Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
1. SİSTEM KAVRAMIÇeşitli sistem tanımları:• Birden çok şey veya parçaların kombinasyonu veya bir arayagetirilmesi sonucund...
• Bir işletmede bir faaliyeti gerçekleştirmek amacıyla bütünleştirilmişbir plan oluşturmak üzere birbirleri ile ilişkili ç...
1.2. Sistem Tanımı ve Bileşenleri• Öğe: Sistem içindeki herhangi bir nesne• Özellik: Sistem içindeki öğelerin nitelikleri•...
Bu noktada sistem tanımına geri dönersek:“Sistem; bir veya daha fazla amaca yada sonuca ulaşmak üzerebir arada bulunan ve ...
1.2.1 ÖğelerSistemi meydana getiren fiziksel ya da kavramsal tümbileşenler sistemin öğeleridir. Sistem içerisindeki faaliy...
1.2.2 İlişkilerSistem içerisindeki öğelerin birileri arasındaki her türlü akış ilişkiolarak adlandırılır. Sistem öğeleri a...
• Neden Sonuç İlişkisi :Neden sonuç ilişkisi sistem öğeleriarasında da bulunan önemli bir doğa ilkesidir. Örneğin birekono...
1.2.3 AmaçlarHer sistemin yöneldiği bir ya da daha fazla amaç vardır.Örneğin bir otomobil sistemi taşıma yapma amacına hiz...
1.3. Genel bir Sistemin ŞematikGösterimi
1.5. Sistem SınıflandırmasıSistemleri farklı şekillerde sınıflandırmak mümkündür: (1) açık ve kapalısistemler, (2) canlı v...
1.5.2 Canlı ve cansız sistemlerDoğum, ölüm ve çoğalma gibi biyolojik özelliklere sahip sistemlere“canlı sistemler” denir. ...
1.5.4 Statik ve dinamik sistemlerÇevredekileri değişmelere karşın durumunu koruyan sistemler statiksistem olarak adlandırı...
1.5.5 Soyut ve somut sistemlerEğer bir sistem somut öğelerden meydana geliyorsa o sistem birsomut sistemdir. Tüm elemanlar...
2. SİSTEM MODELLERİSistemlerin işleyişini ve durumlarını izah etmek ve göstermekamacıyla çeşitli modellerden faydalanılır....
2.2. Şematik Modellerİnsanların bilgileri gözle görerek algılama kabiliyetlerioldukça yüksektir. Bu nedenle doğru teknikle...
2.2.1 Grafikler• Sistemin belirli parametreler açısından zamanın bir anındaki yada zaman içerisindeki durumunu göstermek i...
İşletme sistemi tarafından üretilen bir ürünün maliyet incelemesi de birgrafik yardımıyla sunuluyor olabilir. Böyle bir gr...
2.2.2 Gannt ŞemasıProje yönetimi tekniğinin önemli tekniklerinden biri sayılan ve birproje kapsamında yapılması gereken iş...
2.2.3 Ağ DiyagramıSistemdeki bazı faaliyetlerin çözümlenmesi ve optimal sonuçlaraulaşılabilmesi için ağ diyagramlarından f...
2.2.4 Karar Ağacıİşletmelerde sistemle ilgili kararlar verilirken, alınan kararların sistemigötüreceği sonuçları kestirmek...
2.2.5 Organizasyon ŞemasıBir işletme sistemindeki hiyerarşiyi göstermek için kullanılırlar veişletme sisteminde nasıl bir ...
2.2.6 Süreç Akış ŞemasıSistemde bulunan genel sürecin (proses) yada alt süreçlerin nasılişlediğini izah etmek için kullanı...
3. SİSTEM ANALİZİBu bölümde sistem analizi aşamaları ile yeni sistemlerin geçişyöntemleri anlatılacaktır.3.1. Sistem Anali...
3.2. Sistem Analizinin Temel Faaliyetleri(Gannt Şeması)Şekil 3.2’de sistem analizi faaliyetleri bir Gannt şeması üzerindeg...
3.3. Yeni Sisteme Geçiş YaklaşımlarıDört adet geçiş yaklaşımı vardır. Bu geçiş yaklaşımları Şekil 3.3’tegösterilmiş ve bu ...
3.3.1 Doğrudan GeçişBelirlenen bir günde, eski sistemden yeni sisteme doğrudan geçişiifade etmektedir. Kurulan yeni sistem...
3.3.3 Safhalı (adım adım) GeçişYeni sistemin, parça parça uygulamaya konulmasıdır. Örneğin, birsatış bilgi sisteminde, ilk...
4. BİLGİ SİSTEMLERİBilgi sistemi, karar vericiler için verileri işleyerek bilgi sağlayançoğunlukla bilgisayara dayalı sist...
4.1 Bilgi sistemlerinin faydalarıİyi tasarlanmış etkin bir bilgi sistemin kazandıracağı bazı faydalar şunlarolabilir:• Dah...
