SlideShare a Scribd company logo

Projekt : Fizike

Lenda : Fizike Tema : Rrezatimi dhe perdorimet e tij Nentema : Rrezet X Punoi : #MesueseAurela Ese Dhe Projekte Per Studentet

1 of 10
Download to read offline
PROJEKT
LENDA: FIZIKE
Tema : Rrezatimi dhe perdorimet e tij
Nentema : Rrezet X
PUNOI: #MesueseAurela
Ese Dhe Projekte PerStudentet
2017-2018
Historiku i zbulimit të rrezeve X (rentgen)
Wilhelm Conrad Röntgen(1845-1923)
Në tetor të vitit 1895, Wilhelm Conrad Röntgen (1845-1923),i
cili ishte profesor i fizikës,aksidentalisht,duke punuar në efektin
e rrezeve katodike zbuloi një lloj të fotografisë.Nga hulumtimet
e mëvonshme ai zbuloi se këto rreze ishin gjeneruar në pikën e
goditjes së rrezeve katodike me tubin me vakum dhe se këto
rreze nuk ishin shtrembëruar nga fusha magnetike dhe se
depërtonin në shumë lloje të materieve
Roentgen eksperimentoi në laboratorin e tij i cili ishte
plotësisht i errët.Ai e kishte mbuluar tubin me karton të zi dhe
disa metra larg nga tubi ishte vendosur një copë letër e përdorur
si një ekran i mbuluar me helm të barium platinit. Në dhomën
e errët ai vërejti ekranin që emitonte dritë.
Sipas tij diçka duhet të ketë goditur ekranin nëse ajo reagoi me emitimin e drtës.Meqenëse tubi ishte
i mbuluar me karton rrezet katodike nuk mund të kenë ardhur nga tubi pasi ato nuk mund të
depërtojnë në muret e tubit Hittorf.Shumë i habitur ai filloi hetimin e kësaj dukurie të
çuditshme.Roentgen e ktheu ekranin e letrës në anën tjetër - por
ekrani ende bënte dritë.Ai e zhvendosi ekranin më larg tubit por
efekti ishte i njejtë.Atëherë ai vendosi disa objekte mes tubit dhe
ekranit ,por të gjithë dukej se ishin transparent. Ai supozoi me
guxim që duhet të ketë prodhuar disa lloje të panjohura të
rrezatimit dhe u mundua të përcaktonte nëse këto rreze mund të
depërtonin edhe në substanca të tjera përveç ajrit. Ai vendosi
objekte të ndryshme në mes të tubit dhe ekranit dhe gjeti se
ekrani lëshonte ende dritë por me intensitet të ndryshëm në varësi
të materialit që përdorej.
Kur ai vuri dorën në frontin e tubit pa eshtrat e tij në ekran.
Duke mos ditur se çfarë janë këto ai e përdori termin rrezet X për
të përshkruar rrezet që ai kishte prodhuar Rëntgenografinë e parë
e bëri të dorës së gruas së tij duke e analizuar transparencën e
kockave,mishit dhe unazës së martesës.
Bazuar në eksperimentin e tij ai deklaroi se rrezet X prodhohen nga përplasja e rrezeve katodike me
objektet. Ai shkroi përpjekjet e tij për të kaluar rrezet përmes një prizmi pa ndodhur asnjë devijim
duke vërtetuar se rrezet emetohen në tub në vendin që ndriqon më së shumti.Duke i shmangur
rrezet katodike,zbuloi se rrezet X burojnë nga një vend i ri.Profesor Von Kolliker, anatomist i
famshëm, ishte aq i impresionuar sa që propozoi që rrezet e reja të quhen rrezet Rentgen.
Koncepti i përgjithshëm tregonte se fotografia me rreze rentgen ishte e ngjashme me fotografinë e
rregullt, përveç se ajo depërtonte në çdo gjë duke përfshirë edhe në mish, veshje, eshtra etj.
Vetitë e rrezeve rentgen
Rrezet X kanë vetitë : fizike,kimike dhe biologjike.
Vetitë fizike:
1) Rrezet X janë rrezatime elektromagnetike.
2) Në hapësirë të lirë ata udhëtojnë në një vijë të drejtë.
3) Shpejtësia - 1,86,000 milje / sek (e njëjtë me atë të dritës).
4) Ato janë të padukshme për syrin e njeriut.
5) Nuk mund të dëgjohen.
6) Nuk mund të ndjehen.
7) Ato nuk mund të reflektohen, thyhen ose shtrembërohen nga fusha magnetike apo elektrike.
8) Ato tregojnë vetinë e shpërbërjes ,interferences dhe thyerjes ngjashëm me dritën e dukshme .
9) Ata nuk kërkojnë ndonjë medium për përhapjen e tyre.
10) Depërtimi: rrezet X mund të depërtojnë në lëngje,trupa të ngurtë dhe gaze. Shkalla e depërtimit
varet nga intensiteti, cilësia dhe gjatësia valore e rrezeve X.
11) Absorbimi: rrezet X absorbohen nga materie te ndryshme ku absorbimi varet nga struktura e
materies dhe gjatësia valore e rrezeve X.
12) Aftësia jonizuese: rrezet X ndërveprojnë me materialet në të cilat depërtojnë dhe shkaktojnë
jonizimin.
13) Ndriçimi fluoreshent: kur rrezet X bijnë mbi materiale të caktuara emetohet një dritë e dukshme
që quhet ndriçim fluoreshent.
14) Rrezet X kane vetinë e absorbimit, dobësimit dhe shpërndarjes.Ato gjithashtu tregojnë efektin e
ngrohjes.
15) Vetitë kimike:
16) Rrezet X shkaktojnë ndryshime të ngjyrave të substancave, ndryshime kimike sepse prodhojnë
shumë jone aktive radikale Oh në ujë si dhe shkaktojnë shkatërrimin e fuqive fermentuese të
enzimeve.
Vetitë biologjike:
1) Rrezet X përdoren në trajtimin e lezioneve malinje si dhe kanë një efekt mikrobëvrasës ose
bakterioacid
2) Rrezet janë një nga metodat më të zakonshme të përdorura në fushën e mjekësisë për të bërë
diagnozën në lidhje me kockat dhe nyjet.Ajo është gjithashtu një nga metodat më pak të
shtrenjta.Por gjithmonë frika nga efektet e dëmshme të radiografisë për shkak të ekspozimit
ndaj rrezatimit është e pranishme.Megjithatë, përvoja ka provuar se përfitimet nga
radiografitë i tejkalojnë rreziqet që lidhen me të.
Përfitimet nga rrezet X qëndrojnë te :
* Lehtësia e diagnozës
Rrezet X janë metodë e thjeshtë dhe e lehtë për të diagnostikuar çështjet e eshtrave.Ato nuk janë
përdorur vetëm për diagnostifikimin e kockave por edhe për dhëmbët. Kjo i ndihmon personelit
mjekësor që shpejt dhe saktë te diagnostifikojë thyerje ose prishje në eshtra, apo sëmundjeve të tjera
periodontale, infeksionet në eshtra, lunga,cista, anomalitë e zhvillimit, dhe lloje të caktuara të
tumoreve.
* Disponueshmëria e lehtë
Pajisjet me rreze X janë relativisht të lira dhe zakonisht në dispozicion në dhomat
emergjente,qendra ambulatore të kujdesit,zyre te doktorëve,shtëpi pleqsh, etj duke e bërë atë të
lehte për t'iu qasur dhe në dispozicion për pacientët dhe mjekët.Ajo është gjithashtu në dispozicion
si njësi portative në spitale,salla operacioni dhe njësitë e kujdesit intensiv ose emergjencës.
* Diagnostifikim i shpejtë
Imazhi me rreze X është një proces i shpejtë dhe i thjeshtë duke e bërë atë shumë të dobishëm gjatë
trajtimeve emergjente. Ajo i mundëson një mjeku të diagnostikojë një pacient me lehtë dhe më
shpejtë duke kërkuar brenda trupave të tyre në mënyrën më pak invazive.
* Më pak të shtrenjtë
Rrezet X janë metodat diagnostikuese më pak të shtrenjta kur krahasohen me teknika të tjera të
imazhit të tilla si MRI (rezonanca magnetike) apo CT (tumorografi e kompjuterizuar). Megjithatë,
rrezet X japin detaje të mjaftueshme dhe informata të nevojshme për diagnozën e menjëhershme
dhe në shumicën e rasteve ajo gjithashtu bëhet e mjaftueshme për trajtimin e duhur, duke e bërë atë
më të popullarizuar dhe të dobishme.
* Ekspozimi i rrezatimit të përkohshëm
Doza efektive e rrezatimit varet nga pjesa e trupit që duhet të fotografohet. Dhe për çfarëdo
