соёл урлагийн их сургуулийн

1,189 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,189
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

соёл урлагийн их сургуулийн

  1. 1. Соёл урлагийн их сургуулийн Соёлын сургуульСэдэв: Номын сангийн олон улсын хамтын үйл ажиллагаа 2011 он
  2. 2. Оршил Ном бол хүн хүндээ мэдээлэл өгөх онцгой хэрэглүүр, олог улсын чанартай , нийтлэгхэргэлээний бүтээгдэхүүн учираас аль нэгэн үндэстний хүрээнд явцууран хязгаарлагдаж байх зүйлбиш юм. Мөнгийг хадгладаг, тэднээс түгээдэг бол мэдээллийг номын санд хадгалж тэндээстүгээдэг нь нийтээр мэдэх болсон зүйл харин тэрхүү мэдээлэл агуулагч нь номын сан өөрөө бишном юм. Ном бол нэг хүнээс нөгөө хүнд, нэг үеийнхээс нөгөө үеийхэнд мэдээлэл уламжлуулаххэрэглүүр билээ. Гагцхүү ном бүтээдэг болсны ачаар хүн төрөлхтөн хурамтлуулсан эрдэмухаанд,туршлага, мэдлэгээ хойш хойш үеиийхэндээ соѐлын өв болгон шилжүүлэх, мэдээллийгхадгалж бүрдүүлэх болсноос хойш олон үе өнгөрчээ. Анх номыг солилцох асуудал хувь хүнийномгаас эхлэн өдгөө олон улсын номын сангуудтай хамтран үйл ажиллаагаа өргөжүүлсээр байна.
  3. 3. Ном бол хүн хүндээ мэдээлэл өгөх онцгой хэрэглүүр, олог улсын чанартай , нийтлэгхэргэлээний бүтээгдэхүүн учираас аль нэгэн үндэстний хүрээнд явцууранхязгаарлагдаж байх зүйл биш юм. Аливаа улс гүрний гадаад харилцааны олон талтүйл ажиллагаанд ном, ном солилцоо ихээхэн үүрэгтэй байсаар иржээ. Иймшаардлагын дагуу улс, орны ард иргэд бараа таваар солилцдогоос дутахгүй номсолилцох хэрэгцээ эрт дээр үеэс буй болсон байна. Монгол улсын Төв номын санбайгуулагдсан жилээсээ эхлэн ном солилцооны үйл хэргийг ихэд анхаарч хоѐр хөршорны номын санчдаас эхлэн алс холын Европ,Америкийн номын санчидтай харилцаатогтоож, ном солилцооны ажил өрнүүлж иржээ. Хориод орны үед гол төлөв ЗөвлөлтХолбоот улсын номын сангуудтай харилцаа барьж байсан бол Хоѐрдугаар дайныдараах жилүүдэд Европ, Азийн социалист орнуудын номын сангуудтай номсолилцооны болон бусад төрлийн харилцаан тогтоосон байна. Монгол улсыг нэгдсэнүндэстний байгууллагын гишүүд элсүүлсэнээс хойших жилүүдэд өрнө дорныхөрөнгөтөн орнуудтай ч соѐлын талаар харилцаагаа өргөтгөж 1981 он гэхэд дэлхийн70-аад орны 150 орчим номын сан эрдим шинжилгээний
  4. 4. байгууллагуудтай Монгол улсын Төв номын сан харилцаа тогтоож хамтран ажиллаж ном хэвлэлсолилоцдог болжээ. Номын сан дундын ном солилцоо АбоментМонгол улсын үндэнийномын сан бараг л үүсэн эхний сар өдөрүүдээсээ эхлэн ном солилцоо хийжэхэлсэн юм. Абомент гэдэг франц үгнээс илэрхийлдэг номын сан хоорондын ном солилоцоо ньхоѐр талтай бөгөөд нэгд, хүссэн номыг нь шуудан болон харилцааны бусад хэлбэрээр илгээжтодорхой хугацаатай өгөөд уншигчын хэрэглээ хангасны дараа уул номын санд нь эргүүлэн илгээх,хоѐрт, шинэ номуудыг үнэ төлбөргүй харилцан илгээлцээд уул номын тоо хэмжээгээр тооцоолонбие биеэндээ хохиролгүйгээр “номыг номоор” солих ийм хоѐр төрлийн ном солилцоог гадаадынномын сангуудтай хийдэг билээ. Олон улсын номын сан хоорондын абоментБНМАУ-ын УННС хамгийн түрүүн ЗХУ-ын Лениний нэрэмжит улсыэ номын сантай абонементынхарилцаа тогтоож тэдний туршлага, ах дүүгийн тусламж үр бүтээлт хамтын ажиллагаандтулгуурлан номын сан хоорондын авонементын үйл ажиллагаанд тулгуурлан номын санхоорондын абоментын үйл ажиллагаагаа хөгжүүлж иржээ. ЗХУ-тай байгуулсан манай улсынсоѐлын харилцааны