5. BİLGİSAYARA DAYALI BİLGİSİSTEMLERİBilgi sistemleri denildiğinde genelde algılanan bilgisayara dayalı bilgisistemleridir...
5.1. Kayıt/Veri İşleme Sistemleri(VİS)Bir VİS, işin yapılması için gerekli günlük rutin muameleleri (transaction) işleyen ...
VİSprogramıikitipçıktıüretir:Operatörterminalinegönderilenmesaj(softcopy)Basılmışdokümanlar(hardcopy)VİS programı iki tip ...
VİS’nde veri iki şekilde işlenir:VİS’nde veri iki şekilde işlenir:1. Doğrudan (Hemen) İşleme: Muameleler (kaydiişlemler), ...
5.2. Yönetim Bilgi Sistemleri (YBS)YBS, bir örgütün yönetiminde kullanılan bilgilerin işlenmesini ve iletilmesini sağlayan...
5.2.1 YBS ve VİS’in farklılıklarıVİS, YBS için önemli bir firma içi veri kaynağıdır. Zaten, YBS genel anlamda birkaç VİS ü...
5.3. Karar Destek Sistemleri (KDS)En genel anlamıyla KDS, yönetici konumundaki karar vericilerin kararvermelerinde yardımc...
5.5. Yapay Zeka Ve UzmanSistemlerİnsan davranışlarını taklit etme yeteneğine sahip makineler yapma isteğiYapay Zeka kavram...
5.5.1 Bilgiye dayalı ve uzman sistemlerBir Bilgi Tabanlı Sistem, bir hastanın rahatsızlığınınteşhis edilmesi gibi çözümü u...
5.5.2 Doğal DillerSon kullanıcının doğal dili ile verdiği yürütmetalimatlarının bilgisayar sistemince kabul edilmesive ond...
5.5.3İnsanınduyumsal yeteneklerinintaklidiİnsanın duyumsal yeteneklerine (görme, işitme, konuşma, hissetme vb) sahipbilgis...
5.5.4 RobotikRobotikte esas amaç, insanın fiziksel hareketlerinin taklitedilmesidir. YZ alanındaki en büyük başarılar robo...
5.6. Üst Yönetim DestekSistemleriÜst düzey yöneticiler, karar vermek için Üst Yönetim Destek Sistemlerini (ÜDS) kullanırla...
Sistem analizi ve tasarımı(final)
Sistem analizi ve tasarımı(final)
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Sistem analizi ve tasarımı(final)

13,253 views

Published on

  • Get the best essay, research papers or dissertations. from ⇒ www.HelpWriting.net ⇐ A team of professional authors with huge experience will give u a result that will overcome your expectations.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Sex in your area is here: ❶❶❶ http://bit.ly/36cXjBY ❶❶❶
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Follow the link, new dating source: ♥♥♥ http://bit.ly/36cXjBY ♥♥♥
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

Sistem analizi ve tasarımı(final)

  1. 1. 1. SİSTEM KAVRAMIÇeşitli sistem tanımları:• Birden çok şey veya parçaların kombinasyonu veya bir arayagetirilmesi sonucunda oluşan karmaşık veya bölünmezbütündür.• Birbirleri ile etkileşimli elemanların oluşturduğu topluluktur.• Nesneler ve bu nesneler ile özelliklerinin arasındaki ilişkilerinmeydana getirdiği topluluktur.• Aralarında ilişkiler olan parçaların oluşturduğu topluluktur.• Plana uygun bir amacı gerçekleştirmek üzere tasarlanmışçeşitli bileşenlerin oluşturduğu bütündür.
  2. 2. • Bir işletmede bir faaliyeti gerçekleştirmek amacıyla bütünleştirilmişbir plan oluşturmak üzere birbirleri ile ilişkili çeşitli süreçlerinoluşturduğu bir şebekedir.• Birbirleri ile ilişkili bileşenlerin oluşturduğu karmaşık bütündür.Bu tanımları çoğaltmak mümkündür. Fakat sonuçta bu ve benzeritanımların ortak noktalarından faydalanılarak şu şekilde genel birsistem tanımı yapmak uygun olacaktır:Sistem; bir veya daha fazla amaca yada sonuca ulaşmak üzere birarada bulunan ve aralarında ilişkiler olan fiziksel ya da kavramsal birdençok bileşenin (öğenin) oluşturduğu bütündür.Sistem, günümüzde çok sık kullanılan sözcüklerden birisidir. Hemenher türlü metinde bu sözcükle karşılaşmak olasıdır. Çevremizde olupbiten her türlü faaliyet bir sistem olarak düşünülebilir. Böyle genişanlamlar içeren bir sözcüğü tek bir tanımın içine sığdırmak güçtür.Gene de sistem olarak adlandırılan tüm kavramların içerdiği ortaknoktalar bulunmaktadır. Bu noktalar öğe, özellik, faaliyet ve durumdur.Bunları kısaca açıklarsak:
  3. 3. 1.2. Sistem Tanımı ve Bileşenleri• Öğe: Sistem içindeki herhangi bir nesne• Özellik: Sistem içindeki öğelerin nitelikleri• Faaliyet: Sistemde değişimi sağlayan süreçler (prosesler)• Durum: Belli bir zaman noktasına sistemin öğe, nitelik vefaaliyetlerinin tanımı.• Tablo 1,1’de bu kavramlarla ilgili örnekler verilmiştir.