doze,rrezatimi nuk mbetet në trupin e pacientit pas veprimit të rrezeve X. Për shembull, doza e
radiografisë për kurriz është 1.5 MSV, e cila është e barabartë me sasinë e rrezatimit të sfondit që një
person do të ekspozonte për 6 muaj.
* S'ka efekte anësore
Rrezet X nuk janë të njohura për efekte anësore.Avancimet në teknologji e kanë çuar zhvillimin e
pajisjeve me rreze X që sigurojnë filtrimin vendimtar dhe teknikat e kontrollit për të reduktuar apo
humbur rrezatimin e përhapur.Kjo siguron që ato pjesë të trupit që nuk janë duke u fotografuar nuk
janë të ekspozuar ndaj rrezatimit. [11]
Rreziqet nga ekspozimi i rrezeve X
Problemi është se rrezet X janë një formë e rrezatimit jonizues. Kur drita normale godet një
atom,ajo nuk mund ta ndryshojë atomin në asnjë mënyrë të konsiderueshme.Por kur një rreze X
godet një atom,ajo mund të godas elektronet jashtë atomit për të krijuar një jon, një atom
elektrikisht të ngarkuar. Elektronet e lira pastaj përplasen me atome të tjera për të krijuar më
shumë jone.Një jon i ngarkuar elektrikisht mund të çojë në reagime të panatyrshme kimike brenda
qelizave. Ndër të tjera, mund të thyejë zinxhirët e ADN-së ose ADN-ja do të zhvillojë një
mutacion.Kanceri mund të jetë shkaktuar nga dëmtimi i ADN-së. Dëmtimi i ADN ndodh edhe pa
praninë e rrezatimit dhe kjo mund të jetë arsyeja që një nga të katër njerëzit do të zhvillojë një
kancer të këtij lloji.
PERDORIMI I RREZEVE X NE MJEKESI
Dozimetria e rrezatimeve jonizuese është degë e fizikës teknike, që merret me studimin e cilësisë së
rrezatimit jonizues, madhësive fizike, që karakterizojnë bashkëveprimin e rrezatimit me lëndën, si
dhe metodat për matjen e këtyre madhësive. Përcaktimi sasior i dozës së rrezatimit, që vepron mbi
organizmat e gjalla, shërben për të vlerësuar rrezikun, që kjo dozë shkakton në organizëm. Për të
kufizuar dëmtimet vendosen disa kufij, që konsiderohen si pragje, që në asnjë rast nuk duhet të
tejkalohen. Për matjen e dozave të rrezatimeve përdoren aparatura, ose metoda të ndryshme, të
cilat verifikohen periodikisht për të përcaktuar saktësinë e matjes. Njohja e dozimetrisë së
pacientëve dhe metodat e marrjes së dozave të tyre, gjithashtu evidentimi i masave mbrojtëse për
personelin dhe rekomandimet për të pasur doza sa më të vogla të trinomit pacient, staf dhe publik,
jepen nga RPO në QSUT nga viti 2006. Rrezet Rontgen, ose rrezet X janë zbuluar për herë të parë
në vitin 1895 nga Wilhelm Conrad Rontgen dhe për këtë arsye mbajnë emrin e tij. Rrezatimi X
është një formë e rrezatimit jonizues. Rrezet X janë valë elektromagnetike të padukshme me energji
dhe frekuencë shumë të lartë. Imazheria radiologjike mbështetet në faktin që inde të ndryshme të
organizmit i dobësojnë, apo i përthithin rrezet X në mënyra të ndryshme, në varësi të përbërjes së
tyre. Kur një tufë homogjene rrezesh X përshkon trupin e njeriut, tufa që del nga trupi është
johomogjene. Ajo pasqyron trajtën dhe llojin e indeve, që ka përshkuar. Këto informacione, që
quhen “imazh rrezatues”, mund të shfrytëzohen për të përfituar një imazh, duke përdorur marrësa
të përshtatshëm.
- Sterlilizimi me rrezatim Rrezatimi ultravjollce eshte metode esterilizimit qe vepron ne
pengimin e sintezes se acideve nukleike,kurserrezatimi jonizues vepron ne jonizimin e
molekulave.
- Rrezet rentgen ne mjekësi. Rrezetjanënjëngametodatmëtëzakonshmetëpërdoruranëfushëne
mjekësisëpërtëbërëdiagnozënnëlidhjemekockatdhenyjet.Ajoështëgjithashtunjëngametodatmëpaktë
shtrenjta.Porgjithmonë frika nga efektet e dëmshme të radiografisë për shkak të ekspozimit ndaj rrezatimit
është epranishme.Megjithatë, përvoja ka provuar se përfitimet nga radiografitë i tejkalojnë rreziqet që
lidhenmetë.
- Kockat dhe dhembet: Frakturat dhe infeksionet.Ne shumicen e rasteve me thyerje dhe
infeksione te kockave apo dhembeveradiografia eshte testi jo vetem me I shpejte por edhe me
mire-
Artriti. Radiografia e kyceve mund te zbuloje prova per nje artrit.Radiografite e bera vit pas viti
endihmojne mjekun te percaktoje se sa eshte perkeqesuar artriti juaj.
Prishja e dhembeve.Xray zbulon prishjen e dhembeve dhe ne zona qe sduken me sy-
Osteoporoza.Nje lloj I vecante Xray (DEXA) bent e mundur matjen e densitetit kockor.
Kanceri I kockave.rrezet X shpesh jane egzaminimi I pare qe te bent e dyshosh per nje patologji
malinje.
- Gjoksi. Infeksionet e mushkrive.Pneumonia, tuberkulozi ose kanceri mushkrive shpesh
zbulohen menenradiografi Kanceri I gjirit.Mamografia eshte nje lloji vecante ro grafie qe
perdoret per te shqyrtuar indet e gjirit-
- Zmadhimi I zemres. Enet e bllokuara te gjakut.Duke injektuar material kontrasti, jod
mund te ndjekim pershkushemrine e tijneper enete e gjakut per te konstauar bllokimin.
Tomografia Boshtore e Kompjuterizuar
(TAC) Radiografia jep nje imazh bipermasor te nje pjese te trupit njrezor. Shoqerimi i nje
kompjuteri me nje aparat te rrezeve X lejon marrjen e nje imazhi tripermasor dhe quhet TAC
(tornografia assiale com piuterizzata).
Kur behet nje TAc, tubi i rrezeve X leshon nje tufe rrezesh qe pershkojne trupin e pacientit dhe
pastaj bien mbi numeratorin i cili mat intensitetin e rrezeve të percjella. Matja perseritet shumë here
dhe, nderkaq, burimi dhe numeratori lëvizin se bashku gjate boshtit te trupit.
Pastaj i gjithe mjeti kryen nje rrotullim të vogel (rreth 1 grade) dhe rikryen skanimin. Procesi i
skanimit vijon perseritet deri sa aparati te rrotullohet me 1800. Tëresia e te dhenave perpunohet nga
kompjuteri i cili arrin te ndertoje pjesen e trupit te pershkuar nga rrezet.
Skanimi mund te shpejtohet duke perdorur shume numerues mbi nje mbajtese që mbetet e
palevizeshme, nderkohe që burimi I rrezeve X leviz.
Kuriozitet. Per zbulimin e tij Rontgen u laureua me cmimin Nobel në Fizike me 1901. Ai realizoi per
here te pare radiografine e dores se shoqes se tij.
TEKNOLOGJI Furra me mikrovalë
• Furra tradicionale dhe furra me mikrovalë Ne nje furre tradicionale, me gaz apo elektrike,
nxehtesia e prodhuar perthithet nga ushqimi, ena e ushqimit, ajri, paretet e furres. Ne veçanti,
nxehtesia perc- illet se pari ne siperfaqen e jashtme te ushqimit pastaj kalon në brendesi. Furra me
mikrovale eshte me e shpejtë dhe me efektive se ajo tradicionale; shfrytëzohen mikrovalët
me frekuencë 2,45 GHz të prodhuara nga një sistem që quhet magnetron.
Te tilla mikrovale kane nje veti interesante: perthithen nga uji i ndodhur në ushqim dhe kjolejon nje
ngrohje të shpejte dhe te njëtrajtshme.
Në figurën me poshtë mund te dallohen, veç magnetronit, transformatori që e ushqen ate
(transformon tensionin e rrjetit nga 220V ne 3000V), nje drejtues të valëve që drejton valët drejt
qendres, nje pjate qelqi në të cilën vendoset ushqimi që do të ngrohet, nje panel kontrolli me të cilin
mund te perzgjidhet fuqia dhe funksioni qe duhet te kryejë furra (pjekje, shkrirje, ngrohje ushqimi).
Ad