  5. 5. Лениний номын сан
  6. 6. төлөвлөгөөний дагуу зөлөлтийн ном манайд өргөнөөр худалдаалдаг болсоноос хойш ЗХУ-ын номынсангуудтай хийх абонемент солилцоо нэг талаар хөнгөрч, нөгөө талаар нарийсан боловсронгуй болсонюм. Үүнээс үндэслэн абонемент солилцоогоор авах номын шилэлт сонголт нь эрдэм шинэжилгээнийажил, судалгааны бодит хэргэцээнд түшиглэх чиглэл бхримтлах болсон юм. Сүүлийн жилүүдэд Ленинийномын сангаас абонементер солилцсон бүх номын 98 хүртэл хувийг эрдэмтэд эрдэмшинэжилгээнийажилтангууд, их, дээд сургуулийн багш нар, аспирантуудын эрдэм шинжилгээний болонзохион бүтээх судалгааны бүтээл, эрдмийн цол зэрэг хамгаалах ажлын хэрэгцээ шаардлагаар захиаланавч уншижээ. Түүний үр дүн нь захиалагчдын дээр дурдасан бүтээлүүдэд энмэр хандив болж тусгалааолсон нь дамжиггүй юм. Үүгээр олон улсын абонементийн харилцааны эрдэм шинэжилгээий үр ашигөгөөжийг тодорхойлох ѐстой. Ленины номын сантай тогтоосон манай абонементийн харилцаа нь хоѐрталын шинжтэй байснаа сүүлийн жилүүдэд улам нарийсч олон талын шинжтэй болсон нь энэ харилцаандгарсан чанарын өөрчлөлт мөн. Лениний номын сан манай абонементын харилцааг европын социалисторнуудын номын сангуудтай хөгжүүлэхэд жуучлагчийн үүргийг зарим талаар гүйцэтгэхийн хамтаар ЗХУ-ын дотоодод Бүгд найрамдах улсуудын номын сангуудаас манай номын сангуудаас манай захиалгатномыг гаргуулах солилцоонд оруулах ажлыг мэдээллийн нэгдсэн каталогийнхоо цэсийн дагуу шуудзохион байгуулдаг болсон юм. Иймд үйл ажиллагааг УННС-ийн ном бүрдүүлэх, солилцох хэлтсийнзохион байгуулалт гүцэтгэх үүрэг, материаллаг баазыг улам боловсронгуй болгох чухал байлаа. Даонаяад оны үед ХХ зуун олон улсын ном солилцооны нарийн асуудлыг тусгасан хууль эрхийн баримтбичгүүд дутмаг байв. “БНМАУ-ын номын сан хоорондын абонементын улсын нэгдсэн системийнтухай
  7. 7. дүрэм” боловсруулан гаргах нь чухал байсан тул ийм дүрмийн төслийг УННС-ийн ном бүрдүүлэх,солилцох хэлтэс боловсруулсан юм. Бас “Олон улсын абонементийн дүрэм “ шинээр гаргаххэрэгтэй байсан. Гэхдээ тус хэлтэс санаачилж “БНМАУ-ын номын сангуудын абонементынсанамж” боловсруулан гаргаад мөрдөж эхэлсэн нь үр дүнгээ өгсөн байна. Энэ бүхний үр дүнд олонулсын абонементыг боловсронгуй болгох уламаар ИФЛА олон улсын номын сангийн холбоодэлсэх тэрчлэн уг холбооны дэлхий дахиныг хамаарсан үйл ажиллагаана хүрээнд үр ашигтайажиллаж, олон улсын стандартанд хүрэх хэтийн төлөв нээгдэх юм гэж үзэж байлаа.Гадаад ном хэвлэлийн фонд бүрдүүлсэн ньМонгол Улсын Үндэсний номын сан дөрөв сая гаруй нэр төрлийн номтой томоохон сан хөмрөгбүрдүүлсэн үр дүнтэйгээр ХХ зууныг үдэж ХХI зуунтай золгохдоо энэхүү олон сая номын санхөмрөгт үндэсний ном хэвлэл дийлэнх хувийг эзэлж байгаа боловч гуравны нэгээс илүү хэсгийггадаад ном хэвлэл бүрдүүлж байна. Улсын төв номын сан үүсэн байгуулагдсн анхны жилүүддээ л“Европ хэлний номын анги” гэдэг томоохон ангиллаар номынхоо фондыг хувааж байлаа. Анхныбүрдүүлсэн номуудын дотор өрнөдийн орос, англи, герман, франц хэлний номууд олон байв.