  4. 4. Bu noktada sistem tanımına geri dönersek:“Sistem; bir veya daha fazla amaca yada sonuca ulaşmak üzerebir arada bulunan ve aralarında ilişkiler olan fiziksel ya dakavramsal birden çok bileşenin (öğenin) oluşturduğu bütündür.”Bu tanıma göre:• Sistem öğelerden oluşmuştur.• Öğeler arasında ilişkiler vardır.• Sistem belli bir amaca yönelmiştir.• Bu üç noktayı daha detaylı inceleyelim.
  5. 5. 1.2.1 ÖğelerSistemi meydana getiren fiziksel ya da kavramsal tümbileşenler sistemin öğeleridir. Sistem içerisindeki faaliyetlerde bir öğe olarak düşünülebilir. Örneğin otomobili meydanagetiren piston, direksiyon, vites vb. parçalar öğelerdir. Birişletmedeki yönetim, denetleme gibi faaliyetlerde öğedir.Alt Sistem: Sistemin içindeki onun yöneldiği amaca katkısağlayan diğer sistemler alt sistemlerdir. Alt sistemler desistemin öğeleridir.
  6. 6. 1.2.2 İlişkilerSistem içerisindeki öğelerin birileri arasındaki her türlü akış ilişkiolarak adlandırılır. Sistem öğeleri arasındaki ilişkiler değişik türdenolabilirler. Bunlar:• Mekansal İlişki :Fiziksel öğelerin, bir mekan içinde belli bir ilişkiiçinde bulundukları sistemler buna iyi bir örnektir. Örneğin bir imalatsistemindeki tezgahlar arasındaki uzaklık ilişkisi bir mekansal ilişkidir.• Zamansal İlişki :Sistem içinde olayların sırasını ayırt etmeye yarar.Örneğin bir arabanın hızı ile kat ettiği uzunluk arasında bir zamanilişkisi vardır. Ya da bir imalat sisteminde bir mamulün izleyeceğiişlem sıraları arasında bir zaman ilişkisi olabilir. Mamul X tezgahındaişlenmeden Y tezgahında işlenemiyor olabilir.
  7. 7. • Neden Sonuç İlişkisi :Neden sonuç ilişkisi sistem öğeleriarasında da bulunan önemli bir doğa ilkesidir. Örneğin birekonomik sistemde bir ürünün fiyatı belirlenirken herhangi birnedenle o ürüne olan talep artarsa bu nedenin sonucu olarako ürünün fiyatı artacaktır.• Enerjinin Korunumu İlişkisi :Maddenin bir biçimden diğerinegeçerken enerji ve madde korunur. Bu ilişki bir doğa yasasıolarak sistemler için de geçerlidir.• Mantıksal İlişki :Özellikle soyut sistemlerde görülen bir ilişkitürüdür ve bilgisayar programlarında sıkça rastlanır.
  8. 8. 1.2.3 AmaçlarHer sistemin yöneldiği bir ya da daha fazla amaç vardır.Örneğin bir otomobil sistemi taşıma yapma amacına hizmeteder, üretim hattı imalat gerçekleştirir ya da bir eğitimsistemi insanları eğitmeyi amaçlar.İnsan yapısı sistemler için amaçları tespit etmek çok zordeğildir. Zaten bu sistemler bir amaca ulaşmak için insanlartarafından üretilmiştir. Fakat, insan yapısı olmayan sistemleriçin amaçları tespit etmek her zaman kolay olmayabilir.İnsanın sindirim sisteminin amacının besinleri sindiripinsana enerji sağlamak olduğunu söylemek kolaydır, ancakgüneş sistemi gibi daha geniş sistemler için bu amacı tespitedebilmek teolojik tartışmalara neden olmaktadır.
  9. 9. 1.3. Genel bir Sistemin ŞematikGösterimi
  10. 10. 1.5. Sistem SınıflandırmasıSistemleri farklı şekillerde sınıflandırmak mümkündür: (1) açık ve kapalısistemler, (2) canlı ve cansız sistemler, (3) doğal ve insan yapısısistemler, (4) statik ve dinamik sistemler, (5) soyut ve somutsistemler, (6) basit ve karmaşık sistemler. Bu sınıflandırmalar aşağıdaaçıklanmıştır.1.5.1 Açık ve kapalı sistemler• Kapalı sistemler, çevreyle etkileşimi olmayan sistemlerdir. Aslındaçevresiyle hiç bir şekilde girdi-çıktı alışverişinde bulunmayan birsistem örneği bulmak hemen hemen imkansız olduğundan dolayı butür sistemler genelde teorik ve varsayıma dayalı sistemlerdir. Açıksistemlerde çevre ile sistem arasında bilgi, malzeme ve enerjideğişimi vardır. Bazı kimyasal reaksiyonlar (nükleer reaksiyonlar gibi)kapalı sistem olarak düşünülebilir.