Recommended

Valet
ValetValet
ValetAn An
 
Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...
Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...
Zbatimet e elektricitetit ne jeten e perditshme dhe Aparatet matese te elektr...Edward Newgate
 
Projekt ne fizike
Projekt ne fizikeProjekt ne fizike
Projekt ne fizikeDaniela Ela
 
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve gjate luftes se 2 boterore
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve  gjate luftes se 2 boteroreKontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve  gjate luftes se 2 boterore
Kontibuti i Shqipetareve ne mbrojtjen e hebrenjeve gjate luftes se 2 boteroreXheni Marku
 
Valet elektomagnetike
Valet elektomagnetikeValet elektomagnetike
Valet elektomagnetikedionis dioni
 
Fibrat optike
Fibrat optike Fibrat optike
Fibrat optike Olti OTo
 
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEMELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEM
ELEMENTET KIMIKE NE ORGANIZEMAltin Emiri
 
PROJEKT: NDOTJA E MJEDISIT NGA ZHURMAT
PROJEKT: NDOTJA E MJEDISIT NGA ZHURMATPROJEKT: NDOTJA E MJEDISIT NGA ZHURMAT
PROJEKT: NDOTJA E MJEDISIT NGA ZHURMATeraldzyberaj
 

More Related Content

What's hot

Projekt fizik optika
Projekt fizik optika Projekt fizik optika
Projekt fizik optika ermela01
 
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Rexhino Kovaci
 
elementet kimik dhe roli i tyre
elementet kimik dhe roli i tyreelementet kimik dhe roli i tyre
elementet kimik dhe roli i tyreFranceskasita
 
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone  projekt kimiElementet kimik ne trupin tone  projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimiFacebook
 
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Xhesiana Muka
 
Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme ornela rama
 
Zbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshmeZbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshmeErhan Luma
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareolinuhi
 
Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeSëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeXhuLia Muca
 
ligji i zberthimit radioaktiv
ligji i zberthimit radioaktiv ligji i zberthimit radioaktiv
ligji i zberthimit radioaktiv Megi Xhafaj
 
Projekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - ElektricitetiProjekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - ElektricitetiMarinela Abedini
 
Kequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetKequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetSindi_haka
 
Spektri elektromagnetik: Fizike
Spektri elektromagnetik:  FizikeSpektri elektromagnetik:  Fizike
Spektri elektromagnetik: Fizikebusinessforlife
 
Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9
Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9
Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9arbanhlalni
 
Hebrenjtë në Shqipëri
Hebrenjtë në ShqipëriHebrenjtë në Shqipëri
Hebrenjtë në ShqipëriDonikaLici
 

What's hot (20)

Projekt fizik optika
Projekt fizik optika Projekt fizik optika
Projekt fizik optika
 
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e MjedisitPROJEKT-Ndotja e Mjedisit
PROJEKT-Ndotja e Mjedisit
 
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
Individi perball shtetit ne epoka te ndryshme (epoka moderne)
 
elementet kimik dhe roli i tyre
elementet kimik dhe roli i tyreelementet kimik dhe roli i tyre
elementet kimik dhe roli i tyre
 
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone  projekt kimiElementet kimik ne trupin tone  projekt kimi
Elementet kimik ne trupin tone projekt kimi
 
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...Hekuri ,elementi kimik me vlere...
Hekuri ,elementi kimik me vlere...
 
Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e elektricitetit ne teknike dhe ne jeten e perditshme
 
Yndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernatYndyrat dhe sheqernat
Yndyrat dhe sheqernat
 
Zbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshmeZbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshme
Zbatimet e valeve ne teknik dhe ne jeten e perditshme
 
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtareFigurat e rilindjes sonë kombëtare
Figurat e rilindjes sonë kombëtare
 
Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetikeSëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetike
 
ligji i zberthimit radioaktiv
ligji i zberthimit radioaktiv ligji i zberthimit radioaktiv
ligji i zberthimit radioaktiv
 
Projekt Fizik - valet
Projekt Fizik - valetProjekt Fizik - valet
Projekt Fizik - valet
 
Projekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - ElektricitetiProjekt Fizik - Elektriciteti
Projekt Fizik - Elektriciteti
 
Kequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjetKequshqyerja dhe semundjet
Kequshqyerja dhe semundjet
 
Spektri elektromagnetik: Fizike
Spektri elektromagnetik:  FizikeSpektri elektromagnetik:  Fizike
Spektri elektromagnetik: Fizike
 
Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9
Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9
Energjia dhe burimet e riperteritshme dhe burimet e pariperteritshme FIZIKA 9
 
Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!Qyteterimi ilir !!!!
Qyteterimi ilir !!!!
 
Hebrenjtë në Shqipëri
Hebrenjtë në ShqipëriHebrenjtë në Shqipëri
Hebrenjtë në Shqipëri
 
Ylberi
YlberiYlberi
Ylberi
 

Similar to Projekt : Fizike

ZBATIMET E VALEVE
ZBATIMET E VALEVEZBATIMET E VALEVE
ZBATIMET E VALEVEornela rama
 
Detektoret per rrezatimin jonizues
Detektoret per rrezatimin jonizuesDetektoret per rrezatimin jonizues
Detektoret per rrezatimin jonizuesEra Kerliu
 
Rrezatimi berthamor.fizik
Rrezatimi berthamor.fizikRrezatimi berthamor.fizik
Rrezatimi berthamor.fizikDaniela Muhaj
 
Fizika në shëndetësi
Fizika në shëndetësiFizika në shëndetësi
Fizika në shëndetësiadonis1119
 
Dr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenit
Dr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenitDr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenit
Dr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenitSylejman Krasniqi
 

Similar to Projekt : Fizike (7)

Valet
ValetValet
Valet
 
ZBATIMET E VALEVE
ZBATIMET E VALEVEZBATIMET E VALEVE
ZBATIMET E VALEVE
 
Detektoret per rrezatimin jonizues
Detektoret per rrezatimin jonizuesDetektoret per rrezatimin jonizues
Detektoret per rrezatimin jonizues
 
Rrezatimi berthamor.fizik
Rrezatimi berthamor.fizikRrezatimi berthamor.fizik
Rrezatimi berthamor.fizik
 
Teknikat ne IRM
Teknikat ne IRMTeknikat ne IRM
Teknikat ne IRM
 
Fizika në shëndetësi
Fizika në shëndetësiFizika në shëndetësi
Fizika në shëndetësi
 
Dr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenit
Dr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenitDr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenit
Dr.Sylejman R. Krasniqi - Diagnostika me Rezonancë Magnetike e abdomenit
 

More from #MesueseAurela Elezaj

Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"#MesueseAurela Elezaj
 
Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...
Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...
Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...#MesueseAurela Elezaj
 
Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona
Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona
Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona #MesueseAurela Elezaj
 
Hamleti, model i analizës së veprës
Hamleti, model i analizës së veprës Hamleti, model i analizës së veprës
Hamleti, model i analizës së veprës #MesueseAurela Elezaj
 
Struktura për hartimin e planit edukativ
Struktura për hartimin e planit edukativStruktura për hartimin e planit edukativ
Struktura për hartimin e planit edukativ#MesueseAurela Elezaj
 
ESSE ...Çfarë pasojash ka moszbatimi i ligjit në shoqëri.
ESSE ...Çfarë pasojash ka  moszbatimi  i  ligjit në shoqëri.ESSE ...Çfarë pasojash ka  moszbatimi  i  ligjit në shoqëri.
ESSE ...Çfarë pasojash ka moszbatimi i ligjit në shoqëri.#MesueseAurela Elezaj
 
Menaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFON
Menaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFONMenaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFON
Menaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFON#MesueseAurela Elezaj
 

More from #MesueseAurela Elezaj (20)

Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"Lexim Jashtë klase:   "Prici i vogel"
Lexim Jashtë klase: "Prici i vogel"
 
Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...
Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...
Album fotografik me lloje të ndryshme liqenesh bazuar me origjinën e formimit...
 
Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona
Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona
Llogaritja e konsumit te energjise elektrike ne shtepite tona
 
Hamleti, model i analizës së veprës
Hamleti, model i analizës së veprës Hamleti, model i analizës së veprës
Hamleti, model i analizës së veprës
 
Struktura për hartimin e planit edukativ
Struktura për hartimin e planit edukativStruktura për hartimin e planit edukativ
Struktura për hartimin e planit edukativ
 
" Hamleti"
" Hamleti"" Hamleti"
" Hamleti"
 
Statistike – Projekt matematike
Statistike – Projekt matematike Statistike – Projekt matematike
Statistike – Projekt matematike
 
ESSE ...Çfarë pasojash ka moszbatimi i ligjit në shoqëri.
ESSE ...Çfarë pasojash ka  moszbatimi  i  ligjit në shoqëri.ESSE ...Çfarë pasojash ka  moszbatimi  i  ligjit në shoqëri.
ESSE ...Çfarë pasojash ka moszbatimi i ligjit në shoqëri.
 
Forcat endogjene dhe ekzogjene !!!!
Forcat  endogjene  dhe  ekzogjene !!!!Forcat  endogjene  dhe  ekzogjene !!!!
Forcat endogjene dhe ekzogjene !!!!
 
