Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli

8,974 views

Published on

Dit boek is een unieke uitgave van de Stichting Psychosynthese. Het is uitgevoerd als handzame in linnen gebonden hardcover met stofomslag in zeven kleuren. Het kost € 15,- en is verkrijgbaar via http://www.psychosynthese.nl. Met de aanschaf van dit boek steunt u het werk van de Stichting.

In dit boek worden zeven typische manieren beschreven waarop elk mens kan onderzoeken hoe hij zich verhoudt tot zijn hoogste streven en diepste verlangen. De doelstelling van deze typen is om de veelheid aan uitingen in leven en werk van elk mens af te stemmen op dit streven en diepste verlangen. De fysieke, emotionele en mentale oriëntatie op de innerlijke en uiterlijke wereld wordt per type beschreven.

Er is een dynamische onderlinge samenhang tussen de typen. Ze zijn door hun kenmerken wel te onderscheiden, maar niet te scheiden. Alle typen of constellaties maken in wezen deel uit van elk mens, maar er is in elk individu wel onderscheid in de mate waarin hun dynamiek zich meer of minder op de voorgrond doet voelen. Als we onszelf en de ander onderzoeken met behulp van deze typologie ontdekken we al spoedig dat we van alles wel iets herkennen. In die herkenning begint het leren.

Published in: Education, Business, Technology
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli

  1. 1. Psychosynthese TypologiePsychosynthese Typologie Roberto Assagioli
  2. 2. Roberto AssagioliPsychosynthese Typologie Met een voorwoord van Diederik van Rossum, directeur van het Instituut voor Psychosynthese
  3. 3. InhoudEerste druk april 2010Copyright © Stichting Psychosynthese 2010Een compilatie van notities door Roberto Assagioli. Voorwoord 7Samengevoegd door het “Instituto di Psicosintesi”, Florence. Inleiding 9 Het Wiltype 19Oorspronkelijke titel: I Tipi Umani Het Liefdetype 31Vertaling: H. Rutten en M. van der LeeuwBewerking: A.T. Wester Het Actieve type 51Vormgeving: jet grafische vormgeving en dtp Het Creatief-artistieke type 69ISBN 978 90 73129 02 3 Het Wetenschapstype 81 Het Devotionele type 95Stichting PsychosyntheseBiltstraat 200, 3572 BS Utrecht Het Organisatietype 109tel. 030-271 46 34stichting@psychosynthese.nlwww.psychosynthese.nl
  4. 4. Voorwoord De interesse van de Italiaanse wetenschapper en grond-legger van de psychosynthese Roberto Assagioli (1888-1974) ging met name uit naar de wijze waarop de mensomgaat met zijn diepste motieven en hoogste aspiraties.Psychosynthese heeft zich sinds het begin van de vorigeeeuw dan ook geleidelijk ontwikkeld tot een methode diehet meest bijzondere in elk mens bewust maakt, tot leven entot wasdom brengt. De doelstelling hierbij is om de veelheidaan uitingen in leven en werk van elk mens af te stemmenop zijn hoogste streven en diepste verlangen. Deze hoogte endiepte in elk mens zijn nauw verbonden met een moeilijkonder de woorden te brengen en vaag besef van ‘bestem-ming’. Paradoxaal genoeg herinnert de mens zich dit besefin de mate van afwezigheid daarvan. 7
  5. 5. Dit boekje beschrijft zeven ‘typische’ manieren waaroponderzocht kan worden hoe de mens zich verhoudt tot ditvage besef. De fysieke, emotionele en mentale oriëntatie opde innerlijke en uiterlijke wereld wordt per type beschre-ven. Er is een dynamische onderlinge samenhang tussen detypen. Ze zijn door hun kenmerken wel te onderscheiden,maar niet te scheiden. Alle typen of constellaties maken inwezen deel uit van elk mens, maar er is in elk individu wel Inleidingonderscheid in de mate waarin hun dynamiek zich meer ofminder op de voorgrond doet voelen. Als we onszelf en deander onderzoeken met behulp van deze typologie ontdek-ken we al spoedig dat we van alles wel iets herkennen. In dieherkenning begint het leren. Dit leren is bij Psychosynthese Het praktische belang van de wetenschap der menstypengericht op het menselijk initiatief en de durf om in het ligt in haar toepassing op onszelf. De poging om onszelf engemiddelde van het bestaan aan het meest bijzondere dat in anderen te rubriceren of te ordenen, is een belangrijke enons is gestalte te geven en daarbij noch aan ons zelf, noch nuttige oefening die onze psychologische waarneming zalaan de ander, noch aan de wereld schade te berokkenen. verfijnen. Hierbij ontdekken wij dat het soms makkelijk is Ik ben ervan overtuigd dat Roberto Assagioli met zijn om typen een plaats te geven, terwijl bij de ordening tentypologie een bijdrage wilde leveren aan de vrede en harmonie aanzien van andere typen de twijfel en verwarring toeslaat.in de wereld die van dit leerproces uiteindelijk het gevolg zal Ook moeten we ons oordeel na indeling achteraf wel eenszijn. Die vrede begint in het hart van de individuele mens, ik compleet wijzigen.raad aandachtige studie van dit boekje dan ook van harte aan. Er zijn verschillende oorzaken voor het ontstaan vanDiederik van Rossum die moeilijkheid, en het is interessant ze te onderzoeken omInstituut voor Psychosynthese daarmee ons begrip over dit onderwerp te vergroten.Utrecht 8 9
  6. 6. Inleiding Inleiding In de eerste plaats zijn er individuen die iedere indeling of te herstellen in fysieke condities en functies. Een voor-in klassen moeilijk maken. Zij kunnen onderverdeeld wor- beeld daarvan is de vernuftige wijze waarop de temperatuurden in twee groepen: de ene van personen die weinig ont- van het lichaam, ondanks de grote veranderingen van kou enwikkeld zijn en gevoelloos, de andere van ontwikkelde warmte daarbuiten, blijvend op peil gehouden wordt doorindividuen die veelzijdig begaafd en bekwaam zijn en op middel van uitzetting en samentrekking van de bloedvatenverschillende terreinen van hun persoonlijkheid een volle- en de ademhaling. Een ander voorbeeld is de ingewikkeldedige uitgroei hebben bereikt. wederzijdse beïnvloeding van de endocriene klieren, wier Op de tweede plaats kan het grondtype van een per- goedgeregelde polariteiten een dynamisch evenwicht vor-soonlijkheid door een levensfase of door een bijzondere men, dat het fysieke leven mogelijk maakt.levenservaring tijdelijk verborgen blijven en ons dan de Datzelfde beginsel werkt ook in ons psychologischindruk geven tot een ander type te behoren. leven: daar corrigeert het overdaad en onregelmatigheden Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat een wetenschapstype door elementen op te wekken die tegengesteld zijn aan ofverliefd wordt (ook de meest uitgedroogde wetenschapper aanvullend op de overheersende elementen. Om verschil-is niet ongevoelig voor liefde) en dit feit kan tijdelijk de lende redenen evenwel werkt dat vermogen van zelfregule-indruk wekken dat hij behoort tot het liefdetype, hetgeen ring en compensatie niet altijd volmaakt. Noch in onsleidt tot een verkeerde indeling. fysiek, noch in ons psychologisch leven. Soms werkt het niet voldoende, dan weer werkt het teveel door het voort- Tenslotte is er nog een oorzaak die tot fouten leidt. Deze brengen van overdreven reacties, of, wat men zou kunnenoorzaak is het meest interessant, omdat deze toe te schrij- noemen overcompensatie. Wij hebben inderdaad vaak deven is aan een grondbeginsel van ons psychologisch leven, neiging teveel waarde te hechten aan de hoedanigheden diedat op zijn beurt de uiting is van een natuurwet. Het gaat wij missen.namelijk over het bestaan van compensaties en overcom-pensaties. De medische wetenschap heeft in ons lichaam Twee beroemde voorbeelden van overcompensatie zijnhet bestaan ontdekt van een prachtig vermogen van zelf- die van Nietzsche en Tolstoi. Nietzsche beschikte over eenregulering en compenserende reacties. Dit vermogen is gevoelige, hartstochtelijk en nogal zwakke natuur. In zijnerop gericht om steeds evenwicht en harmonie te bewaren verwoede pogingen om zijn beperkingen te overwinnen, 10 11
  7. 7. Inleiding Inleidingoverschatte hij de waarde van de kracht en van de harde en heid en inschikkelijkheid. Een soortgelijk geval is dat vanstrenge wil. Dit bracht hem er zelfs toe om wreedheid goed overgevoelige typen die hun ontroeringen met geweldte praten. onderdrukken en een kille en ongevoelige houding aan- Het geval van Tolstoi betreft juist het tegenovergestelde nemen.uiterste. Hij was van nature zeer levenskrachtig, impulsiefen gewelddadig, en had een grote liefde voor schoonheid en Na ontdekt te hebben tot welk menstype wij behoren,fysiek welzijn. Hij trachtte zich te beheersen in zijn strijd moeten wij het probleem onder ogen zien – of het nu prak-tegen zijn uitbundige natuur. Zoals we lezen in zijn dag- tisch of geestelijk van aard is – hoe de aldus verkregen kennisboek (een menselijk document van grote psychologische benut kan worden voor zelfrealisatie.waarde) kwam hij ertoe geen weerstand te bieden aan het De taken die ieder psychologisch type te verwerkenkwaad en het celibaat te verheerlijken, de moderne bescha- krijgt, kunnen samenvattend aldus worden aangeduid:ving volkomen te veroordelen en de kunst overdreven teonderschatten. 1. uiting Naast deze bekende voorbeelden zijn er nog vele geval- 2. controlelen, soms grappig en soms triest, van zwakke angstige men- 3. harmonisatie.sen zonder enig succes, die zich gedragen alsof ze Napoleonzelf zijn. Uiting Deze overcompensaties kan men vaak zien in het uiter- Het eerste wat ons te doen staat, is het type waartoe welijk gedrag. Zo treffen we angstige personen aan die, als het behoren inwendig te aanvaarden. Hier gaat het niet om hetware uit reactie, zich hoogmoedig gedragen en op brutale passief of onbewust aanvaarden van het eigen karakter,wijze spreken. Minder bekend zijn misschien personen van zonder zelfkennis en zonder enige poging tot ontwikkeling,de tegenovergestelde soort, die zich vreesachtig en besluite- zoals we dat kunnen waarnemen in de massa personen dieloos voordoen, maar toch onstuimig zijn en uit vrees de zich blindelings laten meeslepen door gebeurtenissen. Inte-uitbarstingen van hun karakter niet te kunnen beheersen, gendeel: het gaat om de bewuste en vrijwillige erkenninghet controleren en verbergen onder een schijn van gedwee- van de mogelijkheden die in ons type gelegen zijn, wat we 12 13