  11. 11. 1.5.2 Canlı ve cansız sistemlerDoğum, ölüm ve çoğalma gibi biyolojik özelliklere sahip sistemlere“canlı sistemler” denir. Biyolojik bir yaşam belirtisi göstermeyensistemler ise cansız sistemlerdir. Bir insan ya da hayvan canlı sistemleriçin örnek oluştururken, bir uçak ya da bir müessese cansız sistemlereörnektir.1.5.3 Doğal ve insan yapısı sistemlerAdından da anlaşılabileceği gibi insanlar tarafından belli amaçlardoğrultusunda meydana getirilen sistemler insan yapısı sistemlerdir(artificial systems). Bunun tersi doğal yollarla oluşmuş olan sistemlerdoğal sistemlerdir. Bir işletme ya da işletmeyi de içine alan ekonomiksistem insan yapısı bir sistemdir. Güneş sistemi ya da dünyamızdaki tabihayat ise doğal bir sistemdir.
  12. 12. 1.5.4 Statik ve dinamik sistemlerÇevredekileri değişmelere karşın durumunu koruyan sistemler statiksistem olarak adlandırılırken, çevredeki değişikliklere göre zamaniçinde değişikliğe uğrayan sistemlere dinamik sistemler denir. Dinamiksistemler bir geri besleme mekanizması sayesinde kendisini çevredekideğişken parametrelere uydurur. Statik sistemlerse uzun müddetdurumlarını korurlar. Örneğin bir işletme, çevredeki arz ve talep gibideğişken parametrelerin zaman içindeki durumuna göre kendisinisürekli değiştirmek ve ayarlamak durumunda olduğu için dinamik birsistemdir. Güneş sistemimiz ise bizim zaman ölçeğimiz içindedüşünüldüğünde hemen hemen hiçbir değişikliğe uğramadan seyrinisürdürmektedir. Güneş sistemi bu açıdan statik sistemlere örnek olarakverilebilir.
  13. 13. 1.5.5 Soyut ve somut sistemlerEğer bir sistem somut öğelerden meydana geliyorsa o sistem birsomut sistemdir. Tüm elemanları kavramlardan oluşan sistemler isesoyut sistemlerdir. Buna göre somut bir sistem kavramlardan ve fizikselnesnelerden oluşuyor olabilir. Akla ilk etapta gelen sistemlerin hemenhepsi somut sistemlerdir; işletme sistemi gibi. Soyut sistemlere örnekolarak ise basit bir bilgisayar programı verilebilir. Soyut sistemler içinbir diğer örnek de felsefe sistemi olabilir.1.5.6 Basit ve karmaşık sistemlerSistemde çok az öğe ve ilişki varsa basit sistemdir. Örneğin birçörek pişirme işlemi basit bir sistemdir. Karmaşık sistemler iseçok fazla öğe ve ilişki barındıran sistemlerdir. Makine imalatıyapan bir işletme karmaşık bir sistem sayılabilir.
  14. 14. 2. SİSTEM MODELLERİSistemlerin işleyişini ve durumlarını izah etmek ve göstermekamacıyla çeşitli modellerden faydalanılır. Bu modeller aşağıdakişekilde sınıflandırılabilir:2.1. Sözlü (Kavramsal) ModellerSistem modelleri içinde en eski ve en genel olanı sözlü, diğer birifadeyle de kavramsal modellerdir. Bu modeller, sistemisözcüklerle açıklamaya çalışırlar. Bu modellerin avantajları, düşükmaliyetli olmaları, kolay kurulabilir olmaları ve karmaşık olmayansistemlerde kolay anlaşılabilir olmalarıdır. Ancak sözcüklerinkullanıldığı durumlarda, farklı insanlar sözcüklere birbirlerindenfarklı anlam yükleyebildiklerinden yanlış anlaşılmalarlakarşılaşılabilir.
  15. 15. 2.2. Şematik Modellerİnsanların bilgileri gözle görerek algılama kabiliyetlerioldukça yüksektir. Bu nedenle doğru tekniklerle oluşturulmuşşekillerle anlatılan bilgileri daha kolay ve çabuk kavrayabilirler.Sistem modellemede de şematik modellerin kullanımı yanlışanlamaları önlemek açısından önemlidir.Sistem modelleme de kullanılabilecek bazı şematik modelteknikleri şunlar olabilir:
  16. 16. 2.2.1 Grafikler• Sistemin belirli parametreler açısından zamanın bir anındaki yada zaman içerisindeki durumunu göstermek için grafiklerkullanılabilir. Örneğin, bir firmada yıl içinde yapılan satışlaraylık çubuk grafik yardımıyla gösterilebilir (Şekil 2.1).