Studim rasti - mosha 5 – 9 vjeç
Studim rasti - mosha 5 – 9 vjeçStudim rasti - mosha 5 – 9 vjeç
Studim rasti - mosha 5 – 9 vjeç
 
Shkëmbinjtë sedimentarë
Shkëmbinjtë sedimentarëShkëmbinjtë sedimentarë
Shkëmbinjtë sedimentarë
 
Plan ditor
Plan ditor Plan ditor
Plan ditor
 
Testim : Teorema e Pitagores
Testim : Teorema e Pitagores Testim : Teorema e Pitagores
Testim : Teorema e Pitagores
 
Rubrika : Autorë
Rubrika : AutorëRubrika : Autorë
Rubrika : Autorë
 
UJERAT Lumenjtë/Liqenet
UJERAT Lumenjtë/LiqenetUJERAT Lumenjtë/Liqenet
UJERAT Lumenjtë/Liqenet
 
Gazeta
Gazeta Gazeta
Gazeta
 
Menaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFON
Menaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFONMenaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFON
Menaxhimi i burimeve njerezore,struktura dhe funksionimi në kompaninë VODAFON
 
Reviste : Te famshem
Reviste : Te famshem  Reviste : Te famshem
Reviste : Te famshem
 
PROJEKT MATEMATIKE
PROJEKT MATEMATIKE PROJEKT MATEMATIKE
PROJEKT MATEMATIKE
 
Bulizmi ne shkolle...!!!!
Bulizmi ne shkolle...!!!!Bulizmi ne shkolle...!!!!
Bulizmi ne shkolle...!!!!
 