Тэдгээр номыг ихэвчлэн Зөвлөлт холбоот улсаас авч байсан болой. Оросын Холбооны УлсынЛениний нэрэмжит номын сан бол манай Улсын номын сангийн хамгийн анхны түншийн хувьдонцгой үүрэг гүйцэтгэсн, гүйцэтгэгчээр ч байгаа юм. БҮР 1926 оноос ном солилцож эхэлсэн тусхоѐр номын сан зөвхөн номоор зогсохгүй ажилтануудаа харилцан илгээх, харилцан мэдээлэл,материал, туршлага солилцох, номын сангийн онол-арга зүйн асуудлаар семинар зөвөлгөөнхамтран хийх, хамтын бүтээл гаргах зэрэг олон хэлбрээр хамтран ажиллаж байдаг. 1923 онд Сударбичгийн хүрээлэнгийн номын санд монгол үсгийн
  8. 8. Данжуур олж өгөхийг хүсч байсан тэр цагийг өнөөтэй харьцуулбал ном солилцоо мань зүйрлэшгүйдалайцтай боллоо. Дал наяад онд Лениний номын сан жил тутам 500 хүртэл ном ирүүлж манайномын сан улсдаа хэвлэгдэж байгаа ном бүрээс олон хувиар хариу илгээж байлаа. Лениний номынсантай ном солилцоо тогтоосоны үрээр манай улсын номын сан Азийн аль чоронд одоогоорбайхгүй тийн хэмжээний орос, зөвлөлтийн болон зөвлөлтийн олон үндэстний ном зохиолын баялагфондтой болсон юм. Олон улсын ном бүрдүүлэлтийн олон улсын чанартай өвөрмөц нэг хэлбрийнтухай дурдах хэрэгтэй. Энэ улсын төв номын санд 20-иод жилийн өмнөөс эхлэн бүрдүүлсэннэгдсэн үндэсний байгууллагын хадгалагч номын сангийн салбар фонд юм. Эрхлэн байгуулагч ньН.ЦагаачЕрөнхий Ассамблейн баримт бичгээс эхлээд олон улсын чанартай хурал зөвлөлгөөнийалбан ѐсны материал, судалганууд 20000 шахамнэгжээс бүрдэн анх нэгдсэн энэ хадгаламжийг бассудалгааны обьект болгох, эрдэм шинэжилгээний ажлын эрэлтэнд тусгай боловсруулсан зарчмынүндэсэн дээр оруулах асуудлыг шийдэх хэрэгтэй байв. Олон улс орнуудын номын сангуудтайтогтоосон ном солилцоо яаж чухал хувь нэмэр оруулсны зөвхөн ганцхан жилийн үзүүлэлт 1975 гэвэл:
  9. 9. Олон улсын арга хэмжээнд оролцсон ньМонгол улсын номын сан олон улсын тавцанд их аажим өсгөн нарч хамгийн анхныурилгыг 1925 онд Зөвлөлт Орос улсаас хүлээн авсан түүхтэй. Гэвч түүнээс хойшбараг дөчөөд жилийн хугацаанд Орос, Хятад хоѐр хөршөөсөө цааш гарч байсангүй.Харин тавиад оны сүүлчээс Монгол улсын гадаадтай соѐлоор харилцах шинэ бодлогохэрэгжих болсоноош хойш социалист ертөнцийн улс орнууд руу Монгол номын санчхөл тавих болжээ. Оросын шинжлэх ухааны Академийн 200 жилийн ойд оролцсон ньМонголын Судар бичгийн хүрээлэнгийнхэнд байтугай тэр үеийн манай сэхээтнүүдэдих ач холбогдолтой явдал болсон юм. Тэр арга хэмжээний хойтон жил нь бая Санк-Петербург буюу Ленинградад Бурханы шашны том үзэсгэлэнд монголчуудаасоролцохыг урьсан урилга Судар бичгийн хүрээлэнд ирсэн байна. Үнэн чанартаа олонулсын арга хэмжээнүүдэд манай номын санчдын оролцооны эхлэл ийнхүү тавигдсанажээ. Олон улсын номын санчдын холбооны бага хурлуудад Монголын номын санчидоролцох болсон нь дэлхийн хэмжээний хөдөлгөөнд нэгдэн орох эхлэл тавьжАвстрали, Хятад, Түрэг, Голланд, Израйл, АНУ, зэрэг орнуудад болсон Ифланы багахурлуудад Монгол Улсын Төв номын сан төлөөлөгчөө оролцуулдаг болсон бөгөөд1991 онд Москвад болсон бага