  17. 17. İşletme sistemi tarafından üretilen bir ürünün maliyet incelemesi de birgrafik yardımıyla sunuluyor olabilir. Böyle bir grafik yardımıyla ürününsabit ve değişken maliyetlerinin yanı sıra, başa baş noktası gösterimi ilefiyat analizi de yapılabilir.
  18. 18. 2.2.2 Gannt ŞemasıProje yönetimi tekniğinin önemli tekniklerinden biri sayılan ve birproje kapsamında yapılması gereken işleri gösteren Gannt şeması dasistem içindeki işleyişi göstermek için kullanılabilir. Bu sistem içerisindeyapılacak olan işlemleri bir zaman planında göstermek için kullanılanbir araçtır. Bir örnek Gannt şeması aşağıda verilmiştir.
  19. 19. 2.2.3 Ağ DiyagramıSistemdeki bazı faaliyetlerin çözümlenmesi ve optimal sonuçlaraulaşılabilmesi için ağ diyagramlarından faydalanabilir. Örneğin biriçecek fabrikası dağıtım sisteminde kamyonların hangi rotayıizleyeceğini tespit etmek için bir ağ diyagramından faydalanabilir.Aşağıdaki şekilde örnek bir ağ diyagramı verilmiştir.
  20. 20. 2.2.4 Karar Ağacıİşletmelerde sistemle ilgili kararlar verilirken, alınan kararların sistemigötüreceği sonuçları kestirmek için karar ağaçları kullanılabilir.Deterministik ya da stokastik karar ağaçlarını kullanmak mümkündür.Stokastik karar ağaçlarında oluşacak sonuçlar açısından olasılıklar dahesaplanabilir. Örnek bir karar ağacı aşağıda verilmiştir. Bu örnektemevcut eskimiş bir yazılım sistemi için alternatifler değerlendirilmekteve alınacak karara göre oluşabilecek maliyetler olasılıklı olarakhesaplanmaya çalışılmaktadır.
  21. 21. 2.2.5 Organizasyon ŞemasıBir işletme sistemindeki hiyerarşiyi göstermek için kullanılırlar veişletme sisteminde nasıl bir örgütlenme olduğunun iyi birgöstergesidirler. Aşağıda bununla ilgili basit bir örnek sunulmuştur:
  22. 22. 2.2.6 Süreç Akış ŞemasıSistemde bulunan genel sürecin (proses) yada alt süreçlerin nasılişlediğini izah etmek için kullanılan şematik bir gösterimdir. Süreç akışşeması için kullanılan şekiller ve açıklamaları ile örnek bir süreç akışşeması aşağıda verilmiştir. NCC (National Computing Centre – İngiltere)tarafından geliştirilen bu simgeler bilgisayar programlarının akışdiyagramları için de kullanılır.
  23. 23. 3. SİSTEM ANALİZİBu bölümde sistem analizi aşamaları ile yeni sistemlerin geçişyöntemleri anlatılacaktır.3.1. Sistem Analizi Aşamaları
  24. 24. 3.2. Sistem Analizinin Temel Faaliyetleri(Gannt Şeması)Şekil 3.2’de sistem analizi faaliyetleri bir Gannt şeması üzerindegösterilmiştir. Buna göre yeni tasarımla eski tasarım arasında bir geçişyaşanmaktadır.
  25. 25. 3.3. Yeni Sisteme Geçiş YaklaşımlarıDört adet geçiş yaklaşımı vardır. Bu geçiş yaklaşımları Şekil 3.3’tegösterilmiş ve bu şeklin ardından her bir geçiş tipine ilişkin açıklamaverilmiştir.
  26. 26. 3.3.1 Doğrudan GeçişBelirlenen bir günde, eski sistemden yeni sisteme doğrudan geçişiifade etmektedir. Kurulan yeni sistem yeni bir sistemin yerinegeçmiyorsa yada eski sistem artık görevini ifa edemiyor durumdaysa buyaklaşım tercih edilebilir. Geriye dönüşü çok zor ve maliyetli olduğu içingenelde küçük firmalar tarafından tercih edilir. Riski fazladır.3.3.2 Paralel GeçişYeni sistemin tam olarak çalıştığı anlaşılana kadar eski sistemle yenisistemin aynı anda paralel olarak işletilmesidir. Eğer yenisistem, eskiden çalışmakta olan ve istenildiği kadar olmasa da verimsağlayan bir sistemin yerine tasarlanmışsa, bu durumda iki sistemin birmüddet birlikte çalışmasında fayda vardır. Eski sistem ile yeni sistemikıyaslama şansı verir. Yeni sistemin istenildiği gibi çalışmamasıdurumunda eski sisteme dönüşe müsaade ettiği için riski yüksekdeğildir. Buna karşılık aynı iş için iki ayrı sistem aynı anda kullanıldığıiçin maliyeti yüksektir. Yeni sistemin yeterli olduğuna kanaatgetirildiğinde eski sistemin uygulamasına son verilir.