Projekt : Fizike

  • 1. PROJEKT LENDA: FIZIKE Tema : Rrezatimi dhe perdorimet e tij Nentema : Rrezet X PUNOI: #MesueseAurela Ese Dhe Projekte PerStudentet 2017-2018
  • 2. Historiku i zbulimit të rrezeve X (rentgen) Wilhelm Conrad Röntgen(1845-1923) Në tetor të vitit 1895, Wilhelm Conrad Röntgen (1845-1923),i cili ishte profesor i fizikës,aksidentalisht,duke punuar në efektin e rrezeve katodike zbuloi një lloj të fotografisë.Nga hulumtimet e mëvonshme ai zbuloi se këto rreze ishin gjeneruar në pikën e goditjes së rrezeve katodike me tubin me vakum dhe se këto rreze nuk ishin shtrembëruar nga fusha magnetike dhe se depërtonin në shumë lloje të materieve Roentgen eksperimentoi në laboratorin e tij i cili ishte plotësisht i errët.Ai e kishte mbuluar tubin me karton të zi dhe disa metra larg nga tubi ishte vendosur një copë letër e përdorur si një ekran i mbuluar me helm të barium platinit. Në dhomën e errët ai vërejti ekranin që emitonte dritë. Sipas tij diçka duhet të ketë goditur ekranin nëse ajo reagoi me emitimin e drtës.Meqenëse tubi ishte i mbuluar me karton rrezet katodike nuk mund të kenë ardhur nga tubi pasi ato nuk mund të depërtojnë në muret e tubit Hittorf.Shumë i habitur ai filloi hetimin e kësaj dukurie të çuditshme.Roentgen e ktheu ekranin e letrës në anën tjetër - por ekrani ende bënte dritë.Ai e zhvendosi ekranin më larg tubit por efekti ishte i njejtë.Atëherë ai vendosi disa objekte mes tubit dhe ekranit ,por të gjithë dukej se ishin transparent. Ai supozoi me guxim që duhet të ketë prodhuar disa lloje të panjohura të rrezatimit dhe u mundua të përcaktonte nëse këto rreze mund të depërtonin edhe në substanca të tjera përveç ajrit. Ai vendosi objekte të ndryshme në mes të tubit dhe ekranit dhe gjeti se ekrani lëshonte ende dritë por me intensitet të ndryshëm në varësi të materialit që përdorej. Kur ai vuri dorën në frontin e tubit pa eshtrat e tij në ekran. Duke mos ditur se çfarë janë këto ai e përdori termin rrezet X për të përshkruar rrezet që ai kishte prodhuar Rëntgenografinë e parë e bëri të dorës së gruas së tij duke e analizuar transparencën e kockave,mishit dhe unazës së martesës. Bazuar në eksperimentin e tij ai deklaroi se rrezet X prodhohen nga përplasja e rrezeve katodike me objektet. Ai shkroi përpjekjet e tij për të kaluar rrezet përmes një prizmi pa ndodhur asnjë devijim duke vërtetuar se rrezet emetohen në tub në vendin që ndriqon më së shumti.Duke i shmangur rrezet katodike,zbuloi se rrezet X burojnë nga një vend i ri.Profesor Von Kolliker, anatomist i famshëm, ishte aq i impresionuar sa që propozoi që rrezet e reja të quhen rrezet Rentgen. Koncepti i përgjithshëm tregonte se fotografia me rreze rentgen ishte e ngjashme me fotografinë e rregullt, përveç se ajo depërtonte në çdo gjë duke përfshirë edhe në mish, veshje, eshtra etj.
  • 3. Vetitë e rrezeve rentgen Rrezet X kanë vetitë : fizike,kimike dhe biologjike. Vetitë fizike: 1) Rrezet X janë rrezatime elektromagnetike. 2) Në hapësirë të lirë ata udhëtojnë në një vijë të drejtë. 3) Shpejtësia - 1,86,000 milje / sek (e njëjtë me atë të dritës). 4) Ato janë të padukshme për syrin e njeriut. 5) Nuk mund të dëgjohen. 6) Nuk mund të ndjehen. 7) Ato nuk mund të reflektohen, thyhen ose shtrembërohen nga fusha magnetike apo elektrike. 8) Ato tregojnë vetinë e shpërbërjes ,interferences dhe thyerjes ngjashëm me dritën e dukshme . 9) Ata nuk kërkojnë ndonjë medium për përhapjen e tyre. 10) Depërtimi: rrezet X mund të depërtojnë në lëngje,trupa të ngurtë dhe gaze. Shkalla e depërtimit varet nga intensiteti, cilësia dhe gjatësia valore e rrezeve X. 11) Absorbimi: rrezet X absorbohen nga materie te ndryshme ku absorbimi varet nga struktura e materies dhe gjatësia valore e rrezeve X. 12) Aftësia jonizuese: rrezet X ndërveprojnë me materialet në të cilat depërtojnë dhe shkaktojnë jonizimin. 13) Ndriçimi fluoreshent: kur rrezet X bijnë mbi materiale të caktuara emetohet një dritë e dukshme që quhet ndriçim fluoreshent. 14) Rrezet X kane vetinë e absorbimit, dobësimit dhe shpërndarjes.Ato gjithashtu tregojnë efektin e ngrohjes. 15) Vetitë kimike: 16) Rrezet X shkaktojnë ndryshime të ngjyrave të substancave, ndryshime kimike sepse prodhojnë shumë jone aktive radikale Oh në ujë si dhe shkaktojnë shkatërrimin e fuqive fermentuese të enzimeve. Vetitë biologjike: 1) Rrezet X përdoren në trajtimin e lezioneve malinje si dhe kanë një efekt mikrobëvrasës ose bakterioacid 2) Rrezet janë një nga metodat më të zakonshme të përdorura në fushën e mjekësisë për të bërë diagnozën në lidhje me kockat dhe nyjet.Ajo është gjithashtu një nga metodat më pak të shtrenjta.Por gjithmonë frika nga efektet e dëmshme të radiografisë për shkak të ekspozimit ndaj rrezatimit është e pranishme.Megjithatë, përvoja ka provuar se përfitimet nga radiografitë i tejkalojnë rreziqet që lidhen me të.
  • 4. Përfitimet nga rrezet X qëndrojnë te : * Lehtësia e diagnozës Rrezet X janë metodë e thjeshtë dhe e lehtë për të diagnostikuar çështjet e eshtrave.Ato nuk janë përdorur vetëm për diagnostifikimin e kockave por edhe për dhëmbët. Kjo i ndihmon personelit mjekësor që shpejt dhe saktë te diagnostifikojë thyerje ose prishje në eshtra, apo sëmundjeve të tjera periodontale, infeksionet në eshtra, lunga,cista, anomalitë e zhvillimit, dhe lloje të caktuara të tumoreve. * Disponueshmëria e lehtë Pajisjet me rreze X janë relativisht të lira dhe zakonisht në dispozicion në dhomat emergjente,qendra ambulatore të kujdesit,zyre te doktorëve,shtëpi pleqsh, etj duke e bërë atë të lehte për t'iu qasur dhe në dispozicion për pacientët dhe mjekët.Ajo është gjithashtu në dispozicion si njësi portative në spitale,salla operacioni dhe njësitë e kujdesit intensiv ose emergjencës. * Diagnostifikim i shpejtë Imazhi me rreze X është një proces i shpejtë dhe i thjeshtë duke e bërë atë shumë të dobishëm gjatë trajtimeve emergjente. Ajo i mundëson një mjeku të diagnostikojë një pacient me lehtë dhe më shpejtë duke kërkuar brenda trupave të tyre në mënyrën më pak invazive. * Më pak të shtrenjtë Rrezet X janë metodat diagnostikuese më pak të shtrenjta kur krahasohen me teknika të tjera të imazhit të tilla si MRI (rezonanca magnetike) apo CT (tumorografi e kompjuterizuar). Megjithatë, rrezet X japin detaje të mjaftueshme dhe informata të nevojshme për diagnozën e menjëhershme dhe në shumicën e rasteve ajo gjithashtu bëhet e mjaftueshme për trajtimin e duhur, duke e bërë atë më të popullarizuar dhe të dobishme. * Ekspozimi i rrezatimit të përkohshëm Doza efektive e rrezatimit varet nga pjesa e trupit që duhet të fotografohet. Dhe për çfarëdo doze,rrezatimi nuk mbetet në trupin e pacientit pas veprimit të rrezeve X. Për shembull, doza e radiografisë për kurriz është 1.5 MSV, e cila është e barabartë me sasinë e rrezatimit të sfondit që një person do të ekspozonte për 6 muaj. * S'ka efekte anësore Rrezet X nuk janë të njohura për efekte anësore.Avancimet në teknologji e kanë çuar zhvillimin e pajisjeve me rreze X që sigurojnë filtrimin vendimtar dhe teknikat e kontrollit për të reduktuar apo humbur rrezatimin e përhapur.Kjo siguron që ato pjesë të trupit që nuk janë duke u fotografuar nuk janë të ekspozuar ndaj rrezatimit. [11] Rreziqet nga ekspozimi i rrezeve X Problemi është se rrezet X janë një formë e rrezatimit jonizues. Kur drita normale godet një atom,ajo nuk mund ta ndryshojë atomin në asnjë mënyrë të konsiderueshme.Por kur një rreze X godet një atom,ajo mund të godas elektronet jashtë atomit për të krijuar një jon, një atom elektrikisht të ngarkuar. Elektronet e lira pastaj përplasen me atome të tjera për të krijuar më shumë jone.Një jon i ngarkuar elektrikisht mund të çojë në reagime të panatyrshme kimike brenda qelizave. Ndër të tjera, mund të thyejë zinxhirët e ADN-së ose ADN-ja do të zhvillojë një mutacion.Kanceri mund të jetë shkaktuar nga dëmtimi i ADN-së. Dëmtimi i ADN ndodh edhe pa praninë e rrezatimit dhe kjo mund të jetë arsyeja që një nga të katër njerëzit do të zhvillojë një kancer të këtij lloji.