  8. 8. Inleiding Inleidingervan kunnen leren, welke de mogelijkheden en gevaren ontwikkeling, namelijk om volledige individuen voort tezijn en tenslotte ook welke soort hulp het ons kan geven. brengen met ontwikkelde vermogens op alle niveaus.Het gaat om een open en verlichte aanvaarding, steunend Maar we kunnen nog meer zeggen. Als één kant vanop de erkenning van het feit dat wij ons alleen door verstan- ons zich in overdreven mate ontwikkelt, dan komt het zódige benutting van onze huidige “uitrusting” kunnen bevrij- ver dat zijn eigen kwaliteiten er schade onder lijden. Bij-den van zijn beperkingen. Dit doel kunnen wij niet berei- voorbeeld: als in een wetenschapstype de ontwikkeling enken als wij ons type niet kennen, het minachten of trachten de werkzaamheid van het verstand de levenskracht volledigte ontlopen, zoals sommigen bewust of onbewust doen in beslag gaan nemen, terwijl het gevoelsleven onvruchtbaardoor andere psychologische typen te imiteren of de eigen blijft en het fysieke leven uitgeput, dan is het gevolg dat debeperkingen dwangmatig te verbeteren door middel van verstandelijke werkkracht zelf vermindert. Iets dergelijksovercompensatie. Het is de belangrijkste taak om ons type gebeurt ook bij alle andere psychologische typen. Daaromte uiten en vervolmaken op de meest zuivere en de meest is het nodig dat er verstandig controle wordt gehouden opontwikkeld mogelijke wijze. de kwaliteiten die de overmacht hebben en dat zij binnen bepaalde grenzen worden gehouden. Dit is geen gemakke- lijke opgave, ja zelfs vaak de onaangenaamste, en zij brengt Controle soms onze persoonlijkheid in opstand.De tweede opgave betreft het controleren en bijstellen van Maar het leven zelf met zijn begrenzingen en strengede uitwassen van het psychologische type waartoe wij beho- verplichtingen dwingt ons vaak tot een min of meer blij-ren. Wij hebben allemaal de neiging ‘de weg van de minste vend en volledig toezicht op ons psychologisch type. Als ditweerstand’ te volgen. Dit betekent meestal dat we doorgaan het geval is, moeten wij niet droevig worden, ons nietmet de uiting en ontwikkeling van talenten die al in ons opwinden of vechten tegen de omstandigheden, zoals wewerkzaam zijn. Dit is een aangename, vruchtbare en, schijn- maar al te dikwijls geneigd zijn te doen. De juiste houdingbaar tenminste, ook een positieve gesteldheid. Maar toch, is die van een verstandige aanvaarding, gebaseerd op kennisals er hier teveel aan wordt toegegeven, ontstaat een toene- van het leven en het begrijpen van zijn rechtvaardighedenmende disharmonie en een gestoorde ontwikkeling. Dit en zijn heilzame bedoelingen. Zó zullen wij onszelf lerenvertraagt het bereiken van het uiteindelijke doel van deze reguleren op een meer milde en begrijpende wijze. 14 15
  9. 9. Inleiding Inleiding het leven zelf of beter nog, door de wet van polariteit, waar- Harmonisatie door een aantrekking tussen tegengestelde polen tot standDeze derde taak, vaak samenvallend met de vorige, bestaat komt (een duidelijk voorbeeld hiervan ziet men in de aan-uit het verzorgen van de tot nu toe niet in ons ontwikkelde trekking tussen de sexen, die het duidelijkst uitkomt op hethoedanigheden, die dus nog geen deel uitmaken van onze fysieke vlak, maar ook elders werkt). Om deze reden ishuidige psychologische uitrusting. Ook deze onderneming vriendschap en omgang tussen personen van verschillendeis soms onaangenaam voor onze persoonlijkheid en kan typen weldadig en vruchtbaar. We zouden om deze redentegengestelde reacties oproepen. Dit is het geval bij indivi- allemaal in onze vrije tijd het gezelschap moeten zoekenduen van het kunstenaarstype die verplicht worden prak- van personen die behoren tot andere psychologische typentisch werk te verrichten, bij gevoelige typen die in een onbe- dan het onze. Bijvoorbeeld iemand van het wetenschapstypeschaafde omgeving moeten leven, enzovoort. zou vriendschap moeten onderhouden met kunstenaars en Ook hier kunnen wij een levensles leren en met hoe zich interesseren voor hun werk. Een praktisch iemand zoumeer bereidheid wij eraan beginnen en tot het einde door- in zijn vrije tijd gezelschap moeten zoeken van personenzetten, des te eerder zullen wij uit onze onaangename toe- van het verstandstype of het kunstenaarstype enzovoort.stand bevrijd zijn. Zodra het doel bereikt is, is er immers Dit is een gemakkelijke en aangename manier om onzeverder geen reden om zich onaangenaam te voelen. latente eigenschappen tot ontwikkeling te brengen en de Er zijn vele manieren waarop wij actief kunnen toezien eenzijdigheid en begrenzingen van ons type te verbeteren.op de uitwassen en zorg kunnen dragen voor de ontwikke- De kennis, waardering en het juiste gebruik van tegenstel-ling van de elementen die nog niet zijn uitgegroeid. Het is lingen is niet alleen een grondbeginsel van de schilderkunstvoornamelijk een zaak van willen in zijn verschillende en de muziek, maar ook van de levenskunst. Elk mens kanaspecten: besluitvaardigheid, doelgerichtheid, volharding en moet van het levend materiaal van zijn persoonlijkheiden zelfbeheersing. – of het nu zilver, marmer of goud is – een voorwerp van schoonheid maken. Op deze wijze kan ieder van ons het Deze taak kan bovendien vergemakkelijkt worden door transpersoonlijk Zelf op bekwame wijze uiten in devruchtbare en levendige contacten met individuen van een wereld.ander type. Deze contacten worden vaak veroorzaakt door 16 17
  10. 10. Het Wiltype Het is een tamelijk verrassend en in bepaald opzicht zeer betekenisvol feit, dat de bestudering en beschouwing van de wil in de hedendaagse psychologie in het algemeen verwaarloosd is. Natuurlijk kunnen gedragswetenschappers nooit waarde hechten aan dit inwendige vermogen, dat uiteindelijk het meest storende element zou vormen voor hun mythe dat de mens een geheel van reflexen is. Ook de psychoanalyse heeft aan de wil maar weinig gelegen laten liggen door zo’n waarde te hechten aan de interactie van instincten en fanta- sieën en aan de centrale rol van het onbewuste. Zelfs Jung en Schmitz, ofschoon zij een wijzer en meer progressief streven vertegenwoordigen, hebben weinig aandacht geschonken aan de wil.18 19
  11. 11. Het Wiltype Het Wiltype Toch is er wel een streven in de psychologie te onder- psychische elementen samengebracht en geordend kunnenkennen geweest met betrekking tot het onderzoek naar wil- worden.len en met name vrije wil. Wilhelm Wundt, grondlegger Een tweede belangwekkend resultaat van dit onderzoekvan de experimentele psychologie was aanhanger van een is, dat de wil de meest directe uitdrukking is van het Zelf.voluntaristische leer, maar zijn opvatting van de wil was te Als we het bekende gezegde van Descartes “Ik denk dus ikonbestemd. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen ben” stellen tegenover dat van de Poolse filosoof Ciesz-andere psychologische kwaliteiten en functies, zoals waar- kowsky “Ik wil, dus denk ik en besta ik” heeft dit laatsteneming en gevoel. blijkbaar een grotere geldigheid. Het derde resultaat van dit onderzoek is, dat de wil geen Er is bovendien een beperkt aantal wetenschappers dwangmiddel is, maar doel, keuze, beslissing, met anderegeweest dat experimenteel onderzoek heeft verricht naar de woorden: een vermogen dat leidt, dat initiatief neemt, datwil, met zeer interessante en waardevolle resultaten. De richting geeft.pioniers op dit terrein waren Ach en Michotte. De laatste Als men deze eigenschappen van de wil voor de geestjaren werden hun methoden toegepast en vervolmaakt, houdt, is het niet moeilijk de kwaliteiten die het wiltypevooral door Aveling. Door het gebruik van nauwkeurige bezit, te beschrijven en te begrijpen.en betrouwbare methoden kwam hij tot zeer waardevolleconclusies. De voornaamste is deze: door onderzoek vande wilsdaad wordt de directe en zekere ervaring van het Fysiek niveaubestaan van het Zelf als levende werkelijkheid wetenschap- Op fysiek niveau wordt het wiltype gekenmerkt door snel,pelijk bevestigd. Dit feit heeft verstrekkende consequenties. beslist handelen, door moed en door het vermogen deHet geeft opnieuw steun aan de stelling van hen die, dankzij fysieke omgeving evenals andere mensen te overwinnen,de groei van hun bewuste zelfinzichten, een directe erva- over hen de baas te spelen en hen te beheersen, met neigingring van de werkelijkheid van het Zelf hebben gehad. En tot wedijver, zelfs tot geweld en vernielzucht.de realiteit van het Zelf – als haar bestaan en haar primaireplaats in het “psychisch” leven eenmaal aanvaard zijn–kan een centraal punt vormen waaromheen alle andere 20 21
  12. 12. Het Wiltype Het Wiltype doelgerichtheid. Op het mentale niveau uit het zijn strijd- Gevoelsniveau baarheid in lust tot discussiëren en kritiek, wat dan een van Op gevoelsniveau is het wiltype beslist introvert. Het zijn hoofdgebreken is. Zijn vermogen om te kwetsen isontzegt zich iedere uiting van emoties en van gevoeligheid, groot en kan zelfs even vernietigend zijn als fysiek geweld.omdat het die beschouwt als beletsels en gevaren voor dedoelmatigheid en doelgerichtheid van zijn handelen. Maar Deze neiging tot kritiseren is uitermate ontwikkeldhet remt niet alleen iedere uiting van ontroering af, maar vooral bij hen die in hun leven geen enkele gelegenheidprobeert ze zelfs volledig te onderdrukken. Het heeft niet hebben tot intensieve lichamelijk activiteiten waarin zij hunalleen weinig aandacht voor de gevoelens van anderen, strijdvaardige en dynamische krachten kwijt kunnen.maar ook voor die van zichzelf. Deze gewoonte kan leiden Daarom gebruiken zij deze energie in mentale kritiek en intot heldendaden, tot verheven uitingen van zelfopoffering, woordenstrijd (waartoe de gunstige gelegenheden nooitmaar kan ook gemakkelijk tot ongevoeligheid, hardvoch- ontbreken). De neiging tot kritiek groeit nog door de zeker-tigheid en wreedheid leiden bij beperkt geëvolueerde per- heid en de mentale trots, daar er bij dit type nooit enigesoonlijkheden. In ieder geval leidt het tot beperking van de twijfel bestaat over zijn gelijk.ontwikkeling der psychische gevoeligheid, zij het van per-soonlijke of transpersoonlijke aard. In de actieve uitingen Het wiltype is begiftigd met een scherpe zin voor recht-van zijn gevoelsleven heeft het wiltype een neiging om vaardigheid en het heeft een gezonde rechtszin. Het kanongeduldig, agressief en gauw prikkelbaar te zijn. een goede wetgever zijn en het heeft de gave de bestaande wetten rechtvaardig uit te leggen en ze onpartijdig toe te passen. Hierbij heeft het evenwel de neiging al te streng en Mentaal niveau te formeel te zijn, bij gebrek aan waardering voor het men-Op mentaal niveau heeft het wiltype vaak een heldere visie, selijke element van het geval. De misdaad abstract beoorde-niet gekleurd of verdraaid door gevoelens. Wanneer het lend en vergetend de nodige aandacht te schenken aan dewiltype geëvolueerd is, heeft het een open geest en een syn- psychologie van hem die misdeed en aan de bijzonderethetische visie en ziet eerder grote lijnen dan details. Het omstandigheden waarin hij leefde en handelde.heeft een groot concentratievermogen en een dynamische 22 23