  27. 27. 3.3.3 Safhalı (adım adım) GeçişYeni sistemin, parça parça uygulamaya konulmasıdır. Örneğin, birsatış bilgi sisteminde, ilk önce satışların muhasebelenmesimodülü, daha sonra stok yönetimi modülü vb. Uygulamaya konabilir.Buna göre alt sistemlerden biri yeni sisteme geçerken diğer altsistemler yapılan plana göre bir müddet daha işlemeye devametmektedir. Büyük ölçekli sistemler için tercih edilen bir yöntemdir.Dezavantajı geçiş zamanının uzun vadeye yayılmasıdır.3.3.4 Pilot GeçişPilot, komple çalışma sisteminin bir alt kümesinde yürütülen birdeneme sistemidir. Yeni sisteme geçiş bu şekilde bir pilot uygulama ilegerçekleştirilebilir. Örneğin yeni bir müessese bir üretim sistemini 8fabrikada uygulayacaksa önce bu fabrikalardan birini pilot olarak seçipsistemi o fabrikada deneyebilir. Pilot yürütülürken genelde eski sistemmuhafaza edilmekte fakat aktif olmamaktadır. Pilot sistem başarıyaulaşırsa diğer fabrikalara da aynı sistem kurulur.
  28. 28. 4. BİLGİ SİSTEMLERİBilgi sistemi, karar vericiler için verileri işleyerek bilgi sağlayançoğunlukla bilgisayara dayalı sistemlerdir. Bilgi sistemleri yapaysistemlerdir ve karar verme prosesine yardımcı olmak amacıylatasarlanmışlardır. Bilgi sistemleri teorik olarak manuel olabilse de artıkgünümüzde bilgi sistemleri bilgisayara dayalıdır. Şekil 4.6’da bilgisayarabağlı bir bilgi sisteminin öğeleri ve birbirleriyle ilişkileri gösterilmiştir.
  29. 29. 4.1 Bilgi sistemlerinin faydalarıİyi tasarlanmış etkin bir bilgi sistemin kazandıracağı bazı faydalar şunlarolabilir:• Daha iyi hizmet• Daha iyi güvenlik• Rekabet avantajı• Daha az hata• Büyük ölçüde doğruluk• Yüksek kalitede çıktılar (ürünler)• Sağlıklı haberleşme• Etkinliğin artması• Verimliliğin artması• Daha etkin yönetim• Daha iyi hizmet• Daha fazla fırsatlar• İşgücü ihtiyacının azaltılması• Maliyetlerin azaltılması• Daha etkin finansal kararlarverebilme• Aşırı faaliyetlerin daha etkinkontrolü• Daha etkin yönetimsel kararverme
  30. 30. 5. BİLGİSAYARA DAYALI BİLGİSİSTEMLERİBilgi sistemleri denildiğinde genelde algılanan bilgisayara dayalı bilgisistemleridir. Bu dersin konusu olarak da bundan sonra bilgisayaradayalı bilgi sistemleri anlatılacaktır. Bilgisayara bağlı bilgi sistemlerişunlardır:• Kayıt/Veri İşleme Sistemleri (VİS) (Transaction/Data ProcessingSystems)• Yönetim Bilgi Sistemleri (YBS) (Management Information Systems)• Karar Destek Sistemleri (KDS) (Decision Support Systems)• Ofis Otomasyon/Bilgi Sistemleri (OOS) (OfficeAutomated/Information Systems)• Üst Yönetim Destek Sistemleri (ÜDS) (Executive Support Systems)• Yapay Zeka ve Uzman Sistemler (YZ ve US) (Artificial Intelligenceand Expert Systems)Devam eden kısımda yukarıda sıralanan bilgi sistemleri hakkındadetaylı bilgi sunulmuştur:
  31. 31. 5.1. Kayıt/Veri İşleme Sistemleri(VİS)Bir VİS, işin yapılması için gerekli günlük rutin muameleleri (transaction) işleyen ve kaydedenbilgisayara dayalı sistemdir. VİS, organizasyonun operasyonel seviyesine hizmet verir. Bu seviyede,görevler, kaynaklar ve amaçlar önceden tanımlanmış kriterlere göre, düşük seviye bir yönetici tarafındanverilebilir. Örneğin bir banka için bir müşteriye araç kredisi verme kararı, tüm kriterler belirlenmişolacağı için düşük seviye bir yönetici tarafından verilebilir.VİS, günlük operasyonlarla ilgilenir. Yapılan işlemler, işlem yükü ve hacmi çok yüksek olan tekrarlıişlemlerdir ve bu işlemlerin nitelikleri çok nadir olarak değişir.VİS, verinin saklanması ve çağrılmasına yöneliktir ve bu özelliğiyle asıl konumuz olan YBS’nindestekleyicisi durumundadır. Bir VİS’in genel işleyişi Şekil 5.1’de gösterilmiştir.