  • 5. PERDORIMI I RREZEVE X NE MJEKESI Dozimetria e rrezatimeve jonizuese është degë e fizikës teknike, që merret me studimin e cilësisë së rrezatimit jonizues, madhësive fizike, që karakterizojnë bashkëveprimin e rrezatimit me lëndën, si dhe metodat për matjen e këtyre madhësive. Përcaktimi sasior i dozës së rrezatimit, që vepron mbi organizmat e gjalla, shërben për të vlerësuar rrezikun, që kjo dozë shkakton në organizëm. Për të kufizuar dëmtimet vendosen disa kufij, që konsiderohen si pragje, që në asnjë rast nuk duhet të tejkalohen. Për matjen e dozave të rrezatimeve përdoren aparatura, ose metoda të ndryshme, të cilat verifikohen periodikisht për të përcaktuar saktësinë e matjes. Njohja e dozimetrisë së pacientëve dhe metodat e marrjes së dozave të tyre, gjithashtu evidentimi i masave mbrojtëse për personelin dhe rekomandimet për të pasur doza sa më të vogla të trinomit pacient, staf dhe publik, jepen nga RPO në QSUT nga viti 2006. Rrezet Rontgen, ose rrezet X janë zbuluar për herë të parë në vitin 1895 nga Wilhelm Conrad Rontgen dhe për këtë arsye mbajnë emrin e tij. Rrezatimi X është një formë e rrezatimit jonizues. Rrezet X janë valë elektromagnetike të padukshme me energji dhe frekuencë shumë të lartë. Imazheria radiologjike mbështetet në faktin që inde të ndryshme të organizmit i dobësojnë, apo i përthithin rrezet X në mënyra të ndryshme, në varësi të përbërjes së tyre. Kur një tufë homogjene rrezesh X përshkon trupin e njeriut, tufa që del nga trupi është johomogjene. Ajo pasqyron trajtën dhe llojin e indeve, që ka përshkuar. Këto informacione, që quhen “imazh rrezatues”, mund të shfrytëzohen për të përfituar një imazh, duke përdorur marrësa të përshtatshëm. - Sterlilizimi me rrezatim Rrezatimi ultravjollce eshte metode esterilizimit qe vepron ne pengimin e sintezes se acideve nukleike,kurserrezatimi jonizues vepron ne jonizimin e molekulave. - Rrezet rentgen ne mjekësi. Rrezetjanënjëngametodatmëtëzakonshmetëpërdoruranëfushëne mjekësisëpërtëbërëdiagnozënnëlidhjemekockatdhenyjet.Ajoështëgjithashtunjëngametodatmëpaktë shtrenjta.Porgjithmonë frika nga efektet e dëmshme të radiografisë për shkak të ekspozimit ndaj rrezatimit është epranishme.Megjithatë, përvoja ka provuar se përfitimet nga radiografitë i tejkalojnë rreziqet që lidhenmetë. - Kockat dhe dhembet: Frakturat dhe infeksionet.Ne shumicen e rasteve me thyerje dhe infeksione te kockave apo dhembeveradiografia eshte testi jo vetem me I shpejte por edhe me mire- Artriti. Radiografia e kyceve mund te zbuloje prova per nje artrit.Radiografite e bera vit pas viti endihmojne mjekun te percaktoje se sa eshte perkeqesuar artriti juaj. Prishja e dhembeve.Xray zbulon prishjen e dhembeve dhe ne zona qe sduken me sy- Osteoporoza.Nje lloj I vecante Xray (DEXA) bent e mundur matjen e densitetit kockor. Kanceri I kockave.rrezet X shpesh jane egzaminimi I pare qe te bent e dyshosh per nje patologji malinje. - Gjoksi. Infeksionet e mushkrive.Pneumonia, tuberkulozi ose kanceri mushkrive shpesh zbulohen menenradiografi Kanceri I gjirit.Mamografia eshte nje lloji vecante ro grafie qe perdoret per te shqyrtuar indet e gjirit- - Zmadhimi I zemres. Enet e bllokuara te gjakut.Duke injektuar material kontrasti, jod mund te ndjekim pershkushemrine e tijneper enete e gjakut per te konstauar bllokimin.
  • 6. Tomografia Boshtore e Kompjuterizuar (TAC) Radiografia jep nje imazh bipermasor te nje pjese te trupit njrezor. Shoqerimi i nje kompjuteri me nje aparat te rrezeve X lejon marrjen e nje imazhi tripermasor dhe quhet TAC (tornografia assiale com piuterizzata). Kur behet nje TAc, tubi i rrezeve X leshon nje tufe rrezesh qe pershkojne trupin e pacientit dhe pastaj bien mbi numeratorin i cili mat intensitetin e rrezeve të percjella. Matja perseritet shumë here dhe, nderkaq, burimi dhe numeratori lëvizin se bashku gjate boshtit te trupit. Pastaj i gjithe mjeti kryen nje rrotullim të vogel (rreth 1 grade) dhe rikryen skanimin. Procesi i skanimit vijon perseritet deri sa aparati te rrotullohet me 1800. Tëresia e te dhenave perpunohet nga kompjuteri i cili arrin te ndertoje pjesen e trupit te pershkuar nga rrezet. Skanimi mund te shpejtohet duke perdorur shume numerues mbi nje mbajtese që mbetet e palevizeshme, nderkohe që burimi I rrezeve X leviz. Kuriozitet. Per zbulimin e tij Rontgen u laureua me cmimin Nobel në Fizike me 1901. Ai realizoi per here te pare radiografine e dores se shoqes se tij. TEKNOLOGJI Furra me mikrovalë • Furra tradicionale dhe furra me mikrovalë Ne nje furre tradicionale, me gaz apo elektrike, nxehtesia e prodhuar perthithet nga ushqimi, ena e ushqimit, ajri, paretet e furres. Ne veçanti, nxehtesia perc- illet se pari ne siperfaqen e jashtme te ushqimit pastaj kalon në brendesi. Furra me mikrovale eshte me e shpejtë dhe me efektive se ajo tradicionale; shfrytëzohen mikrovalët me frekuencë 2,45 GHz të prodhuara nga një sistem që quhet magnetron. Te tilla mikrovale kane nje veti interesante: perthithen nga uji i ndodhur në ushqim dhe kjolejon nje ngrohje të shpejte dhe te njëtrajtshme. Në figurën me poshtë mund te dallohen, veç magnetronit, transformatori që e ushqen ate (transformon tensionin e rrjetit nga 220V ne 3000V), nje drejtues të valëve që drejton valët drejt qendres, nje pjate qelqi në të cilën vendoset ushqimi që do të ngrohet, nje panel kontrolli me të cilin mund te perzgjidhet fuqia dhe funksioni qe duhet te kryejë furra (pjekje, shkrirje, ngrohje ushqimi).