  13. 13. Het Wiltype Het Wiltype Op het intuïtieve niveau ontmoeten wij een schijnbare Het voornaamste persoonlijke kenmerk van het wiltypetegenstelling. De eerste indruk is dat dit in het wiltype in is de wil tot macht. Deze uit zich als ambitie, zelfverzekerd-hoge mate ontbreekt: inderdaad begrijpt hij andere mensen heid, verlangen om anderen te beheersen en om de centralegewoonlijk niet. Zijn egocentrisme, zijn gevoelsisolement, figuur te zijn op het toneel. Dit kenmerk ontaardt gemak-zijn gebrek aan psychische gevoeligheid maken hem tot een kelijk in egoïsme, eigenzinnigheid en koppigheid. De mensweinig waardevol psycholoog. Hij is niet geïnteresseerd in van dit type kan, om zijn doel te bereiken, gemakkelijk aan-anderen in zoverre zij psychische wezens zijn. Maar als matigend worden en zonder scrupules. Een ander funda-wij overgaan van het terrein van het menselijk leven naar menteel kenmerk dat een gevolg is van de onderdrukkingdat van de symbolische en van de abstracte werkelijkheid, van de gevoelens is het isolement. Hij heeft geen behoeftedan kan dit type een zeker en snel intuïtief begrip vertonen aan anderen, wantrouwt hen en houdt hen daarom op eenvan principes, van algemene wetten en van universele ver- afstand. Dit ook omdat hij op die manier meer macht overbanden. hen kan hebben. Alvorens de kenmerken van de persoonlijkheid en die Een type van dit soort is eenvoudig, duidelijk omlijndvan het Zelf te beschouwen, is het voor de duidelijkheid en gemakkelijk herkenbaar. Maar er zijn personen, beheerstgoed om te zeggen dat ik – als ik ze opnoem zowel van dit door de wil tot macht, waarin zonderlinge complicaties entype als van de overige – als kenmerken van de persoonlijk- reacties aanwezig zijn. Wanneer de wil tot macht geremdheid beschouw die welke te zien zijn in een egocentrische wordt door een fysieke minderwaardigheid van welk soortseparatieve menselijke persoonlijkheid zoals deze is alvorens ook, of door de tegenstand van een individu dat sterker isin bewust contact te komen met het Zelf en er de invloed (vooral in de jeugd en adolescentie), of door een grotevan te voelen. gevoeligheid of door behoefte aan genegenheid, kan er van Aan de andere kant zal ik als kenmerken van het Zelf alles gebeuren. Het meest voorkomende is de verbitteringbeschouwen die, welke een echte transpersoonlijke kwali- van de machtswil, die zich dan laat gelden op extreme, ver-teit bezitten en uitgedrukt worden, wanneer het Zelf de schrikkelijke en wrede wijze. Dit geeft de sleutel voor hetpersoonlijkheid doordringt en erin slaagt enigszins door begrijpen van vele criminele handelingen. Een ander gevolghaar heen te schitteren en te werken. is de bewuste, of vaker onbewuste, poging om te heersen 24 25
  14. 14. Het Wiltype Het Wiltypevia indirecte bedrieglijke en geheime middelen, bijvoor- type. Zijn heldhaftige tegenstander, Prometeus, is er eenbeeld door neurotische symptomen en gedrag. ander ideaal model van en nog een ander is Hercules. De Dit speciale type is knap beschreven door Alfred Adler. grote heersers en veroveraars uit de geschiedenis vertonen in verschillende proporties de min of meer bewonderens- De transpersoonlijke eigenschappen van dit type zijn waardige trekken ervan. Wij denken hier aan Alexander demooi, bewonderenswaardig en weldadig, terwijl de per- Grote, Julius Caesar en Napoleon.soonlijke afstotelijk en vaak schadelijk zijn. De transpersoonlijke wil vertoont zich voornamelijk als De studie van psychologische typen is niet alleen nuttigmorele moed, als vaardigheid en bekwaamheid om verant- om de aard en het gedrag te begrijpen van individuen maarwoordelijkheid te aanvaarden, om gevaren van aller aard te ook van groepen, zoals volkeren, naties, beschavingen entrotseren, om het eigen welzijn, reputatie en zelfs leven te culturen. De Spartanen en de oude Romeinen, die verove-riskeren voor ‘de goede’ zaak. raars, heersers en wetgevers waren, karakteriseren dit type. Ook de Engelsen met hun wil en begaafdheid om te heersen, Andere eigenschappen van het wiltype zijn: echt zelf- met hun karakter van “eilandbewoners”, hun zelfbeheersingvertrouwen en innerlijke onafhankelijkheid; standvastig- en hun onderdrukking van gevoelens. Het type is ook inheid; eenvoud in voorstellen; individuele volharing; vrij- zeker opzicht te vinden bij de Duitsers en de Joden. *gevigheid gebaseerd op gemis aan belangstelling voormateriële dingen; brede visie en onpartijdigheid. * De oude Hebreeuwen (en zij die getrouw gebleven zijn aan De hoogste uitdrukking van het wiltype is: de totale het oorspronkelijke type), waren oorlogszuchtigen, separa-overgave van de individuele wil aan de Kosmische Wil, de tisten vol trots, die zichzelf als uitverkorenen beschouwden.identificatie met het ritme van het Heelal. Zij hadden een echte verering en scherpe zin voor de Wet: zij beoefenden de zelftucht en gestrengheid. Enige kenmerken Het is niet moeilijk belangrijke voorbeelden van het van de moderne Joden, verschillend en schijnbaar eraanwiltype te vinden. Verschillende mystici en enkele histori- tegengesteld, kunnen beschouwd worden als overcompensa-sche persoonlijkheden hebben het vertegenwoordigd. Zeus- ties, afwijkingen en afleidingen tengevolge van bijzondereJupiter is de meest reusachtige projectie van wezens van dit omstandigheden en uiterlijke druk. 26 27
  15. 15. Het Wiltype Het Wiltype In de filosofieën en godsdiensten vinden wij duidelijk en in het algemeen van strijder op alle terreinen naar bene-kenmerken van dit type: in het Oude Testament, in de den, tot dat van bokser toe, en ook ontdekker.Vedantafilosofie (vooral van de school Advaita), in het Ik zou hieraan nog willen toevoegen dat van chirurg,Zen-Boeddisme. Onder de moderne filosofen kunnen we want er is wil en moed voor nodig om verantwoordelijkheidnoemen, Nietzsche, Max Stirner en Julius Evola. op zich te nemen met de plicht vaak snel te beslissen en ook omdat hij in vele gevallen optreedt als weldadige vernieler In de architectuur en in de beeldhouwkunst kunnen wij van zieke ledematen en organen. Het is ook bekend dat chi-de Dorische stijl in Griekenland vermelden, die met zijn rurgen in het algemeen impulsief zijn en mannen van deeenvoud, soberheid en strengheid de indruk wekt van inge- klok, zoals ook het wiltype probeert te zijn.houden kracht. In de muziek is het Wagner’s genie dat inspireerde metmotieven, die sterk doen denken aan de vibraties van wil en Psychosynthetische takenmacht, zoals de Walkyrenrit, het motief van Siegfried en de De psychosynthetische taken van het wiltype zijn te verde-heldhaftige vertolking van de intocht der Goden in het len in twee groepen:Walhalla. 1. Afstemming, harmonisatie, integratie, vereniging; 2. Omvorming en sublimatie. Functies en beroepen 1. Daar dit type vaak uitgesproken doelgericht is en zijnAls wij de belangrijkste functies van dit type samenvatten, groot vermogen en behendigheid hem bekwaam makenkunnen wij bezigheden en werkzaamheden aanwijzen om invloedrijke bestuursposten te veroveren, wordt hijwaarin het het meest bekwaam is en waarin het succes zal een gevaarlijk man en heeft dus afstemming en integratiehebben. Zijn voornaamste functies zijn namelijk: heersen, nodig. Het zó nodige fundamentele evenwicht kan hijbesturen, leiden, rechtspreken, straffen, strijden, vernielen, bereiken door het opwekken van de liefde in hem. Hijveroveren. Hiermee zijn de betreffende beroepen aange- heeft het inderdaad nodig om liefde, begrip, empathieduid, namelijk van leider in de rol van koning, keizer, presi- en medelijden te ontwikkelen, om zo in staat te zijn,dent van een staat en vervolgens van wetgever, van militair zijn goede wil te laten zien. 28 29
  16. 16. Het Wiltype Andere eigenschappen die het wiltype moet aankweken zijn: gevoeligheid, intuïtie, en de vaardigheid om samen te werken, in plaats van te domineren, te dwingen en ande- ren leiding te geven. Hij moet juist die eenzaamheid, waaraan hij zo gehecht is, opgeven, afdalen uit zijn ivo- ren toren en leren leven te midden van zijns gelijken.2. Het werk van sublimatie, dat ieder mens, begiftigd met Het Liefdetype een sterke wil, moet aanpakken, is: zijn persoonlijke, egoïstische en scheidende wil om te vormen tot een transpersoonlijke wil, gericht op actieve dienstbaar- heid. Er is nog een hogere sublimatie, die bestaat in de onder- Liefde is een onderwerp van vitaal en blijvend belang werping van de transpersoonlijke wil aan de Kosmische voor iedereen. Het woord “liefde” is waarschijnlijk het Wil. Deze absolute overgave, die schijnbaar de “dood” is meest gebruikte woord na “ik” en misschien “geld”. Bijna van de persoonlijke wil, bewerkt de waarachtige spiri- allen zijn wij ooit verliefd geweest of zullen het worden. tuele bevrijding van de mens. Liefdesliederen vullen het luchtruim, liefdesverhalen wor- den door duizenden auteurs geschreven en door miljoenen met spanning gelezen. Men “houdt van” ongeveer alles: snoepjes, kinderen, het andere geslacht, zijn eigen land, bloemen, schilderijen, boeken en God. Het zou daarom vanzelfsprekend lijken dat wij tamelijk goed weten wat “liefde” is. En toch: als wij er eens voor gaan zitten en pro- beren te denken wat de betekenis is, dan moeten we al spoedig tot onze verlegenheid en onze schande ontdekken, en als we eerlijk zijn ten aan zien van onszelf, ook erkennen, 30 31