  32. 32. VİSprogramıikitipçıktıüretir:Operatörterminalinegönderilenmesaj(softcopy)Basılmışdokümanlar(hardcopy)VİS programı iki tip çıktı üretir:• Operatör terminaline gönderilen mesaj (soft copy)• Basılmış dokümanlar (hard copy)Örneğin bilet rezervasyon sistemi için hazırlanan birprogram, terminal üzerinde belirli bir kişiye hangi koltukların satıldığınıgösterebilir (soft copy) yada bilet basabilir (hard copy).VİS aşağıdaki temel özelliklere sahiptir:• Kaydi işlemlerin elde edilip, kayıtların muhafaza edilmesineyöneliktir.• Dosya kökenlidir.• Çıktısı genellikle periyodiktir.• Öncelikle operasyonel seviye yönetim için bilgi üretir.• Yöneticinin özel bilgi istekleri için, sınırlı esnekliğe sahiptir.• Bu sistemler tipik olarak fonksiyona dayalıdır. Uygulamalarbirbirinden bağımsız olarak geliştirilir.
  33. 33. VİS’nde veri iki şekilde işlenir:VİS’nde veri iki şekilde işlenir:1. Doğrudan (Hemen) İşleme: Muameleler (kaydiişlemler), oluştukları anda girilir ve kaydedilir. Veritabanıüzerindeki güncellemeler hemen yapılır. Bu durumda operatörsistemden her an güncel sorgulamalar yapılabilir. Rezervasyonişlemleri, banka işlemleri gibi. (real-time processing)2. Parti İşleme: bu tip işlemede muameleler gruplanır ya dakümelenir ve ardı ardına girişleri yapılır. Parti işlemede yapılansorgulamalarda veritabanı güncel olmadığından (işlemelergünlük, haftalık, aylık yapılıyor olabilir) yanış bilgiler alınabilir.Örneğin, posta işleme ve telefonla sipariş gibi uygulamalarda butür işleme kullanılabilir. (batch processing)
  34. 34. 5.2. Yönetim Bilgi Sistemleri (YBS)YBS, bir örgütün yönetiminde kullanılan bilgilerin işlenmesini ve iletilmesini sağlayan birsistemdir.YBS, zaman içersinde VİS’in yetersiz kaldığı noktaları kapatmak amacıyla geliştirilmişdaha kapsamlı sistemlerdir. YBS’nin genel özellikleri şunlardır:• YBS, Veri/Kayıt işleme fonksiyonlarını destekler (kayıt saklama vb).• YBS, bütünleşik bir veritabanı kullanır ve fonksiyonel alanların çeşitliliğini destekler.• YBS, operasyonel, taktik, ve stratejik seviye yöneticilerin bilgiye kolay ve zamanındaerişimini sağlar. Özellikle yoğun olarak taktik seviye yöneticiler için hizmet sağlar.• YBS, kısmen esnektir ve organizasyonun bilgi ihtiyaçlarındaki değişmeye adapteedilebilir.• YBS, sadece yetkili şahısların erişimine imkan veren sistem güvenliği sağlar.• YBS, günlük operasyonlarla ilgilenmez.• YBS, genellikle yapısal kararların desteklenmesine yöneliktir.• YBS, yöneticilere değişik raporlar sunar.• YBS, öncelikle çevresel ya da dış olaylarla değil büyük ölçüde firma içi olaylaraodaklanır.
  35. 35. 5.2.1 YBS ve VİS’in farklılıklarıVİS, YBS için önemli bir firma içi veri kaynağıdır. Zaten, YBS genel anlamda birkaç VİS üzerine kurulmuş, örgütün yada birkaç alt sistemin yönetsel bilgi ihtiyacını karşılamaya yönelik sistemlerden oluşurlar. VİS ve YBS arasındaki farklarşunlardır:• Yöneticinin bilgi ihtiyacının karşılanmasında YBS’nin bütünleşik veritabanı, VİS’in düz dosya ortamına göre dahabüyük esneklik sağlar.• VİS, tek bir fonksiyonel alanı desteklemeye yönelmiştir, YBS ise fonksiyonel alanlar arasındaki bilgi akışınıbütünleştirir.• Bir YBS, taktik seviyeye yoğun olmakla beraber yönetimin tüm seviyelerine bilgi ihtiyaçları için hizmetsunarken, VİS sadece operasyonel seviyeye destek sağlar.• VİS kaydi işleme yapar. VİS, bu şekilde YBS için bir veritabanı oluşturur. VİS’in çıktıları YBS için girdidir. YBS, VİSverilerini yönetimin karar vermesi için bilgi üretiminde kullanır.• Örnek: Bir bilet rezervasyon sisteminde VİS, siparişleri alma ve bilet basmada, YBS ise bilet satan her bir acenteninperformansını ölçmede ve rapor etmede kullanılabilir.