  10. 10. номын сангуудын номс солилцох ажиллагаа нь эхлээд хоѐр орны хоорондын найрамдал хамтынажиллагааны гэрээний үзэл санаагаар, тавиад оны дундаас хойш бол гадаадтай соѐлоорхарилцах төлөвлөгөөгөөр далаад оноос хойш номын сан хоорондын хамтын ажиллагааны гэрээхэлэлцээгээр зохицуулагддаг байлаа. Тийм гэрээ хэлэлцээрийн хамгийн сүүлчийн нэгийг энд авчүзье. БНМАУ-ЫН НИЙТИЙН НОМЫН САН, зсбнху-ЫН БҮХ ХОЛБООТЫН ГАДААД УРАНЗОХИОЛЫН НОМЫН САНГИЙН ХООРОНД 1986-1990 ОНД ХАМТРАН АЖИЛЛАХ ТУХАЙ ГЭРЭЭБНМАУ, ЗСБНХУ-ын хооронд соѐл, шинжлэх ухааны талаар хамтран ажиллах төлөвлөгөөнийдагуу Улаанбаатар дахь улсын нийтийн номын сан УНН, Москва дахь Бүх холбоотын гадаадорон зохиолын номын сан БХГУЗНС дор дурдсан зүйлээр хэлэлцэн тохиролцов.Орчин үеийн олон улсын тулгамдсан асуудлууд, олон улсын харилцаа, уран зохиолын асуудлаарном зүйн бүтээлийг хамтран хийж хэвлүүлэх.Эрдэм шинжилгээ- ном зүй, эрдэм шинжилгээ- садалгаа, номын сан, арга зүйн салбарт тэрчлэнномын сангийн үйл явцыг автоматжуулах, механикжуулах талаар гарсан амжилт ололтын тухайбие биедээ харилцан мэдээлж байх.Системтэйгээр байнга солилцох зүйл, үүнд:олон улсын ном солилцоо ба олон улсын номын абонементын одоо мөрдөж байгаа хүрээнд хоѐрномын сангийн ном бүрдүүлэх чиглэлийн дагуу ном солилцох,Хоѐр номын сангийн эрхлэн хэвлүүлсэн зүйлийг солилцохНом зүйн лавлагааг хүсэлтийн дагуу захидлаар солилцох
  11. 11. Харилцан сонирхсон цаг үеийн чухал сэдвээр ном зураг чимэглээийн үзэсгэлэн солилцохТуршлага солилцох, номын сангийн ажил, ном зүй,тном солилцооны зохионбайгуулалтын зарим асуудлыг судлах, тэрчлэн хамтарсан ном хэвлэл бэлтгэхзорилгоор соѐлын яамдтайгаа зохицуулсанаар хоѐр тал төлөөлөгчдөө БНМАУ,ЗСБНХУ-ын соѐлын талаар хамтран ажиллах улсын төлөвлөгөөнд заасан дагуухугацаагаар БХГУЗУНС, УННС-нд томилон явуулж байна. Байх цаг хугацааг 2-3сарын өмнө УННС, БХГУЗУНС-ийн удирдлагууд тохиролцоно.Хоѐр номын сан олон улсын номын сангийн холбоонд ИФЛА яуулж байгаа үйлажиллагааныхаа тухай бие биедээ мэдээлж байна.Энэ гэрээний хүчин төгөлдөр хугацаа таван жил болно. Гарыг үсэг зурсан өдрөөсхүчин төгөлдөр болно. Жил бүр 12-р сарын 1-ний өмнө эсвэл шаардлагын хирээрхоѐр номын сан энэ гэрээний заалтын ѐсоор ээлжит оны тодорхой аргахэмжээнүүдийг харилцан тохиролцож хамтын ажиллагааны жилийн төлөвлөгөөг зохионо.
  12. 12. ДүгнэлтМонгол улсын үндэсний номын сан байгуулагдсан жилээсээ эхлэн ном солилцооныүйл хэргийг ихэд аихаарч 2 хөрш орны номын сангаас эхлэн алс холын Европ,Америкийн номын санчидтай харилцаа тогтоож иржээ. 1920-иод оны үед гол төлөвном солилцох шатанд харилцаж байсан бол 1950-иад оноос соѐлын харилцааны үйлхэрэг болгож 1981 он гэхэд дэлхийн 70-аад орны 150 орчим номын сан эрдэмшинэжилгээний байгууллагуудтай харицаа тогтоон ажиллан ном хэвлэл солилцонажиллаж байна. МУҮНСан нь ХХ зуунд 4сая гаруй номтой байсан бөгөөд энэ хүү санхөмрөгийн 1-3 хувийг гадаад ном хэвлэл бүрдүүлж байгаа нь гадаадын олон оронтойхамтарч үр дүнтэй ажиллаж байгаагийн илрэл юм. ХХI зуун нэгэнт эхэлсэн энэ үедгадаадын харилцаа маань улам боловсронгуй эрчимтэй хөгжиж Факс, интернет, цахимхэлбэрт шилжэн ном солилцож байна.

×