  17. 17. Het Liefdetype Het Liefdetypedat “liefde” ons toeschijnt als iets onbegrijpelijks, tegenstrij- Op psychologisch terrein daarentegen is de directe endigs en mysterieus. Wanneer wij er een duidelijke, juiste, en persoonlijke ervaring nodig om tot kennis te komen, wantvolledige definitie van willen geven, weten we niet meer wat de informatie over kwantiteit en andere materiële factorente zeggen. Deze ontdekking verrast ons en brengt ons in kan gegeven en ontvangen worden door woorden en getal-verlegenheid, maar zij helpt ons ook een belangrijke psy- len, maar de kennis van de kwaliteit en van subjectievechologische waarheid te begrijpen, namelijk dat ervaring feiten kan niet door dezelfde middelen meegedeeld worden.en echte kennis twee zeer verschillende dingen zijn. Toch geeft de directe ervaring op zich, al is zij ook nodig,Gewoonlijk moeten we om iets te kennen er eerst mee niet voldoende betekenis. De ervaring geeft ons alleen maarexperimenteren, maar toch is ervaring alleen nog geen indrukken en gevoelens. Het verkrijgen van kennis hier-echte kennis. Wij kunnen bijvoorbeeld een boom waarne- over eist verwerking met behulp van het verstand. Terwijlmen. We zien hem en vinden daarin ook een esthetisch synthetische kennis, die ook echt begrijpen inhoudt, hetgenoegen. Maar zijn inwendige structuur, de wetten van gebruik van de intuïtie vereist.zijn groei en de kwaliteit van zijn hout blijven ons onbe-kend. Daarom moeten we ons niet verwonderen dat de erva- ring van hartstochtelijk verliefd zijn (geweest) ons geen ver- Om echte kennis te verkrijgen zullen we een nauwkeu- standelijk inzicht geeft in de ware natuur van de liefde. Eenrig en systematisch onderzoek moeten doen en dan met dergelijk inzicht is werkelijk moeilijk te verkrijgen, want inons verstand de verkregen gegevens interpreteren. Op het de verschillende ervaringen met “liefde” komen verschil-terrein van de natuur kan men kennis verkrijgen zonder lende en tegenstrijdige elementen voor. Wij vinden er eendirecte persoonlijke ervaring, maar bij volmacht om zo te mengsel van verlangen, hebzucht en bezitsdrang aan de enezeggen, door kennis te nemen van de ervaringen van ande- kant, en van edelmoedigheid, naastenliefde en altruïsmeren. Als wij bijvoorbeeld iets lezen over astronomie kunnen aan de andere kant. Wij vinden er instinct en intuïtie,wij nauwkeurige kennis verkrijgen van de chemische actieve impulsen en passief gevoel, lichaam en ziel, materiesamenstelling, het gewicht en de afstand van sterren die we en geest.nooit gezien hebben. Er bestaat evenwel een andere karaktertrek of grondei- genschap, die de ware natuur en het wezen van de liefde 32 33
  18. 18. Het Liefdetype Het Liefdetypeuitmaakt. Hierdoor kunnen de verschillende en tegenge- “overgeven aan” een zaak of persoon die we beminnenstelde elementen begrepen en in zekere zin verzoend wor- en ons erdoor in bezit te laten nemen en absorberen.den. 3. De vereniging (unificatie) kan ook het resultaat zijn van een “wederzijdse” aantrekking met erop volgende toe- Als we de veelzijdige uitingen van liefde bekijken, vinden nadering en contact. Deze aantrekking kan tot gevolgwij altijd dat zij de uitdrukking zijn van de wet van aantrek- hebben dat twee of meerdere wezens samensmelten enking, van de neiging tot toenadering, aanraking, vereniging dan een nieuwe grotere eenheid gaan vormen.en samensmelting. Maar deze algemene, ja zelfs universele neiging werkt Deze analyse geeft ons een idee van de structurele enop verschillende en vaak tegenovergestelde manieren: functionele aspecten van de liefde, objectief beschouwd.1. De vereniging (unificatie) kan tot stand komen door de Ook kan zij ons ook helpen om de vele gezichtspunten tot persoon of het voorwerp dat wij beminnen actief naar een samenhangende structuur te ordenen die hun relatie ons toe te halen en er bezit van te nemen. Dat doen wij onthult op verschillende niveaus van het menselijk leven. vooral met gerechten die ons bevallen en die we letter- Dit alles moeten wij dus voor de geest houden bij de lijk verslinden en in ons opnemen, maar we doen het- beschrijving van het type “liefde”, dat wil zeggen van de zelfde met geld en met alle soort materie en wij probe- man en de vrouw in wie de hoedanigheid “liefde” overwe- ren hetzelfde te doen met onze vrouw of onze man, met gend en bepalend is. onze kinderen en onze vrienden. Voor wie voorwerp is van zo’n gulzige en “opslurpende” liefde is het gelukkig dat wij er vaak niet in slagen ze te bezitten zoals we zou- Fysiek niveau den willen. In vele – te vele – gevallen echter slagen wij In de fysieke sfeer kan het liefdestype sterke seksuele impul- erin ze te bezitten door ze tot min of meer toestem- sen vertonen. Ik zeg “kan”, want het zou een grote vergissing mende slaven te maken en onze kinderen tot ware psy- zijn te veronderstellen dat het altijd zo is. Vaak is het element chische invaliden. liefde gericht op fysieke voorwerpen als geld en alle soorten2. De verenging (unificatie) kan het resultaat zijn van een van bezit. Anders drukt zij zich uit via emoties of gedachten tegengesteld proces, namelijk het “gaan naar” of het zich in plaats van op fysiek gebied. Daarom zijn er wel veel 34 35
  19. 19. Het Liefdetype Het Liefdetypeindividuen van het liefdetype die op seksueel gebied weinig maatschappelijke en geestelijke verantwoordelijkheid. Dezeontwikkeld zijn. Bij de studie van de kwaliteiten van ver- paren geven bewust aan nieuwe menselijke wezens de gele-schillende typen is het belangrijk voor ogen te houden dat genheid op de wereld te komen, er te leven en hun bijdrageer individuen kunnen zijn die geen van de kenmerken ver- te leveren aan de maatschappij. In deze gevallen hebben wijtonen die het meest natuurlijk en voor de hand liggend zijn voorbeelden van een edele, onbaatzuchtige liefde, die haarbij dat gegeven type. Overhaaste conclusies zouden ons in oorsprong vindt in de hoogste geestelijke en gevoelsniveaus,dit geval kunnen brengen tot grote vergissingen in onze uitgedrukt in de fysieke daad van de seksuele eenwording.waarderingen. De seksuele impuls van het liefdetype – en tot op zekere Een belangrijke eigenschap van het normale liefdetypehoogte van ieder individu – toont duidelijk de twee tegen- is het verlangen naar bezit van materiële goederen. Deze trekovergestelde karakteristieken die de liefde kan hebben. Vele kan zich uiten in een lust naar de gemakken des levens,individuen, vooral mannen, verlangen naar en voltrekken zoals: een mooie auto, een goede koelkast enzovoort, ofde seksuele eenwording vanwege het fysieke genot dat deze ook, als die lust sterker geaccentueerd is, in een hevige nei-henzelf geeft, met weinig of geen aandacht voor de partner. ging naar weelde, naar het beste en het kostbaarste. InDit is het toppunt van de egoïstische liefde. andere gevallen wordt de neiging om te bezitten meer spe- cifiek en richt zich op bijzondere klassen van voorwerpen, Aan de andere kant is er een groeiend aantal personen bijvoorbeeld bij de boekenmaniak, de verzamelaar van por-dat, ofwel omdat zij hun gevoel van liefde van zijn beste selein, van kevers, postzegels enzovoort. Deze gevallen ver-kanten hebben ontwikkeld, ofwel omdat zij een wijze sek- tonen een andere eigenaardigheid van dit type en wel desuele opvoeding hebben gehad, in de fysieke omgang de belangstelling voor kleine dingen en het vermogen om temeeste aandacht geven aan het genot van de partner. Dit gaan met details.geeft hen evenveel, zo niet meer voldoening dan hun eigen Op het fysieke vlak is het liefdetype dikwijls inschikke-genot. lijk en houdt van gemak. Het is niet actief, maar eerder Dan is er nog een groeiende minderheid van paren, die traag en passief en laat zich graag met de stroom meegaan.in verschillende mate, maar soms ook hoofdzakelijk, tot deseksuele omgang worden aangedreven door een gevoel van 36 37
  20. 20. Het Liefdetype Het Liefdetype wordt bevestigd door het feit dat zij zeer geïnteresseerd Gevoelsniveau zijn in hun eigen gevoelens, die ze dan ook bekijken, ont-Het was te verwachten, dat de meesten van hen die behoren leden en tot in het kleinste onderzoeken met een interes-tot het liefdetype de gevoelssfeer tot centrum van hun aan- sante vaardigheid. Enkele Franse en Russische romansdacht en van hun leefkracht hebben. De hartstochtelijke en geven goede beschrijvingen van dit soort individuen. Aanromantische liefde (vaak in verschillende verhoudingen het andere uiterste treffen wij degenen die zeggen en eerlijkdoor elkaar) hebben meestal hun voornaamste belangstel- ook geloven dat zij hun man, vrouw, kinderen of vriendenling in het leven. Dit soort liefde is zó welbekend en werd “liefhebben”, terwijl wat zij eigenlijk willen is: bemindzodanig tot in kleinigheden beschreven en handig ontleed te worden door hen. Dit onbewuste egoïsme – want dat isin talrijke psychologische romans en boeken, zoals “De het in werkelijkheid – ligt verborgen onder een verhevenl’amour” van Stendhal en anderen, dat we niet verder op dit uiterlijk van gevoelens en genegenheid en is oorzaakonderwerp behoeven in te gaan. van vele conflicten, leidend tot uiteengaan en echtschei- ding. Daarom is het van het grootste belang voor ons allen Hier zien we opnieuw de twee tegengestelde houdingen op dit punt duidelijk te zijn en eerlijk en moedig eenwaarover we al hebben gesproken. Aan het ene uiterste vin- analyse te ondergaan. Wij dienen ons af te vragen:den we degenen wier inwendige noodzaak het vooral is ver- “Wanneer ik zeg of meen dat ik mijn dierbaren liefheb,liefd te zijn om over iemand, wie dan ook, de overvloed van welke zijn dan mijn gevoelens, mijn houding en motive-hun gevoelens uit te storten, terwijl het voorwerp van hun ring? Bemin ik ze voor wat zijzelf zijn, onafhankelijk vanliefde in wezen van secundair belang is. Dit blijkt duide- mijzelf, of vraag en eis ik hun liefde voor mij? Wil ik mijzelflijk uit het betrekkelijke gemak waarmee deze indivi- aan hen geven of wil ik van hen liefde ontvangen zonder teduen (een soort eigen subtype) zonder veel complicaties letten op hun levensbelang, hun gevoelens en hun wettigevan liefdesobject veranderen. Men kan de personen van dit rechten?”slag in zekere zin als introvert beschouwen, want huninwendige leven is voor hen van meer gewicht dan de Zo’n analyse kan uitlopen op onaangename en zelfswezenlijke verhouding tot het object buiten hen. Van meer verwarrende ontdekkingen. Maar als wij deze ontdekkin-gewicht dan welke objectieve gebeurtenis dan ook. Dit gen eerlijk en moedig onder ogen zien, zullen zij een welda- 38 39