  36. 36. 5.3. Karar Destek Sistemleri (KDS)En genel anlamıyla KDS, yönetici konumundaki karar vericilerin kararvermelerinde yardımcı olan sistemlerdir. Diğer bir deyişle, verilmesigereken kararla ilgili veriyi daha iyi anlayarak, daha etkin kararseçeneklerini oluşturma, alternatifleri belirleme ve değerlendirmeişlevlerinde destek sağlayan ve doğru karar verme olasılığını artıransistemlerdir. KDS şu şekilde tanımlanabilir:Bir Karar Destek Sistemi, kullanıcıya yarı-yapısal ve yapısal olmayankarar verme işlemlerinde destek sağlamak amacıyla, karar modellerineve verilere kolay erişim sağlayan etkileşimli bir sistemdir.Karar Destek Sistemlerine örnek olarak portföy yönetim sistemleri vefinansal planlama sistemi gibi sistemler verilebilir.
  37. 37. 5.5. Yapay Zeka Ve UzmanSistemlerİnsan davranışlarını taklit etme yeteneğine sahip makineler yapma isteğiYapay Zeka kavramının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Burada esasilgi, anlama, sonuç çıkarma, öğrenme, bilgi toplama, kendi kendini iyileştirmekiçin gayret sarf etme özelliğine sahip sistemler yapmak üzerinedir.Yapay Zeka (YZ), bilgisayar biliminin akıllı, yani dilikullanabilme, öğrenme, akıl yürütme, problem çözme gibi niteliklere sahipbilgisayar sistemleri tasarlamakla uğraşan koludur.• Belli başlı YZ alanları şunlardır:• Bilgiye dayalı ve uzman sistemler• Doğal diller• İnsanın duyumsal yeteneklerinin taklidi• RobotikBu alanları kısaca inceleyelim:
  38. 38. 5.5.1 Bilgiye dayalı ve uzman sistemlerBir Bilgi Tabanlı Sistem, bir hastanın rahatsızlığınınteşhis edilmesi gibi çözümü uzmanlık gerektiren herhangibir problemin çözümünde IF-THEN kurallarını uygulayanbir bilgisayar tabanlı sistemdir.Bilgi tabanlı sistemler, YBS ve KDS’de olduğu gibi gerçekbilgileri baz alırlar. Ancak bu sistemler, sezgi, yargı, vb.sezgisel bilgilerle doldurulan bilgi tabanına da ihtiyaçduyarlar.
  39. 39. 5.5.2 Doğal DillerSon kullanıcının doğal dili ile verdiği yürütmetalimatlarının bilgisayar sistemince kabul edilmesive ondan anlam çıkarılmasını sağlayan yazılımlardır.Örneğin kullanıcı, bilgisayara “Nisan ayında Qubabölgesinde yapılan toplam satış miktarı nekadardır?” sorusunu yöneltip sonucu bir tabloşeklinde bilgisayardan alabilir.
  40. 40. 5.5.3İnsanınduyumsal yeteneklerinintaklidiİnsanın duyumsal yeteneklerine (görme, işitme, konuşma, hissetme vb) sahipbilgisayarlar, aynı insanlar gibi çevre ile iletişim kurma becerisine sahipolabilmektedir.Örneğin;• Arabadan kemerini bağla ya da el frenini indir gibi sesli ikazların gelmesi.(konuşma).• Bazı bilgisayar programlarında mikrofona söylediğiniz komutların yerinegetirilmesi (işitme, konuşmayı algılama).• Dijital kameralar yardımıyla bilgisayarların nesneleri (objeleri)tanıyabilmesi (görme).
  41. 41. 5.5.4 RobotikRobotikte esas amaç, insanın fiziksel hareketlerinin taklitedilmesidir. YZ alanındaki en büyük başarılar robotlardır.Otomotiv endüstrisi gibi çeşitli endüstrilerde pek çok işlemde(boyama, vida sıkma, taşıma, kusurlu parça tanıma vb)robotlardan insan gücü yerine faydalanılmaktadır.
  42. 42. 5.6. Üst Yönetim DestekSistemleriÜst düzey yöneticiler, karar vermek için Üst Yönetim Destek Sistemlerini (ÜDS) kullanırlar. ÜDS, yenivergi yasaları veya rakip firmalar gibi dış olaylar hakkındaki verileri birleştirmeyi ve bunları YBS veKDS’den elde edilmiş özet bilgilerle birlikte faydalı hale getirerek üst düzey yöneticilere sunmayıamaçlar.ÜDS’nin diğer bilgi sistemleriyle ilişkisi Şekil 5.5’te gösterilmiştir.

×