнгөө үнэлэн бүртгүүлсэн байхад татварын тайланг 34,8 сая төгрөгөөр, Хасу МандалХХК 2003 онд 700,0 сая төгрөгийн хөрөнгийг улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн байхад татварынтайлангаар 475,0 сая төгрөгөөр, Ус Архангай ХХК нь 2007 онд 27,0 сая төгрөгийнхөрөнгийг бүртгүүлж 3,1 сая төгрөгөөр, Од-Кр хоршоо 10,0 сая төгрөгийн хөрөнгийнүнэлгээтэйгээр улсын бүртгэлд бүртгүүлснээс 1,6 сая төгрөгөөөр, Хануй-инж ХХК нь 42,0сая төгрөгийн бүртгэлийн үнэлгээнээс 3,0 сая төгрөгөөр, Ар амин хүсэл ХХК 2006 онд 10,0сая төгрөгөөр хөрөнгөө үнэлж бүртгүүлснээс 0,8 сая төгрөгөөр, Жаст ХХК 2008 онд 67,3сая төгрөгөөр бүртгүүлснээс 60,0 сая төгрөгөөр тус тус хөрөнгийн үнэлгээг бууруулан татвартөлсөн байна. Татварын байцаагчид Татварын тайлангаар зарим ААН-үүдийнтайлангийн хугацааны илүү дутуу төлөлтийг барагдуулалтын мэдээнд барагдснаароруулан тайлагнадаг, татвар төлөлтийн тооцоог хянаж хүлээн авдаггүйгээс 605,0мянган төгрөгийн зөрчил дутагдал илэрсэн. Тухайлбал: Эрдэнэбулган сумын Бибор ХХК-ны 2010 оны Үл хөдлөх эд хөрөнгийналбан татварын тайлангаарх илүү төлөлтийн 60,0 мянган төгрөгийг барагдуулалт мэдээндбарагдснаар оруулсан, Урлах ухаан ХХК-ны ҮХЭХ-ийн татвараар 41,9 мянган төгрөгтөлөхөөс 62,9 мянган төгрөг төлснийг татвар төлөгчийн тайланд илүү төлөлт 21,0 мянгантөгрөгийг тусгалгүй төлөлтөнд хөрөнгийн үнэлгээг тохируулж бичсэн, Ар гурван халиарХХК-ны тайлангийн хугацааны төлөлт 180,0 мянган төгрөгнөөс 10,0 мянган төгрөгийгтөлүүлэн, үлдэх 170,0 мянган төгрөгийг илүү дутуу төлөлтөөр тусгуулалгүйгээр тайлангхүлээн авсан, З хэн ХХК-ны татварын тайланд тайлангийн хугацаанд т лв л зохих албантатварын д н, т лс н татварын д нг дийг тайланд тусгааг йг хянаж авааг й, Ар бар ХХК-наас тайлангийн хугацаанд татвар т л г йд л х дл х эд х р нгийн татварын тайланг 21,1мянган т гр г р т лсн р тусгуулж буруу тайлан гаргасан тайланг х лээн авсан зэрэгз рчил дутагдлууд байна.АХ-САБ/2011/-02 ЭА 9
  10. 10. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Орон нутгийн төсөвт төвлөрч байгаа Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын орлого 10,0 хүртэл сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгөтэй жижиг ААН-үүдийн татвараас бүрдэж байна. Аудитаас үзэхэд: Аймгийн хэмжээнд үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар төлөгчААН-үүдийн үл хөдлөх эд хөрөнгийн үнэлгээг интервалаар авч үзвэл судалгаанд хамрагдсаннийт ААН-ийн 86,9% нь 50,0 хүртэл сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгөтэй, 5% нь 50,0-100,0 хүртэл сая төгрөгийн хөрөнгөтэй, 6,4% нь 100,0-500,0 сая төгрөгийн хөрөнгөтэй,1,8% нь 500,0 сая төгрөгнөөс дээш хөрөнгөтэй ААН байгаа бөгөөд эдгээрийн дийлэнх ньбуюу нийт татвар төлөгч ААН-үүдийн 69,1% нь 10 хүртэл сая төгрөгийн үлхөдлөх хөрөнгөтэй ААН- үүд байгаа нь аймгийн хэмжээнд үл хөдлөх эдхөрөнгийн албан татварын орлого жижиг ААН-үүдийн үл хөдлөх эд хөрөнгийналбан татварын орлогоос бүрдэж байгааг харуулж байна. 4,500,000.0 4,138,745.5 3,964,768.5 4,000,000.0 3,500,000.0 3,000,000.0 2,500,000.0 101-500 сая 1тэрбу 2,000,000.0 1,886,053.1 1,901,685.2 м-с дээш 1,500,000.0 1,045,256.9 1,000,000.0 0-50 501-1 сая тэрбум 51-100 500,000.0 сая - 245 14 18 3 2 Графикийн доод м р нд байгуулагын тоог харуулав /Интервал тэрбум/ Аудитаар нийт 2814,1 сая төгрөгийн төлбөр зөрчил илэрч акт, албаншаардлага, зөвлөмжийг холбогдох байгууллагуудын удирдлагад хүргүүлэнбиелэлтийг хангуулахаар албан тоотыг өглөө.АХ-САБ/2011/-02 ЭА 10
  11. 11. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР АУДИТЫН Ä¯ÃÍÝËÒ Хийсэн судалгаа, цуглуулсан нотлох баримтандаа тулгуурлан аудитаас дараахдүгнэлтийг хийж байна. Аудитаас үзэхэд Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар төлөгч нийт ААН- үүдийн25,5% нь үл хөдлөх эд хөрөнгийн улсын бүртгэлд хөрөнгөө бүртгүүлсэн боловч бүртгэлийнүнэлгээнээс татварыг бүрэн тооцож төлдөггүй, 15,9 % нь тайлан тэнцэлд хөрөнгөө тусгасанхэдийч тайлан балансд улсын бүртгэлийн үнэлгээнээс зөрүүтэй бүртгэсэн, 58,5% нь улсынбүртгэлийн хэлтэст Үл хөдлөх эд хөрөнгөө үнэлж бүртгүүлээгүй, тайлан баланс гаргадаггүйтатварын тайлангаар татвар төлж байгаа зэргээс үзэхэд Үл хөдлөх эд хөрөнгийн талаархТатварын Хэлтэс, Улсын бүртгэлийн Хэлтэс, Санхүү Төрийн Сангийн Хэлтэс,Газрын харилцаа барилга хот байгуулалтын албадын мэдээлэл солилцоо дутмаг,Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай Монгол улсын хуулийнхэрэгжилт хангалтгүй байна гэсэн дүгнэлтэнд хүргээд байна. Цаашид үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын орлогыг нэмэгдүүлэх дараахболомж нөөц байна гэж аудитаас үзлээ. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар төлөгч ААН-үүдийн албан татварыг хуулинд заасны дагуу хөрөнгийн үнэлгээг тодорхойлж, үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээг зах зээлийн түвшинд нийцүүлэх шаардлагатай. Хувийн хэвшлийн ААН-үүдийн анхан шатны болон нягтлан бодох бүртгэл хөтлөлт, санхүүгийн тайланд үл хөдлөх хөрөнгийг тусгах . 2011 оноос Улсын б ртгэлд шинээр б ртг лсэн 8 ААН-ийн 3152,0 сая т гр гийн х р нг нд 18,9 сая т гр гийн татварыг нэмж т вл р лэх / судалгаа- 2/ 2011 оноос 3 ААН-ийн санхүүгийн тайланд тусгагдсан 220,5 сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгөнд татвар тооцох сүүлийн 2 жилд аймаг орон нутагт шинээр баригдан ашиглалтанд орсон барилга байгууламжинд үл хөдлөх хөрөнгийн татвар тооцох Жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжиж олгосон төслийн хөрөнгөөр бий болсон ААН, иргэдийн үл хөдлөх хөрөнгөнд татвар тооцох зэргээр үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвараар төвлөрөх орлого нэмэгдэх боломжууд тус тус байна гэж аудитаас үзлээ. Тайланг бичсэн : Санхүүгийн аудитын баг 2011.10.10АХ-САБ/2011/-02 ЭА 11
  12. 12. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Т лб р з рчлийн нэгтгэлТ лб р з рчил Т лб р нээс Гол утгахариуцагчийн нэр з рчлийн д н / сая т лб р Шалгалтын з рчил т гр г/ явцад барагдуулсан т лб р л х дл х эд х р нгийн албан татвар т л гч нийт ААН- дийн 58,5% буюу 165 ААН – ийн л х дл х х р нгийн нэлгээ тодорхой бус, ХЭХ- ийн УБХ-т х р нгийг нэл лээг й, тайланАймгийн Татварын 1053,4 1053,4 баланст тусгааг й з вх нхэлтэс татварын тайлангаар татвар т лс н байгаа нь л х дл х эд х р нгийн албан татварын тухай хуулийн 5,1 дэхь заалтыг з рчс н байна.Актанд дурьдагдсан ХЭХ-ийн улсын б ртгэлднэр б хий ААН- д х р нгийг нэлэн 1758,2 14,5 3,4 1740,3 б ртг лсэн хэдий ч татварыг б ртг лсэн нэлгээнээс доогуур нэлгээгээр татвар т лс н 20-н ААН-ийн 1420,5 сая т гр г, х р нг нэлэн б ртг лээд татвар т л г й 3- ААН-ийн 319,8 сая т гр гийн б ртгэлийн нэлгээнд тооцсон татварын д н 17,9 сая т гр гийг т свийн орлогод т вл р лэхээр акт бичив.Аймгийн Татварын 1,8 1,8 ХЭХ-ийн албан татвараархэлтэс орон нутгийн т свийн орлогын 01000921 тоот дансанд т вл рс н орлогыг дутуу мэдээлсэн. 0,6 0,6 Зарим ААН- дийн алдаатай татварын тайланг татварын байцаагчид хянатлг йгээр х лээн авсан 605,0 мянган т гр гийн з рчил 0,08 0,05 0,03 тайлан балансын нэлгээнээс татвар дутуу т лснийг т лб р болгов. / актны хавсралт /Т лб р з рчлийн 2814,1 14,55 3,43 2796,1д н ТООЦООГ ЙЛДСЭН: А/аудитор Т. БайгалмааАХ-САБ/2011/-02 ЭА 12
  13. 13. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРЕрөнхий аудиторын тушаал АХ-САБ/2011/-02 ЭА 13
  14. 14. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 14
  15. 15. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 15
  16. 16. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 16
  17. 17. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРХолбогдох байгууллагын саналАХ-САБ/2011/-02 ЭА 17
  18. 18. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 18
  19. 19. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 19
  20. 20. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 20
  21. 21. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 21
  22. 22. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 22
  23. 23. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 23
  24. 24. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 24
  25. 25. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 25
  26. 26. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 26
  27. 27. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 27
  28. 28. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАХ-САБ/2011/-02 ЭА 28

×