  21. 21. Het Liefdetype Het Liefdetypedige verheldering en een harmonieus herstel van onze ver- Naar de graad van transpersoonlijke ontwikkeling varieerthoudingen scheppen op een veilige basis van waarheid. dit van ondoeltreffend en sentimenteel medelijden tot het Met uitzondering van de kleine minderheid die op hoogste en verstandigste medelijden dat de ware oorzaakonbaatzuchtige wijze bemint, sluit de “gevoels”liefde van het lijden ziet en probeert deze te elimineren. In dege-gehechtheid in of brengt ze voort. Dit is een gemeenschap- nen echter, die egocentrisch zijn, ontaardt deze neiging totpelijke karaktertrek van de persoonlijke liefde en de oor- medelijden in zelfbeklag. Deze gevoelsvorm van egoïsme iszaak van een enorme hoeveelheid lijden en ongenoegen; de zeer verspreid en niet beperkt tot het liefdetype ofschoonhoge prijs die de mensheid betaalt voor deze manier van deze er wel krachtiger aan onderworpen zijn.liefhebben. Dit hoeft ons niet te verwonderen: gehechtheidimmers leidt tot bezitsdrang en deze beide zijn een van dehoofdoorzaken van angst. En angst is op haar beurt de Mentaal niveaugrootste oorzaak van menselijk lijden. Zowel direct, door In de mentale sfeer vertoont het liefdetype trekken diede angst te verliezen wat men bezit en waaraan men zich verrassend lijken en tegengesteld zijn aan de heersendegehecht heeft, als indirect, door de domme en vaak wrede opvatting die men ervan heeft. Dit feit bewijst hoe nodighandelingen die voortkomen uit een wanhopige poging het het is alle kenmerken van een bepaald type te bekijken inwerkelijke of ingebeelde gevaar, de “beminde” persoon te alle aspecten en uitdrukkingen van het menselijk leven.verliezen, te vermijden. Niet alleen in datgene wat het lijkt te zijn en tot op zekere hoogte ook werkelijk is, namelijk de meest natuurlijk kant Een andere oorzaak van de angst die de liefdetypen van dat type.vaak kwelt, is hun extreme psychische gevoeligheid, waar- Terwijl dus de “liefde” haar meest natuurlijke en voor-door zij zich afstemmen op en identificeren met de gevoe- naamste uitdrukking heeft in de gevoelssfeer, vertoont zijlens van anderen en de gemoedstoestanden van de gemeen- zich ook op mentaal niveau en dit is natuurlijk vooral hetschap en de gemoedsgolven die door het menselijk geslacht geval bij degenen die mentaal gepolariseerd zijn of metheengaan. Deze tendens naar emotionele vereenzelviging andere woorden: tot het verstandstype behoren.verklaart ook het medelijden dat zij sterk voelen voor alle Op mentaal vlak openbaart de liefdesimpuls zich voor-wezens die lijden en bang zijn, dieren niet uitgezonderd. namelijk als verlangen naar kennis en begeerte naar infor- 40 41
  22. 22. Het Liefdetype Het Liefdetypematie. Dit brengt weer mee belangstelling in details, in De individuen die ertoe behoren zijn vriendelijk en ontvan-eruditie en in het verzamelen van gegevens. Zo’n individu kelijk, en als zij niet al te gevoelig zijn, behoren zij ook totkan de schijn wekken koel en ongevoelig te zijn. In werke- de gezelschapsmensen. Zij hebben een duidelijke afkeerlijkheid is hij vriendelijk, maar op een nogal negatieve van en echte vrees voor eenzaamheid. Daarom zijn zij steedsmanier; zijn aandacht gaat immers vooral uit naar mentale op zoek naar kennissen, naar gezelschap en maatschappe-voorwerpen en belangstellingen. lijke contacten. Als zij alleen zijn vervallen zij gemakkelijk De algemene neiging van dit type tot identificatie toont in een toestand van passiviteit, ontmoediging en lusteloos-zich in de mentale sfeer als inclusieve mentaliteit, of als heid. Om zichzelf te uiten hebben zij de prikkel nodig vanhet vermogen om alle aspecten van een vraagstuk te zien. interactie met anderen. Zij verwezenlijken zichzelf doorDit brengt breedheid van gezichtskring en gelijkmoedig- middel van relaties. Daarom laten zij zich ook gemakkelijkheid mee, soms samengaand met een gebrek aan flinkheid beïnvloeden door anderen. Zij zijn dikwijls zó wisselvalligen beslistheid. in hun snel veranderende gemoedstoestanden en gezichts- De meest ontwikkelde vertegenwoordigers van het lief- punten, dat zij een voortdurende bron van verrassingendetype zijn vaak intuïtief en vertonen een vriendelijk begrip, zijn, en soms van wanhoop voor de typen, die meer een-aanleg voor psychologie en een gemeenschap met het Zelf voudig, concreet of strak zijn. Zoals voor hen in wie de wilvan anderen. In dit laatste geval is er sprake van heilig of het praktisch verstand of waarbij wetenschappelijk enschouwen en universele liefde, die het hartstochtelijke ver- organisatorisch talent overheerst.langen en soms de bereikte extase van de echte mysticusuitmaken. Waar het verstand zó ontwikkeld is dat het deintuïtieve lichtflitsen weet te vertolken, komt de wijze liefde Subtypenvoor de dag. Maar waar dit ontwikkelde verstand niet aan- Zij die behoren tot het liefdetype kunnen beschouwd wor-wezig is, zijn de intuïties vaak verwrongen en vermengd den als fundamenteel extravert, want voor hen vormen demet onbetekenende beelden. vitale verhoudingen met anderen hun voornaamste belang- stelling. Maar sommigen zijn deels introvert, zij zijn dik- Als we deze verschillende karakteristieken optellen, wijls hevig geïnteresseerd in hun eigen gevoelens, die zijkrijgen wij het volgende duidelijk beeld van het liefdetype. observeren, ontleden en soms met een verrassende 42 43
  23. 23. Het Liefdetype Het Liefdetypebekwaamheid beschrijven. Dit egoïsme en dit egocentrisme beperkingen worden door anderen graag geaccepteerd,worden in sommige gevallen zó groot, dat het voorwerp van daar zij er gemakkelijk van kunnen profiteren. Daarom roe-hun gevoelens bijzaak wordt, niets meer dan een gelegen- pen zij ook geen enkele weerstand op, ja zelfs worden zijheid om zich bezig te houden met hun eigen emoties. door anderen vaak bijgevallen en aangemoedigd. Bovendien moeten wij onderscheid maken tussenactieve en passieve subtypen. Zij verschillen veel van elkaar De bovenbewuste eigenschappen van het liefdetype zijnen zijn zelfs in bepaalde opzichten tegengesteld aan elkaar. voornamelijk die, welke de verschillende aspecten van de Het actieve subtype wordt gekenmerkt door een harts- geestelijke liefde uitdrukken. Het zijn: de liefde voor hettochtelijke liefde, door een verlangen en een gehechtheid Universele Zelf, of Hoogste Werkelijkheid, en de liefde voordie het begerig en expansief maken ten aanzien van het ver- de kosmische uiting ervan, voor haar voortschrijdendelangde voorwerp, hetzij een persoon of een zaak. Dit drijft openbaring in de natuur en in de mens. Daaruit voort komthem ertoe het voorwerp op een jaloerse en eisende manier het zoeken naar en het beminnen van het Zelf, het trans-als bezit te behandelen. In het slechtste geval zijn deze per- persoonlijke element dat verborgen ligt in alle wezens.sonen onverzadigbare bloedzuigers. Evenals het spirituele mededogen, het groepsbewustzijn, Het passieve subtype is daarentegen meegaand, omvorm- ontwikkeld door liefdevolle interactie en identificatie metbaar, vatbaar voor suggestie en nogal goedgelovig. Het is anderen. Maar er is nog een tweede reeks van bovenbewustetoegeeflijk tevreden en is het gaarne eens met de persoon eigenschappen. Ofschoon enigszins verbonden met hetdie het laatst het woord heeft gehad. Het maakt de indruk eerste, zijn zij er toch van te onderscheiden. Het zijn devan grote zwakte, die er soms ook wel is, maar toch in vele eigenschappen verbonden met het verlangen naar kennis.gevallen geen echt gebrek aan kracht is. De krachteloosheid De verbinding van psychische gevoeligheid, intuïtie,van dit subtype is het gevolg van besluiteloosheid, van affectieve verhouding en identificatie met het “Zelf ” brengtgebrek aan concentratie en een zucht naar breedsprakig- een volledig begrip voort van anderen, van hun wezenlijkeheid. Daaruit volgt dan weer versnippering en verkwisting natuur, van hun noden en aspiraties en ook een begrip vanvan krachten en van zeer deugdelijke eigenschappen. het leven in al zijn aspecten. Dit betekent wijsheid in de Het liefdetype en het passieve subtype in het bijzonder meest brede zin.is niet kwaadwillend, het is goeiig en ook sympathiek. Zijn 44 45
  24. 24. Het Liefdetype Het Liefdetype Bij sommigen van de verder ontwikkelde vertegen- De belangrijkste en meest algemene uitingen van dewoordigers van dit type komt de kwaliteit “liefde” meer geestelijke kwaliteit van liefde vindt men in de grote gods-naar voren, bij anderen staat de wijsheid op de voorgrond. diensten en filosofieën. Het woord “religio” (godsdienst),In werkelijkheid kunnen deze twee aspecten op het niveau etymologisch afgeleid van “verbinden” en “eenmaken”, geeftvan het “Zelf ” niet gescheiden worden. Het ene impliceert al aan welke een van de wezenlijke functies is van het onder-noodzakelijk het andere. Dit komt op prachtige wijze tot havige type. *uiting in het leven en de leer van de twee grootste bekende Als we de kunst bezien, vinden we dat de mens in devertegenwoordigers van dit type onder de mensheid: Chris- muziek een wonderbaar middel heeft om de volheid vantus en Buddha. zijn liefdegevoelens tot uiting te brengen. Met geheel de In het leven van Buddha was de belangrijkste impulsom tot kennis te komen, de oorzaken van lijden te ontdek- * Natuurlijk vinden wij in de historische godsdiensten en insti-ken en de waarheid te achterhalen, die haar hoogtepunt had tuties ook kenmerken van de andere psychologische typen,in de verlichting. Maar het was de liefde voor zijn gelijken want mensen van alle slag hebben ertoe behoord en hebbenen het medelijden met hun lijden dat hem een halve eeuw bijgedragen aan de groei ervan. Daarom zullen wij nog ziendoor India voortdreef, onvermoeibaar de “edele Weg van de hoe de mystici, die in het middeleeuwse christendom zoveelbevrijding” wijzend. In dit onderricht zit meer liefde en invloed hadden, voornamelijk behoorden tot het devotionelebegrip vervat dan algemeen erkend wordt. In het leven van type, terwijl de ingewikkelde structuren en de nauwkeurigChristus zijn de liefde tot God, zijn leerlingen en het mede- georganiseerde rituelen van de katholieke en van andere ker-leven met het lijden van de massa de voornaamste geeste- ken de vruchten zijn van de organisatorische gaven van eni-lijke kwaliteiten. Het is echter duidelijk, ook uit het (waar- gen van hun leden.schijnlijk onvolledig) document van het Evangelie, hoeveel In de grote filosofieën, vooral die een (inclusieve en) geeste-wijsheid zijn liefde doordrong. Zijn woorden en zijn para- lijke aard hebben, vinden wij de resultaten van een dorst naarbels openbaren ons zijn zeer diep begrip van de menselijke kennis en de grote maat van wijsheid, bereikt door de meestnatuur en onderwijzen op een eenvoudige en duidelijke vooraanstaande denkers van de mensheid. Maar in enkelewijze enige wetten van het geestelijk leven. moderne filosofieën met een zeer concrete tendens vinden we ook de invloed van het wetenschapstype. 46 47