  • 7. • Si ngrohen ushqimet Molekulat e ujit (H2O) kane nje formë të zgjatur(molekula polare) dhe skajet e tyre jane paksa të ngarkuara elektrikisht me shenja të kundërta . Vendosur ne nje fushë elektrike, tentojne të rrotullohen duke u orintuar në drejtimin e fushës. Nëse fusha ndryshon kahun e saj me frekuencë 2,45GHz, molekulat do te lëkunden me po atë frekuence. Gjatë kësaj levizje molekulat goditen dhe rritja e energjisë kinetike percakton rritjen e temperatures. Në terma energjitike, molekulat e ujit përthithin energjine e mikrovalëve dhe keshtu uji arrin në piken e vlimit. Dukuria eshtë shumë e shpejte dhe ndodh ne ne gjithe vellimin e zënë nga ushqimi dhe jo vetëm ne siperfaqe, kështu ngrohja eshtë e njëtrajtshme. Pjata e qëramikes, gotat prej qelqi dhe enët plastike që mbajnë ushqimin nuk përmbajne uje dhe pra mbeten të ftohta. • Pak histori Si edhe shume shpikje te tjera, furra me mkrovalë ka lindur rastësisht. Më 1945 inxhinjeri amerikan Persi Spenser po punonte në nje laborator para një magnetroni të një radari, kur zbuloi qe nje tablete cokollatc që e kishtc ne xhep, i shkriu. I habitur ai bendosi prane magnetronit disa kokra popkorne dhe vuri re që, me të filluar të punonte magnetroni, kokrat shpërthenin dhe perhapeshin ne laborator. Provoi të vendosë nje vezë dhe veza u ça. Spenser mendoi se dukuritë e vrojtuara jane pasoje e mikrovaleve. Furra e pare me mikrovalë u ndertua me 1947. Ajo kish permasa të mëdha dhe duhej ftohur me uje; kushtonte me teper se një makinë me cilindra të mëdhej. Më 1955 u ndertua modeli i pare për përdorim në shtëpi. Kuriozitet. Furra e pare me gaz 1834; furra e pare (elektrike: 1891; furra e pare me mikrovale: 1947. IDETE E FIZIKES Historia e modeleve të drites Ceshtja e natyres se drites eshte, se bashku me mekaniken dhe teorine e nxehtesise, një nga problemet që kane shoqeruar zhvillimin e Fizikes që nga lindja e saj e deri në vitet gjashteqind. Isak Njuton (1643— 1727) iu kushtua optikes gjatë gjithe aktivitetit te tij kerkimor. Ne vitet midis 1670 den 1672 ai zbuloi shperberien e drites së bardhe me anën e një prizmi dhe formuloi teorine e tij te ngjyrave. Me 1704 botoi punimin “Optika’ në të cilen shpall hipotezen qe drita perbehet nga nje numër jashtezakonisht i madh grimcash qe perhapen në vije te drejte, ne te gjitha drëjtimet. Disa vite me pare, me 1690, hollandezi Këistian Hygens (1629 — 1695) kish botuar punimin “Traktati mbi driten”, ne te cilen shfaqte hipotezen qe drita eshte një vale qe perhapet ne nje mjedis material te veçante, te quajtur eter, qe duhet te mbushte gjithe hapesiren.
  • 8. • Modeli korpuskular Modeli korpuskular, sipas te cilit drita perbehet nga grimca materiale, shpjegon rezultatet eksperimentale te optikes gjeometrike, pra ligjet e pasqyrimit dhe ato te thyerjes. Ne pasqyrimin nga nje pasqyre grimcat e drites sillen si masa te cilat godasin ne menyre elastike nje paret: ne goditjet kendi i renies eshte i barsabarte më ate te pasqyrimit dhc rrezja rënëse, ajo e pasqyruar dhe pinguilja me siperfaqen e paretit, ndodhen ne nje rrafsh. Thyerja e drites shpjegohet me anë te hipotezave shtese: sipas Njutonit, ne kalimin nga nje material me pak thyeres ne nje me thyeres grimcat e drites i nenshtrohen nje force pingule me siperfaqën ndarese te drejtuar nga mjedisi me thyeres. Kjo force i shkakton nje nxitim grimces dhe pra nje ndryshim ∆ῡ┴te perbereses vertikale te shpejtesise se saj, të drejtuar nga mjedisi me thyeres; ne kete menyre shpejtesia e re ῡ2 e grimces do te kete per drejtim qe do t’i afrohet pingules me siperfaqen e ndarjes se mjediseve. Keshtu, shohim një sjellje ne perputhje më ligjet e thyerjes: duke kaluar nga nje mjedis me pak thyeres ne nje më thyeres, rrezja e drites ndryshon drejtimin e saj duke iu afruar pingules. Por efekti i forces F nuk mbaron vetëm me ndryshimin e vektorit të shpejtesisë; nje pasoje e dyte eshte që vektori ῡ2ka nje madhësi me te madhe se ajo e vektorit ῡ1 me të cilen drita perhapet në mjedisin me pak thyeres. Kemi, keshtu, nje parashikim teorik te modelit korpuskular: shpejtësia e perhapjes se dritës në nje mjedis te tejdukshem eshte aq me e madhe sa me i madh te jete treguesi i thyerjes I mjedisit.
  • 9. • Modeli valor Ne “Traktati mbi driten” Hygens paraqiti metoden që lejon të llogaritet evolucioni në kohe i vales; kjo metode, e quajtur parimi I Hygens pohon që: 1. cdo pike e frontit të vales mund te merret si burim pikësor i nje vale sferike; 2. të gjitha keto vale sekondare mbivendosen dhe formojne nje balle pasues vale tangent me to. Te shohim si ky parim shpjegon dukurite e pasqyrimit dhe thyerjes. Figura në mes tregon nje ballë vale AB që bie mbi nje pasqyre te rrafshte S: sipas parimit Hygens nga pika A del një vale sekondare, e cila perhapet siper. Pikat e ballit të vales me tutje se A arrijne në vijën AC me vonesa gjithmone e me te medha, prandaj valet qe leshohen perhapen ne mjedisin e dyte ne largesi gjithmonë më të vogla. Kur pika Be ballit të vales prek ne pikën C, vala sekondare ka lëshuar ballin e vales DC. Duke pare që shpejtesia e perhapjes se drites ne mjedis eshte konstante, gjatë kohes qe pika B arrin ne C, balli i vales qe niset nga A pershkon nje largesi AD = BC: dy trekendeshat kendrejtë AB dhe AD jane të barabartë dhe pra kendi I rënies ështëi barabartë me këndin e pasqyrimit r : modeli valor i dritës parashikon që pasqyrimi behet në menyre qe këndi i rënies të jete i barabartë me ate te pasqyrimit. Modeli valor parashikon edhe thyerien dhe, edhe ne këtë rast, duhet bërë nje hipotezë mbi shpejtesine e perhapjes VM te drites nje mjedis te tejdukshëm. Sipas teorise valore, ka vend formula: VM = c/nM, ku c është shpejtesia e drites ne zbrazëti dhe nm treguesi absolut i thyerjes i mjedisit M qe eshte me i madh se 1. Dukuria e thyerjes i detyrohet, keshtu, faktit qe drita perhapet ne dy mjedise te tejdukshem me shpejtesi të ndryshme (me e vogel në mjedisin me thyeres). Shqyrtojme nje vale të rrafshtë AB te thyer nga një siparfaqe e rrafshte. Marrim parasysh castin kur pika A arrin siperfaqen qe ndan te dy mjediset, në të cilet shpejtësitë e perhapjes Jane, V1 = c/n1 dhe v2= c/n2. Nga parimi i Hygensit, nga pika A leshohet nje vale sekondare e cila perhapet ne mjedisin me thyerës me shpejtësine V2 <V1. Mbivendosja e te gjitha valeve sekondare të lëshuara nga pikat e AC bën te ndertohet balli i ri i vales DC. Duke pare qe v1 eshte me e vogel se v1 gjate kohes që pika B arrin ne C, vala sekondare e leshuar ngaA perhapet ne nje largesi AD < BC: rrezja thyhet ne mjedisin me thyerës duke iu afruar pingules. Modeli valor i drites shpjegon dukurine e thyerjes por me një parashikirn te kundert me ate të modelit korpuskular: shpejtesia e perhapjes se drites ne nje mjedis të tejdukshëm eshte aq me e vogel sa me i madh te jete treguesi i thyerjes se mjedisit. • Matja e shpejtesisè së dritës në mjedis Rreth viti 1850 fizikani francez Zhan Bernard Leon Fuko (1819— 1868) tregoi ekserimentalisht qe shpejtesia e dritës ne uje eshte me e vogel se ajo shpejtesi ne ajer, duke vërtetuar parashikimin e teorisë valore.
  • 10. Ky rezultat eksperimental udhehoqi gjate nje gjysem shekulli studimet e shkencetarit anglez Tomas Jung(1773— 1829) mbi interferencën e drites si nje dukuri tipike valore. Me tej, ne te njejtat vite, matematik ani dhe fizikani skocez Xhejnis Klark Maksuell (1831 — 1879) interpretoi driten si një vale elektromagnetike, e formuar nga fusha elektrike dhe ajo magnetike qe lekunden në kohe.