  25. 25. Het Liefdetype Het Liefdetypeheftigheid van op en neer slaande golven en met heel de der langzaam, indringend, gespreid, evenwel kan zij allengsrijkdom en fijnheid van variaties en schakeringen. De laten zien van lange adem te zijn, diepgaand en duurzaam.muziek kan voor een goed deel beschouwd worden als een Het is een kalme uitstraling die op het eerste gezicht tame-viering van de liefde. Van de eenvoudigste liefdesliedjes van lijk onopgemerkt kan blijven en geen tegenstand oproept,de primitieven tot de talloze volksliedjes van alle naties. maar juist daarom indringend kan zijn, duurzaam en doel-Van de hartstochtelijke duetten van de opera’s, tot aan de treffend (terwijl meer agressieve en sterke beïnvloedingengrote hymnen. Zoals in het hoogtepunt van Tristan en falen door de geweldreactie die zij oproepen).Isolde Wagner getracht heeft uitdrukking te geven aan de De roepingen en beroepen waarin dit type zijn functiesvolledige fusie van liefde die over de dood heen iedere per- kan uitoefenen zijn talrijk en verscheiden. Zij omvattensoonlijke scheiding te boven gaat. bijvoorbeeld: psycholoog, leraar, arts, verpleger en sociaal werker. In zekere zin kan de functie van moeder, met als Op het terrein van de literatuur is de lyrische dichtkunst voornaamste eigenschap haar beschermende liefde, tot diteen geëigend middel geweest om hoop, vrees, vreugde en type gerekend worden.verdriet van geliefden te uiten. Psychosynthetische taken Functies en beroepen De psychosynthetische taken welke zij die tot het liefdetypeUit het voorgaande is het duidelijk welke de specifieke func- behoren te vervullen hebben, zijn gedeeltelijk aangeduid inties van het liefdetype zijn en in welke roepingen zij haar de voorgaande beschrijving. De centrale en moeilijksteeigenschappen en talenten het beste kan uiten. opgave is: te zorgen dat er geen gehechtheid ontstaat, om Het spreekt vanzelf dat deze functies betrekking heb- van de liefde het begerige en bezittende element te verwij-ben op: menselijke contacten, verenigen, samensmelten, deren en om te beminnen met innerlijke vrijheid en tevensbeschermen, voeden, versterken, begrijpen, onderrichten, volledige vrijheid latend aan de beminde.opvoeden en verlichten. Om zo’n onthechting te verkrijgen, zal de liefde volledig De aldus uitgeoefende invloed is noch vluchtig noch omgevormd en op een hoger plan gebracht moeten wor-dynamisch (zoals dat het geval is bij het wiltype), maar eer- den: de persoonlijke liefde moet gezuiverd worden van zijn 48 49
  26. 26. Het Liefdetypepersoonlijke en egocentrische bestanddelen, zodat haarware natuur vrij en zichtbaar wordt als die van een welda-dige uitstraling, van een altruïsme dat zich oplost in eengrotere eenheid, in een groot geheel. Een andere belangrijke psychosynthetische opgavewaaraan dit type zich dient te wijden om beperkingen entekorten weg te werken, is de ontwikkeling van een sterkewil. Deze wezenlijke menselijke eigenschap is over het alge- Het Actieve typemeen weinig ontwikkeld in het liefdetype en dit gebrekheeft vaak ernstige gevolgen. Een niet gereguleerde liefde,ook al is ze edel, veroorzaakt verdriet van allerlei aard, terwijleen persoon die liefdevol is maar ook in staat is te willen,een spirituele kracht verkrijgen kan die uiterst weldadig is. De grondeigenschap die dit type kenmerkt, is verstan- dige werkzaamheid. Hiermee wordt dezelfde intelligentie bedoeld die de moderne natuurkundigen ontdekt hebben in de zogenaamde anorganische substantie. Preciezer gezegd betreft het hier de intelligentie die, in de verschil- lende uitingen van energie, de structuur vormt van wat zich aan onze zintuigen voordoet als vaste stof. Men heeft ont- dekt, dat al die trillingen, golven, hoeveelheden energie, gereguleerd worden door wetten, logische samenhangen en mathematische formules die noodzakelijkerwijze het bestaan van een grote Intelligentie aantonen. Dit is duide- lijk en overtuigend naar voren gebracht door grote natuur- kundigen, astronomen en mathematici. 50 51
  27. 27. Het Actieve type Het Actieve type Deze Intelligentie is nog duidelijker zichtbaar in hetfunctioneren van de organische stof, van levende lichamen, Fysiek niveauzowel plantaardige, dierlijke als menselijke. Voorwaarde is Uit de voorgaande beschouwingen volgt natuurlijk, dat man-wel dat we hiernaar kijken zonder materialistische of beha- nen en vrouwen in wie deze specifieke eigenschap over-vioristische vooroordelen. In de organische wereld vinden heerst, sterk praktisch zijn. Zij hebben een ingeboren han-wij overal een constant bewijs van subtiele aanpassingen, digheid om stof te bewerken en deze te onderwerpen voorvan bekwame keuzen en van het gebruik van middelen die verschillende gebruiken. Zij hebben vaak een grote hand-geëigend zijn voor het bereiken van specifieke doeleinden. vaardigheid en zijn vaardig en succesvol in het maken en Bewijzen voor deze wonderbaarlijke intelligentie vin- herstellen van voorwerpen. Zij voelen zich op hun gemak inden we in de subtiele functionele coördinatie van verschil- de buitenwereld, die voor hen “werkelijk” en interessant is.lende organen, hun snelle aanpassingen, hun handige ver- Onder de materiële voorwerpen waarin zij geïnteres-dedigingsmechanismen en in het bijzonder in de seerd zijn, is er één dat zij boven welk ander ook waarderengeschiktheid om te groeien en zich te vernieuwen. Bovenal en dat daarom het doel is van hun meest hardnekkigevinden we deze intelligentie in het mysterieuze proces van inspanningen: geld. Dat moet ons niet verwonderen, wantvoortplanting. Deze ‘hogere’ intelligentie is volledig ver- het is de meest voor de hand liggende en tastbare “waarde”schillend van het strenge, onveranderlijke en stereotype en het middel waardoor alle materiële waarden verzekerdfunctioneren van zelfs onze meest gecompliceerde machi- zijn. Daarom ziet men dat het actieve type in de regel bege-nes. rig streeft naar winstgevende werkzaamheden en geïnteres- seerd is in welstand en in materieel succes. In dit opzicht Dit is dezelfde intelligentie die de mens vertoont in zijn kan dit type lijken op het liefdetype. Maar als men goedgeleidelijke beheersing van de natuur, vanaf de eerste lompe kijkt, is er een groot verschil tussen die twee: het liefdetypewapens en werktuigen tot en met de telegraaf, de radio, de verlangt geld en andere bezittingen om het plezier, de wel-televisie, de moderne chirurgie, de scheikunde en helaas stand, de veiligheid om of andere voordelen die eraan ver-ook de mitrailleurs, de bombardementsvliegtuigen en de bonden zijn en zijn verlangen is deze zaken zonder moeitekernwapens. of zorg te bezitten en ze te krijgen via een erfenis, als geschenk of uit de loterij. 52 53
  28. 28. Het Actieve type Het Actieve type Het actieve type evenwel is voornamelijk geïnteresseerd dringbaar geheim. Zijn praktische geest slaagt er niet in erin het proces van geld verwerven. De interesse gaat uit naar enige betekenis in te zien.het spel, naar de handel, de bank en soortgelijke zaken. Hij Zo handig als hij is in het behandelen van zaken, cijferswaardeert het geld ook als een symbool en een toetssteen en ook andere mensen, zo onhandig en falend is hij invan zijn handigheid, van zijn succes en van zijn “sociale de psychologische omgang met vrouwen. Het komt vaakwaarde”. De Amerikaanse spreuk “Die man is zoveel dollar voor dat een succesvol zakenman zijn vrouw alle mogelijkewaard” is een eenvoudige en kenmerkende uitdrukking van luxe genoegens bezorgt, aan al haar materiële verlangenszo’n houding. voldoet, maar haar laat sterven van de honger op het emo- tionele belevingsniveau. Hij vraagt zich dan met droefheid en leedwezen af waarom zij onvoldaan, onrustig en neuro- Gevoelsniveau tisch is en waarom zij, zoals vaak voorkomt, van hem wiltOp gevoelsniveau heeft het actieve type als waardevolle scheiden.trekken het impulsieve en het actieve verlangen. Dit type istotaal extravert. Al zijn emoties roepen onmiddellijk moto-rische reacties op. Daarom is hij dikwijls efficiënt, soms Mentaal niveauedelmoedig, maar ook onbezonnen, onrustig, onstuimig, In de mentale sfeer vertoont dit type een merkwaardigeongeduldig. Wachten, het gunstige ogenblik afwachten is tegenstelling. Hij is vaak verstandig, mentaal actief, onder-misschien wel hetgeen hem het meeste moeite kost. nemend en vlug in het vinden van de juiste methoden. Dit echter alleen maar in het behandelen van concrete en prak- Op het gebied van de subjectiviteit, in het ingewikkelde tische problemen. Wanneer het gaat over algemene ideeënleven van gevoelens, in de fijnzinnigheid van het gevoels- of principes, dan is hij niet geïnteresseerd. Hij laat gewoon-leven, in de vluchten van esthetische verbeelding heeft het lijk zijn aandacht voor het onderwerp los als oppervlakkig,actieve type de neiging bot, verward en onverschillig te zijn. niet praktisch, te abstract, “waar je niets voor koopt”.Deze functies zijn bij hem over het algemeen ingeslapen of Eenzelfde onverschillige houding neemt hij ook aan tenzijn te weinig ontwikkeld. Het “vrouwelijke” aspect van de aanzien van kunstvoorwerpen, literatuur en “culturele”psyche, veranderlijk en plastisch, is voor hem een ondoor- zaken. Soms verzamelt hij antiek of kunst. Hij doet dat 54 55
  29. 29. Het Actieve type Het Actieve typedan als hobby, omdat het “in de mode” is en om zich een danken. Algemeen gesteld danken we aan dit type de mate-hogere sociale positie in de gemeenschap te verzekeren. riële uiting van het immateriële. Het beste in onze heden-Zelden doet hij het uit werkelijke waardering en met oprecht daagse beschaving, de ongelofelijke vooruitgang en verbe-genoegen. tering van de levensstandaard, het opruimen van veel kwaad, de verhoging van de beheersing van de materie en Ook in de intuïtieve sfeer voelt het actieve type zich zel- nog veel meer is voor het grootste deel te danken aan deden op zijn gemak. De zogenaamde “intuïtie” van de suc- kwaliteiten van dit type.cesvolle zakenman heeft weinig te maken met echte intuïtie.Deze houdt rekening met transpersoonlijke kwaliteiten en De beperktheden van dit type zijn even duidelijk alswaarden, met de waarneming van de zin der dingen, het zijn kwaliteiten. Het basisgebrek is de neiging naar eenliefdevolle begrip en de wijsheid van het Zelf. materialistische visie, die gemakkelijk voert tot een over- schatting van uiterlijke veroveringen en aards succes. Een Deze korte analyse levert voldoende gegevens om een andere beperking, verbonden aan de eerste, is een overdre-beeld te schetsen van de goede kanten welke met de per- ven en onvruchtbare gejaagdheid, overdreven ambitie,soonlijke begrensdheid van het actieve type verbonden zijn. intense gejaagdheid, agressieve en lastige opdringerigheid. De goede kanten kunnen als volgt worden samengevat: Vele vertegenwoordigers van dit type handelen indirect ensociaal vaardig, doelmatig, snel, handig in het manipuleren proberen het verlangde doel te bereiken door “manipule-en vindingrijk. Dit type gebruikt en beheerst de “wet van de ren” en door het gebruik van listige middelen, intriges eneconomie” tot in zijn vingertoppen. In zijn handigheid weet uitbuitingen van andermans zwakheid. Hij heeft hierbijhij het grootste resultaat te bereiken met de minste moeite geen last van scrupules. Hij is ongetwijfeld de vertegen-en de minste kosten aan tijd en materiaal. Deze kwaliteiten woordiger van de beste kwaliteiten én van de grootstestellen hem in staat zijn belangrijkste functie te vervullen in gebreken van de huidige beschaving.het bijdragen aan de ontwikkeling van de mensheid en aan Dit type kan op zijn eigen manier – even goed als dehet benutten en verbeteren van alles wat er in de uitwendige andere – transpersoonlijke waarden uitdrukken. Beheer-wereld bestaat. Aan het actieve type hebben wij de prakti- sing van de materie, kennis en gebruik van de natuurwet-sche uitwerking van de menselijke ideeën en idealen te ten, de inventieve en constructieve begaafdheden zijn onge- 56 57
  30. 30. Het Actieve type Het Actieve typetwijfeld transpersoonlijke krachten, die tot het hoogste haar bij uitstek praktisch karakter (ofschoon dit voor onswelzijn van veel mensen strekken, als men ze gebruikt voor hedendaags begrip zeker niet praktisch overkomt). De Chi-dat doel – en dat gebeurt vaak zo – met onbaatzuchtige nezen waren het volk van de Oudheid dat het grootste aan-motieven. De zeer toegenomen verbetering van de levens- tal uitvindingen en praktische toepassingen op zijn naamomstandigheden, de verspreiding van kennis, de vermeer- had (denk maar aan het papier, de boekdrukkunst, hetdering en vervolmaking van communicatiemiddelen zijn kompas). Zij hadden de gave van een scherpe zin voor dede materiële basis voor de interrelatie, samenwerking en vorm en hun schilders tonen een prachtige “artistieke eco-mondiale eenwording. Dit zijn de onschatbare gaven die dit nomie” met hun kundigheid een geheel landschap op tetype, vaak in combinatie met het wetenschapstype, heeft roepen met weinige eenvoudige trekken. Ook hun dichtersgegeven en nog steeds blijft geven aan de mensheid. suggereren met 4 of 5 korte regels een fijne gemoedstoe- stand, een uitgelezen schakering van gevoelens. Voorbeelden van het actieve praktische type zijn welbe-kend. Wij vermelden er maar één, die inderdaad zeer De Fransen belichamen het actieve type met hun juistetypisch is: Henry Ford. Als men zijn autobiografie leest ont- zin voor vorm en de exacte structuur van hun taal: ook metkomt men er niet aan zijn genie te bewonderen in het mani- de soberheid en de geldzucht van hun boeren (of, anderspuleren van de “wet der economie”, in het ontdekken van gezegd: de Fransen kunnen beschouwd worden al een com-machines en van kleine bezuinigingen die een hogere pro- binatie van het actieve type en het wetenschapstype. Veleductie mogelijk maakten, door de prijs van de auto’s te ver- Franse kunstenaars en dichters hebben en cultus gemaaktlagen en de winsten te verhogen. (Men zou misschien kun- van het vormgevende principe bijvoorbeeld de Parnassers).nen zegen, dat Ford een goed voorbeeld was van een De psychologische analyse van de respectievelijke filo-combinatie van het actieve en het organisatietype). sofieën bevestigt deze zienswijze. De filosofie van Confu- Als men de algemene kenmerken van de hedendaagse cius met zijn concreet en praktisch karakter en zijn bewon-beschaving buiten beschouwing laat, zijn enige volkeren en derenswaardige levenswijsheid behoort duidelijk tot hetnaties er collectieve voorbeelden van, met name de Chine- actieve type en ditzelfde kan gezegd worden van de positi-zen in het verleden en de Fransen in de moderne tijd. Als vistische neiging van vele moderne Franse denkers, vanwe de oude Chinese beschaving bestuderen, bemerken wij Auguste Comte tot Hyppolite Taine. 58 59
  31. 31. Het Actieve type Het Actieve type psychologische kwaliteiten, van schoonheid. Door het Functies en beroepen ontwikkelen van meer verheven gevoelens, de kunstFuncties van het actieve praktisch type zijn: openbaren, van de beschouwing welke leidt tot het peilen van diep-belichamen, produceren, aanpassen, uitvinden. Deze func- ten en beklimmen van hoogte der gevoelens, derties kunnen uitgeoefend worden bij verscheiden beroepen, gedachten, van het transpersoonlijke leven, beter danwaarvan er enige altijd bestaan hebben als zijnde de nood- zich te haasten van de ene richting naar de andere, enzakelijke grondslag voor een minimum van beschaafd steeds aan de oppervlakte te blijven. Dit zal hem helpenleven. Andere evenwel zijn nieuw en een specifiek product het teveel aan “activeitendrang” te beheersen en te eli-van onze tegenwoordige beschaving. Zij omvatten de werk- mineren. Hij moet de waarde en de kunst van kalmte,zaamheden van alle soorten handwerkers, vanaf de eenvou- ontspanning en stilzwijgen aanleren: een kunst die voordige maar fundamentele bezigheid van de boer tot aan die hem moeilijk en niet prettig is.van de handigste ingenieurs en ambachtslieden, vanaf ijve- 2. De praktische en transpersoonlijke aspecten van zijnrige bezigheden van een huisvrouw en huisknechten tot aan natuur één maken door de verheffing van zijn activiteit.de volmaakte kundigheid van de kant- en gobelinkunste- Dit verkrijgt men door er een nieuwe betekenis en eennaars. Zij betreffen tevens de bouwactiviteiten van ingeni- hogere waarde mee te verbinden. Dit doel kan op ver-eurs, het werk van kooplui, de agressieve opdringerigheden schillende wijzen vorm worden gegeven al naar gelangvan straatverkopers en de diensten van sociaal werkers. de mentale en emotionele verscheidenheid van de per- soonlijke ervaring van ieder. Het kan nuttig zijn ver- schillende formuleringen aan te geven zodat men in de Psychosynthetische taken verscheiden uitdrukkingswijzen één zelfde houdingDe psychosynthetische taken waarmee het individu van dit herkent.type te maken krijgt, zijn:1. Zijn eigen ingeboren beperkingen overwinnen door het De Christenen spreken van “zijn eigen daden aan God vastberaden aankweken van kwaliteiten van andere toewijden” of “werken voor zijn glorie”. De Indianen noem- typen: vooral van het liefdetype en creatieve type. Door den het “werken zonder gehechtheid aan de persoonlijke het erkennen van de wereld van het onaanraakbare, van vruchten van de arbeid” en “Karma yoga” dat is transper- 60 61
  32. 32. Het Actieve type Het Actieve typesoonlijke realisatie en vereniging met het Opperwezen, ver- teiten door zich te wijden aan transpersoonlijke doeleindenworven door een onthechte en altruïstische vervulling van en de activiteiten in harmonie te brengen met de machtigezijn eigen taak. Een filosofische en objectieve manier om vloed van de wereldevolutie en met het welzijn van hethetzelfde uit te drukken is: “Werken voor het grotere wel- Geheel. Dit is geen algemene houding van toewijding maarzijn van het grootst mogelijke aantal mensen”. Tegenwoor- een zeer precies proces, een omvorming van de eigendig is de meest gebruikte term “dienst verlenen”. Maar dan manier van leven en werken die revolutionaire resultatenniet verstaan in de weinig diepe en algemene zin waarin het voortbrengt.vaak gebruikt wordt. Wat men ermee wil aangeven is nieteen of andere sociale dienst (ofschoon dit al een stap in de Deze resultaten vertonen zich in hun toepassingen opgoede richting is voor hen die niet meer kunnen of willen drie grote gebieden van het persoonlijk leven, namelijkdoen) maar het sluit ook in de “toewijding” van al zijn wer- seks, voeding en geld.ken en van geheel zijn persoonlijke leven, ook van de fysieke De toewijding van het seksuele en het persoonlijkefuncties. leven is in het kort aangeduid in de beschrijving van het liefdetype. Zij is gebaseerd op de erkenning van de heelma- Zo’n wijding of “heelmaking” vereist een bepaalde kende functie waaruit door de geslachten heen het fysiekeinnerlijk houding. Zij vooronderstelt op de eerste plaats leven vereeuwigd wordt.een spirituele vrijheid, die vrij is van alle soorten gehecht-heden, met inbegrip van polariserende gesteldheid, afkeu- De wijding van de voeding is gebaseerd op de kennisring, vijandigheid en verkeerde wil. Dit zijn allemaal van het zelfde feit, namelijk dat het ware doel is het ontwik-vormen van een negatieve gehechtheid die niet minder kelen en in stand houden van het fysieke instrument dat hetbinden en gevangen houden dan de gehechtheid in haar Zelf nodig heeft voor de verwerkelijking van zijn doelein-positieve vormen. Het geestelijk ontwaakte individu staat den. Dit is ook gebaseerd op de erkenning van het feit, datinnerlijk ver boven alle activiteiten en is in staat ze bewust voeding voornamelijk is gevormd uit vegetale en animalete kiezen, te richten, te regelen in plaats van erdoor geleid levende schepsels. Deze “lagere” rijken in de natuur beho-en volledig ingepakt te worden. Op deze wijze legt hij ren tot hetzelfde universele leven waar wij deel van uitma-bewust en vrijwillig een hogere zin en waarde in de activi- ken. Wij zullen dus planten en dieren die ons voeden met 62 63
  33. 33. Het Actieve type Het Actieve typeeerbied en dankbaarheid moeten behandelen, wanneer zij iets waarvan het actieve type met zijn haast en ongeduldaan ons worden opgeofferd. * gemakkelijk het slachtoffer wordt. Ten overvloede dit: een gevoel van vreugde is een opbeurend middel met digestieve Bij het eten zouden wij vraatzucht, kieskeurigheid en kracht en goed voor een juiste verwerking van de spijzen.nonchalante haast moeten vermijden en daarvoor in deplaats dankbaarheid en waardering voor de smaak en de Als we tenslotte het gebied van het geld bezien en ons-schoonheid van vormen waarmee de vitaliteit van de natuur zelf onderzoeken met die moedige oprechtheid die onmis-voor ons gebruik wordt aangeboden stellen. Deze gewoonte baar is voor een geestelijk leven, die naam waardig, danzou bijzonder bijdragen aan het bestrijden van de neiging worden wij ons bewust dat de gedachte aan geld in ons eenom voedsel zonder het noodzakelijk kauwen door te slikken, diepe en intense weerklank wekt. Dit tumult van obscure emoties, van hartstochtelijke reacties, toont aan dat het geld* Deze beschouwingen kunnen de vraag opwerpen, of vanuit zeer gevoelige snaren in onze persoonlijkheid aanroert. Het dit gezichtspunt het gerechtvaardigd is dieren te doden of is nodig licht te brengen in die chaos en daarom in ons niet. Dit probleem kan niet op een passende wijze, in zo´n bewustzijn, zonder enige censuur, alles uit de onderwereld kort bestek behandeld worden, want er zijn meerdere belang- naar boven te laten komen. Dan komt een troebele vloed rijke punten mee gemoeid. Men kan alleen maar zeggen dat naar boven waarin door elkaar gemengd zijn stromen van een volledig afzien van voedsel uit dieren moeilijk te realise- vrees, van verlangen, van hebzucht en gehechtheid, en dan ren is in de praktijk, vooral in de Noordelijke streken en in nog gevoelens van schuld, afgunst en wrok. koude klimaten. Van de andere kant zou de algemene oriën- tatie naar een geleidelijke vermindering van dierlijk voedsel De basis van het juiste individuele gebruik van geld kunnen gaan. Ook de manieren om dieren te doden zouden bestaat uit het afzien van het idee het bezit als een persoon- zodanig gekozen moeten worden dat zo min mogelijk pijn lijk recht te beschouwen. Het juridische eigendom is een wordt gedaan en, wat nog belangrijker is, de gehele manier zaak die psychologisch en praktisch te rechtvaardigen is, van “gebruik” van dieren zou met meer zorg en menselijk- gezien het gemiddelde niveau van de morele ontwikkeling heid moeten gebeuren, zodat zij schadeloos gesteld worden van de mensheid. Het verlangen te bezitten is een kracht voor het offer dat zij ondergaan. van de eerste rang waarmee men degelijk rekening moet 64 65
  34. 34. Het Actieve type Het Actieve typehouden: men kan die niet doden of met geweld onderdruk- Om deze resultaten te bereiken zijn natuurlijk goedeken. Maar spiritueel gezien neemt het eigendom heel andere wil en liefde nodig. Zoals Verlaine zo juist gezegd heeft: “Laaspecten en betekenissen aan. Daar is het geen persoonlijk vie humble, aux travaux ennuyeux et faciles est une oeuvrerecht meer, maar wel een verantwoordelijkheid. de choix qui vaut beaucoup d’amour”. En het is de moeite Vanuit spiritueel gezichtspunt kan men de mens alleen waard, want een liefdevolle en begripvolle houding trans-maar zien als beheerder, bestuurder, “vertrouwensman” van formeert het leven van iedere dag en verandert de verve-de materiële goederen wier juridisch bezit hij op een of lende eentonige routine van het dagelijkse werk in vreugde-ander manier verkregen heeft. Deze goederen betekenen volle straling.voor hem een ware, eigen “proef ” waaraan hij zich onder- Dankzij deze consecratie die in haar wezen in het bereikwerpt, een spirituele, morele en sociale verantwoordelijk- van eenieder ligt, zou de hele karakteristiek van onzeheid. Het is zeer moeilijk om die waardig te dragen. beschaving kunnen veranderen en van “wereldlijk” en materialistisch zou deze een heilig karakter kunnen krijgen. Het is goed het volgende op te merken: terwijl de “sacra- Dit is gebeurd in enige oude beschavingen toen ze op hunlisatie” van alle functies het middel bij uitstek is van het hoogtepunt waren. En dit kan nu gebeuren op een hogereactieve type, moet zij toch gepraktiseerd worden door alle draai van de spiraal met een veel grotere reikwijdte, wanttypen, daar wij allen functioneren via een lichaam en actief het kan de gehele technische vooruitgang omvatten, die hetzijn in de wereld. Daarom is het handelen vanuit de juiste voornaamste kenmerk is van ons tijdperk.houding iets dat ieder van ons aangaat. Bijzondere aandachtmoet aan dit feit geschonken worden door hen die een Terwijl deze manier van leven, zoals we al zeiden, in hettekort hebben aan de kwaliteiten van het actieve type. Voor bereik is van iedereen, zal er toch wat dit betreft een funda-degenen die overmatig introvert zijn, is dit een noodzake- menteel verschil zijn tussen de verschillende typen, omdatlijk trainingsmiddel en een manier om hun persoonlijkheid hun motieven van handelen verschillend blijven. In anderete vervolmaken. De “sacralisatie” van hun activiteiten zal typen is de prikkel tot activiteit, tot werk, tot iets afrondenhun een goede hulp zijn om het praktisch werk te waarde- in de wereld daarbuiten, niet primair en spontaan. Dezeren en het graag en met genoegen te verrichten (wat voor impuls wordt bezeten door – of beter de impuls zelf bezitdit soort mensen zeer moeilijk is). het actieve type. Zo zal voor het wiltype de drijvende prikkel 66 67
  35. 35. Het Actieve typeambitie zijn, voor het liefdetype zijn dierbaren of zijn eigen-dom of zijn land, voor het devotionele type de toewijdingaan een of ander ideaal enzovoort. Dit feit moet men goedbegrijpen om de anderen echt te verstaan en om de dwalingte vermijden dat al degenen, die wij actief en met inspan-ning zien werken, gezien moeten worden als behorend tothet actieve type. Dat wat het echte verschil is en de basisvormt van de typologische classificatie, is de kracht van de Het Creatief-artistieke typediepe motieven. Deze kracht vormt de essentiële aard en het“specifieke kenmerk” van elk afzonderlijk individu, niet deuitingen van die drijfveren. Deze laatste kunnen immersbepaald en geconditioneerd zijn door een verscheidenheidaan factoren. Een zelfde type activiteit kan worden opge- Het creatief-artistieke type is moeilijker te beschrijvenwekt door vele motieven, terwijl hetzelfde motief zich kan en te herkennen dan de andere typen. Dit komt vooralbedienen van vele verschillende uitingen. omdat het minder helder is begrensd en verschillende uitin- gen heeft die aan elkaar tegengesteld kunnen lijken. Toch is het een echt en eigen type met een eigen kenmerkende psy- chologische kwaliteit. Om dubbelzinnigheden en vergissin- gen te vermijden, is het goed meteen duidelijk te maken, dat het woord “artistiek” niet betekent dat alle kunstenaars en zij alleen tot dit type behoren. Vele personen zijn op ver- schillende manieren creatief en bezitten enkele trekken van het artistieke type zonder ook maar enige mate “artistiek” te zijn. Terwijl er kunstenaars zijn die tot andere psychologi- sche typen kunnen behoren, tenminste in bepaalde opzich- ten. Dit is toe te schrijven aan een belangrijk feit, namelijk 68 69
  36. 36. Het Creatief-artistieke type Het Creatief-artistieke typehet bestaan van gemengde typen. Eenzelfde persoon kan in wijze behandelen. Ik zal alleen enkele punten aangeven diehet diepste van zijn wezen de kwaliteiten van het ene type direct in verband staan met het creatief-artistieke type.wezenlijk bezitten, terwijl zijn uiterlijke persoonlijkheid de 1. Beheersing door een derde element, dat in het middentrekken van een ander type vertoont. ligt of superieur is en resulteert in evenwicht en in het volgen van de gulden middenweg. Het kenmerk van het creatief-artistieke type is de har- 2. Synthese door een intieme versmelting van de tweemonie. Het resultaat van een bereikte harmonie is de open- tegenovergestelde elementen. Het eenvoudigste voor-baring van de schoonheid. Maar in de mensenwereld is de beeld hiervan is de elektrische vonk, waar twee ladin-harmonie niet iets dat tevoren al bestaat. Harmonie is niet gen van statische elektriciteit, een positieve en eenzelden het resultaat van een zware strijd, bereikt na lang- negatieve, zich vermengen en dan verloren gaan.durige en smartelijke conflicten. Het is een eindpaal, bereikt Andere voorbeelden zijn zekere chemische combina-door intense inspanning van vormen, verfijnen, verbinden ties, zoals zuren en basen die zouten voortbrengen, ofen samensmelten van vele elementen, die tevoren los van ook de fusie van twee geslachtscellen bij de conceptie.elkaar en zelfs tegenover elkaar stonden. Het is de diepe en 3. Schepping van een derde kwaliteit of entiteit door wis-ingewikkelde opdracht om orde te scheppen vanuit de selwerking en de vereniging (vaak tijdelijk en gedeelte-chaos. Daarom, ofschoon de wezenlijke natuur van dit type, lijk) van de tegenovergestelde principes, substanties ofvolledig gerealiseerd, harmonie, vrede, schoonheid is, zijn wezens.toch hun meest voorkomende uitingen onvoldane verlan- Hiervan is een voorbeeld het tijdelijke eenworden vangens, innerlijke en uiterlijke conflicten, strijd tegen weer- een mannelijk en vrouwelijk lichaam (in tegenstelling totbarstige materialen en rebellerende krachten en schomme- de fusie van de voortplantingscellen) waaruit zich eerst eenling tussen polariteiten. nieuw organisme vormt, dat dan geboren wordt. Alle vormen van menselijke schepping zijn het resultaat De laatste zin stelt het grote probleem van polariteiten, van dit laatste proces. Bijvoorbeeld een kunstwerk of eenhet mysterie van de dualiteit en de eenheid, dat gezien kan machine is het product van een wisselwerking tussen eenworden als het centrale mysterie van heel het universele idee, een beeld of een model en een of ander soort materiaalleven. Dit belangrijke onderwerp kan ik hier niet op adequate of substantie, gevormd naar dit model. 70 71

×